Agendabundel

Bundel van de 1.2 Raadsvergadering van 6 juli 2021

4

Heropening vergadering en spreekrecht Antwoorden vragen raadsvergadering 060721.docx

5 6

Vaststellen agenda Ingekomen stukken, terugkoppeling uit gemeenschappelijke regelingen en overige mededelingen lijst ingekomen stukken.doc 06-11-1 Lokaal preventieakkoord. B&W voorstel.docx Bijlage bij Lokaal Preventieakkoord Bijlage bij Lokaal preventieakkoord Bijlage bij Lokaal preventieakkoord Bijlage bij Lokaal preventieakkoord 06-11-2 Raadsinformatiebrief - Woonagenda Subregio Arnhem e.o. 2021-2023.docx Bijlage bij Raadsinformatiebrief Woonagenda subregio Arnhem e.o. 2021 - 2023.pdf 06-18-2 Raadsinformatiebrief Evaluatie Transformatieplan Bijlage bij Raadsinformatiebrief Evaluatie Transformatieplan. Bijlage bij Raadsinformatiebrief Evaluatie Transformatieplan. Bijlage bij Raadsinformatiebrief Evaluatie Transformatieplan. 6-25-1 Herbenoeming lid Raad van Toezicht scholengroep Veluwezoom Bijlage bij Herbenoeming lid Raad van toezicht Bijlage Herbenoeming lid Raad van Toezicht 06-25-2 Raadsinformatiebrief Preventieakkoord Bijlage bij Raadsinformatiebrief Preventieakkoord.

B&W voorstel.docx 06-25-3 Raadsinformatiebrief verstedelijkingsstrategie.pdf Bijlage bij Raadsinformatiebrief verstedelijkingsstrategie Bijlage bij Raadsinformatiebrief verstedelijkingsstrategie Bijlage bij Raadsinformatiebrief verstedelijkingsstrategie 06-25-4 Vaststelling subsidie bibliotheek Bijlage bij vaststelling subsidie bibliotheek Jaarrekening 2020 en Controleverklaring.pdf Bijlage bij vaststelling subsidie bibliotheek Jaarverslag-2020 Bijlage bij vaststelling subsidie bibliotheek Ledenaantallen

7

Besluitenlijst van de raadsvergadering van 25 mei 2021 Concept-besluitenlijst Raadsvergadering 25 mei 2021.docx Bijlage bij besluitenlijsrt raad 2021-05-25 Antwoorden schriftelijke vragen.docx

8

Lijst van moties en toezeggingen (MOT-lijst) MOT-lijst raad 2021-07-06.doc

9

Regionale agenda en ontwerpbegroting Groene Metropoolregio Voorstel: In te stemmen met de bijgevoegde bestuurlijke reactie op de concept regionale agenda 20212022, de conceptbegroting GMRAN 2022 en het concept bestuursakkoord, waarmee: a. de raad de intentie uitspreekt om in te tekenen op alle opgaven in de regionale agenda; b. de raad een inhoudelijke reactie geeft op de regionale agenda conform het voorstel; c. de raad een zienswijze indient op de conceptbegroting 2022 conform het voorstel. 1 Raadsvoorstel Agenda begroting en bestuursakkoord GMRAN-DEF.docx 2 Concept Raadsbesluit Agenda begroting en bestuursakkoord GMRAN.docx 3 Bestuurlijke reactie regionale agenda Rozendaal-DEF.docx Bijlage 1 - Aanbiedingsbrief regionale agenda GMRAN 2021 - 2022.pdf

Bijlage 2 - Regionale Agenda 2021 - 2022.pdf Bijlage 3 - Aanbiedingsbrief bestuursakkoord.pdf Bijlage 4 - Bestuursakkoord GMR - GLD - TEB.pdf Bijlage 5 - dummy Regionale Investeringsagenda.pdf Bijlage 6 - Aanbiedingsbrief begroting 2022 GMRAN.pdf Bijlage 7 - Concept-begroting 2022 GMRAN.pdf Bijlage 8 - Factsheet regionale samenwerking in de regio AN.pdf Stemverklaring BGR 10

Jaarrekening 2020 Voorstel: 1\. De jaarrekening 2020 vaststellen; 2\. Het positieve saldo ad € 577\.879 als volgt te bestemmen: a. € 471.781 toe te voegen aan de reserve dekking kapitaallasten; b. het restantbedrag € 106.098 toe te voegen aan de algemene reserve. 1 Raadsvoorstel Jaarrekening 2020.docx Concept- Raadsbesluit jaarrekening.docx Bijlage 1 Jaarrekening 2020.docx Bijlage 2 Controleverklaring jaarrekening 2020 Gem. Rozendaal.pdf Bijlage 3 Accountantsverslag 2020 Gem. Rozendaal.pdf

11

Tweede tussenrapportage 2021 Voorstel: De tweede tussenrapportage ter kennisname aan te nemen. 1. Raadsvoorstel Turap 2 2021.docx 2. Raadsbesluit Turap 2 2021.docx 3. Bijlage Turap 2 2021.docx

12

Kadernota 2021 Voorstel: De Kadernota 2021 vast te stellen. Raadsvoorstel Kadernota 2022-2025.docx concept-raadsbesluit.docx Bijlage 1 Kadernota 2022-2025.docx Algemene beschouwingen Rosendael'74 Algemene beschouwingen PAK ALgemene beschouwingen BGR

13

Comptabiliteit Voorstel: De investerings- en financieringsstaat / begrotingswijzigingen voor bovengenoemd dienstjaar te wijzigen als aangegeven in de bij dit besluit behorende begrotingswijziging (nr. 2021-06). 1. Raadsvoorstel comptabiliteit 6 juli 2021.docx 2. concept-raadsbesluit comptabiliteit 6 juli 2021.docx 3. Begrotingswijziging 2021-06 Turap 2 2021.xlsx

14

Rondvraag \- Mevrouw Van der Pas: over de aanleg van de Wadi; \- De heer Willemse: Over de nieuwe audio\-visuele apparatuur\.

4 Heropening vergadering en spreekrecht 1 Antwoorden vragen raadsvergadering 060721.docx

MEMO

Onderwerp Beantwoording schriftelijke vragen raadsvergadering d.d. 6 juli 2021

1. Jaarrekening Vragen BGR Blz. 13, lasten 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden Hoe veel bedragen de advieskosten in het totale bedrag van € 25.879? Antwoord: € 20.195. Blz. 15, VpB Wordt een meevaller of tegenvaller verwacht? Antwoord: We verwachten binnen de genoemde € 150.000 te blijven. Blz. 15, inruilwaarde trekker en Mercedes als winst genomen Betekent dit dat de jaarlijkse onttrekking voor kapitaallasten structureel omhoog gaat? Wat is de reden dat de inruilwaarde als winst is genomen? Antwoord: De BBV voorschriften geven aan dat inruilwaarde als winst moet worden genomen. Hierdoor gaan de kapitaallasten structureel omhoog, voor hetzelfde bedrag vindt een onttrekking aan de reserve kapitaallasten plaats. Blz. 26, verkeersmaatregelen school Verkeersmaatregelen school zijn € 14.584 hoger uitgevallen dan gewijzigde begroting. Betekent dit een overschrijding van het door de raad geaccordeerde krediet? Antwoord: Niet voor het door u genoemde bedrag. Op bladzijde 112 van de jaarrekening ziet u in het overzicht lopende investeringen dat het restant van het krediet voor de school inzake verkeersmaatregelen hierbij betrokken moet worden. Per saldo resteert hier een overschrijding van € 1.592. Blz.

32 4.1 baten en lasten openbaar basisonderwijs Wordt naar de toekomst toe een structureel tekort op deze exploitatie VVE verwacht? En zo ja wordt dat in de meerjarenbegroting opgenomen? Antwoord: Ja, zoals aangegeven in de turap 1 en de kadernota wordt dit meegenomen in de op te stellen begroting. Blz. 42, sociaal domein, voorlopige afrekening uitvoeringskosten Rheden Welke afwijking van de voorlopige afrekening wordt verwacht en heeft de accountant geaccordeerd? Antwoord: Afgesproken met Rheden is de afrekening van het voorgaande jaar aan te houden. Momenteel wordt gesproken over de te volgen afrekenmethodiek. Mocht daar een afrekening uit voortkomen dan zal die dit jaar (2021) worden verantwoord. De accountant heeft hiermee ingestemd.

Pagina 1 van 5

MEMO

Blz. 57 laatste zin: inzamelkosten € 25.000 hoger dan begroot Is dit (gedeeltelijk) structureel en wordt dat dus in de meerjarenbegroting opgenomen? Antwoord: Een deel van deze kostenverhoging is reeds opgenomen in de begroting 2021, het structurele effect zal worden meegenomen bij de begroting 2022-2025. Blz. 63 kosten school Om het voor ons mogelijk te maken te vergelijken, wilt u een staatje van kosten school maken op basis van de begroting nieuwbouw school / gerapporteerde voorlopige eindbedrag, zie hieronder. Graag aangevuld met het totale bedrag dat geïnvesteerd is in het schoolplein. Antwoord: Ook het college hecht aan het gevraagd inzicht in het financiële resultaat van het project de school. Het opleveren van het gevraagde overzicht blijkt echter niet haalbaar voor beantwoording voor de raadsvergadering van 6 juli. We verwachten de gevraagde informatie in de aanloop van de raadsvergadering van 21 september alsnog te kunnen verstrekken. Blz. 13/73 Voorziening pensioen wethouders De toevoeging aan de voorziening (blz. 73) was over 2020 lager dan 2019. Er wordt op blz. 13 aangegeven dat de storting hoger had moeten zijn. Wordt de toevoeging aan de voorziening weer vergroot in toekomstige begrotingen? Antwoord: In de begroting 2022 zal op basis van de meest actuele gegevens worden bekeken of de geraamde storting in de voorziening moet worden opgehoogd. Blz.

89 inhuurbudget / blz. 50 uitvoeringskosten Rheden t.b.v. Sociaal Domein Bevat het inhuurbudget ook de kosten verbonden aan externen, die in het kader van diverse projecten (zoals warmtevisie, duurzaamheid etc) werkzaamheden voor Rozendaal verrichten? Zo niet dan ontvangen wij graag ook het totaal van deze gefactureerde kosten over 2020. Antwoord: Nee, zoals beschreven worden dit soort inhuurkosten meegenomen in de projectkredieten. Daarnaast een overzicht van de totale advieskosten die Rozendaal over 2020 heeft betaald aan bureau’s/zzp-ers. Antwoord: We vatten de vraag op als een verzoek om inzicht in de totale kosten voor externe ondersteuning (waaronder vervat advies) die Rozendaal inhuurt. Het gaat dan om een totaalbedrag in 2020 van € 466.019. Dit zijn kosten in de flexibele schil die grotendeels in de reguliere begroting worden gedekt. Het bedrag betreft ondersteuning van zeer uiteenlopende soort. Hieronder valt bijvoorbeeld ondersteuning ten aanzien van informatieveiligheid en privacy, maar ook ondersteuning in archiefbeheer en schoonmaakwerkzaamheden. Ook valt te denken aan ondersteuning voor juridisch advies of projectondersteuning in het fysieke domein. Het is voor de raadsvergadering van 6 juli 2021 te kort dag om de opbouw van dit bedrag zorgvuldig te ordenen, omdat het samengesteld is uit diverse facturen.

Uw vraag stimuleert ons om dit inzicht binnenkort boven tafel te krijgen en met u te delen. We komen hier dan ook graag op terug. De bedragen voor De Connectie en Rheden vallen overigens niet onder het bedrag van € 466 k.

Pagina 2 van 5

MEMO

Ook ontvangen wij graag een overzicht aan uitvoeringskosten per partij (Gemeente Rheden, De Connectie etc). Antwoord: De uitvoeringskosten voor De Connectie bedragen € 58.000 en voor Rheden € 280.000. blz. 94 Gelders Archief De financiële bijdrage bedroeg € 4.375 boekjaar 2019, begroting 2021 € 5.000, werkelijk 2020 € 11.381. Waarom deze verdubbeling? Antwoord: Bij het aanbieden van de begroting 2020 van het Gelders Archief hebben wij aangegeven dat de bijdrage fors zou stijgen door de hantering van een andere verdeelsleutel. De oorspronkelijke verdeelsleutel was gebaseerd op aantal meters papieren archief en de ingebrachte medewerkers vanuit de gemeenten naar het Gelders Archief. Inmiddels zijn al deze medewerkers uit dienst en wordt archief steeds meer digitaal aangeleverd. De huidige verdeelsleutel doet meer recht aan de werkzaamheden die daadwerkelijk voor de partners worden gedaan. Deze verhoging was overigens al opgenomen in onze begroting. blz. 95 MGR De financiële bedrage 2019 bedroeg € 38.000. In de begroting 2021 wordt voor 2021 € 30.000 verwacht. Werkelijk bedroeg de bijdrage 2020 al € 66.136. Waarom is dit verdubbeld? Antwoord: Dat heeft te maken met het aantal WSW’ers. Daar is één persoon bijgekomen dat voor dit effect zorgt. Deze kostenverhoging wordt grotendeels gecompenseerd door een specifieke rijksbijdrage. blz.

97 St Veilig thuis Financiële bijdrage over 2019 bedroeg € 8.000, begroting 2021 gaf ook € 8.000, werkelijk 2020 is echter € 13.659, een 70% stijging. Waarom deze stijging? Antwoord: De begroting 2020 was aanvankelijk naar boven bijgesteld omdat er een groei werd voorzien van het aantal adviezen en meldingen. Deze groei trad in 2019 op doordat in 2019 een aanscherping van de Meldcode Huiselijk Geweld en kindermishandeling in werking trad. Men verwachtte dat deze groei zou doorzetten in 2020. In 2020 bleek de groei minder groot te zijn dan verwacht en daarnaast werden meer rijksmiddelen ontvangen. In mei jl. kregen wij bericht van Veilig Thuis dat de subsidieaanvraag met terugwerkende kracht neerwaarts is bijgesteld tot € 9.997. Dit bericht kwam te laat voor deze jaarrekening. Blz. 120, Netto verkoopopbrengst in 2020 Steenhoek Wij kunnen deze verkoopopbrengst niet vinden in de jaarstukken, waar is deze gebleven? Antwoord: Conform de voorschriften moet de opbrengst worden verantwoord zodra de akte bij de notaris is gepasseerd. De opbrengsten zullen derhalve in 2021 worden verantwoord.

Pagina 3 van 5

MEMO

2. Turap Vraag PAK Uitgaven Wet open overheid (Woo) U anticipeert in deze TURAP op een uitgave van € 79k voor uitvoering Woo later dit jaar, leidend tot het negatieve TURAP saldo. Vanuit de toelichting begrijpen wij dat hiervan € 43k incidenteel is voor het inrichten, de rest een structurele uitgave voor het continu uitvoeren. Gaat u dit jaar 2021 nog voor dit bedrag de Woo inrichten en operationeel uitvoeren? Antwoord: Ja, wij doen in de raad van 21 september een voorstel voor de digitaliseringsagenda, waarin ook een voorstel wordt gedaan voor kosten die nog in 2021 landen. Een belangrijk onderdeel hiervan is de voorbereiding op de Woo. Dit is de reden dat we de bijdrage uit het gemeentefonds hiervoor apart zetten.

3. Kadernota Vragen PAK Blz. 10: Structurele inhuur HRM € 12 k extra Kunt u toelichten wat u hiervoor structureel wil doen? Nu voldoet de organisatie ook aan alle HR-wetgeving voor zover wij weten. Voor verbetering van de organisatie is er additioneel budget beschikbaar. Ook is er een opleidingsbudget voor de ambtelijke organisatie wat de afgelopen jaren niet (volledig) uitgenut is. Welke structurele HRM kosten komen daar nu bij? Antwoord: Met de structurele inzet van een flexibele schil voor de inzet voor HRM-advies voor 8 uren per week denken wij onze P&O-zaken op orde te krijgen en te houden. Naast een inhaalslag op werkzaamheden rond de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra), zoals aanwijsbesluiten, instellen werkgeverscommissie griffier en het fiscaal regelen van de betaling van babs’en, heeft de inzet van de HRM-adviseur betrekking op het bijhouden van wijzigingen in het arbeidsrecht (ontslagrecht, wel/niet verlengen, claimen van contracten), CAO, veiligheid & arbo, arbeidsongeschiktheid, bijhouden personeelsdossiers, medezeggenschap en functiewaardering. Het komende jaar volgen er onder meer adviezen over thuiswerken en woon-werkverkeer. Met de inhuur HRM komen we meer in control en verminderen we het risico op fouten. Fouten die bij personeelsdossiers forse financiële consequenties kunnen hebben.

Een professionele organisatie heeft structurele HRMexpertise nodig en met deze flexibele schil huren wij alleen die uren in die nodig zijn. Blz. 11, GMRAN In het begrotingsuitgangspunt wordt geanticipeerd op een structureel 30% hogere kosten van de GMRAN dan ie nu voorliggen. De GMRAN geeft in haar vooruitzicht aan voorlopig op een vergelijkbaar niveau te blijven als 2022. Waarom dan hogere kosten in de begroting. Antwoord: Waarschijnlijk doelt u op het jaarlijkse bedrag van € 9.200 dat opgenomen wordt in de begroting in vergelijking tot de bijdrage van € 7.159 die wordt gevraagd voor de opgaven. Het verschil van € 2.031 wordt veroorzaakt door de uitvoeringskosten van het

Pagina 4 van 5

MEMO

regiobureau. Overigens gaat deze laatste bijdrage aan het regiobureau naar € 2.7541 in 2023 vanwege het wegvallen van de subsidie van de provincie. Aansluiting DSO Omgevingswet Bij programma 0 of bij programma 8 wordt geen vermelding gemaakt van kosten voor de invoering/aansluiting op het DSO-Landelijke voorziening in het kader van de Omgevingswet. Verwachten wij hier geen substantiële extra kosten t.o.v. de huidige situatie? Antwoord: Voor het DSO zijn in de begroting al de jaarlijkse kosten (€ 8.000) opgenomen per 2021 onder programma 8. Er is geen sprake van meerkosten die in de Kadernota vermeld moeten worden.

1 Zie raadsvoorstel Versterking regio Arnhem-Nijmegen en regionale agenda d.d. 3 november 2020.

Pagina 5 van 5

6 Ingekomen stukken, terugkoppeling uit gemeenschappelijke regelingen en overige mededelingen 1 lijst ingekomen stukken.doc

Raadsvergadering 6 juli 2021 Concept-lijst ingekomen stukken en mededelingen Memo’s/notities van B&W voor de raad Lokaal Preventieakkoord: 06.11-1 Raadsinformatiebrief woonagenda Arnhem e.o.: 06-11-2 Raadsinformatiebrief Evaluatie Transformatieplan 2.0 Sociaal domein gemeente Rheden: 06-18-2 Herbenoeming lid Raad van Toezicht scholengroep Veluwezoom: 06-25-1 Raadsinformatiebrief Preventieakkoord Volksgezondheid: 06-25-2 Raadsinformatiebrief verstedelijkingsstrategie: 06-25-3 Vaststelling subsidie 2020 Bibliotheek 06-25-4

B&W stellen voor Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen

Ingekomen stukken door raads-/commissieleden opgevoerd ter bespreking Lokaal Preventieakkoord Rheden Rozendaal 06-11-1 Er zijn tot op heden nog geen stukken aangebracht voor de lijst van ingekomen stukken voor de raadsvergadering van 6 juli 2021.

1 06-11-1 Lokaal preventieakkoord. B&W voorstel.docx

Collegevoorstel

Onderwerp Lokaal preventieakkoord 2021 - 2023 Adviseur : M. Jansma Programma : Sociaal domein Programmanummer : 6. Portefeuillehouder : A. Logemann

Behandeldatum : 8 juni 2021 Kenmerk : MJ-21-17 Openbaar : ja

Advies 1. Instemmen met het Lokaal Preventieakkoord 2021- 2023 Rheden-Rozendaal 2. Instemmen met de aanvraag van het Uitvoeringsbudget 2021 ad € 10.000 Aanleiding In november 2018 heeft de VNG, namens de gemeenten, met circa 70 andere landelijke partijen in de publieke en private sector het Nationaal Preventieakkoord ondertekend. Dit akkoord bevat een uitgebreid pakket aan afspraken en maatregelen over het terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. Vergelijkbaar met de aanpak bij sport, is het de bedoeling dat gemeenten dit nationaal preventieakkoord gaan omzetten in een regionaal of lokaal preventieakkoord. Evenals bij de lokale sport- en beweegakkoorden, stelt VWS hiervoor een ondersteuningsbudget beschikbaar. Dit moet worden aangevraagd met een formulier dat identiek is aan dat van het Sportakkoord1. Bijgevoegd treft u aan het Lokaal Preventieakkoord Rheden-Rozendaal, dat, na een voorbereidingsperiode in 2020, in de eerste maanden van 2021 is opgesteld (* bijlage 1). (Dit preventieakkoord wordt definitief gemaakt nadat de mening van de inwoners van onze gemeenten bekend is, zie blz. 11.) * De aanvraag, een korte samenvatting van het Preventieakkoord, is bijgevoegd als bijlage 2. Beoogd effect Doelstelling is in de eerste plaats kennisnemen van het Lokaal Preventieakkoord ‘Samen Sterker Gezond in Rheden & Rozendaal’.

En in de tweede plaats, om op basis van dit akkoord het uitvoeringsbudget 2021 aan te vragen. Omdat dit uitvoeringsbudget, € 10.000 per jaar, uiterlijk 7 juni moest worden aangevraagd, wordt dit met terugwerkende kracht aan uw college gemeld. Argumenten Belang van het Preventieakkoord Het aanpakken van gezondheidsknelpunten is ook in het belang van onze gemeente. Van de drie nationale speerpunten worden er twee aangepakt: roken en overgewicht. Daarnaast is er een aantal specifiek lokale speerpunten benoemd (* zie kortheidshalve bijlage 2).

1 In B&W d.d. 2 juni 2020 heeft uw college ingestemd met het ondertekenen van de Intentieverklaring 2021

Lokaal Sport- en beweegakkoord Rheden-Rozendaal. Deze moest worden bijgevoegd bij de aanvraag voor het Uitvoeringsbudget 2021 ad € 10.000. Bij het Lokaal Preventieakkoord is zo’n Intentieverklaring niet nodig. Een aanvraag voor het Uitvoeringsbudget, eveneens € 10.000, volstaat. Pagina 1 van 3

Collegevoorstel

Belang deelname Rozendaal Er nemen partijen deel aan de lokale Werkgroep die ook van belang zijn voor onze gemeente, zoals Incluzio en Stichting Een Plus Samenwerking (zie bijlage 1, blz. 22.) Wij zijn als gemeente Rozendaal door de VNG benaderd om een lokaal Preventieakkoord op te stellen2. Dit is een indicatie van het belang van een Lokaal Preventieakkoord, ook voor onze gemeente. Kanttekeningen Rechtmatigheid Onze gemeente kan gedurende drie jaar (2021, 2022 en 2023) jaarlijks een uitvoeringsbudget ad € 10.000 aanvragen. Deze middelen dienen te worden verantwoord via SiSa en direct of indirect ten goede te komen aan de inwoners van onze gemeente. De gemeente Rheden kan jaarlijks € 30.000 aanvragen. De uitvoeringsbudgetten (1:3) staan niet in verhouding tot de inwoneraantallen (1:26) en het aantal initiatieven in beide gemeenten. Als niet kan worden aangetoond dat de € 10.000 direct of indirect ten goede komt aan onze gemeente, dan bestaat het risico dat middelen moeten worden terugbetaald. Wij zullen hier goed op moeten letten. Zeker in de opstartfase zijn hiervoor mogelijkheden en dan kan een goede basis worden gelegd voor de resterende projectperiode. Zie verder bij personele gevolgen. Toelichting procedure De VNG heeft een positieve beslissing genomen op het Preventieakkoord (* zie bijlage 3).

Deze beslissing is begin mei alleen ter kennis gebracht van de eerste contactpersoon (gemeente Rheden). Pas op 31 mei werd duidelijk dat onze gemeente de beslissing niet had ontvangen. De aanvraag voor het uitvoeringsbudget moet uiterlijk 7 juni bij VWS worden ingediend. Dat gebeurt op tijd, maar hierdoor is dit vooraf gegaan aan bespreking in uw college. Dit verdient geen schoonheidsprijs. Inhoudelijk gaat het echter bijna om een formaliteit: het aanvraagformulier is gelijk aan dat van het Sport- en beweegakkoord en wordt door de secretaris ondertekend. Personele gevolgen Mede om ervoor te zorgen dat de activiteiten in het belang zijn van Rozendaal en haar inwoners, is ambtelijke inzet gewenst. De beleidsadviseur Sociaal domein is nu agenda-lid van de lokale kerngroep die de middelen verdeelt. Dit is een minimale invulling. In overleg met de (tijdelijke) senior adviseur kan hier, zeker in de opstartfase, een actievere invulling aan gegeven worden.

2 De VNG heeft met VWS afgesproken zich in te zetten voor het tot stand komen van lokale of regionale

afspraken. De VNG vindt het van belang dat gemeenten zich richten op de achterliggende problematiek: een ongezonde leefstijl als oorzaak of als gevolg van een meer complexe problematiek. De VNG speelt een actieve rol in de totstandkoming van lokale of regionale plannen. Zij biedt niet alleen ondersteuning: de plannen moeten ook bij de VNG worden ingediend, die ze vervolgens beoordeelt.

Pagina 2 van 3

Collegevoorstel

Financiën Inkomsten: € 10.000 in 2021, 2022 en 2023. Het gaat om middelen in het kader van de Uitvoering Lokale Preventieakkoorden. Dit is, net zoals bij het Sportakkoord, het uitvoeringsbudget voor gemeenten tot 20.000 inwoners. Vervolg 1. In relatie tot de tijdelijke uitbreiding formatie Sociaal domein is, in elk geval in de opstartfase, een actievere betrokkenheid in de lokale kerngroep mogelijk 2. Zie bij Communicatie Communicatie 1. Aanvraag Uitvoeringsbudget 2021 bij VWS: reeds ingediend 2. Kerngroep lokaal Preventieakkoord t.a.v. beleidsadviseur gemeente Rheden 3. Gemeenteraad d.d. 6 juli 2021 tkn op de lijst van ingekomen stukken. Bijlagen 1. Preventieakkoord Rheden- Rozendaal 2021- 2023 ‘Samen Sterker Gezond in Rheden & Rozendaal’ 2. Adviesaanvraag uitvoeringsbudget Lokale Preventieakkoorden/Preventieaanpak 3. Beslissing VNG op Aanvraag Rheden - Rozendaal

Pagina 3 van 3

1 Bijlage bij Lokaal Preventieakkoord

Samen Sterker Gezond in Rheden & Rozendaal

Preventieakkoord Rheden - Rozendaal 2021-2023 Rheden, april 2021

1

Inleiding Rheden en Rozendaal: twee Gelderse buurgemeenten aan de zuidkant van de Veluwe. Met bossen, heide, rivieren en oude landgoederen. Een prachtige woonomgeving! Hebben we daar altijd oog voor? Sommige dorpsgenoten, buren of vrienden hebben misschien andere zaken aan hun hoofd; ze voelen zich somber of eenzaam. Ze hebben geen werk of een laag inkomen, ontwikkelen mogelijk gewoontes die lastig af te leren zijn zoals roken of te veel drinken. De verschillen tussen groepen mensen zijn soms groot. De gemeenten Rheden en Rozendaal hebben, samen met zorg- en welzijnsorganisaties en vrijwilligersorganisaties, het voortouw genomen om hier wat aan te doen. In dit Preventieakkoord Rheden - Rozendaal beschrijven we die stappen om te komen tot allerlei acties in de dorpen zodat steeds meer inwoners zich lekker(der) in hun vel voelen, meer energie krijgen en ook anderen kunnen helpen. Door meer samen te werken, open te staan voor vragen en ideeën van inwoners, door vroegtijdig signalen te zien en vrolijke en laagdrempelige activiteiten te ondernemen die mensen verder helpen. Iedereen met een goed idee kan zich aansluiten. De komende twee jaar komen kansrijke ideeën in aanmerking voor een subsidie en ondersteuning.

Zo gaan we op weg naar meer gezonde en gelukkige inwoners; Samen Sterker en Gezond in Rheden en Rozendaal! Het lokale Preventieakkoord Rheden - Rozendaal is een lokale doorvertaling van het Nationaal Preventieakkoord, waarin 70 landelijke organisaties de handtekening hebben gezet om overgewicht, roken en te veel alcoholgebruik aan te pakken. Ons lokale Preventieakkoord Rheden - Rozendaal sluit aan op twee van deze landelijke hoofdthema’s voor een gezonde leefstijl: overgewicht en roken. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat veel mensen in onze gemeenten zich eenzaam voelen; dat is daarom ons derde thema. Tot slot zetten we in op activiteiten die mensen helpen om wijzer om te gaan met hun geld; hun financiële gezondheid. Er gebeurt in onze gemeenten al heel veel op bovengenoemde thema’s, zoals het programma JOGG (Jongeren Op Gezond Gewicht), Stoppen met roken programma's of bijvoorbeeld het platform voor bewonersinitiatieven Ik buurt mee. Die initiatieven en programma’s gaan we versterken de komende jaren met een aantal aanvullende initiatieven uit het preventieakkoord. Wij werken samen met een groot aantal partners uit onze gemeenten, van grote bedrijven, zoals Koninklijke Gazelle N.V., tot eenpitters. Van vrijwilliger tot directeur.

Een bloemlezing: zorgorganisaties (Een Plus samenwerking), welzijn (Incluzio), vrijwilligersorganisatie Humanitas, vluchtelingenwerk, het onderwijs, maatschappelijke organisaties als Stichting Vitesse Betrokken, Sportbedrijf Rheden, de bibliotheek, de eerstelijnszorg, cultuurbedrijf RIQQ en private partners als Koninklijke Gazelle Rijwielfabriek N.V., Rabobank. De lijst is eindeloos; ieder die wil bijdragen meldt zich aan en doet mee!

2

Leeswijzer In dit document gaan we eerst in op het preventieakkoord; zowel het nationale akkoord als onze lokale invulling (hoofdstuk 1). Vervolgens geven we een beeld van de gezondheid van inwoners uit Rheden en Rozendaal (hoofdstuk twee). In hoofdstuk drie kiezen we onze lokale preventiethema’s, lichten we deze toe en worden de activiteiten beschreven die in 2021 in gang worden gezet. In de laatste hoofdstukken komen de lokale organisatie van de uitvoering van het preventieakkoord (hoofdstuk 4) aan bod, de financiën (hoofdstuk 5) en de uitnodiging aan partners (hoofdstuk 6; zowel organisaties als personen) om zich aan te sluiten bij dit mooie gezonde akkoord.

3

INHOUD

Inleiding Leeswijzer 1. Van Nationaal naar lokaal Preventieakkoord 2. Beeld van gemeenten Rheden en Rozendaal 2.1 Inleiding 2.2 Gemeente Rheden 2.3 Gemeente Rozendaal 2.4 Inwoners van Rheden en Rozendaal 3. Samen Sterker Gezond in Rheden & Rozendaal 3.1 Toekomstvisie ‘Samen Sterker Gezond in Rheden & Rozendaal’ 3.2 Uitwerking van de thema’s 3.2 Samenwerken aan preventie 4. Vervolgstappen; hoe gaan we verder 5. Financiën 6. Partners Preventieakkoord Rheden - Rozendaal

4

Hoofdstuk 1 Van Nationaal naar lokaal Preventie Akkoord

In 2018 is het Nationaal Preventieakkoord afgesloten, waarin grote maatschappelijke organisaties, zorgbedrijven en ondernemingen beloven om samen te werken op het voorkomen van ziekte en zorg in Nederland. Door roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik aan te pakken kan de gezondheid van heel veel Nederlanders verbeteren. Het Nationaal akkoord is afgesloten met ruim 70 partijen zoals patiëntenorganisaties, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, gemeenten, sportbonden, bedrijven, fondsen, onderwijs, maatschappelijke organisaties en de Rijksoverheid. Het is gericht op het terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. Voor deze thema´s zijn de ambities, doelen en maatregelen vastgelegd in een akkoord. Daarin staan meer dan 200 afspraken om Nederland gezonder te maken [zie link]. Een onderdeel van de nationale afspraken is dat elke gemeente wordt gevraagd een lokaal akkoord af te sluiten. Wij mogen in Rheden en Rozendaal daar onze eigen invulling aan geven de komende jaren. Dit is ons lokale preventieakkoord, met aandachtspunten en projecten die passen bij ons, onze inwoners en onze wensen. In januari 2020 is een kerngroep samengesteld met vertegenwoordigers uit de eerstelijnszorg (Een Plus samenwerking), de nieuwe overkoepelende welzijnsorganisatie Incluzio, met vrijwilligersorganisatie Humanitas en vertegenwoordigers uit de gemeente Rheden.

Regionaal Ondersteuningsstructuur Proscoop is gevraagd om op basis van beschikbare data en een bewoners consultatie een regiobeeld van de gezondheid in Rheden en Rozendaal te maken. Op basis van dit onderzoek heeft de kerngroep gekeken welke preventiethema’s de meeste aandacht vragen in de gemeenten Rheden en Rozendaal. Een onafhankelijk formateur, Juul van Rijn, heeft de kerngroep begeleid om te komen tot het preventieakkoord met concrete initiatieven en een goede werkwijze voor de komende jaren. In 2021, 2022 en 2023 zijn er vanuit het rijk financiële middelen beschikbaar om de plannen uit te voeren. Na akkoord van Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) op de ingediende plannen zal een kerngroep Preventieakkoord Rheden - Rozendaal borg staan voor de uitvoering van de activiteiten die zijn beschreven. Nieuwe partners en organisaties worden uitgenodigd aan te sluiten en voor deelactiviteiten worden eigenaars gezocht. De kerngroep zorgt voor het aanvragen van de jaarlijkse subsidie (via de gemeente) en de verantwoording naar de VNG die dient te worden afgelegd. In 2020 sloten zo’n 75 partners uit Rheden en Rozendaal al een Sport- en beweegakkoord, met plannen om zoveel mogelijk inwoners te stimuleren om te sporten en bewegen. Dit preventieakkoord borduurt voort op de beweging die het Sportakkoord in gang heeft gezet.

Het preventieakkoord richt zich daarbij op een aantal andere gezondheidsthema’s (zie hoofdstuk 3).

5

Hoofdstuk 2 Beeld van gemeenten Rheden en Rozendaal

2.1

Inleiding

Midden in de provincie Gelderland, aan de zuidkant van de Veluwe, liggen de gemeenten Rheden en Rozendaal. Rheden is met 43.640 inwoners een middelgrote gemeente. En Rozendaal is, met 1.726 inwoners de winnaar van de verkiezing kleinste gemeente op het vasteland van Nederland. Rozendaal en de zeven Rhedense dorpen liggen als een lang lint aan de rand van Nationaal park de Veluwezoom. De gemeente Rheden bestaat uit de dorpskernen Velp, Rheden, De Steeg, Ellecom, Dieren, Spankeren en Laag-Soeren. Rozendaal bestaat uit de kern Rozendaal en twee buurtschappen in het Nationaal Park Veluwezoom (Terlet en Imbosch). De bevolking groeit in absolute aantallen licht, maar de beroepsbevolking neemt duidelijk af en de groep ouderen groeit in de twee samenwerkende gemeenten. De ‘groene en blauwe omgeving’; de openbare toegang tot zowel het nationaal park als het rivierengebied en de uiterwaarden biedt voldoende mogelijkheden tot recreëren. De inwoners doen, vanwege de bovengemiddelde leeftijd en de relatief grote groep met een lage SES (sociaaleconomische status) in de gemeente Rheden, bovengemiddeld aanspraak op de gezondheidszorg en voorzieningen.

Hoe staan we er voor in Rheden en Rozendaal? In het Regiobeeld wordt de gemeente Rheden vergeleken met het gemiddelde van Nederland. In 2.2 van dit hoofdstuk geven we aan de hand van de uitkomsten van het Regiobeeld een inkijk in de gezondheid en welbevinden van de bewoners van Rheden. Voor Rozendaal in geen regiobeeld gemaakt. In paragraaf 2.3

6

beschrijven we de situatie in Rozendaal op basis van gegevens die bekend zijn. In 2.4 tenslotte beschrijven we de bewonersenquête die is uitgezet en waarvan na medio mei 2021 de resultaten bekend zijn.

2.2

Gemeente Rheden

De sociaaleconomische verschillen binnen de gemeente Rheden zijn groot. De demografische veranderingen in de regio leiden tot een hogere vergrijzing dan gemiddeld in Nederland. Reden te meer om niet alleen in te zetten op preventie van ziekte, maar ook het bevorderen van gezondheid; een gezonde en gelukkige gemeente dus! Bronnen Regiobeeld Regionale Ondersteuningsstructuur Proscoop heeft in opdracht van de gemeente Rheden het Regiobeeld samengesteld . Zij raadpleegde daarbij zowel openbare bronnen (Gezondheidsmonitor GGD, RIVM, CBS, Vektis, UWV, NOC*NSF, Verwey Jonker instituut en Integrale Jeugdmonitor) en besloten bronnen (zoals Primos prognoses op het gebied van gezondheidsvraagstukken en demografische ontwikkelingen). In de volgende alinea’s beschrijven we de belangrijkste bevindingen. Samenstelling bevolking De bevolking van Rheden groeit in absolute aantallen licht, maar de beroepsbevolking neemt duidelijk af en de groep ouderen groeit. Zo ook het aantal kwetsbare ouderen, en met name in Rheden, Velp en Dieren. Dit brengt ook meer comorbiditeit en ouderdomsziekten met zich mee. Dit leidt tot een grotere druk op de beroepsbevolking en op de zorg.Rozendaal is stabiel gebleven. Voor wat betreft het aantal huishoudens is Rheden is gemiddeld qua samenstelling in huishoudens. In de afzonderlijke dorpen zijn er wel verschillen.

Veel alleenstaanden in Velp en veel gezinnen met kinderen in Spankeren en Rheden. De verschillen in sociaal economische status (SES) zijn groot. De dorpskernen Dieren, Rheden, Spankeren en Velp scoren lager dan landelijk gemiddeld, De Steeg hoger en Ellecom, Rozendaal en Laag- Soeren fors hoger.

7

Leefstijl Het landelijk preventieakkoord is gericht op het terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. Hoe staat het er voor in de gemeente Rheden? Roken Als we kijken naar het aantal rokers zien we dat er minder rokers zijn in Rheden dan gemiddeld in Nederland. Bijzondere aandacht moet er zijn voor de groep jongeren. Het

8

percentage jongeren dat rookt is gemiddeld voor Nederland met een klein verschil: op het VMBO wordt meer gerookt dan op MAVO/HAVO/VWO. Blowen komt echter vaker dan landelijk gemiddeld voor, met name op MAVO/HAVO/VWO wordt veel geblowd. Overgewicht Van de groep 19-65 jarigen voldoen minder mensen dan gemiddeld aan de beweegnorm (150 minuten bewegen per week), terwijl de groep 65-plussers er juist meer dan gemiddeld aan voldoet. Ernstig overgewicht komt vaker voor dan gemiddeld bij de groep 19-65 jarigen. 65+ scoort hier juist beter. Het voldoen aan de beweegnorm is voor mensen met een lichamelijke beperking lastiger. In Rheden hebben mensen meer dan gemiddeld in Nederland last van een of meer langdurige lichamelijke beperkingen. De 19-65 jarigen zijn vaker beperkt bij activiteiten vanwege problemen met hun gezondheid. Er zijn minder mensen dan landelijk gemiddeld die een of meer lichamelijke beperkingen hebben. Met name de groep 65-plussers scoort hoog. Kinderen van 0-12 jaar in de gemeente Rheden bewegen ook minder dan gemiddeld in Nederland. Ook op het VMBO wordt minder bewogen. Er zit een groot verschil in het bewegen tussen de leeftijd 0-12 jarigen en 12-19 jarigen. Met name kinderen in klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs hebben vaker (ernstig) overgewicht. Jongere kinderen tussen 0-12 jaar scoren gemiddeld of beter dan het landelijk gemiddelde.

Overgewicht is wel gedaald de laatste vijf jaar. Alcoholgebruik Vergelijkbaar met roken is het alcoholgebruik in Rheden. Dit ligt bijna gelijk met het Nederlands gemiddelde. Onder de jongeren zien we een ander beeld. Het alcoholgebruik ligt lager dan gemiddeld in Nederland. Door jongeren op MAVO/HAVO/VWO wordt wel meer alcohol gebruikt dan op het VMBO. Gezonde geest ‘Mens sana in corpore sano’, het Latijnse gezegde vertaalt in ‘een gezonde geest in een gezond lichaam’ valt op in de analyse van Rheden. Werken aan de mentale gezondheid is belangrijk. De mentale druk en stress bij jongeren lijkt meer toe te nemen. Om te zorgen dat je lekker in je vel blijft, is het belangrijk om veerkrachtig te zijn, te leren omgaan met uiteenlopende verwachtingen en zorgen dat er balans blijft tussen stress en ontspanning. Hoe belangrijk het is om vriendschappen te onderhouden en in contact te blijven, voelt iedereen in deze periode van sociale onthouding tijdens de corona pandemie. Juist de onderlinge verbinding met elkaar wordt ontzettend gemist door mensen en helemaal door jongeren. Dit zien we terug in de risicocijfers op geestelijke ongezondheid van de Rhedense jongeren. Leerlingen op het VMBO hebben een iets hoger risico op geestelijke ongezondheid, terwijl leerlingen op MAVO/HAVO/VWO juist een lager risico hebben dan gemiddeld.

In de gemeente Rheden is er een groot verschil tussen VMBO en MAVO/HAVO/VWO. Werk en vrije tijd Het hebben van (prettig) werk draagt bij aan de gezondheid en welbevinden van mensen. Het percentage mensen dat arbeidsongeschikt is verklaard, ligt hoger dan gemiddeld en de arbeidsparticipatie ligt lager, zowel bij mensen met als zonder migratieachtergrond. Er zijn 9

iets minder huishoudens met een bijstandsuitkering dan landelijk gemiddeld. Ook zien we dat meer dan gemiddeld in Nederland mensen in Rheden zijn aangesloten bij een sportclub, doen aan vrijwilligerswerk en/of mantelzorger zijn. Zorg Mede door bovengeschetst beeld zien we dat Rheden en Rozendaal meer dan gemiddeld kwetsbare ouderen hebben, meer mensen beperkt zijn in hun activiteiten, dat meer mensen dan gemiddeld in Nederland hulp krijgen bij het huishouden. Meer huishoudens maken aanspraak op een WMO voorziening en/of een voorziening via de Participatiewet. Een van de gevolgen is dat met name in Rheden de zorgkosten op iedere sector, behalve op de GGZ, hoger liggen dan gemiddeld in Nederland. En dat de kosten per financieringsbron ook hoger liggen dan gemiddeld. Velp en Rozendaal behoren tot de meest vergrijsde dorpen van Nederland, het dorp Rheden is bovengemiddeld vergrijsd.

2.3

Gemeente Rozendaal

Rozendaal is met ruim 1.700 inwoners qua inwonertal de kleinste gemeente op het vasteland. Rozendaal ligt ten noordoosten van Arnhem, aan de zuidelijke Veluwezoom. De bebouwde kom grenst direct aan de gemeente Arnhem en de kern Velp (gemeente Rheden), deze vormen samen een aaneengesloten bebouwde omgeving. Het is een zelfstandige gemeente met een goede werkrelatie met ‘de buren’: de ambtelijke organisatie wordt grotendeels uitgevoerd door de gemeente Rheden. De gemeente wordt gevormd door de kern Rozendaal en twee buurtschappen in het Nationaal Park Veluwezoom (Terlet en Imbosch). Het grootste gedeelte van het grondgebied bestaat uit bos en heide. Het natuurgebied is voor voetgangers en fietsers goed toegankelijk en door het natuurgebied lopen enkele goed bewegwijzerde fietsroutes. Typering van de gemeente Rozendaal heeft een dorpskern met een open en royaal opgezet karakter en ook de latere uitbreidingen zijn ruim van opzet. De gemeente kent weinig eigen voorzieningen. Inwoners maken vaak gebruik van voorzieningen in Arnhem en Velp. Rozendaal huisvest twee scholen: een voor primair onderwijs en een voor voortgezet onderwijs. Ook kinderen uit naburige gemeenten bezoeken deze scholen, vooral uit Velp en Arnhem. De gemeente kent relatief veel kinderen in de basisschoolleeftijd.

Van de Rozendaalse bevolking is 10,2 % tussen 4-11 jaar, in vergelijking met 8,5% in Nederland als geheel (cijfers uit 2019). Daarnaast zijn er relatief veel ouderen. Het aantal inwoners dat in 2020 50 jaar is of wordt, tot en met degenen die op 1-1-2020 74 jaar zijn of worden, bedraagt 534. Het aantal inwoners dat in 2020 75 jaar is of wordt en ouder, bedraagt per 1-1-2020: 177.

10

Trends en ontwikkelingen Rozendaal herkent de landelijke trends van vergrijzing, individualisering, digitalisering en flexibilisering. Dit werkt ook door in de aanpak van gezondheidsproblemen. Ook de trends op het gebied van roken, overgewicht en alcoholgebruik worden herkend. In die zin is Rozendaal vergelijkbaar met de gemeente Rheden.

2.4

Mening van de Inwoners van Rheden en Rozendaal

Wat vinden de inwoners van Rheden en Rozendaal van preventie? Hoe denken zij over hun eigen gezondheid na en wat vinden zij wat de gemeente zou kunnen doen om gezondheid te verbeteren? In een enquête die open staat voor alle bewoners wordt in april/mei een antwoord gevraagd op deze hoofdvragen. De vragen zijn verdeeld naar de onderwerpen die ook in het Regiobeeld worden behandeld. De enquête is per 14 april 2021 verspreid via lokale media (Regiobode, Rheden Nieuws, In de Roos) en via de communicatiemiddelen van partners uit de kerngroep. Sluitingsdatum is 15 mei 2021 en daarna worden de resultaten verwerkt in het definitieve Preventieakkoord Rheden-Rozendaal (dat uiterlijk 7 juni 2021 wordt ingediend).

11

Hoofdstuk 3 Samen Sterker Gezond in Rheden & Rozendaal

3.1

Toekomstvisie en keuze voor de thema’s

Met de plannen, activiteiten en oproepen uit dit akkoord willen we in alle dorpskernen van de gemeenten Rheden en Rozendaal het netwerk opbouwen of versterken waarin maatschappelijke organisaties, zorgorganisaties, welzijn, gemeenten, onderwijs, bedrijfsleven én alle inwoners zich samen sterk voor maken voor gezondheidswinst -dus minder behoefte hebben aan zorg-. Preventiethema's zijn complexe vraagstukken die met meerdere partijen samen aangepakt moeten worden, met inbreng vanuit ieders eigen deskundigheid en ervaring. Zo bundelen we de krachten. We willen dit versterken door meer te gaan samenwerken tussen de verschillende organisaties gericht op zorg, welzijn en vrijwilligers, maatschappelijke ‘aanbieders’ als het onderwijs en private partners, door actief bewoners en buurtverenigingen te betrekken bij preventie thema's en door open te communiceren over activiteiten en behaalde resultaten. Hoe gaan we dit doen? In paragraaf 3.4 lees je er meer over. Keuze voor de thema’s We zaten niet stil, afgelopen jaren. We kunnen constateren dat er al veel wordt gedaan in onze gemeenten gericht op gezondheid en preventie van alle inwoners. Met de kerngroep is gekeken waar we extra initiatieven kunnen ontwikkelen; waar een extra duwtje een grote stap in de goede richting kan zijn. Gekozen is voor drie overkoepelende thema’s van het lokale Preventieakkoord Rheden - Rozendaal.

De thema’s zijn: ★ Lekker in je vel (gezonde leefstijl); ★ Wijs met geld (financiële gezondheid); ★ Samen sterker (eenzaamheid). De thema’s worden in tabel 1 nader toegelicht. Gezonde samenleving Daarmee komen we tot het doel van het voorliggende preventieakkoord: Samen Sterker Gezond in Rheden & Rozendaal door het verbeteren van de gezondheid en het voorkomen van zorgvraag van onze inwoners.We willen dit doel bereiken door samen preventieprojecten binnen de drie hoofdthema’s te stimuleren, op te zetten en uit te voeren. Vouchers voor kansrijke preventie-initiatieven 2022 en 2023 Voor het lopende kalenderjaar zijn door de kerngroep ideeën geselecteerd die passen bij bovenstaande thema’s. Voor 2022 en 2023 is de aanpak anders: wij gaan inwoners blijvend betrekken met behulp van het verstrekken van vouchers voor de preventie-ideeën. Jaarlijks kunnen inwoners hun -kleinschalige, praktische, originele en wijkgerichte- ideeën indienen. Via gerichte communicatie worden de gekozen preventie thema's onder de aandacht

12

gebracht bij de inwoners. Inwoners zijn zelf aan zet en worden gestimuleerd om de gezondheid van Rheden en Rozendaal te bevorderen. Daarvoor worden ze ook beloond: de meest kansrijke initiatieven krijgen een uitkering van de vouchers. De geselecteerde projecten voor 2021 worden in paragraaf 3.2 beschreven. Tabel 1: Thema’s Preventieakkoord Rheden & Rozendaal

THEMA

Lekker in je vel (leefstijl) Een gezonde leefstijl bestaat uit vele aspecten. In dit akkoord is gekozen voor de thema’s roken en overgewicht. Speciale aandacht is er voor de jongeren, omdat op die aspecten we in Rheden ‘hoger scoren’ dan het landelijk gemiddelde. Door de grote populatie ouderen treden ook meer ‘ouderdomsziekten’ op zoals Diabetes, COPD en CVRMen wordt in toenemende mate beroep gedaan op de zorg. NB Voldoende sporten en bewegen dragen ook bij aan een gezonde leefstijl. Voor doelen en activiteiten verwijzen we naar het Sportakkoord Rheden-Rozendaal, met daarin ruim 70 initiatieven waarmee inwoners meer in aanraking komen met en gaan Sporten en bewegen [Naar de website sport- en beweegakkoord].

THEMA

Wijs met geld (financiële gezondheid) Omdat er een verband is tussen gezondheidsproblemen en geldproblemen, gaan we binnen het lokale preventieakkoord aandacht geven aan de financiële gezondheid van de Rhedense inwoner met speciale aandacht voor de jongeren.

THEMA

Samen Sterker (eenzaamheid) Vrijwilligers worden ingezet voor dit thema en hebben speciale aandacht voor inwoners en problematiek van de kleinere dorpskernen en de wijken met gezondheidsachterstanden, en hebben aandacht voor eenzaamheid in het bijzonder.

13

3.2

Uitwerking van de thema’s

Thema Leefstijl: Lekker in je vel Een gezonde leefstijl bestaat uit veel delen. Voor 2021 is onder dit thema gekozen voor minder roken, een gezond lichaamsgewicht en therapeutisch aanbod in het nieuwe zwembad van Rheden. Welke activiteiten gaan we doen? In 2021 bieden we met stichting Vitesse Betrokken op drie basisscholen een ‘gezonde leefstijl programma’ aan. Dit wordt toegelicht in onderstaande tabel. Fietsen, fietsen fietsen! Daarnaast is regelmatig fietsen een goede (en heel Hollandse) manier om lekker fit bezig te zijn én om op gewicht te blijven. Toch daalt het aantal kinderen dat naar school fietst. Veel (ook middelbare) scholen zouden graag een ommekeer zien: meer fietsers en minder auto’s en/of openbaar vervoer. Jongeren meer laten bewegen door te fietsen leidt bovendien tot het voorkomen en verminderen van overgewicht. Als je aan fietsen denkt, dan denken wij in Rheden al snel aan Gazelle: de rijwielfabriek die meer dan 100 jaar in Dieren haar hoofdkantoor en emballage heeft. Leerlingen van groep 8 staan vaak voor de keuze wel of niet met de fiets naar de middelbare school. In samenwerking met de stichting Fietsop1 en Gazelle bieden we leerlingen van groep 8, of net in de brugklas een bijzondere fietsroute: de Global Goals Fietsroute.

Rookvrije omgeving We willen graag dat onze kinderen rookvrij kunnen opgroeien en willen bijdragen aan een omgeving waarin rookvrij normaal is. Dat geldt overigens niet alleen voor onze kinderen, maar voor ons allemaal. Hiervoor willen we het aantal rookvrije plekken in de gemeenten Rheden en Rozendaal uitbreiden. Denk aan locaties zoals speeltuinen, sportclubs en andere openbare locaties. We stimuleren inwoners en organisaties om met initiatieven voor een rookvrije omgeving te komen en helpen hun plannen te realiseren. We sluiten aan bij de landelijke campagne Stoptober waarmee mensen worden gestimuleerd om de stoppen met roken, te beginnen in de maand oktober. Zo werken we samen aan een rookvrije omgeving. Van therapie naar bewegen in het Biljoenbad In Rheden en Rozendaal wonen relatief veel oudere mensen die met het klimmen der jaren ook last krijgen van (chronische) aandoeningen en ziekten. Ook voor mensen met een ziekte of beperking kan bewegen - mits op verantwoorde manier- heilzaam zijn. Het gloednieuwe Biljoenbad (overdekt zwembad in Rheden) heeft een speciaal ‘doelgroepenbad’ en biedt therapeutisch aanbod voor mensen met bepaalde aandoeningen zoals reuma of diabetes.

Gewerkt wordt aan een dekkend therapeutisch aanbod voor alle relevante doelgroepen; hydrotherapie heeft bijvoorbeeld aantoonbare pijnreducerende werking bij patiënten met gewrichtsproblemen (RadboudUMC, 2020). In de tabel op de volgende pagina lees je welke activiteiten we in 2021 gaan opzetten en met wie. 14

Activiteit/ interventie/ idee

Partners

1 Gezonde leefstijl op scholen i.s.m. Vitesse betrokken Inzet van het programma Vitesse Goals van Stichting Vitesse Betrokken, de maatschappelijke tak van de Arnhemse profvoetbalclub. Rolmodellen (spelers en trainers van Vitesse) worden ingezet om een gezonde leefstijl te promoten onder basisschoolleerlingen. Verschillende thema’s worden behandeld zoals ‘eten’, ‘bewegen’ en ‘middelengebruik’. Het programma van 16 weken bestaat uit een theoriedeel dat wordt aangeboden door Vitesse-spelers en -trainers en een beweegdeel dat wordt afgestemd op het bestaande beweegonderwijs. Met het programma dragen we bij aan de doelstellingen van het Gezonde School-programma van het ministerie van VWS, waarmee basisscholen onder meer een leefstijlcoördinator kunnen financieren.

Stichting Vitesse Betrokken, Sportbedrijf Rheden, Incluzio, gemeente Rheden, scholen De Wensvogel (Dieren), de Kameleon (Velp) en Rheder Enk (Rheden).

Drie basisscholen zijn zeer enthousiast en willen starten: De Wensvogel (Dieren), de Kameleon (Velp) en Rheder Enk (Rheden). Vitesse, hier is het aandeel kinderen met een lage sociaaleconomische status en de leefstijlproblematiek relatief hoog, waardoor het programma voor een grote impact kan zorgen. Incluzio en het Sportbedrijf Rheden hebben afgesproken dat het Vitesse Goals-programma wordt aangepast aan de Rhedense context. Dit betekent dat er goed wordt aangesloten op het leefstijlaanbod dat er nog meer is, zowel op school als in de wijk.

2 Rookvrije omgeving Een rookvrije omgeving creëren voor kinderen/jongeren en hun ouders. (Onderdeel van landelijk programma ‘De Rookvrije Generatie’) Onze omgeving wordt steeds meer rookvrij. In de gemeenten Rheden en Rozendaal hebben diverse sportclubs de sportaccommodatie al rookvrij gemaakt. Sinds augustus 2020 zijn alle schoolterreinen rookvrij en vorig jaar maakte een buurt in Velp de speeltuin in hun wijk rookvrij. Met het preventieakkoord gaan we meer plekken rookvrij maken. We helpen initiatieven voor een rookvrije omgeving te realiseren! Deze initiatieven kunnen worden versterkt door mee te doen met de jaarlijkse landelijke campagne Stoptober, dat tot doel heeft om zoveel mogelijk mensen te motiveren om in de maand oktober niet te roken en dit daarna ook vol te houden. De campagne biedt kant en klare filmpjes, posters, folders en ideeën die we in Rheden en Rozendaal op diverse plekken zouden kunnen inzetten.

Mogelijke partners: GGD Gelderland-Midden, Iriszorg

15

Activiteit/ interventie/ idee

Partners

3 Global Goal Fietsroute Doelgroep: basisschooljeugd groep 8/ starters middelbare school De Stichting Fietsop1! heeft het initiatief genomen om kinderen meer te laten bewegen door te fietsen. Om dit te stimuleren heeft zij een educatieve Global Goal fietsroute uitgezet in Dieren waar de kinderen gebruik van kunnen maken. Zij fietsen ook langs het door de Stichting geïnitieerde PopUp Fietsmuseum. Daarnaast wordt een bezoek gebracht aan de Koninklijke Gazelle Rijwielfabriek NV. Zodat zij kunnen zien en ervaren hoe fietsen worden gemaakt. Zodra Gazelle Experience Center is geopend (opening verwacht in 2022) wordt ook dit innovatieve parcours betrokken in het bezoek aan Gazelle. Gestart wordt in 2021 met een eerste school met groep 8 leerlingen uit een relatieve achterstandswijk. Volgende scholen in 2022 en 2023 kunnen zich aanmelden via een voucher.

Stichting Fietsop1, Koninklijke Gazelle Rijwielfabriek N.V., Gazelle Experience Center, 3 scholen

4 Doelgroepenbad patiëntenverenigingen Het consortium heeft het voornemen een mobilisatieplan uit te rollen om de deelnamegraad van de genoemde doelgroepen te vergroten. Daarvoor wordt een actieplan ontwikkeld door de HAN (Hogeschool Arnhem Nijmegen). Het project levert lessen op voor de mobilisatie van andere doelgroepen in de gemeente en ook elders in het land.

Een consortium van zeven partners wil van het doelgroepenbad een preventieve zorgvoorziening maken. De partners zijn: Sportbedrijf Rheden, Eén Plus Samenwerking (eerstelijnszorg), Busser Tjoonk Fysiotherapie (zorgondernemer) en Reumapatiëntenvereniging Arnhem e.o..

Thema financiële gezondheid: Wijs met geld “In een steeds complexer wordende samenleving is de financiële opvoeding niet meer alleen een taak voor ouders. Financiële problemen zijn immers ook een maatschappelijk probleem.” (Arjan Vliegenthart, directeur NIBUD)

16

Het NIBUD geeft in het scholierenonderzoek aan (2020) het zorgelijk te vinden dat kinderen niet goed leren rond te komen met een bepaald budget en het ‘op=op’-gevoel in mindere mate ervaren. Ook al zijn de inkomens van scholieren gestegen, toch komt meer dan de helft van de scholieren geld tekort. Verder laat het BKR (Bureau Krediet registratie) weten dat jongeren met schulden in de afgelopen vijf jaar is verdubbeld. In 2020 kwam huisarts, onderzoeker en hoogleraar Van den Muijsenbergh met haar stelling ‘armoede maakt ziek.’ Zij bevestigde eerdere onderzoeken over groeiende ongelijkheid en de relatie met gezondheid. Lager opgeleiden hebben gemiddeld een zeven jaar kortere levensverwachting dan hoogopgeleiden en krijgen gemiddeld 18 jaar eerder te maken met een chronische ziekte. Maatschappelijke ongelijkheid neemt toe, ook door de zorg. We zien dat nieuwe digitale toepassingen vooral hoger opgeleiden bereiken, waardoor verschillen groter worden. Vaak zijn ook taalproblemen en laaggeletterdheid oorzaken van financiële problematiek. Stichting Lezen en Schrijven geeft aan dat 18% van de Nederlandse bevolking (16+), moeite heeft met lezen, schrijven en/of rekenen. Onder de groep mensen met financiële problemen is dit 50%. Het begrijpen van formulieren, inschatten van de gevolgen van financiële keuzes of communiceren daarover is dan moeilijk.

Kortom: er is een verband tussen gezondheidsproblemen en geldproblemen. Binnen ons lokale preventieakkoord willen we aandacht geven aan de financiële gezondheid van de Rhedense inwoner met speciale aandacht voor de jongeren. Want zoals we weten, de gezondheidsproblemen staan vaak niet op zichzelf, maar maken onderdeel uit van bredere problematiek. Belangrijk besef is dat we deze gezondheidsvraagstukken niet alleen vanuit de zorg kunnen oplossen. De oplossing vraagt ook commitment en inzet van allerlei andere (maatschappelijke) organisaties en bedrijven. De inzet in 2021 is gericht op de volgende interventies. Activiteit/ interventie/ idee

Partners

5 Financiële educatie op voortgezet onderwijs (thema’s omgaan met geld, bijbaantjes, 18+ en dan?)

Gemeente Rheden, Rabobank Arnhem e.o., Incluzio school maatschappelijk werk, Humanitas, Schuldhulpmaatje Vluchtelingenwerk, bibliotheek

6 Inzet van theaterproducties op voortgezet en middelbaar onderwijs (thema’s armoede, sociale uitsluiting, geld en schulden).

Rhedense Instelling voor Qunst en Cultuur RIQQ, scholen, Humanitas, Incluzio

We zetten in op bewustwording en doorbreken het taboe rondom dit onderwerp. Er worden aan de hand van deze theaterproducties gastlessen verzorgd en reflectieverslagen en werkstukken gemaakt

17

(binnen curriculum van onderwijsinstelling). We kunnen hiervoor een fonds aanvragen.

7 Inzet interventie: ‘Geld-fit’.

Humanitas, gemeente Rheden

Een digitale zelfhulptool, waarbij inwoners overzicht krijgen van hun financiële situatie. Geld-Fit is onderdeel van de Nederlandse Schuldhulp Route, waar gemeenten, bedrijven en samenwerkingspartners werken aan één centrale schuldhulp route. We richten ons in 2021 op de Geld-fit tool. Vanaf 2022 kijken we of we de complete Schuldhulp Route in de gemeente kunnen inrichten.

Thema mentale gezondheid: Samen Sterker De gemeente Rheden heeft zich aangesloten bij het landelijke programma Een tegen Eenzaamheid. Eenzaamheid kan meerdere oorzaken hebben, zoals weinig contacten, verlies van een dierbare, slechte gezondheid met verminderde mobiliteit tot gevolg of verlies van werk. Uit de eerste verkenningen om te komen tot een goede samenwerking tussen het sociale domein (welzijn) en de eerstelijnszorg, is de ambitie uitgesproken eenzaamheid te willen aanpakken en te voorkomen door in een zo vroeg mogelijk stadium actie te ondernemen. Verschillende maatschappelijke (hulp) organisaties in zorg en welzijn, vrijwilligersorganisaties en bedrijfsleven zetten zich hiervoor in. Door samen te investeren voorkomen we erger. In het preventieakkoord nemen we daarom de activiteit Samen Sterker van Humanitas afdeling Rijn-IJssel op.

8

Activiteit/ interventie/ idee

Partners

Humanitas Samen Sterker is voor iedereen die zich eenzaam voelt, ongeacht levensverhaal of leefomstandigheden.

Humanitas, Incluzio

Humanitas Samen Sterker is vriendschappelijk en ondersteunend contact, bedoeld om sociaal isolement te voorkomen of te doorbreken. Het uitgangspunt van Samen Sterker is dat vrijwilligers op grond van hun eigen ervaring en scholing mensen ondersteunen bij het weer zelfstandig oppakken van hun leven. Samen Sterker heeft het doel om mensen die zich eenzaam voelen of een verlies hebben geleden een steuntje in de rug te geven. In de periode van maximaal een jaar ondersteunt de vrijwilliger door middel van 1-op-1 contact de deelnemer om de regie over zijn of haar leven weer zelf in handen te nemen. Daarnaast stimuleren we weer actief te worden en samen een sociaal netwerk op te bouwen. Alle activiteiten worden gecoördineerd door een vrijwillig coördinator en uitgevoerd door vrijwilligers.

18

1. Inzet van maatjesprojecten ter voorkoming van sociaal isolement en eenzaamheid 2. Inzet van lotgenotencontacten ter voorkoming van sociaal isolement en eenzaamheid 3. Inzet van maatjesprojecten rouw- en verliesverwerking 4. Inzet van lotgenotencontacten rouw- en verliesverwerking

3.3

Samenwerken aan preventie

Om te komen tot brede en passende preventie-aanpak in onze gemeenten is het van groot belang dat we een duurzame samenwerking opzetten tussen welzijn en eerstelijnszorg. Vroegsignalering, preventie en het bieden van de juiste zorg en begeleiding op de juiste plaats kan alleen als we meer en integraal samenwerken in de eerstelijnszorg en welzijn, sport en cultuur. Samenwerken volgens model ‘Positieve Gezondheid’ De aandacht voor ‘positieve gezondheid’ brengt een beweging op gang waarbij bevorderen van gezondheid belangrijker wordt ten opzichte van het bestrijden van ziekte. Wij passen ons daarop aan. We zijn actief in het verbeteren van de leefstijl van inwoners. In het voorkomen van zorg zien we een belangrijke toegevoegde waarde voor de eerstelijnszorg. We doen dat in actieve samenwerking met partners in het sociaal domein en voor alle inwoners, van jong tot oud. Er liggen grote kansen om de verbinding nu in Rheden en Rozendaal te maken: - Per 1 januari 2021 heeft de gemeente een brede opdracht bij Incluzio gelegd om de sociale basis te versterken. Het gaat dan om alle verbanden die er tussen inwoners, vrijwilligers, professionals en overheid bestaan. De opdracht aan Incluzio omvat het brede welzijnswerk, het schoolmaatschappelijke werk en basisbegeleiding voor kwetsbare inwoners.

Incluzio is verantwoordelijk voor de toegang tot de voorzieningen en heeft in de dorpen Velp, Dieren en Rheden informatiepunten gerealiseerd waar alle inwoners met hun vragen op welzijn en ondersteuning terecht kunnen. - Een Plus, het lokale samenwerkingsverband van 30 zorgverleners die met elkaar zorgen voor samenhangende en wijkgerichte eerstelijnszorg in Velp en Rozendaal, heeft de wens de samenwerking met het voorliggend veld te versterken. Dit past in de landelijke trend om meer in netwerken rondom mensen te gaan werken. Daarbij komt dat een deel van de vragen die bij de eerste lijn komen beter beantwoord kunnen worden door een professional in het sociaal domein dan door een zorgprofessional. - Om de samenwerking tussen eerstelijnszorg en sociaal domein te verkennen, heeft op 8 april 2021 een bijeenkomst ‘Veelbelovende zorg’ plaatsgevonden. Hier waren zo’n 40 zorgverleners en professionals uit het sociaal domein aanwezig om aan de hand van een landelijk voorbeeld met elkaar te discussiëren over hoe we de

19

verbinding tussen organisaties en professionals kunnen verbeteren. Er is groot draagvlak en behoefte om dit nu concreet te maken in Velp en Rozendaal. Verder bouwen Een Plus Samenwerking en Incluzio nemen de regie om, samen met andere partners, een methode op te zetten om de verbinding te verdiepen. Daarbij maken we de landelijke aanpak ‘Welzijn op recept’ op maat voor de Rhedense en Rozendaalse situatie. We gebruiken de ingrediënten die landelijk goed werken en verbreden de aanpak naar ondersteuning, sport en cultuur. Binnen de aanpak richten we de focus op gezonde leefstijl, mentale gezondheid en financiële aanpak. We betrekken gemeente, zorgverzekeraars en andere relevante partners bij de uitwerking van onze plannen. Doelen van de aanpak: • Het bieden van de juiste zorg/ begeleiding op de juiste plek voor onze inwoners. • Verhogen van het welbevinden van patiënten met psychosociale problematiek. • Verlagen van het zorggebruik in de eerstelijnszorg bij niet medische problematiek. Op basis van de ervaringen en situatie in Velp en Rheden gaan we kijken of uitvoering van onderstaand plan mogelijk is. - In het buurthuis in Velp is een informatiepunt van Incluzio waarnaar de zorgverleners van Een Plus nu al kunnen doorverwijzen voor alle vragen. Dit informatiepunt wordt bemenst door het dorpsteam Velp (acht personen).