Agendabundel

Het algemeen bestuur en de uittredende deelnemer en de blijvende deelnemers spannen zich gezamenlijk in om frictiekosten en desintegratiekosten zo laag mogelijk te houden. 6. Het voorstel bedoeld in het derde en vierde lid vermeldt de verdeling van desintegratieskosten en frictiekosten. Financieel uitgangspunt voor de bepaling van kosten en prijzen vormt de meest recente vastgestelde jaarrekening op dat moment. Bij de verdeling komen in ieder geval, maar niet uitsluitend, de volgende aspecten aan de orde: a) overname door deelnemers van geactiveerde goederen dan wel vergoeding wegens niet overnemen; b) overname van contractuele verplichtingen jegens leveranciers, dan wel vergoeding wegens niet overname; c) overname door deelnemers van personeelsleden, dan wel vergoeding wegens niet overname, en d) eventuele nadelige financiële consequenties in verband met omzetbelastingen/of vennootschapsbelasting. 7. Bij de bepaling van de desintegratiekosten wordt uitgegaan van het volgende principe: de uittredende deelnemer betaalt: - het eerste jaar 100% van de desintegratiekosten; - het tweede jaar 80% van de desintegratiekosten; - het derde jaar 60% van de desintegratiekosten; - het vierde jaar 40% van de desintegratiekosten, en - het vijfde jaar 20% van de desintegratiekosten. 8.

Nadat het voorstel overeenkomstig het vierde lid is vastgesteld is de uittredende deelnemer gehouden om binnen zes maanden de daarin voor de uittredende deelnemer omschreven financiële verplichtingen te voldoen. Het algemeen bestuur stelt de uittredende deelnemer desgewenst in de gelegenheid door overname van personeel, materieel, activa en passiva de hoogte van de desintegratiekosten te verminderen. 9. De gevolgen van de uittreding worden, op basis van het voorstel, bedoeld in het vierde lid, bij gelijkluidend besluit vastgesteld door de colleges.”

II SLOTBEPALING 1. Dit besluit treedt in werking op de dag volgend op de dag van bekendmaking. 2. Dit besluit wordt aangehaald als: Wijzigingsbesluit gemeenschappelijke regeling Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden 2025. Aldus vastgesteld op [datum] door de colleges van burgemeester en wethouders voornoemd,

de secretaris,

de burgemeester,

Raadsvoorstel

Onderwerp: Opgavenovereenkomst Regionale agenda Groene Metropoolregio (GMR) Adviseur Programma Portefeuillehouder

: R. Berendsen : 0 Bestuur en organisatie : E. Weststeijn

Datum B&W Datum Raad Openbaar

: 15 oktober 2024 : 29 oktober 2024 : Ja

Aan de Raad Aanleiding Op 11 september heeft het AB van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (verder: GMR) de Regionale Agenda en de Begroting 2025-2028 vastgesteld. Daaraan voorafgaand hebben alle gemeenteraden, zo ook Rozendaal, gebruik gemaakt van de uitnodiging om een zienswijze in te dienen op de conceptstukken. De zienswijzeperiode is door colleges en raden gebruikt voor een intensieve gedachtewisseling over de ambities van de regionale samenwerking in combinatie met een toenemend zorgelijk financieel perspectief. Op basis van de definitieve Regionale Agenda en het bestedingsplan worden de gemeenten nu uitgenodigd om in te tekenen op de vijf regionale opgaven voor de periode 2024-2028. Gevraagde beslissing 1. Instemmen met de ondertekening van de opgaveovereenkomst door de burgemeester die hoort bij de Regionale Agenda 2025-2028. Wat willen we bereiken? Doelstelling is om met de ondertekening van de opgaveovereenkomst de deelname aan de vijf opgaven voor de periode 2025-2028 te (her)bevestigen. Argumenten 1. Door in te stemmen met de ondertekening van de opgaveovereenkomst bevestigt de raad het belang van regionale samenwerking en de uitvoering van de Regionale Agenda, conform de eerder ingediende zienswijze van uw raad. In de Regionale Agenda 2025-2028 staan, net als in de voorgaande agenda’s, de vijf opgaven centraal.

Met deze agenda komt de samenwerking in in een nieuwe fase. De eerste jaren is met de GMR gebouwd aan een gezamenlijk beeld van de toekomst van de regio. Voor de periode 2025-2028 ligt de focus op uitvoering, door gemeenten en andere partners. De GMR ondersteunt deze uitvoering door betrokkenen bij elkaar te brengen, samenwerking te organiseren, gebiedsprocessen te helpen organiseren, financieringsstrategieën te ontwikkelen en middelen te helpen organiseren, te lobbyen, het regionale verhaal in te brengen in het programma NOVEX en vele andere samenwerkingen. In de raadsvergaderingen van 18 juni en 2 juli heeft uw raad gesproken over de concept-Regionale Agenda 2025-2028 en de ontwerpbegroting. In de door u vastgestelde zienswijze (dd. 2 juli 2024) geeft uw raad aan zich te herkennen in de koers die bestuurlijk in gang is gezet in de verschillende opgaveteams en de omschreven activiteiten. U benadrukt dat de komende periode in het teken dient te staan van uitvoering. 2. De lijn in de door uw raad vastgestelde Kadernota 2025-2028 – deelnemen aan alle opgaven van de GMR – is doorgetrokken in onze Ontwerpmeerjarenbegroting 2025-2028.

Pagina 1 van 3

Raadsvoorstel

In uw zienswijze van 2 juli jl. gaf u tevens aan dat het, gegeven de financiële uitdagingen de komende jaren, geen vanzelfsprekendheid is dat de gemeente Rozendaal intekent op alle opgaven. U meldde richting het bestuur van de GMR dat u deze afweging maakt op weg naar de eigen meerjarenbegroting 2025-2028. Uw college heeft in de Kadernota 2025-2028 (vastgesteld in de raadsvergadering van 2 juli 2024) deelname aan alle vijf opgaven als uitgangspunt opgenomen en dit ook financieel als zodanig verwerkt. Naar aanleiding van het Kadernotadebat is er op dit punt geen wijziging aangebracht en is deze lijn dus doorgetrokken in de Ontwerpbegroting 2025-2028 die u op 29 oktober 2024 bespreekt. 3. Eén overeenkomst voor vijf opgaven. Bij de start van de vorige Regionale Agenda (2023-2024) werd u gevraagd om in te stemmen met vijf separaat aangeboden opgaveovereenkomsten – één voor iedere opgave. Dit keer is de opgavenovereenkomst vereenvoudigd en wordt één overeenkomst voorgelegd (zie bijlage 5). 4. Feitelijke ondertekening vindt plaats door de burgemeester. De feitelijke ondertekening van de opgaveovereenkomst vindt – nadat uw raad daarmee heeft ingestemd – plaats door de burgemeester, die rechtsgeldig daarin de gemeente Rozendaal vertegenwoordigd. Kanttekeningen 1. De opgaven hebben een looptijd van vier jaar, hetgeen niet aansluit bij de voorkeur van uw raad.

Deze derde Regionale Agenda heeft, in afwijking van de vorige agenda (2023-2024), een looptijd van vier jaar. In uw zienswijze van 2 juli jl. vraagt u het bestuur van de GMR om een looptijd van twee in plaats van vier jaar, om voldoende wendbaar te blijven in de financiële uitdaging die op gemeenten afkomen. In het bestuur van de GMR was geen meerderheid voor deze wijziging en deze is derhalve niet overgenomen. Wél heeft het AB aan het DB van de GMR de opdracht gegeven om voor het jaar 2026 met een meerjarig integraal voorstel te komen om kosten te besparen en dit voorstel in samenspraak met de bestuurlijke platforms van de vijf opgaven op te stellen. Dit voorstel is op 25 september jl. door het DB vastgesteld (zie bijlage 3). Dit besluit is mede genomen naar aanleiding van signalen van uw raad, ingebracht door het AB lid van Rozendaal. De opgaven (en het regiobureau) gaan aan de slag met deze opdracht. Op 27 november zal het DB aan het AB de eerste resultaten van de verkenningen delen. Wat gaan we daarvoor doen? We gaan het bestuur van de GMR op de hoogte stellen van uw raadsbesluit. a) Planning Niet van toepassing. b) Evaluatie In de Kwartaalberichten GMR die wij ieder kwartaal bij de ingekomen stukken voor uw raad plaatsen, kunt u de voortgang van opgaven lezen. c) Participatie en communicatie Het Regiobureau van de GMR communiceert over de Regionale Agenda.

d) Publicatie verplicht? Nee Pagina 2 van 3

Raadsvoorstel

TEB

Verbonden regio

Productieve regio

Circulaire regio

Ontspannen regio

Groene groeiregio

Bedrag per inwoner Rozendaal

Regiobureau

Wat mag het kosten? De hoogte van de inwonerbijdrage voor de opgaven voor 2025 is opgenomen in de vastgestelde begroting van de GMR. De hoogte van de inwonerbijdrage voor de vijf opgaven voor de daaropvolgende jaren wordt jaarlijks door het algemeen bestuur vastgesteld (conform de spelregels in onze gemeenschappelijk regeling). In onderstaande tabel wordt uitgesplitst hoe de bijdrage van Rozendaal van ruim € 18.000 totaal per jaar verdeeld is over de vijf opgaven (bedragen in €’s).

2,77 5.072

1,04 1.904

1,59 2.911

0,92 1.685

1,63 2.984

0,92 1.685

1,18 2.161

Totaal 10,05 18.402

Het college van burgemeester en wethouders,

Bas Pelgrum, gemeentesecretaris

Ester Weststeijn, burgemeester

Bijlage(n) 1. Aanbiedingsbrief regionale agenda 2025-2028 en opgavenovereenkomst 2. Regionale Agenda 2025-2028 3. Memo bezuinigingsopdracht 2026 4. Concept-raadsbesluit 5. Opgavenovereenkomst 2025-2028

Pagina 3 van 3

Raadsbesluit

Onderwerp Opgaveovereenkomst Regionale Agenda 2025-2028 Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen

De raad van de gemeente Rozendaal, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 15 oktober 2024.

Besluit: 1. Instemmen met de ondertekening van de opgaveovereenkomst door de burgemeester die hoort bij de Regionale Agenda 2025-2028. Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van Rozendaal d.d. 29 oktober 2024.

Klaas Schaap, griffier

Ester Weststeijn, burgemeester

Pagina 1 van 1

Opgaveovereenkomst regionale agenda Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen 2025 - 2028 Partijen De Regio Arnhem-Nijmegen, rechtsgeldig vertegenwoordigd door zijn voorzitter, Mr. H.M.F. Bruls, handelend ter uitvoering van een besluit van het dagelijks bestuur d.d. 25 september 2024, verder te noemen de “Groene Metropoolregio”.

en Gemeente Rozendaal, gevestigd aan de Kerklaan 1 (6891 CL) te Rozendaal, rechtsgeldig vertegenwoordigd door mevrouw E. Weststeijn, in haar hoedanigheid van burgemeester, hierna te noemen: "Gemeente”. hierna gezamenlijk aan te duiden als: "Partijen"

Overwegingen •

De regio staat voor grote maatschappelijke opgaven: op het gebied van verstedelijking, wonen, werk, bereikbaarheid, circulariteit, klimaatadaptatie, duurzaamheid, energietransitie en gezondheid;

•

De regiogemeenten hebben op 1 januari 2021 de Gemeenschappelijke regeling Regio Arnhem-Nijmegen vastgesteld waarmee zij een openbaar lichaam hebben opgericht met de naam Regio Arnhem-Nijmegen, ook wel de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen;

•

De ambities van de Groene Metropoolregio zijn: o

doorgroeien naar een groene metropoolregio van internationale betekenis;

o

met een internationale voorbeeldfunctie op het gebied van circulariteit, samenleving, energie, voedselproductie, gezondheid en technologie;

o

dé circulaire topregio worden in Nederland en van Europa, in alle facetten van de leefomgeving;

o

en hét voorbeeld zijn voor een kwalitatieve groei met een goede balans tussen levendige stedelijkheid en ontspannen leefkwaliteit: ontspannen groeiregio in balans.

•

Om werk te maken van deze ambities is een regionale agenda 2025-2028 opgesteld. De regionale agenda bestaat uit meerdere opgaven;

•

De regionale agenda & begroting 2025-2028 is vastgesteld op 11 september 2024 door het algemeen bestuur;

1

•

De gemeenten delen de urgentie om met volle kracht stevige voortgang te boeken op de realisatie van de opgaven in de regionale agenda;

•

De afspraken in dit document fungeren als opgaveovereenkomst zoals bedoeld in artikel 27, lid 1 van de Gemeenschappelijke regeling Regio Arnhem-Nijmegen;

Komen het volgende overeen:

Artikel 1 Dienstverlening 1.1 Gemeente Rozendaal draagt aan de Groene Metropoolregio op, gelijk deze in opdracht aanneemt, het uitvoeren van de volgende opgave(n) (aankruisen wat van toepassing is): ☒Groene Groeiregio ☒Productieve Regio ☒Ontspannen Regio ☒Verbonden Regio ☒Circulaire Regio 1.2 De Groene Metropoolregio voert de opgaven uit op de in de bijgevoegde Regionale Agenda 2025-2028 omschreven wijze. Artikel 2 Bijdrage 2.1 De gemeente draagt gedurende de looptijd van deze overeenkomst bij aan de opgaven conform de jaarlijkse begroting van de Groene Metropoolregio, die volgens de procedure zoals weergegeven in artikel 30 van de gemeenschappelijke regeling Regio ArnhemNijmegen tot stand komt. Voor de onderbouwing van dit bedrag wordt verwezen naar de uitwerking van de opgaven in de regionale agenda. 2.2 De verantwoording over de inzet van middelen en de bereikte resultaten vindt plaats in het jaarverslag, de kwartaalrapportages, tussenrapportage (per 1 juli) en in de jaarrekening van de Groene Metropoolregio. 2.3 De Groene Metropoolregio zal zich inspannen om de uitvoering van de regionale agenda op praktische wijze te monitoren. 2.4 Over de door de gemeente te leveren ambtelijke capaciteit aan de opgave(n) worden door Partijen jaarlijks nadere afspraken gemaakt. Bij het maken van deze afspraken is voor de Netwerkdirectie een actieve rol weggelegd.

Artikel 3 Looptijd 3.1 Deze opgaveovereenkomst treedt in werking met ingang van de dag na ondertekening van deze opgaveovereenkomst en eindigt op 31 december 2028.

2

3.2 Tussentijdse opzegging door Partijen is slechts mogelijk met inachtneming van artikel 15 en 16 van de op deze overeenkomst van toepassing zijnde ‘Algemene voorwaarden Opgaveovereenkomsten’. 4. Diversen 4.1. Op deze overeenkomst zijn ‘Algemene voorwaarden Opgavenovereenkomsten’ integraal van toepassing. 4.3 De overwegingen en de bijlage(n) maken onlosmakelijk deel uit van deze overeenkomst. In geval van tegenstrijdigheid tussen de bijlagen en deze overeenkomst prevaleert het bepaalde in deze overeenkomst.

Ondertekend in tweevoud d.d. …………………….. te ………………….

Gemeente Rozendaal,

Groene Metropoolregio

Drs. E. Weststeijn

Mr. H.M.F. Bruls

burgemeester

voorzitter

Bijlagen: -

Regionale Agenda & begroting 2025-2028 (vastgesteld 11 september 2024) Algemene voorwaarden Opgavenovereenkomsten.

3

College van B&W van de deelnemende gemeenten aan de Groene Metropoolregio (m.u.v. college gemeente Montferland)

Datum

:

27 september 2024

Ons kenmerk Contactpersoon Telefoonnummer

: : :

2024-GMRB-13 H. Tiemens 06- 21 87 55 93

Onderwerp: aanbieden regionale agenda en begroting 2024-2028 en opgavenovereenkomst.

Geacht college, Met gepaste trots presenteren wij u de regionale agenda & begroting 2024-2028 van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, zoals deze op 11 september jl. door het algemeen bestuur is vastgesteld. In april hebben wij de ontwerp-regionale agenda en conceptbegroting aangeboden aan de gemeenten met de uitnodiging een zienswijze in te dienen. Het zorgelijk financieel perspectief van de gemeenten en de bijdrage die de Groene Metropoolregio kan leveren aan het ravijnjaar 2026, was het thema in de zienswijzen van de gemeenteraden. Wij mochten ook concluderen dat over de ambities van onze regionale samenwerking en de daarbij passende activiteiten weinig verschil van mening bestaat. Hiermee beschikt onze regio over een breed gedragen agenda voor de komende 4 jaar. Intekenen op de opgaven Conform onze spelregels wordt u uitgenodigd in te tekenen op de opgaven voor de periode 2024-2028. De hoogte van de inwonerbijdrage voor de opgaven voor 2025 is opgenomen in de vastgestelde begroting. De hoogte van de inwonerbijdrage voor de vijf opgaven voor de daaropvolgende jaren wordt jaarlijks door het algemeen bestuur vastgesteld (conform de spelregels in onze gemeenschappelijk regeling). Bijgaand treft u de opgavenovereenkomst aan. U wordt verzocht deze voor 1 december te retourneren.

Zoals u ziet hebben we de opgavenovereenkomst vereenvoudigd en wordt u nu één overeenkomst voorgelegd (in plaats van vijf). Er zijn vragen gesteld over de wijze waarop de gemeenteraad betrokken kan worden bij het aangaan van deze overeenkomst. Ons antwoord is dat wij hierover geen uitspraak kunnen doen; de wijze waarop u de gemeenteraad betrekt bij de afweging over het sluiten van de overeenkomst is een lokale aangelegenheid.

Het ravijnjaar 2026

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen - Nijverheidsweg 2a, 6662 NG Elst

Datum: 27 september 2024 Ons kenmerk: 2024-GMRB-13 Pagina: 2

Het algemeen bestuur heeft ons op 11 september opdracht gegeven om voor het jaar 2026 met een meerjarig integraal voorstel te komen om kosten te besparen en dit voorstel in samenspraak met de bestuurlijke platforms van de vijf opgaven op te stellen. In onze DB vergadering van 25 september hebben wij het voorstel vastgesteld. Dit voorstel is bijgevoegd. In een korte periode gaan de opgaven (en het regiobureau) aan de slag met deze opdracht. In het algemeen bestuur van 27 november willen wij de eerste resultaten van de verkenningen delen. Tot slot Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zien de ondertekenende opgavenovereenkomst graag tegemoet. Met vriendelijke groet, Het dagelijks bestuur van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen

Drs. H.M.F. Bruls Voorzitter

Drs. H. Tiemens Secretaris

Bijlagen: -

Regionale agenda & begroting 2024-2028 Opgavenovereenkomst (in te vullen) Algemene voorwaarden Memo “opdrachtformulering hoogte inwonerbijdrage 2026”

i.a.a.: regiocoördinatoren

REGIONALE AGENDA 2025-2028 & BEGROTING 2025-2028

11-09-2024

WAT DOET DE GMR

WAT KENMERKT ONZE REGIO

Tot de GMR behoren de gemeenten Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg, Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Mook en Middelaar, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort, Wijchen en Zevenaar. De regio grenst aan Duitsland en ligt grotendeels in de provincie Gelderland. De gemeente Mook en Middelaar ligt in het uiterste noorden van de provincie Limburg.

Diversiteit De diversiteit van het stadse, het dorpse en het groen. Wil je de drukte in, dan ga je zo de stad in. Wil je de rust in, dan kan dat ook: binnen vijf minuten ben je in een bos en kun je heerlijk wandelen. Ons groene profiel komt door zowel het groen in de steden als de omgeving daarbuiten en onze prachtige natuur met rivieren, bossen en komgebieden.

De opgaven van de GMR zijn: • Groene groeiregio (verbinden van ruimtelijke opgaven en woningbouw) • Productieve regio (economie en arbeidsmarkt) • Ontspannen regio (leefbaarheid, natuur en landschap, cultuur en erfgoed) • Verbonden regio (mobiliteit en bereikbaarheid) • Circulaire regio (circulariteit, duurzaamheid, klimaat en energie)

Rivierengebied en stuwwallen Ons rivierengebied zorgt voor een spectaculaire natuur van rivieren. De grote dynamische rivieren van ons land, de Waal, IJssel, Rijn en Maas stromen allemaal door onze regio. Deze rivieren zijn krachtige ecosystemen omdat ze altijd te maken hebben met verschillende waterstanden en sterk veranderende seizoensinvloeden. Langs deze rivieren liggen stuwwallen uit de ijstijd, op de Veluwezoom en in het Rijk van Nijmegen. Deze stuwwallen kennen een bijzondere natuur met heuvels, bossen, beken, heide en belangrijke drinkwatervoorraden. Ligging Onze ligging in Europa is bijzonder gunstig en we zijn een grensregio. We zijn een belangrijk knooppunt op het Europese vervoersnetwerk, dat Nederland en de Randstad verbindt met o.a. Duitsland. Innovatieve organisaties De regio blinkt vooral uit in innovatieve organisaties op het gebied van energie, hoogwaardige techniek en gezondheid. De kracht van deze organisaties, in combinatie met campus, universiteit, hogeschool en diverse ROC’s, maakt deze regio interessant. Denk aan ConnectR, Noviotech Campus, Radboudumc, Radboud universiteit, HAN University of Applied Sciences en Hogeschool Van Hall Larenstein.

• als organisatie Wij zijn een samenwerkingsverband van zeventien gemeenten op basis van een gemeenschappelijke regeling. De organisatie houdt zich hoofdzakelijk bezig met uitdagingen in het ruimtelijke domein. • als gebied Het gebied kent meerdere aanduidingen als het gaat om de naam. De afbakening is, dat wij hieronder de Groene Metropoolregio en het geografisch gebied regio Arnhem-Nijmegen verstaan en gebruiken. We voegen altijd ‘regio’ toe. We benadrukken daarmee dat het een groter geografisch gebied is, een regio, en niet alleen een stedelijk gebied.

Onze uitdagingen Er is een enorme druk op de regio om te wonen, te werken, te bezoeken, te studeren en te ontspannen. En tegelijkertijd is er de zorg voor onze natuurlijke omgeving, die daarbij voor eco-systeemdiensten als drinkwater zorgt. Daarom moeten we investeren in woningbouw, bereikbaarheid, economie, duurzaamheid, natuur, landschap, recreatie en toerisme.

2

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1. INLEIDING 2 GROENE GROEIREGIO Speerpunt verbinden van de ruimtelijke opgaven Speerpunt wonen in balans: versnellen van de woningbouw 3. PRODUCTIEVE REGIO Speerpunt toekomstbestendige werklocaties Speerpunt verbeteren van de dienstverlening aan het mkb Speerpunt slimmere en schonere logistiek

8. BEDRAG HEFFING VENNOOTSCHAPSBELASTING

5

59

6 13 14 16 23 25 26 27

4. ONTSPANNEN REGIO Speerpunt groen-blauw raamwerk en landelijk gebied Speerpunt recreatie en toerisme Speerpunt cultuur

29

5. VERBONDEN REGIO Speerpunt duurzame mobiliteit en gedrag Speerpunt voorzieningen en infrastructuur

37 40 42

6. CIRCULAIRE REGIO Speerpunt grondstoffen en ketens Speerpunt circulaire bouw en infra Speerpunt water en klimaatadaptatie Speerpunt energietransitie

45 47 48 49 50

7. BEGROTING 2025-2028 7.1 Het regiobureau (programma) 7.2 De vijf opgaven (programma) 7.3 Geprognosticeerde balans

53 54 56 58

32 33 35

3

9. PARAGRAFEN 9.1 Paragraaf 1: Risico’s en weerstandsvermogen 9.2 Paragraaf 2: Financiering 9.3 Paragraaf 3: Bedrijfsvoering 9.4 Paragraaf 4: Verbonden partijen 9.5 Paragraaf 5: Ontwikkeling van het EMU saldo

60 61 61 62

Bijlage 1: Kerngegevens Bijlage 2: Deelnemende gemeenten Bijlage 3: Inwoneraantallen per gemeente Bijlage 4: Bijdrage per gemeente Bijlage 5: Lasten en baten per opgave

65 66 67 68 69

60

62

4

VOORWOORD Voor u ligt de regionale agenda 2025-2028 en bijbehorende begroting. De afgelopen jaren hebben we nagedacht over hoe we ons moeten gaan voorbereiden op de nabije toekomst. We hebben in diverse plannen, zoals het regioarrangement en NOVEX ontwikkelperspectief, samen met andere overheden, uitgebreid bepaald wat nodig is om op de toekomst voorbereid te zijn. Heel kort samengevat gaat het over maatregelen om bijvoorbeeld drinkwatervoorraden veilig te stellen, onze rivieren in toom te houden en eveneens verdroging aan te pakken. Zowel in het rivierengebied als op de stuwwallen. Het zuiniger en slimmer omgaan met energie, grondstoffen en producten. Circulaire economie is een transitievraagstuk waar de hele samenleving mee te maken heeft. We willen verspilling voorkomen, anders ontwerpen en de levensduur van producten verlengen om grondstoffen te sparen. En het huidige energienetwerk stelt ons voor grote uitdagingen die om slimme keuzes vragen. Er is ruimte nodig voor bedrijven, het bouwen van 60.000 woningen en ruimte om de bereikbaarheid te garanderen. Er zijn gebieden in de regio waar nog niet duidelijk is hoe concurrerende ambities op elkaar kunnen worden afgestemd. Maar er zijn ook gebieden waar we gewoon aan de slag kunnen. Daar is de opgave helder en is het een kwestie van uitwerken en budget organiseren.

Met alle plannen die we hebben gemaakt en de Regio Deal die is gesloten met het Rijk, de provincie Gelderland en The Economic Board kunnen we verder. Alle ontwikkelingen die nodig zijn, hebben ruimte nodig. Keuzes maken is onvermijdelijk om tot uitvoering te komen. Dit vraagt om een manier van werken die we niet gewend zijn; het verdelen van schaarste, van ruimte en van financiële middelen. De samenwerking zal behoorlijk op de proef worden gesteld. Tegelijkertijd is samenwerken de enige weg om hieruit te komen. De komende jaren zal blijken hoe succesvol wij deze problemen kunnen oplossen. Ik heb er alle vertrouwen in, maar het zal zeker niet makkelijk zijn. We kijken verwachtingsvol naar de toekomst. We gaan ervan uit dat wat de afgelopen jaren in gang is gezet, doorgezet kan worden. Dat we aan het werk kunnen met alle plannen die zijn gemaakt. Dit vergt veel van de samenwerking, maar ik geloof daarin!

Namens het algemeen bestuur van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, Hubert Bruls Voorzitter

5

1. INLEIDING De Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR) is, als opvolger van het gemeenschappelijk orgaan Regio Arnhem-Nijmegen, op 1 januari 2021 van start gegaan. De GMR is een samenwerkingsverband van zeventien gemeenten. De regio is een van de vijf metropoolregio’s van het land. Dit is de derde regionale agenda van de GMR. De eerste agenda ging over 2022, de tweede over 2023-2024. Deze derde agenda gaat over vier jaar: 2025-2028.

We staan voor de uitdaging om de groei van wonen, werken en mobiliteit zo te realiseren dat we een balans vinden tussen levendige stedelijkheid en ontspannen leefkwaliteit, we noemen dat groene groei. Om dit te bereiken, werken we met de gemeenten aan vijf opgaven: • Groene groeiregio (verbinden van ruimtelijke opgaven en woningbouw) • Productieve regio (economie en arbeidsmarkt) • Ontspannen regio (leefbaarheid, natuur en landschap, cultuur en erfgoed) • Verbonden regio (mobiliteit en bereikbaarheid) • Circulaire regio (circulariteit, duurzaamheid, klimaat en energie)

OPGAVEN 2025-2028 De GMR krijgt de komende jaren te maken met een enorme groei van het aantal inwoners. Tussen 2020 en 2040 zijn er naar verwachting 60.000 extra woningen nodig. Deze woningen moeten betaalbaar en duurzaam zijn en aansluiten bij de woonwensen van verschillende doelgroepen. Om dit voor elkaar te krijgen is regionale samenwerking belangrijk. Mede door de verwachte groei van het aantal inwoners neemt de druk op bereikbaarheid van werk en voorzieningen nog verder toe. Ook hiervoor zijn forse investeringen nodig die om een gezamenlijke aanpak vragen. Meer inwoners leidt tot een grotere behoefte aan banen. We werken regionaal samen aan een stabiele economische infrastructuur waarbij er in de toekomst voldoende geschikte banen zijn. Naast werk, zijn voor onze inwoners recreatieve en culturele voorzieningen en natuur rondom de steden en dorpskernen belangrijk. De druk op het landschap en de voorzieningen neemt toe en ook hier is een regionale aanpak vereist om slim en efficiënt in deze behoefte te voorzien. We moeten hierbij scherpe keuzes maken; niet alle ambities passen in de ruimte die in onze regio beschikbaar is. Daarnaast moeten we onze CO2-footprint fors verkleinen, hebben we steeds vaker te maken met tekorten aan grondstoffen en materialen en kan ons energiesysteem de toenemende vraag naar elektriciteit niet aan.

Deze thema’s vragen om een regionale aanpak, aanvullend op die van gemeenten, provincie en Rijk.

Op deze opgaven is regionale samenwerking om verschillende redenen van belang, te weten: Slim omgaan met de ruimte Er is sprake van schaarse ruimte en veel opgaven. We kijken samen waar we welke functies willen en kunnen realiseren en hoe functies slim gecombineerd kunnen worden. We hebben hiervoor een goede regionale visie op de ruimtelijke inrichting nodig, die doorwerkt in lokaal omgevingsbeleid. Opgaven overstijgen de gemeentegrenzen De opgaven zijn te veel omvattend om op gemeentelijk niveau aan te pakken. Veel maatregelen die in de ene gemeente genomen worden, zijn direct van invloed op opgaven in andere gemeenten. Voor de meest optimale oplossingen is samenwerking nodig. Financiering van bovenlokale maatregelen We hebben te maken met bovenlokale opgaven met hoge kosten. Denk aan bovenlokale mobiliteitsopgaven, natuurherstel, een robuust watersysteem en de energietransitie. Een regionale aanpak geeft ons meer slagkracht richting diverse ministeries, de provincie en Europa.

6

FOCUS OP UITVOERING

Verplichting provincie en Rijk om opgaven regionaal op te pakken Provincie en Rijk verplichten gemeenten om opgaven in regionaal verband op te pakken. Voorbeelden van verplichte programma’s zijn de Woondeal, de Regionale woonzorgvisie, het regioarrangement, het NOVEX ontwikkelperspectief, de aanpak voor het landelijk gebied, het Regionaal Programma Werklocaties (RPW) en de Regionale Energie Strategie (RES). De GMR vervult bij deze programma’s een verbindende en coördinerende rol.

In deze regionale agenda staan dezelfde vijf opgaven centraal als in de voorgaande agenda’s. Onze opgaven zijn niet veranderd. Dit betekent niet dat we hetzelfde blijven doen. We komen in een nieuwe fase. In de eerste jaren van het bestaan van de GMR is gebouwd aan een gezamenlijk beeld van de toekomst van de regio. Daarom lag in de regionale agenda’s voorheen de focus op beleidsontwikkeling, onderzoek en planvorming. Dit is vastgelegd in o.a. het regioarrangement. Voor de periode 2025-2028 ligt onze focus op uitvoering. Dat doen we als regio niet zelf, de uitvoering gebeurt door gemeenten en andere partners. Wij ondersteunen die uitvoering wel. Door betrokkenen bij elkaar te brengen, samenwerking te organiseren, gebiedsprocessen te helpen organiseren, financieringsstrategieën te ontwikkelen en middelen te helpen organiseren, te lobbyen, ons verhaal in te brengen in het programma NOVEX en andere samenwerkingen. Bovendien zorgen we dat we onze aanpak, samen met alle betrokkenen, aanpassen op nieuwe kansen en ontwikkelingen.

Efficiency en kostenvoordelen Door samen op te trekken kan met dezelfde mensen en middelen meer bereikt worden. Bijvoorbeeld door kostenvoordelen bij gezamenlijke inkoop, het delen van kennis en het samen uitvoeren van projecten, waardoor minder menskracht nodig is.

7

INTEGRATIETAFEL VOOR SAMENHANG TUSSEN OPGAVEN

regionale agenda is, voor zover mogelijk, geïnventariseerd welke personele capaciteit gemeenten nodig hebben om de agenda uit te voeren.

Afgelopen jaren bleek er steeds vaker de behoefte te zijn om (ruimtelijke) vraagstukken integraal aan te vliegen, denk aan het groen-blauw raamwerk, maar ook bijvoorbeeld onderwerpen als logistiek en circulair bouwen. In aanloop naar deze agenda wordt geoefend met een werkwijze hiervoor. Een zogenaamde integratietafel om zo de transparantie van processen en besluitvorming te vergroten en faciliterend te zijn aan de verschillende opgaven.

Een tekort aan personele capaciteit is geconstateerd voor met name: • de uitvoering van de Woondeal, met name projectleiders, plantoetsers en verkeersdeskundigen • de energietransitie, de hiervoor vereiste capaciteit is vaak alleen extern verkrijgbaar • projectleiders en verkeersdeskundigen voor de planvoorbereiding van mobiliteitsmaatregelen • begeleiders van ruimtelijke gebiedsprocessen en de uitwerking daarvan in uitvoeringsplannen

De werkwijze is bedoeld om bij de start op de integratietafel een onderwerp van alle kanten te belichten. Op deze manier kunnen we de opgaventeams gericht opdrachten meegeven en het te doorlopen proces op voorhand goed uitlijnen. Deze werkwijze moet ertoe leiden, dat in een aantal stappen een integraal advies wordt gegeven richting de verschillende opgaven en uiteindelijk het algemeen bestuur. De integratietafel kan zich ontwikkelen tot een logische plek voor de inbreng van externe partners. Voor de integratietafel maken de bestuurlijke opdrachtgevers samen met het dagelijks bestuur een jaarkalender, wat meer structuur geeft. Het algemeen bestuur bespreekt deze kalender.

Geen enkele gemeente in onze regio is in staat om, in de huidige arbeidsmarkt, de geschetste personele knelpunten zelfstandig op te lossen. Juist samenwerking op de schaal van de GMR maakt het mogelijk om met elkaar oplossingen te genereren. Naar aanleiding van de inventarisatie zijn de volgende maatregelen genomen of in voorbereiding om dit capaciteitsvraagstuk aan te pakken: 1. S  tartersprogramma Werken in Gelderland Met een provinciale bijdrage draait het startersprogramma Werken in Gelderland, dat is toegespitst op woningbouw. Hier maken meerdere gemeenten in de regio gebruik van. 2. Flexpool met specialisten Met provinciale bijdrage draait een Flexpool van specialisten in de GMR, die specifiek voor de versnelling van de woningbouwopgave wordt ingezet. Het regiobureau coördineert dit. Er wordt door meerdere gemeenten in onze regio gebruik gemaakt van deze specialisten. De Flexpool bestaat uit ingehuurde adviseurs die tijdelijk worden ondergebracht bij de gemeenten voor afgebakende klussen en opdrachten. De Flexpool werkt goed, maar is duur en er is onvoldoende borging van kennis in de regio.

UITVOERINGSKRACHT GEMEENTEN Veel uitvoering ligt op het bordje van de deelnemende gemeenten. In heel Nederland en eveneens in onze regio kampen gemeenten met personele krapte. Door meerdere oorzaken, waaronder personele capaciteit, netcongestie en stikstof, komt de uitvoering van plannen in het gedrang. Daarnaast zien we dat de complexiteit van de leefomgeving toeneemt. Er is een toenemende inhoudelijke en ruimtelijke afhankelijkheid tussen de opgaven. Binnen de GMR adviseren de gemeentesecretarissen, verenigd in de netwerkdirectie, over de haalbaarheid van de plannen, op basis van o.a. de beschikbare capaciteit. Voor de uitvoering van de

8

3. I nrichten projectleiderspool Samen met het P&O-Netwerk Arnhem-Nijmegen is inmiddels een opzet gemaakt, met gebruik van de expertise van de Regio West-Brabant. Het is de bedoeling om te starten met het in dienst nemen van vijftien projectleiders, die door gemeenten kunnen worden ingehuurd voor specifieke werkzaamheden of als aanvulling op de Flexpool. Het profiel van de projectleiders wordt gerelateerd aan de opgaven van de GMR. Op deze manier verwachten we goedkoper te kunnen werken en blijft de kennis in de regio. Het projectvoorstel is nagenoeg afgerond. We verwachten dat de projectleiderspool in 2025 operationeel is. De financiële dekking voor het aanstellen van bijvoorbeeld de vijftien projectleiders, zit niet in de regionale begroting. Dit kan gefinancierd worden uit de huidige vacatureruimte bij de deelnemende gemeenten. 4. V  erder uitbouwen gezamenlijke inkoop Gezamenlijke inkoop van goederen en diensten, zoals nu al gebeurt voor de inkoop van elektriciteit en gas kan worden uitgebreid. Dit kan voor de inkoop van bijvoorbeeld bepaalde specialistische adviezen, zoals voor de uitvoering van het Nationaal Isolatieprogramma.

de GMR kwam de vraag om de uitvoering van de regionale agenda te monitoren. Komende jaren gaan we aan de slag om verschillende meetmethoden op een praktische wijze te bundelen tot een overzichtelijk instrument.

SAMENWERKINGSVERBANDEN De GMR werkt met veel partijen samen. Voor de GMR zijn de belangrijkste samenwerkingen die met Regio Foodvalley via het gezamenlijke NOVEX gebied, provincie Gelderland en The Economic Board. Daarnaast zijn er tal van andere partners waarmee vanuit de opgaven wordt samengewerkt. Zo werken we samen met partners in Europa, het bedrijfsleven, onderwijs- en onderzoeksinstellingen. NOVEX gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley In het gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley komt een aantal grote nationale opgaven samen: • het realiseren van een schaalsprong in verstedelijking (wonen, economie, mobiliteit, leefomgeving en energietransitie) • een forse herstelopgave van natuur- en watersystemen • de landbouwtransitie Om deze opgaven integraal te bekijken en aan te pakken, is het gebied door het Rijk aangemerkt als een van de NOVEX gebieden in Nederland. In de NOVEX gebieden werken Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten als partners nauw samen: gebieds- en opgavegericht. In het NOVEX ontwikkelperspectief Arnhem-Nijmegen-Foodvalley 2023 zijn de ambities en keuzes geformuleerd. Dit ontwikkelperspectief is een uitbreiding van en verdieping op de Verstedelijkingsstrategie “Meer landschap, meer stad”. Een samenwerking met zoveel partijen is een ingewikkeld proces. Afgelopen jaren is hiervoor een structuur ontwikkeld, waarbinnen we de gezamenlijke afspraken voorbereiden.

Via deze structuur werken de overheden aan de programmering (wanneer voeren we wat uit) en uitvoering (o.a. invulling van randvoorwaarden en financiering) van de afspraken.

De netwerkdirectie gaat, in samenwerking met de opgavemanagers, periodiek monitoren en rapporteren hoe de realisatie van de uitvoering loopt, met name vanuit het oogpunt van beschikbare personele capaciteit en financiële ruimte. Deze inzichten worden in de bestuurlijke opgaveteams (BOT’s) gedeeld. Op basis van deze inzichten (vooruitkijkend, forecasting) draagt de netwerkdirectie oplossingsrichtingen aan om de uitvoering te bevorderen.

MONITOREN REGIONALE OPGAVEN Afgelopen jaren zijn diverse monitoringsinstrumenten ingezet, zoals de monitor verbonden aan de Woondeal, de Economische Monitor en een monitor over CO2-reductie. Uit de evaluatie van

9

Op gebiedsniveau worden de afspraken verder uitgewerkt in gebiedsprogramma’s. De GMR is opgedeeld in vier gebieden: Veluwezoom, Middengebied, Liemers en Rijk van Nijmegen. De door het Rijk aangewezen grootschalige NOVEX woningbouwlocaties in Arnhem en Nijmegen hebben daarbij een aparte relatie met het Rijk. Naast de landelijk gemaakte afspraken levert het regioarrangement van de GMR input voor de gebiedsprogramma’s. De uitvoering van de gebiedsprogramma’s vraagt vaak bijdragen van andere overheden. De ‘NOVEX structuur’ wordt gebruikt om hierover afspraken te maken met Rijk, provincie en waterschappen.

met een grote en ingewikkelde ruimtelijke opgave. Het is belangrijk dat de (ruimtelijke) ambities van onze regio een goede plek krijgen in de provinciale agenda’s. Bijvoorbeeld in de provinciale Omgevingsvisie, de bijbehorende verordening en andere meer sectorale programma’s, zoals voor het landelijk gebied, mobiliteit, economie en wonen. Ons regioarrangement, dat is vastgesteld door de gemeenteraden van de GMR en opgesteld in opdracht van en in samenwerking met de provincie, is de basis waarop wordt samengewerkt. The Economic Board (TEB) TEB is een netwerk van ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen, overheden en maatschappelijke organisaties. Zij stimuleert samenwerking voor een gezond en duurzaam leven onder de merknaam Lifeport. Voor meer informatie: www.lifeport.nl.

Provincie Gelderland Beleidsontwikkeling en belangenbehartiging gebeurt deels op provinciaal niveau. We werken daarom nauw samen met de provincie Gelderland. De GMR is binnen Gelderland een stedelijke regio

10