Agendabundel
Tekst van het document
2023
2024
2025
2026
932 3.000 0
4.257 3.000 0
7.482 3.000 8.800
7.482 3.000 8.800
3.534 pm pm pm
3.534 pm pm pm
3.534 pm pm pm
3.534 pm pm pm
7.466
10.791
22.816
22.816
12
Programma 3: Economie 3.1 Bestaand beleid We voorzien geen ontwikkelingen binnen dit programma die onvermijdelijke kosten met zich meebrengen. 3.2 Nieuw beleid We voorzien geen nieuw beleid binnen dit programma dat kosten met zich meebrengt. 3.3 Geconsolideerd financieel effect programma 3 N.v.t.
13
Programma 4: Onderwijs 4.1 Bestaand beleid We voorzien geen ontwikkelingen binnen dit programma die onvermijdelijke meerkosten met zich meebrengen. 4.2 Nieuw beleid Aanpak laaggeletterdheid Door (recente)subsidies aan bibliotheek wordt extra geïnvesteerd in begrijpend lezen. Dit ligt in lijn met het coalitieakkoord. Het is ook duidelijk dat er bewustwording en zo nodig gedragsverandering bij ouders wenselijk is. We volgen in reguliere overleggen met de scholen en bibliotheek of de huidige inspanningen voldoende resultaat opleveren. Indien nodig maken we, in samenspraak met scholen en bibliotheek, een aanvullend plan waarbij we vooral inzet van ouders en vrijwilligers nastreven. Daarbij kunnen we gebruik maken van kennis in de regio en provincie en zijn we alert op extra subsidiemogelijkheden. Dit vraagt nu geen extra investering; in 2023 beoordelen of we in volgende kadernota meer moeten doen. Conclusie voor begroting: We begroten vooralsnog geen extra kosten voor de Aanpak van laaggeletterdheid. 4.3 Geconsolideerd financieel effect programma 4 N.v.t.
14
Programma 5: Openbaar groen, sport, cultuur en recreatie 5.1 Bestaand beleid We voorzien geen ontwikkelingen binnen dit programma die gedwongen kosten met zich meebrengen. Zie verder Bijlage 1. 5.2 Nieuw beleid Groenvisie Binnen de reguliere capaciteit is er vorm en inhoud gegeven aan een Groenvisie (raadsbesluit 31 mei 2022). De visie op zichzelf heeft geen meerkosten tot gevolg, maar leidt wel tot een meer planmatige groenaanpak die nodig is vanwege de samenhang tussen de klimaatadaptatie, verbeterde biodiversiteit en de staande onderhoudsaanpak gericht op een hoog niveau van kwaliteit in het Rozendaalse openbare groen. Bomenplan Door veroudering van het bomenbestand in Rozendaal, maar ook door de opwarming van het klimaat wordt intensiever bomenonderhoud noodzakelijk en zullen we moeten gaan investeren in vervanging van het huidige areaal. Het gaat daarbij om significante bedragen (schattingen tussen de € 27.000 tot € 100.000 euro jaarlijks) aan extra kosten voor onderhoud en vervanging van bomen. In 2022 is ervoor gekozen om eerst de Groenvisie te actualiseren. De uitwerking van het Bomenplan in een meerjarige aanpak is daardoor doorgeschoven naar 2023. Daarbij wordt gezocht naar slimme regionale samenwerking, subsidiemogelijkheden en de inzet van rijksmiddelen voor de klimaatopgave.
Conclusie voor begroting Vooralsnog geen kosten ramen voor de groenvisie en het bomenplan. 5.3 Geconsolideerd financieel effect programma 5 N.v.t.
15
Programma 6: Sociaal domein 6.1 Bestaand beleid Kinderopvang, extra inspectiekosten De VGGM kondigde aan dat de inspectie van de kinderopvang geïntensiveerd wordt. Aanleiding hiertoe is een nieuwe wettelijke verplichting. Als gevolg van die intensivering voorzien we een kostentoename van € 1.000 per jaar. Nog onduidelijk is of, en op welke wijze deze kostentoename (via het gemeentefonds) gecompenseerd wordt. Conclusie voor begroting: Voor de verscherpte inspectie kinderopvang de begroting met € 1.000 ophogen. Verhoogde regionale bijdragen; BVO DRAN en MGR SD-CG Zoals bij de behandeling van de begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen in de raad van 31 mei 2022 aangegeven, wijzigt de bijdrage van Rozendaal aan de BVO DRAN en aan de MGR. Beide begrotingswijzigingen zijn inmiddels door de respectievelijke AB’s vastgesteld en daarmee te verwerken in de begroting. Conclusie voor begroting: Voor de bijgestelde begrotingen van de BVO DRAN en de MGR onderstaande begrotingswijziging doorvoeren: 2023 2024 2025 2026 BVO DRAN energieneutraal vervoer 0 5.000 5.000 5.000 Verhoogde bijdrage MGR (WgSW) 6.000 3.000 0 0 Totaal 6.000 8.000 5.000 5.000 Structurele taakinvulling SD Bij besluit van 8 februari 2022 stemde de raad in met een uitbreiding van de capaciteit in het sociaal domein. Een gedeelte van die uitbreiding is ten behoeve van interne capaciteit.
Die (€ 45.000) wordt verwerkt in programma 0 onder de personeelslasten. Een ander gedeelte betreft de capaciteitsuitbreiding bij derden (in het bijzonder Rheden). Het betreft een jaarlijkse ophoging van € 44.000. Conclusie voor begroting: Budget voor Programma 6 verhogen met € 44.000 in navolging van het raadsbesluit van 8 februari 2022. 6.2 Nieuw beleid Uitvoering WSW door Scalabor De afbouw van de SW en de financiële consequenties die daarmee gepaard gaan, vormen een landelijk (financieel) vraagstuk. Ook Scalabor ondervindt de gevolgen van deze afbouw en ziet zich genoodzaakt om vanaf 2023 gemeenten om een financiële bijdrage te vragen, zodat zij de ouder wordende doelgroep op een goede wijze kunnen blijven ondersteunen. Rozendaal heeft, net als de regiogemeenten, ingestemd met een nieuwe regeling. Hierover is de gemeenteraad geïnformeerd per raadsinformatiebrief (14 december 2021). Rozendaal heeft nog enkele SW’ers, waarvan de verwachting is dat zij in de komende 5 jaren niet zullen uitstromen. Conclusie voor begroting: Budget voor uitvoering WSW ophogen conform onderstaande tabel WSW-uitvoeringskosten Scalabor
2023 3.228
16
2024 4.500
2025 5.642
2026 5.642
Uitvoeringskosten SD Samen met Rheden werken wij aan een nieuwe methodiek om de uitvoeringkosten te verrekenen. Onze inzet is gericht op een model waarin de uitvoeringskosten beter te voorspellen zijn, op een niveau dat voor beide gemeenten acceptabel is. Het gaat hierbij om de kosten die verbonden zijn aan de uitvoering van de sociaaldomeintaken. Een nieuw kostenverrekeningsmodel is noodzakelijk geworden door de komst van nieuwe taken en een verschuiving van maatwerk- naar algemene voorzieningen. Omdat dit erg complex is, kunnen we nog niets zeggen over wat dit gaat betekenen. Zoals bekend, zijn we ook over de kosten die verband houden met het feitelijk delegeren van beleidsadvisering, met Rheden in gesprek. Meer informatie hierover is hiervoor te vinden onder het kopje ‘autonome ontwikkelingen structurele taakinvulling SD’. Conclusie voor begroting: Begroten naar meest recente inzichten in uitvoeringskosten voor de komende jaren. Aanpak onderwijsachterstandenbeleid Bibliotheek op School Door (recente) subsidies aan de bibliotheek in het kader van Bibliotheek op School wordt extra geïnvesteerd in begrijpend lezen. Het is duidelijk dat ook ouders hier een rol in spelen. We volgen in reguliere overleggen met de school en bibliotheek of de huidige inspanningen voldoende resultaat opleveren.
Indien nodig maken we, in samenspraak met scholen en bibliotheek een aanvullend plan waarbij we vooral inzet van ouders en vrijwilligers nastreven. Bibliotheek op School vraagt nu geen extra investering; in 2023 beoordelen of we in volgende kadernota meer moeten doen. Conclusie voor begroting: We begroten geen extra kosten voor de Onderwijsachterstandenbeleid. 6.3 Geconsolideerd financieel effect programma 6 Programma 6 sociaal domein Bestaand beleid Kinderopvang, extra inspectiekosten BVO DRAN energieneutraal vervoer Verhoogde bijdrage MGR (WgSW) Uitbesteding beleid SD Rheden Nieuw beleid Uitvoering WSW Scalabor Uitvoeringskosten SD Rheden Totaal bijstellingen programma 6
2023
2024
2025
2026
1.000 0 6.000 44.000
1.000 5.000 3.000 44.000
1.000 5.000 0 44.000
1.000 5.000 0 44.000
3.228 pm 54.228
4.500 pm 57.500
5.642 pm 55.642
5.642 pm 55.642
17
Programma 7: Volksgezondheid en milieu 7.1 Bestaand beleid Verhoogde regionale bijdragen; VGGM en RES De VGGM vraagt aan de deelnemende gemeenten een hogere inwonerbijdrage om te kunnen (blijven) voldoen aan wettelijke verplichtingen in de bedrijfsvoering. Te denken valt daarbij aan de Wet open overheid. Voor Rozendaal betekent de verhoging € 4.500 aan jaarlijks terugkerende meerkosten. Om de regionale energiestrategie uit te voeren stelt het AB van de GMRAN op 6 juli 2022 een begrotingswijziging vast. In de raad van 31 mei 2022 is deze door de Rozendaalse raad behandeld. Hier heeft de raad geen zienswijze op ingediend. De meerkosten voor Rozendaal behorende bij het uitvoeringsprogramma RES bedragen € 500 in de eerste 3 jaarschijven. Conclusie voor begroting: Programma 7 verhogen ten behoeve van de verhoogde bijdrage aan de VGGM en RES conform onderstaande schema: VGGM RES Totaal
2023 4.500 500 5.000
2024 4.500 500 5.000
2025 4.500 500 5.000
2026 4.500 0 4.500
7.2 Nieuw beleid Klimaatverandering; afremmen en aanpassen Klimaatverandering is in toenemende mate een zorg. Enerzijds kan Rozendaal een bijdrage leveren door opwarming te helpen afremmen en anderzijds, omdat opwarming niet geheel kan worden voorkomen, het rekening houden met de nadelige effecten (aanpassen). Wij gaan hiervoor een nieuw programma opstellen dat kosten met zich mee gaat brengen. Klimaatverandering; verduurzamingssubsidie De afgelopen coalitieperiode is er met succes een subsidie voor verduurzaming van Rozendaalse gebouwen ingezet. Het heeft ertoe bijgedragen dat Rozendalers snel verduurzamingsmaatregelen, zoals het plaatsen van zonnepanelen konden realiseren. Ook de komende periode voorzien we de inzet van een verduurzamingssubsidie, waarbij doel en inzet nog nader met de raad moeten worden afgestemd. De kosten die hiermee gemoeid gaan worden gedekt uit het restant krediet energietransitie. Bij het opstellen van deze nota strekt het krediet nog tot een bedrag van € 94.790. Daar wordt nog een onttrekking onder de huidige regeling van ongeveer € 10.000 uit verwacht. Conclusie voor begroting: Een programma opstellen in het kader van klimaatverandering en de gelden vooralsnog PM ramen. De verduurzamingssubsidie dekken uit het restant reserve energietransitie.
Klimaatverandering; zonnewand Zoals beschreven in het coalitieakkoord wil Rozendaal bijdragen aan de realisatie van een zonnewand langs de A12. Om tot realisatie te komen zal in regionaal verband en met andere betrokken partijen, zoals Rijkswaterstaat worden onderzocht of en hoe deze ambitie te realiseren. Daar komt ook de wijze van financieren bij aan de orde. Het is op dit moment niet duidelijk of en in hoeverre hier kosten uit voortvloeien voor Rozendaal en welke dekkingsmogelijkheden daar mogelijk tegenover staan.
18
Conclusie voor begroting: Voor de realisatie van de zonnewand vooralsnog geen kosten begroten. Klimaatverandering; deelauto’s In uitvoering van het coalitieakkoord wordt binnen bestaande capaciteit beoordeeld en uitgewerkt of en hoe we het gebruik van deelauto’s voor Rozendaalse inwoners kunnen stimuleren. We gaan dit in regionaal verband onderzoeken en nader uitwerken. We voorzien hier vooralsnog geen kosten uit voortvloeien die aanleiding zijn om de begroting op bij te stellen. Conclusie voor begroting: Voor de stimulering van het gebruik van deelauto’s vooralsnog geen kosten begroten. Toekomst gemeentewerf en wettelijke verplichting afval Er loopt een onderzoek naar de wijze waarop de afvalscheiding in Rozendaal is georganiseerd en in het bijzonder naar de huidige ‘lokale milieustraat’ op de gemeentewerf. Op dit moment zijn er nog geen concrete indicaties in beeld over aanpak en/of kosten. Het is de verwachting dat de financiële impact bij de Kadernota ’24 e.v. in beeld is. Conclusie voor begroting: Geen meerkosten begroten voor de uitvoering van de wettelijke verplichting afvalinzameling (toekomst gemeentewerf). 7.3 Geconsolideerd financieel effect programma 7 Programma 7 Volksgezondheid en milieu Bestaand beleid VGGM, functiewaardering/formatie e.d.
Uitvoeringsplan RES Nieuw beleid Energietransitie/klimaatadaptatie Verduurzamingssubsidie Realisatie zonnewand Deelauto's Aanpassing gemeentewerf Totaal bijstellingen programma 7
19
2023
2024
2025
2026
4.500 500
4.500 500
4.500 500
4.500 0
pm pm pm pm pm
pm pm pm pm pm
pm pm pm pm pm
pm pm pm pm pm
5.000
5.000
5.000
4.500
Programma 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ontwikkeling en stedelijke vernieuwing 8.1 Bestaand beleid Omgevingswet De invoeringsdatum van de Omgevingswet is wederom uitgesteld, maar ligt nu op 1 januari 2023. Verwacht wordt dat de Omgevingswet structureel meerkosten met zich meebrengt, maar ook dat hier inkomsten vanuit het rijk tegenover staan (via het Gemeentefonds). De implicaties hiervan zijn nu nog niet in te schatten. Voor zover dit aan de orde is wordt bij de begroting een voorstel gedaan op basis van de dan meest recente inzichten in de uitkering uit het gemeentefonds. Conclusie voor begroting: Binnen programma 8 geen wijzigingen aanbrengen ten behoeve van de Omgevingswet. 8.2 Nieuw beleid Woonvisie Als onderdeel van de voorbereiding voor de Omgevingswet moeten gemeenten een omgevingsvisie opstellen. Een voor Rozendaal belangrijke component daarbij is de woonvisie, zoals ook verwoord in het coalitieakkoord. Welstand is onderdeel van deze integrale visie. Vooralsnog denken we binnen de bestaande capaciteit samen met de raad tot de kaders te kunnen komen om tot een definitieve woonvisie te komen. Eventuele meerkosten (zoals extern advies) kunnen bij Kadernota ’24 worden opgenomen. Conclusie voor begroting: Binnen programma 8 vooralsnog geen wijzigingen aanbrengen voor de Woonvisie.
Grafmonumenten Er is sprake van achterstallig beheer van grafbedekkingen en grafkelders. In sommige gevallen gaat het daarbij om grafmonumenten waar een onderhoudsverplichting op rust. In niet alle gevallen is voldoende in beeld wie verantwoordelijk is voor het onderhoud. Het is mogelijk dat de gemeente Rozendaal onder specifieke omstandigheden kan worden aangesproken voor het beheer van de monumenten. Dit vergt enerzijds verbeterd beheer van de grafmonumenten en anderzijds een mogelijke aanpassing van de risico-inventarisatie die onderdeel uitmaakt van onze planning en control-cyclus. We scherpen in de komende periode het risicobeeld aan op basis van recente juridische inzichten. We voorzien vooralsnog geen noodzakelijke wijziging in de begroting. Conclusie voor begroting: Binnen programma 8 geen wijzigingen aanbrengen voor de grafmonumenten. 8.3 Geconsolideerd financieel effect programma 8 N.v.t.
20
C. Ontwikkeling financieel meerjarig perspectief In dit hoofdstuk worden allereerst de meerjarige implicaties geschetst van het bestaande en het nieuwe beleid (coalitieakkoord). Vervolgens wordt in paragrafen ingegaan op de relevante (aangescherpte) uitgangspunten om te komen tot een sluitend meerjarig perspectief. In onderstaande tabel zijn alle, zogenaamde, autonome ontwikkelingen en mutaties verwerkt ten opzichte van de begroting 2022-2025. Dit leidt tot een geactualiseerd financieel perspectief als basis voor de programmabegroting 2023-2026. De uitgangspunten hanterende die we in onderdeel A. van deze nota vaststellen komen we met de voorstellen voor begroting die in onderdeel B. worden gedaan tot onderstaande overzicht voor sluitende begroting. Meerjarenbegroting op basis van bestaand beleid en nieuw beleid Licht grijs = bijstellingen op basis van bestaand beleid Licht oranje = bijstellingen nieuw beleid (waaronder uit coalitieakkoord)
Programma 0 Bestuur en organisatie Algemene uitkering meicirculaire Stelpost inflatie 2023-2026 Structurele ophoging capaciteit sociaal domein Energiekosten gebouwen GMRAN K80 Versterken organisatie Verduurzaming vastgoed Effect Digitale Agenda (rollen en taken i-domein) Programma 1 Veiligheid Huisvesting brandweer Programma 2 Verkeer en vervoer Beklinkering wegen Energiekosten openbare verlichting Vervanging armaturen openbare verlichting Lagere energielasten door ledverlichting Duurzame mobiliteit/laadpalen Planmatige verbetering fietspaden buitengebied Vervolg Masterplan Veluwezoom Programma 4 onderwijs Aanpak laaggeletterdheid Programma 5 openbaar groen, sport/cultuur/recreatie Groenvisie: Versterking open ruimten/houtwallen en biodiversiteit groen Bomenplan Programma 6 sociaal domein Kinderopvang, extra inspectiekosten BVO DRAN energieneutraal vervoer Verhoogde bijdrage MGR (WgSW) Structurele taakinvulling SD Uitvoering WSW Scalabor Uitvoeringskosten SD Rheden
21
2023
2024
2025
2026
+475.000 135.000 45.000 9.000 1.700 2.200 pm pm pm
+637.000 210.000 45.000 9.000 1.700 2.200 pm pm pm
+770.000 210.000 45.000 9.000 1.700 2.200 pm pm pm
+530.000 255.000 45.000 9.000 1.700 2.200 pm pm pm
0
pm
pm
pm
932 3.000 3.534 pm pm 0 0
4.257 3.000 3.534 pm pm pm 0
7.482 3.000 3.534 pm pm pm 8.800
7.482 3.000 3.534 pm Pm pm 8.800
0
pm
pm
pm
pm
pm
pm
pm
pm
pm
pm
pm
1.000 0 6.000 44.000 3.228 pm
1.000 5.000 3.000 44.000 4.500 pm
1.000 5.000 0 44.000 5.642 pm
1.000 5.000 0 44.000 5.642 pm
Programma 7 Volksgezondheid en milieu VGGM, functiewaardering/formatie e.d. uitvoeringsplan RES Energietransitie/klimaatadaptatie Verduurzamingssubsidie Realisatie zonnewand Deelauto's Programma 8 Volkshuisvesting, RO Omgevingswet Woonvisie Grafmonumenten Totaal saldo bijstellingen bestaand beleid Saldo begroting 2022-2025 Totaal saldo begroting 2023 bestaand beleid Totaal bijstellingen o.b.v. nieuw beleid Totaal saldo begroting (incl. bestaand en nieuw beleid)
22
2023
2024
2025
2026
4.500 500 pm pm pm pm
4.500 500 pm pm pm pm
4.500 500 pm pm pm pm
4.500 0 pm pm pm pm
0 0 pm
0 pm pm
0 pm pm
0 pm pm
+222.168 +18.991 +241.159
+303.843 +30.155 +333.998
+436.618 +88.079 +524.697
+152.118 +88.079 +240.197
6.762
8.034
17.976
17.976
+234.397
+325.964
+506.721
+222.221
D. Toekomstbestendig financieel beleid: inkomsten en weerstandsratio In de aanloop naar deze kadernota hebben wij met de meicirculaire de sterke afhankelijkheid ervaren van veranderingen in het gemeentefonds. Waar we in de aanloop naar de kadernota aankoersten op een structureel tekort, bleek uit de doorrekening van de meicirculaire dat we toch een structureel begrotingsoverschot hebben. Door onze atypische omvang hebben wijzigingen in het gemeentefonds een onvoorspelbare en substantiële doorwerking op onze financiële positie. Het is niet ondenkbaar dat we bij een volgende circulaire weer verrast worden, waardoor we wellicht rode cijfers moeten schrijven. Dit maakt dat wij een aantal mogelijkheden hebben geïnventariseerd hoe we onze eigen inkomsten kunnen verhogen, te weten: - Kostendekkende leges; - Verhoging OZB. Kostendekkende leges Uit de inventarisatie van inkomsten hebben we gekeken naar de kostendekkendheid van onze leges. Met name bij de leges voor begraafdiensten en voor huwelijksdiensten lijkt er nog onbenutte capaciteit te hoogte van € 7.000. Nader onderzoek moet uitwijzen in hoeverre dit haalbaar is. Conclusie voor begroting: Onbenutte legescapaciteit inzetten.
Verhogen OZB Rozendaal heeft aan gemeentelijke belastingen4 vooral de OZB als grondslag om inkomsten te genereren.5 Omdat wij minder afhankelijk willen zijn van de positieve en negatieve schommelingen in het gemeentefonds geven wij in overweging om de OZB te verhogen. Een bijkomend effect is dat onze lokale belastingtarieven meer in de pas gaan lopen met die van onze buurgemeenten. We zien dat de Rozendaalse tarifering sterk afwijkt van die in de ons omliggende gemeenten. Als rekenexercitie hebben wij als vertrekpunt genomen dat de OZB maximaal kan worden verhoogd tot het regionaal geaccepteerde niveau. Het gaat dan om een toename binnen de geprognosticeerde 4 jaarschijven van 8% jaarlijks. Ter toelichting staan verderop tabellen met de tarieven in de regio en in Nederland. Ter indicatie zou een OZB-verhoging er als volgt uit zien: Mogelijke OZB-verhoging Verhoging ozb, jaarlijks 8%
2023 36.057
2024 74.998
2025 117.054
2026 162.475
Dit levert gemiddeld per huishouden een lastenverzwaring op van ongeveer € 40 per jaar. Conclusie voor begroting: Op basis van de uitkomsten van de Algemene Beschouwingen een eventuele verhoging van de OZB verwerken in de begroting.
Anders dan leges die strikt genomen ook gelden als gemeentelijke belasting. De andere mogelijkheden zoals toeristenbelasting, parkeerheffingen en hondenbelasting die voor de Rozendaalse praktijk nagenoeg geen relevantie hebben of nagenoeg onuitvoerbaar zijn, bijvoorbeeld omdat de (administratieve) lasten van het proces van heffen en innen niet opwegen tegen de opbrengsten. 4
5
23
Tariefverschillen
Rozendaal
Arnhem
Renkum
OZB-eigenaren
0,0899
0,1194
0,1285
0,1213
Verschil tov Rozendaal absoluut
0,0295
0,0386
0,0314
Verschil tov Rozendaal in %
32,8%
42,9%
34,9%
Toegroeien naar zelfde tarief
Rheden
Rheden in % 8,2% 5,5%
in 4 jaar in 6 jaar
Arnhem euro 36.974 24.649
in % 10,7% 7,2%
Renkum
euro 48.380 32.253
in % 8,7% 5,8%
euro 39.355 26.237
Toelichting: De % betreffen jaarlijkse extra stijging van het tarief in %, de bedragen zijn de extra opbrengst per jaar in € (voor meerjarentermijn cumuleren).
OZB-aanslag op basis van het huidig tarief in €
Woningwaarde
Rozendaal
Rheden
Arnhem
Renkum
Gemiddelde NL
290.000
261
346
373
352
Gemiddelde Rozendaal
534.000
480
638
686
648
24
Weerstandsratio; risicobeheersing en vermogenspositie Inleiding Vanuit het uitgangspunt om toe te werken naar een toekomstbestendig gezond evenwicht zijn een aantal aanscherping nodig ten aanzien van de bestaande aanpak. Rozendaal heeft een historisch stevige vermogenspositie (zie bijlage vermogenspositie) die ook bijdraagt aan een uitstekende weerstandsratio. De weerstandsratio bedroeg bij de jaarrekening zelfs 15,8, wat uitzonderlijk hoog is. Het is de staande aanpak om investeringen – vrijwel standaard – te onttrekken uit die reservepositie. Dat leidt op twee manieren tot een risico in het financieel beheer. Enerzijds betekent dit op langere termijn het interen op de reserve. Dat vraagt om een notie van een bodemuitputting: hoeveel willen we op termijn minimaal in kas houden? De andere kant hiervan is dat de onttrekkingen uit de reserves veelal niet gebaseerd zijn op een financieel planmatige aanpak. Ze vinden vaak ad hoc plaats. Er wordt daarmee niet bekeken hoeveel investeringsruimte we in totaal in de reserves hebben. Dit alles is geen probleem als de reservepositie blijvend wordt aangevuld met bijvoorbeeld exploitatiewinst, zoals uit de Steenhoek en De Del, als in de jaarrekening 2021. Maar we zien in de komende jaren maar beperkt de mogelijkheid om de reservepositie op peil te houden.
De enige stille reserves (de werf en het gemeentehuis) zijn daartoe niet eenvoudig inzetbaar. We streven er daarom naar om op een meer behoedzame en planmatige wijze om te kunnen gaan met de reservepositie. In deze paragraaf werken we uit dat we anders dan voorheen willen gaan werken met een streefwaarde voor de weerstandsratio en dat we investeringen in de toekomst waar mogelijk activeren. Weerstandsratio Het weerstandsvermogen geeft antwoord op de vraag in hoeverre een gemeente in staat is om niet afgedekte risico’s op te vangen met gereserveerde financiële middelen (weerstandscapaciteit). Voldoende weerstandsvermogen zorgt ervoor dat de uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerd blijven. Voldoende weerstandsvermogen gaat over twee vragen: 1. Welke risico’s lopen we? 2. Wat is de beschikbare weerstandscapaciteit? Het weerstandsniveau dat we hanteren bij deze kadernota bedraagt 6,75. Daarmee wijkt het fors af van die in de jaarrekening (15,8). In onderstaande tabel zijn de bewegingen van de ratio in beeld gebracht sinds vaststelling jaarrekening. Stand 0 Jaarrekening, exclusief claims (risicobeeld begr. '21) 1 Jaarrekening, inclusief claims (risicobeeld begr. '21) 2 Jaarrekening, inclusief claims en bestemming rekeningresultaat (risicobeeld begr. '21) 3 Kadernota 23, inclusief risico-wijziging '22
Ratio 15,8 12,9 14,6 6,7
In de tabel is te volgen wat het effect is van de toevoeging van de claims op de reserve (1) en vervolgens het effect van de storting in de algemene reserve van het restant na bestemming van het positieve saldo van de jaarrekening van € 450.000 (2). Ter toelichting: Wij hebben in de jaarstukken 2021 een positief saldo van € 1,1 mln. Omdat we hebben afgesproken dat we in totaal € 450k toevoegen aan de algemene reserve stijgt de weerstandsratio (14,6 ten opzichte van 12,9). Vervolgens is te zien hoe de ratio in bij de stand kadernota met 6,7 sterk afwijkt (namelijk meer dan halveert) ten opzichte van de ratio van 14,6 vanwege een veranderde risicoinventarisatie.
25
Gewijzigde risico-inventarisatie De halvering van de weerstandsratio wordt voor het overgrote gedeelte verklaard door een gewijzigde risicoinventarisatie. De meest zwaarste wijziging daarin is het ophogen van de risicocomponent van planschadeprocedures. Daarnaast wordt een groot deel van de wijzigingen verklaard door een nieuwe aanpak voor de risicobeheersing. In lijn met ambities van het college is het sinds 2022 de bedoeling om 2x per jaar de risicoparagraaf te herzien. Daar wordt ook een andere, meer integrale afweging toegepast. Dit is in de voorbereiding van deze kadernota in februari gebeurd, via een breed proces waarbij de gehele organisatie is betrokken. Dit proces leverde een verbeterd inzicht in de reële risico’s op, doordat een nieuwe risicothema’s in beeld kwamen en doordat bij een aantal risico’s de impact is herijkt. In de Bijlage risicoparagraaf is deze gewijzigde risicoparagraaf opgenomen. De update van de risico-indicatie leidde tot bijna een verdubbeling in gekwantificeerde risico’s (van 303.750 naar 582.500). We verwachten dat de afwijking in risico’s in deze omvang als eenmalig moet worden bezien, omdat de nieuwe aanpak (twee maal per jaar herzien op basis van gewijzigd proces) leidt tot meerdere, maar kleinere bijstellingen. Vermogenspositie Het cijfer 6,7 is tevens op basis van de meest actuele stand van de vermogenspositie.
Met inbegrip van de stortingen in de algemene reserve bij de jaarrekening (5 juli 2022) en met aftrek van de relevante claims. Voor deze actuele stand van de vermogenspositie is bijlage 2 Vermogenspositie toegevoegd. Daar worden ook enkele rekenkundige voorbeelden gegeven van impact van grote risico’s.
Hanteren van een bodemratio voor weerstand Het heeft meerwaarde om een ondergrens aan de weerstandsratio te benoemen; een streefgetal waar we boven willen blijven door gedegen financieel beheer en planmatige inzet van reserves. Daarmee geven we een indicatief antwoord op de vraag wanneer we vinden dat voor Rozendaal de verhouding tussen de risico’s en het vermogen om klappen op te vangen (vrije vermogen) een ondergrens nadert. Door dat getal te identificeren komt in beeld wat de restinvesteringsruimte is. De provinciaal toezichthouder beoordeelt een ratio van 2 als uitstekend. Een hogere ratio voor Rozendaal is echter zinnig, omdat in onze relatief kleine begroting risico’s inherent relatief groot zijn. In de zoektocht naar de ideale balans tussen investeringsruimte en weerstand stellen we voor om als bodemratio van 4 te hanteren. Die ratio houdt in dat we 4 maal de geïnventariseerde risico’s kunnen afdekken vanuit de reserve. Deze ratio volgend hebben we op basis van het huidige risicobeeld en de huidige vermogenspositie een restinvesteringsruimte van € 1.500.0006. Conclusie voor begroting: We hanteren als bodemratio voor het weerstandsvermogen 4.
6
Dit bedrag is exclusief claims waar de raad tussen 14 juni en 12 juli 2022 over heeft besloten. 26
Activeren onttrekkingen reserves
Voor een toekomstbestendig, solide financieel beleid is het wenselijk om binnen de exploitatie ruimte te creëren voor investeringen en incidentele lasten. Daarmee blijft immers de reserve het karakter van buffer behouden. We willen de komende jaren behoedzaam omgaan met de restruimte in de reserves. Daarnaast staan we een realistischer beeld voor van de daadwerkelijke exploitatielasten. Onderstaande uitgangspunt draagt daaraan bij. Conclusie voor begroting: Bij toekomstige investeringen (die geactiveerd moeten worden) nemen we afschrijvingslasten op in de exploitatie. Deze investeringen worden niet gedekt uit de reserve.
27
Bijlage 1 Risico-inventarisatie Het is van belang om grip te hebben op de risico’s door de inventarisatie van die risico’s up to date te houden. In lijn met wensen van de raad en het college wordt daarom de risicoparagraaf van de jaarstukken niet een keer per jaar, maar twee keer per jaar herzien. In februari heeft met het oog op deze kadernota een herijking plaatsgehad van de risico’s. Dat heeft een gewijzigd risicobeeld tot gevolg gehad, waarbij met name de risico’s op planschade leiden tot een significante bijstelling. In onderstaande tabel staat de recente risico-inventarisatie, waarbij in oranje de wijzigingen zijn aangegeven ten opzichte van de oude risico-inventarisatie. Hele rijen oranje houden in dat er een volledige nieuw thema is geïndiceerd. In veel gevallen zijn alleen de getallen aangescherpt. De K staat voor Kans, de I voor Impact. Onderwerp Risico/oorzaak Openeinderegeling en
Beheersmaatregel
K I
Bedrag
Risicoscore
%
Bedrag
WWB/IOAW/IOAZ
Meer aanvragen
3 2
15.000
6
25%
3.750
WMO
Meer aanvragen
3 2
30.000
6
25%
7.500
Jeugdzorg
Meer aanvragen
3 3
50.000
9
100%
50.000
Kinderopvang Leerlingenvervoer Overige risico's met structureel effect Algemene uitkering Renterisico (uitgaven)
Meer aanvragen SMI Meer aanvragen
Geen, conjunctuurgevoelig Geen, wel optie om beleid aan te passen Geen, wel optie om beleid (gedeeltelijk) aan te passen Geen Geen
3 2 3 3
5.000 15.000
6 9
25% 25%
1.250 3.750
Geen Op dit moment geen lening, gezien liquiditeitspositie ook niet te verwachten Daling van Feitelijk geen gezien de rentevergoeding over verplichting tot uitgezette eigen middelen schatkistbankieren. Momenteel geen rentevergoeding. Onvoorzien en onverwacht Actuele beheerplannen onderhoud aan gebouwen en periodiek inspectie of wegen
3 3 1 1
100.000 0
9 1
25% 0%
25.000 0
1 1
0
1
0%
0
3 3
50.000
9
25%
12.500
Verduurzaming vastgoed, tractie
Verplichtingen tot verduurzaming kunnen aanzienlijke kosten veroorzaken
Anticiperen op wetgeving en ontwikkelingen en meenemen in de begroting
3 3
50.000
9
25%
12.500
Klimaat/droogte
Door veranderend klimaat ontstaan er problemen met vegetatie, riool en water
Anticiperen op wetgeving en ontwikkelingen en meenemen in de begroting
3 3
100.000
9
25%
25.000
Renterisico (inkomsten)
Kapitaalgoederen
Samen trap af Schommelingen op de geld- en kapitaalmarkt
28
Onderwerp Kort leven pensioen wethouders
Risico/oorzaak Het vroegtijdig overlijden van een (ex) bestuurder kan financiële consequenties hebben (verzekerbaar)
Wachtgeld bestuurders
Bij mutaties in het college kunnen wachtgeldverplichtingen ontstaan Juridische Bezwaren en rechtszaken procedures bij projecten en/of beslissingen Gemeenschappelijk Het algemeen bestuur kan e regelingen besluiten nemen met financiële consequenties waaraan de gemeente vanwege de constructie gehouden is Personeel Lastig vervulbare vacatures waardoor externe inhuur noodzakelijk is Veranderende wetgeving
Beheersmaatregel K I Verzekeren c.q. opvangen 1 3 binnen weerstandsvermogen
Bedrag 50.000
Risicoscore 3
% 0%
Bedrag 0
Verzekeren c.q. opvangen 2 3 binnen weerstandsvermogen
90.000
6
25%
22.500
Binnen projectplannen en 3 2 besluitvorming aandacht voor hebben Feitelijk niet aanwezig 5 3
15.000
6
25%
3.750
50.000
15
100%
50.000
Aantrekkelijke werkgever blijven
3 3
50.000
9
25%
12.500
3 3
50.000
9
25%
12.500
Aanpassingen in wetgeving Anticiperen op leveren kosten op die niet ontwikkelingen altijd voldoende worden gecompenseerd
Subtotaal structureel 230.000 Risico's met incidenteel effect Ramp c.q. groot incident
Rechtspositionele consequenties
Personeel
Gemeente wordt door bijvoorbeeld het ministerie niet volledig gecompenseerd voor de kosten die gemaakt zijn Binnen elk bedrijf kunnen situaties aan de orde zijn waarbij er kosten optreden voor besluiten met rechtspositionele consequenties. De gemeente is hiervoor eigen-risico-drager. Langdurige uitval door ziekte
Feitelijk niet aanwezig
3 3
50.000
9
50%
25.000
Voorziening voor treffen 3 3 dan wel opvangen binnen weerstandsvermogen
75.000
9
50%
37.500
Goede begeleiding zieke werknemers
50.000
9
25%
12.500
29
3 3
K I 3 3
Bedrag 100.000
Risicoscore 9
% 25%
Bedrag 25.000
In principe geldt hiervoor 2 3 de aansprakelijkheidsverzeke ring van de gemeente, echter er is altijd een risico dat het niet past binnen de voorwaarden, bijvoorbeeld het niet uitvoeren van inspecties Feitelijk niet aanwezig 2 3
30.000
6
50%
15.000
475.000
6
50% 237.500
Onderwerp ICT
Risico/oorzaak Beheersmaatregel Hacks, privacyissues, uitval Beveiliging op orde, systemen bewustwording
Schades
Schade door eigendommen van de gemeente (bijvoorbeeld door bomen)
Planschade
Niet binnen de exploitatieovereenkomst af te dekken planschaden
Subtotaal incidenteel 352.500 Totaal 582.500
30
Bijlage 2 Vermogenspositie Bij het vermelden van de stand van de reserves en voorzieningen gaat het altijd om een momentopname. De tweede kolom is conform de jaarrekening 2021, dus de werkelijke stand per 31-12-2021. Bij claims is rekening gehouden met de reeds genomen raadsbesluiten tot en met 31 mei 2022. 1.
2. Saldo 1-1-2022
A. Algemene reserve Vrije algemene reserve subtotaal A B. Bestemmingsreserves Reserve monumenten Reserve sociaal domein Vervangingsreserve inventaris gemeentehuis Reserve digitalisering Reserve fietspaden Reserve wegen Reserve begraafplaats Reserve dekking kapitaallasten Reserve energietransitie subtotaal B C. Voorzieningen Voorziening riolering Voorziening wachtgeld/pensioen wethouders subtotaal C Totaal
3. Claims
4.
5. Saldo beschikbaar
4.219.491 4.219.491
778.772 778.772
25.959 132.644
0 0
25.959 132.644
95.939 164.358 145.706 95.408 18.913 4.320.722 216.575 5.216.224
0 28.750 145.706 0 0 4.320.722 216.575 4.711.753
95.939 135.608 0 95.408 18.913 0 0 504.471
999.000
0
999.000
377.793 1.376.793
0 0
377.793 1.376.793
10.812.508
5.490.525
5.321.983
31
1
2 3
4 5
3.440.719 3.440.719
1 Memo behandeling Kadernota raad 12 juli 2022.docx
MEMO
Aan Van Datum Betreft
Leden van de gemeenteraad Voorzitter gemeenteraad/Griffie 14 juni 2022 Behandeling Kadernota 2023-2026
Aanleiding Op de agenda van de raadscommissie en de gemeenteraad van 12 juli 2021 staat de behandeling van de Kadernota 2023-2026 gepland. Deze memo geeft de voorgestelde behandeling weer, als vervolg op de afspraken in de vergadering van het Presidium van 13 juni 2022. Het vaststellen van de Kadernota is een politieke zwaartepunt in een jaar. Met de kadernota stelt de raad immers de ambities, doelen en prioriteiten van het gemeentebestuur vast voor het komend jaar, inclusief de financiële kaders. De raad kan aangeven op welke terreinen minder of meer uitgegeven moet worden en het college opdragen dit verder uit te werken in de begroting. De kadernota is dus hét moment voor de raad om invloed uit te oefenen en juist daarom vinden de algemene beschouwingen plaats bij de bespreking van de kadernota. De inhoudelijke en financiële kaders worden uitgewerkt in de begroting, die de raad in het najaar ter besluitvorming krijgt voorgelegd. Na besluitvorming is definitief vastgelegd waar de gemeente in 2023 aan gaat werken. Vóór 12 juli: voorbereiding (beeldvorming) Op weg naar besluitvorming in de gemeenteraad is voorzien in twee voorbereidende activiteiten: 1. technische/beeldvormende raadsinformatieavond 21 juni: financiële toelichting op kadernota, beantwoording vragen van commissie- en raadsleden; 2.
schriftelijke vragenronde: indiening van schriftelijke vragen uiterlijk 3 juli, waarna beantwoording plaatsvindt op 8 juli. N.b.: het Presidium heeft afgesproken om de kadernota niet te behandelen in de raadscommissie, maar integraal in de raadsvergadering. 12 juli: oordeel- en besluitvorming De agenda van de raadsvergadering van 12 juli staat geheel in het teken van de Kadernota. Er zijn geen andere punten geagendeerd. De behandeling van de kadernota vindt plaats na behandeling van alle andere punten op de raadsagenda (na de kadernota volgen alleen nog het comptabiliteitsvoorstel en de rondvraag). De behandeling verloopt als volgt 1. Algemene beschouwing op totale kadernota, inclusief politiek-bestuurlijke vragen per fractie en indienen evt. moties en amendementen - Volgorde algemene beschouwingen: R’74; PAK; BGR - Na elke algemene beschouwing fractie: mogelijkheid voor evt. (korte) verduidelijkende vragen vanuit andere fracties (geen debat, geen politieke vragen) - Bij voorkeur niet interrumperen tijdens de algemene beschouwingen 2. Schorsing: beraad en tijd voor fracties en college voor voorbereiding reactie 3.
Debat 1e termijn - Gelet op het bevorderen van een duale discussie krijgen na de schorsing eerst de fracties gelegenheid om op elkaar te reageren - Daarna krijgen de leden van het college de gelegenheid hun reactie te geven op de algemene beschouwingen, de politiek-bestuurlijke vragen en de ingediende moties en amendementen Pagina 1 van 3
MEMO
4. Schorsing: beraad voor fracties en college (indien nodig) - Fracties benutten deze tijd o.a. om te bezien of evt. reeds ingediende moties of amendementen ingetrokken worden, of dat evt. nieuwe moties of amendementen ingebracht worden. Per fractie is een kamer beschikbaar op de eerste verdieping van het gemeentehuis 5. Debat 2e termijn - Fracties krijgen desgewenst gelegenheid om op elkaars eerdere inbreng en indien van toepassing specifiek op moties en amendementen te reageren - Daarna krijgen de leden van het college de gelegenheid om te reageren m.n. op de ingebrachte moties en amendementen (indien van toepassing) 6. Besluitvorming - Als eerste stemming over evt. amendementen - Vervolgens over de Kadernota - Tot slot over evt. moties Moties en amendement Het indienen van een motie of amendement zijn belangrijke instrumenten van de raad. We herhalen kort welk instrument in welke situatie van toepassing kan zijn en welke vereisten er gelden voor indienen en behandeling. Motie - Een motie is een korte verklaring over een onderwerp, waarmee een oordeel, wens of verzoek wordt uitgesproken, zonder dat daaraan rechtsgevolgen zijn verbonden. Aan de motie kan de initiatiefnemer desgewenst een oproep toevoegen aan het college of de raad om tot actie over te gaan.
- Het gaat bij een motie niet om een wijziging van een voorgesteld raadsbesluit (dat is een amendement), maar om een uitspraak over het onderwerp dat wordt besproken. - Een motie kan worden ingediend vanuit één of meerdere raadsleden (of -fracties). Een motie dient tijdens de raadsvergadering schriftelijk te worden ingediend bij de voorzitter van de raad, ondertekend door minimaal één lid van de raad. - Het college (ic. de portefeuillehouder) kan in reactie op de ingediende motie de motie ‘omarmen’, ‘ontraden’ of ‘overbodig beschouwen’. De raadsleden/fractie(s) die de motie hebben ingediend kunnen op basis van de reactie ertoe besluiten de motie in te trekken (het politieke punt is dan gemaakt), of deze alsnog in stemming te brengen. Indien een motie is ingediend over een voorstel dat bij de raad ter besluitvorming voorligt, besluit de raad éérst over het raadsvoorstel, en dán over de motie (zie artikel 30, Reglement van Orde gemeenteraad Rozendaal, 2013). - Als een meerderheid van de gemeenteraad voor de motie stemt, is deze aanvaard. Het college buigt zich vervolgens over de meest passende wijze van uitvoering. In de regel komt het college (ic. de portefeuillehouder) bij de raad met een voorstel terug, of laat de raad op andere wijze weten hoe aan de motie invulling wordt gegeven (actieve informatieplicht).
Het college is niet gehouden aan de (letterlijke) uitvoering van de motie: aan een motie zijn geen rechtsgevolgen verbonden. Een motie is dus niet bindend, het is geen wijziging van een besluit. Het is wel een door de raad(smeerderheid) gedragen politieke uitspraak. Amendement - Een amendement is een voorstel tot wijziging van de tekst van het voorgesteld besluit dat het college aan de raad voorlegt (artikel 147b Gemeentewet). Een amendement kan schriftelijk worden ingediend bij de voorzitter van de raad, zolang de beraadslagingen nog niet zijn afgesloten. Op een amendement kan ook weer een wijzigingsvoorstel worden ingediend, een zogenoemd subamendement. Pagina 2 van 3
MEMO
-
-
Voor het indienen van een amendement gelden dezelfde voorwaarden: schriftelijk, via de voorzitter, en ondertekend door de indiener(s) (= minimaal één raadslid – in de praktijk minstens één fractie). De formulering van een amendement moet zodanig zijn dat de tekst ervan geschikt is om (zo goed als) letterlijk in het ontwerpbesluit te verwerken (zie artikel 34, Reglement van Orde gemeenteraad Rozendaal, 2013). De behandeling van een amendement gaat altijd vooraf aan de behandeling van het collegevoorstel, dat daarna inclusief de door de raad vastgestelde wijzigingen in stemming wordt gebracht (zie artikel 30, Reglement van Orde gemeenteraad Rozendaal, 2013). Als een meerderheid van de raad het (sub)amendement steunt wordt het oorspronkelijk voorgestelde raadsbesluit gewijzigd vastgesteld. Een aangenomen amendement kan door het college niet naast zich neer worden gelegd. Het college is er dus toe gehouden om het geamendeerde besluit uit te voeren.
Voorbereiding, afstemming en ondersteuning bij moties of amendementen - Tijdig onderling uitwisselen van moties en amendementen, om steun te verkennen en te bezien of gezamenlijk indienen mogelijk en raadzaam is. Om verdere steun te vergaren, of een motie of amendement bij te stellen, kan er tijdens de vergadering om een schorsing gevraagd worden. - Vooraf de portefeuillehouder informeren over een evt. motie of amendement is wenselijk. Dit is geen formele eis, maar een veel gehanteerde beleefdheidsafspraak. Dit stelt het college/de portefeuillehouder in staat om zich voor te bereiden en ter vergadering beargumenteerd te reageren op de motie of het amendement. - Er zijn formats beschikbaar voor het opstellen van een motie en amendement. - De griffie doet een check op vormvereisten van evt. moties en amendementen. - De griffie biedt uitsluitend op verzoek van een fractie/raadslid ondersteuning in het opstellen van een motie/amendement (vorm en/of formulering), indien daar uiterlijk maandag 5 juli 12.00 uur contact over is gezocht: griffie@rozendaal.nl , 06-10927484. - Moties en amendementen worden, voor zover vooraf gereed, uiterlijk 5 juli in iBabs gezet, tot aanvang raadsvergadering vertrouwelijk, tijdens de raadsvergadering openbaar. - De griffie verspreidt in aanvulling op iBabs desgewenst ook papieren kopieën van de evt. moties/amendementen.
Pagina 3 van 3