Agendabundel
Tekst van het document
Bundel - 1.2 Raadsvergadering van 21 juni 2022
1 2
Opening, spreekrecht en mededelingen Vaststellen van de agenda Concept-agenda Raad 2022-06-21.doc
3
Jaarrekening en begroting GMRAN (incl. opgave agenda) Raadsvoorstel Regionale Agenda en Begroting 2023 GMRAN Concept-raadsbesluit Regionale Agenda en Begroting 2023-2026. Concept- bestuurlijke reactie regionale agenda Rozendaal. aanbiedingsbrief concept-regionale agenda 2023-2025 + ontwerpbegroting 2023-2026 colleges en raden 13-04-2022.pdf bijlage 1. Regionale agenda 2023-versie 1.1 06-04-2022 LR.pdf bijlage 2 Onderbouwing ontwikkeling inwonersbijdrage 2023.pdf bijlage 3. Memo overzicht inwonerbijdragen.pdf Bijlage 4 Kwartaalbericht GMR - 1e kwartaal 2022.pdf bijlage 5. Opgaveovereenkomst Verbonden regio 2023 -2025.pdf bijlage 6. Opgaveovereenkomst Productieve regio 2023-2025.pdf bijlage 7. Opgaveovereenkomst Circulaire regio 2023 - 2025.pdf bijlage 8. Opgaveovereenkomst Ontspannen regio 2023 -2025.pdf bijlage 9. Opgaveovereenkomst Groene Groeiregio 2023 - 2025.pdf bijlage 10. Algemene voorwaarden Opgaven.pdf Bijlage 11. GMRAN aanbiedingsbrief jaarstukken 2021 gemeenteraden 13-04-2022.pdf Bijlage 12. GMRAN Jaarstukken 2021.pdf Bijlage 13. GMRAN Memo Onderbouwing inzet rekeningoverschot 2021.pdf Bijlage 14. GMRAN Controleverklaring 2021 - WG.pdf Bijlage 15.
GMRAN Accountantsverslag 2021 - WG.pdf AMENDEMENT Jaarrekening en begroting GMRAN.docx Bestuurlijke reactie behorende bij het Amendement GMRAN Raadsbesluit na verwerking van het aangenomen amendement.docx Bestuurlijke reactie behorende bij het geamendeerde raadsbesluit inzake de GMRAN .docx
4
Rondvraag en sluiting.
2 Vaststellen van de agenda 1 Concept-agenda Raad 2022-06-21.doc
Concept-Agenda van de openbare vergadering van de raad van Rozendaal van dinsdag 21 juni 2022 om 19:30 uur. Het betreft het een fysieke vergadering in de raadszaal van het gemeentehuis. De vergadering is live te volgen via de website van de gemeente https://www.rozendaal.nl. 1. Opening en spreekrecht; 2. Vaststellen agenda; 3. Jaarrekening en begroting GMRAN (incl. opgave agenda); 4. Rondvraag; Sluiting Regeling ten aanzien van het spreekrecht: Wilt u persoonlijk inspreken in de vergadering van de gemeenteraad? Maakt u dit dan minstens 24 uur voorafgaand aan de vergadering per email kenbaar bij de griffier: griffie@rozendaal.nl of telefonisch: 026-3843661. De griffier laat u dan weten hoe u tot het inspreekgedeelte van de raad wordt toegelaten. U kunt uw inspreekreactie ook 24 uur voorafgaand aan de vergadering sturen naar griffie@rozendaal.nl. De voorzitter van de vergadering spreekt uw tekst dan tijdens de vergadering uit. We vragen u uw bijdrage zo kort en bondig mogelijk te formuleren en bij voorkeur minder dan de toegestane 5 minuten te benutten. Van deze vergadering worden geluid en beeld worden vastgelegd. Uw bijdrage is openbaar en wordt eveneens vastgelegd.
3 Jaarrekening en begroting GMRAN (incl. opgave agenda) 1 Raadsvoorstel Regionale Agenda en Begroting 2023 GMRAN
Raadsvoorstel
Onderwerp Concept-jaarstukken 2021, concept-regionale agenda 2023-2026 en concept-begroting 2023 Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen Adviseur Programma Portefeuillehouder
: B. Boelens : 0 Bestuur en organisatie : E. Weststeijn
Datum B&W Datum Raad Openbaar
: 10 mei 2022 : 21 juni 2021 : ja
Aan de Raad Aanleiding Voor u ligt de regionale agenda 2023-2025 en begroting 2023-2026 van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Nadat in 2021 de regionale agenda 2022, samen met de begroting 2022, is vastgesteld, is dit de eerste meerjarige agenda en begroting. Hiermee komt het Algemeen Bestuur (AB) tegemoet aan de wens om de uitvoering van de gezamenlijke ambities, vertaald in opgaven en speerpunten, vast te leggen in een meerjarige agenda voorzien van een financiële vertaling. De vraag aan u is of u zich herkent in de (uitwerking van de) ambities en de bijbehorende acties in de concept-agenda. U wordt gevraagd vóór 24 juni a.s. te reageren. Gevraagde beslissing 1. In te stemmen met de bijgevoegde bestuurlijke reactie op de concept regionale agenda 20232026 en de conceptbegroting GMRAN 2023 waarmee: a. de raad de intentie uitspreekt om in te tekenen op alle opgaven in de regionale agenda; b. de raad een reactie geeft op de regionale agenda conform het voorstel; c. de raad een zienswijze indient op de conceptbegroting 2022 conform het voorstel; 2. De meerkosten van € 1.700 te verwerken in de kadernota; 3. Geen zienswijze in te dienen op de concept-jaarrekening van de GMRAN. Wat willen we bereiken? Doelstelling is om met de 18 regiogemeenten, de provincie en de betrokken triple helix partners samen te werken aan een sterke regio.
De regionale agenda en de begroting 2023 geven inhoud aan deze versterkte regionale samenwerking. Door nu in colleges en raden reacties op te halen op de concept regionale agenda en de conceptbegroting, kan het AB van de GMRAN in het najaar gedragen definitieve versies voorleggen aan de colleges en raden. Argumenten 1a. Regionale samenwerking is onveranderd nodig voor de maatschappelijke opgaven De argumenten voor een sterke regio, zoals benoemd in het raadsvoorstel van 6 juli 2021, blijven onverminderd van kracht: - Er is nog steeds urgentie om de problemen van werkloosheid, economische groei, huisvesting en bereikbaarheid te lijf te gaan. Er is gezamenlijke inzet noodzakelijk om iedereen werk en huisvesting te kunnen bieden en tegelijkertijd de regio bereikbaar te houden; duurzaam, energieneutraal en circulair te maken en te zorgen voor het beschermen en versterken van onze groene leefomgeving en natuurgebieden. - We bereiken samen meer dan dat we als losse gemeenten zouden opereren, ook richting andere overheden. De opgaven zijn gemeentegrensoverschrijdend. De regionale agenda stelt ons beter
Pagina 1 van 4
Raadsvoorstel
-
-
in staat om de opgave op een effectieve en efficiënte wijze te organiseren. De regionale agenda vormt een goede basis voor samenwerking met en (financiële) ondersteuning van andere overheden. Provincie, Rijk en de EU geven er de voorkeur aan om met regio’s zaken te doen dan met losse gemeenten. In sommige opgaven zitten onderdelen waarvan het min of meer verplicht of logisch is om deze op regionale schaal op te pakken. We noemen als voorbeelden de RES (Regionale Energie Strategie), RPW (Regionale Planning Werklocaties) en Woningbouwplanning en -programmering. Ook als we besluiten om niet mee te doen met de opgaven, dan zullen de eigen voornemens op deze terreinen van een goede ruimtelijke onderbouwing moeten worden voorzien en moeten worden afgestemd op het regionale verhaal. Als we niet met de opgaven meedoen hebben we aanzienlijk minder invloed bij het opstellen van regionale kaders, wat ook in negatieve zin kan doorwerken bij het onderbouwen van onze voornemens. Door het uitspreken van de intentie om in te tekenen op de opgaven toont Rozendaal zich een betrouwbare bestuurlijke samenwerkingspartner. Samenwerking is een kernbegrip in onze gemeente, die voor de uitvoering van gemeentelijke taken en voor vrijwel alle voorzieningen afhankelijk is van anderen.
Door te investeren in de regionale samenwerking versterken we ook ons bestuurlijk en ambtelijk netwerk met omliggende gemeenten.
1b. De eerste resultaten van de GMRAN zijn zichtbaar: in de regio en voor Rozendaal In het eerste kwartaalbericht van de GMRAN is de voortgang van te lezen op de verschillende opgaven: - Een versnelling van de woningbouwopgave met als doel om uiteindelijk 60.000 woningen bij te bouwen tot 2040. - Onderzoek om nieuwe woningbouwlocaties te ontsluiten met een beroep op het mobiliteitsfonds. - Een instrument (‘Circulaire Impactladder’) om de circulariteit van woningen te toetsen. - Een subsidieaanvraag voor een wandelroutenetwerk waarbij provinciale cofinanciering van € 500k verwacht wordt. - Voor diverse opgaven tijdrovende subsidieverwervingsacties in gang gezet. - Regionale inkoop van elektriciteit en gas. - Voorbereiding RES 2.0. Onze inwoners hebben vooral indirect voordeel van de inspanningen in de regio, maar in Rozendaal hebben wij ook direct profijt van de GMRAN-activiteiten. Het wandelroutenetwerk loopt ook over ons prachtige grondgebied. Door de samenwerking in de Regionale Energiestrategie leveren wij ook op dit belangrijke thema een bijdrage. Door deel te nemen aan de regionale inkoop van gas willen wij de risico’s op nog hogere gasprijzen beperken. Door ons variabele contract verwachten wij in 2022 een forse verhoging van onze gasrekening.
De bundeling van expertise bij regionale inkoop biedt ons de kans op een periodieke afweging voor het beste contract, waarbij nadrukkelijk duurzaamheidscriteria worden meegenomen. 2. De kostenverhoging van € 1.700 (inwonerbijdrage stijgt met € 0,94) is voldoende onderbouwd In 2022 stijgt de inwonersbijdrage naar € 7,67 (in 2021 € 6,73). De kostenverhoging wordt in bijlage 4 (Onderbouwing ontwikkeling inwonersbijdrage) toegelicht: indexatie, realistischer begroten, kennisbundeling bij GMRAN en extra inzet op een paar posten. Rozendaal heeft hier direct (o.a. meedoen in de regionale inkoop van energie) en indirect voordeel van. Ons college blijft in de bestuurlijke reactie aandacht vragen voor de punten die genoemd zijn in onze zienswijze van 2021 (waaronder geen dubbeling op andere initiatieven, stopstrategie voor projecten die niet werken,
Pagina 2 van 4
Raadsvoorstel
kritische houding op verhouding meeropbrengst en kosten). Ons college vindt de argumenten voor de kostenverhoging voldoende om deze te rechtvaardigen. 3. Inzet rekeningresultaat voor inhaalslag bedrijfsvoering en verschillende opgaven is reëel Het AB stelt voor om het positieve rekeningresultaat van € 331k in te zetten voor een storting in de algemene reserve die is bedoeld om de vertraagde inrichting van het regiobureau uit te voeren (€ 100k) én om een aantal opgaven te versnellen (€ 231k). Zie hiervoor ook de Memo Onderbouwing inzet rekeningresultaat 2021 in bijlage 14. Ons college vindt de argumenten in deze toelichting reëel. Een deel van het overschot wordt ingezet voor uitgestelde kosten die toch al beoogd waren en een ander deel om opgaven te versnellen waar bij de deelnemers draagvlak voor is. Kanttekeningen 1. De kost gaat voor de baat uit Bij het opstarten van regionale samenwerking op complexe opgaven zijn niet direct concrete resultaten te verwachten. Tegelijkertijd willen de deelnemende gemeenten, die ook te maken hebben met financiële krapte, waar voor hun geld zien en de kosten beheersbaar houden. Toch is de bijdrage die in 2023-2025 nodig is voor de realisatie van de opgaven hoger dan in 2022. Dit heeft verschillende redenen.
De GMRAN heeft in 2021 en 2022 geïnvesteerd in het formuleren van ambities en maken van plannen, zeker bij relatief nieuwe opgaven zoals Ontspannen regio. Nu deze inzet steeds concreter wordt en de GMRAN overgaat tot het organiseren van de uitvoering, vraagt dat meer middelen. Wat gaan we daarvoor doen? We gaan het AB van de GMRAN schriftelijk op de hoogte stellen van de bestuurlijke reactie op de concept regionale agenda en de conceptbegroting. Deze reactie is (als één document) als bijlage toegevoegd. We hebben daarbij aansluiting gezocht bij de opmerkingen in onze zienswijze van vorig jaar. Na de raadsvergadering van stellen we het AB van de GMRAN op de hoogte van het definitieve raadsbesluit en de bestuurlijke reactie. a) Planning Na de zienswijzeprocedure wordt de regionale agenda 2023-2025 inclusief begroting 2023-2026 op 6 juli vastgesteld door het AB. De gemeenten worden vervolgens uitgenodigd op alle vijf opgaven in te tekenen voor een periode van drie jaar. Medio september wordt een uitgewerkt bestedingsplan 2023 voorgelegd. Hierin staan de activiteiten, kosten en te behalen resultaten voor het komende jaar meer in detail beschreven. De opgaveovereenkomsten zijn ter informatie. Deze hoeven pas in het najaar, na onze begrotingsbehandeling, ondertekend te worden. b) Evaluatie In de Jaarstukken 2021 (p.
20-22) staat een overzicht van de voortgang op de verschillende opgaven. En in het recent op de leesmap geplaatste Kwartaalbericht GMRAN 1e kwartaal 2022 staat een actueel overzicht. Veel – vooral voorbereidende – activiteiten zijn in gang gezet en dat moet in de komende jaren tot concrete resultaten leiden. c) Participatie en communicatie Het Regiobureau communiceert na definitieve vaststelling in het AB over de regionale agenda. d) Publicatie verplicht? Nee Pagina 3 van 4
Raadsvoorstel
TEB
Verbonden
Productief
Circulair
Ontspannen
Groene Groei
Bedrag per inwoner Rozendaal
Regiobureau
Wat mag het kosten? De conceptbegroting 2023 geeft inzicht in de kosten voor het Regiobureau en in de netto inwonerbijdrage per inwoner voor de vijf opgaven. In onderstaande tabel wordt uitgesplitst hoe dit bedrag verdeeld is over de vijf opgaven.
Totaal
2,57 4.520
1,00 1.756
1,51 2.660
0,97 1.711
0,93 1.631
0,65 1.143
1,04 1.830
8,67 15.250
De bijdrage aan het Regiobureau bedraagt € 2,57 per inwoner (incl. inflatiecorrectie). De concept regionale agenda 2023 vormt de inhoudelijke onderbouwing voor de bijdrage per opgave. Het bedrag voor de opgaven is in totaal € 5,10 per inwoner. Tezamen met de bijdrage aan de The Economic Board (TEB) komt de totale bijdrage van Rozendaal uit op € 15.250. Omgerekend is dit ongeveer 0,23 % van het totale opgavenbudget van alle regiogemeenten (€ 6,7 mln). Het college van burgemeester en wethouders,
Boele Boelens, gemeentesecretaris
Ester Weststeijn, burgemeester
Bijlage(n) 1. Concept - Bestuurlijke reactie concept Regionale agenda van de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen (incl. zienswijze op concept-begroting 2023-2026) 2. Aanbiedingsbrief concept-regionale agenda GMRAN 2023-2026 3. Regionale Agenda 2023-2026 en Begroting 4. Onderbouwing ontwikkeling inwonersbijdrage 5. Memo overzicht inwonersbijdragen 6. Kwartaalbericht 1e kwartaal GMRAN 7. Opgaveovereenkomst Verbonden regio 2023-2025 8. Opgaveovereenkomst Productieve regio 2023-2025 9. Opgaveovereenkomst Circulaire regio 2023-2025 10. Opgaveovereenkomst Ontspannen regio 2023-2025 11. Opgaveovereenkomst Groene groeiregio 2023-2025 12. Algemene voorwaarden Opgavenovereenkomsten 13. Aanbiedingsbrief jaarstukken 2021 14. Jaarstukken 2021 15. Onderbouwing inzet rekeningoverschot 2021 16. Controleverklaring 2021 17. Accountantsverslag 2021 Pagina 4 van 4
1 Concept-raadsbesluit Regionale Agenda en Begroting 2023-2026.
Raadsbesluit
Onderwerp Concept-jaarstukken 2021, concept-regionale agenda 2023-2026 en concept-begroting 2023 Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
De raad van de gemeente Rozendaal, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 10 mei 2022
Besluit: 1. In te stemmen met de bijgevoegde bestuurlijke reactie op de concept regionale agenda 20232026 en de conceptbegroting GMRAN 2023 waarmee: a. de raad de intentie uitspreekt om in te tekenen op alle opgaven in de regionale agenda; b. de raad een reactie geeft op de regionale agenda conform het voorstel; c. de raad een zienswijze indient op de conceptbegroting 2022 conform het voorstel; 2. De meerkosten van € 1.700 te verwerken in de kadernota; 3. Geen zienswijze in te dienen op de concept-jaarrekening van de GMRAN.
Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van Rozendaal d.d. 21 juni 2022.
Klaas Schaap, griffier
Ester Weststeijn, burgemeester
Pagina 1 van 1
1 Concept- bestuurlijke reactie regionale agenda Rozendaal.
Groene Metropoolregio Het Algemeen Bestuur Postbus 9029 6800 EL ARNHEM
Briefnr. Behandeld door Telefoonnr. Uw brief Onderwerp:
: : B. Boelens : 026-3843666 : 13 april 2021
Bijlage(n): Datum:
: : 31 mei 2022
Reactie concept Regionale agenda van de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen en zienswijze op conceptbegroting 2023
Geacht bestuur, Op 13 april stuurde u ons ter consultatie de concept regionale agenda van de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen 2023 en de conceptbegroting 2023-2026. U vraagt om een reactie van de gemeenten. Graag geven wij u in deze brief onze bestuurlijke reactie. Vooraf Het gemeentebestuur van Rozendaal onderschrijft nut en noodzaak van (versterkte) regionale samenwerking op de schaal van de regio Arnhem-Nijmegen en ziet net als u dat er energie zit in de samenwerking. Wij zien verschillende initiatieven op belangrijke maatschappelijke opgaven tot stand komen. Het Kwartaalbericht 1e kwartaal geeft hier een mooi overzicht van en wij vinden dit bericht een prima vorm om de activiteiten en behaalde resultaten van de GMRAN te verantwoorden. Concept regionale agenda Wij zijn blij dat u een meerjarige regionale agenda heeft opgesteld. Zoals in onze bestuurlijke reactie van vorig jaar vermeld juichen wij deze meerjarige lijn toe, omdat een meerjarig commitment bestuurlijke rust geeft en duidelijkheid aan onze partners, zodat er echt stappen gezet kunnen worden. De opgaven dragen in hun onderlinge samenhang bij aan versterking van de regio en daarmee ook direct of indirect aan de belangen van Rozendaal. De intentie van de gemeente Rozendaal is daarom om deel te nemen aan alle vijf de opgaven in de concept regionale agenda.
De financiële bijdragen voor de opgaven nemen wij mee in onze kadernota. We blijven bij u aandacht vragen voor de volgende punten die wij al eerder bij u hebben geventileerd. 1. Bewaak het woord ‘groen’ in groene groei Hoewel het onderscheidend kenmerk ‘groene groei’ zou moeten zijn, wordt ook de regionale agenda 2023-2026 naar onze smaak nog steeds sterk gedragen door een economische agenda,
de (benodigde) groei in wonen, banen en mobiliteit. We onderschrijven het belang van deze vraagstukken. Toch willen we het belang benadrukken om voldoende waarborgen in te bouwen om ‘groen-blauw’ voldoende hoog op de agenda te houden. 2. Bewuste ‘stopstrategie’ We hebben eerder aandacht gevraagd voor een bewuste stopstrategie. Dit zien wij niet terug in de regionale agenda en het Kwartaalbericht. Wellicht komt dat omdat veel activiteiten net van de grond komen, waardoor het oordeel of deze beter niet, niet nu, of beter provinciaal of juist subregionaal of lokaal opgepakt kunnen worden, nog niet aan de orde is. We rekenen erop dat terugkerend bewust wordt afgewogen of en hoe een activiteit voortgezet wordt, en dat stoppen een optie is, indien de toegevoegde waarde voor de regio beperkt blijkt. 3. Voorkom dubbelingen We hechten eraan dat blijvend goed wordt geselecteerd op welke speerpunten en activiteiten de regionale samenwerking én een regionale investering logisch is, in plaats van provinciale sturing, subregionale samenwerking of een lokale aanpak. Conceptbegroting 2023 U vraagt een extra inwonerbijdrage van € 0,94 voor de begroting 2023-2026. Hoewel wij de onderbouwing hiervan begrijpen, hebben we naar de toekomst zorgen dat de inwonerbijdrage verder oploopt. Deze extra inwonerbijdrage komt immers naast de gelden die u uit het rekeningresultaat 2021 wilt inzetten.
Wij willen u daarom verzoeken om volgend jaar uiterst terughoudend te zijn met het verhogen van de inwonerbijdrage. Het bewust toepassen van de hiervoor genoemde stopstrategie als activiteiten geen toegevoegde waarde hebben kan hierbij een goed instrument zijn om bestaande middelen te herverdelen. Wij gaan ervan uit u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Rozendaal,
Boele Boelens gemeentesecretaris
Ester Weststeijn burgemeester
1 aanbiedingsbrief concept-regionale agenda 2023-2025 + ontwerpbegroting 2023-2026 colleges en raden 13-04-2022.pdf
GROENE
METRPL AARNHEM REGI
NIJMEGEN
Aan de gemeenteraden en colleges van B&W van de 18 gemeenten in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
Datum
13 april 2022
Uw kenmerk Ons kenmerk
2202-GMDB-26
Contactpersoon
Henk van den Berg
Telefoonnummer
06-46737374
Onderwerp: aanbieden concept-regionale agenda 2023-2025 + ontwerpbegroting 2023-2026
Geacht college, geachte raad,
Met gepaste trots presenteren wij u de concept-regionale agenda 2023-2025 inclusief ontwerpbegroting 2023-2026. Voor het eerst bieden wij u deze stukken in één document aan. Het algemeen bestuur heeft eerder geconcludeerd dat er energie zit in de versterkte samenwerking. De uitdaging is deze energie vast te houden. Dit vraagt bestuurlijke inzet en middelen. Deze regionale agenda en begroting vormen hiervoor de komende jaren de basis en zijn tot stand gekomen met ambtelijke en bestuurlijke inbreng vanuit alle deelnemende gemeenten. In overeenstemming met de bepalingen uit de Wet gemeenschappelijke regelingen (art.34b) zendt een gemeenschappelijke regeling vóór 15 april van het jaar voorafgaande aan dat waarvoor de begroting dient, de algemene financiële en beleidsmatige kaders aan de raden van de deelnemende gemeenten. De gemeenteraden worden uitgenodigd een zienswijze in te dienen. Wij vragen u Aan u wordt gevraagd of u zich herkent in de (uitwerking van de) ambities en bijbehorende acties in de concept-regionale agenda 2023- 2025. Door de samenhang tussen de vijf integrale opgaven wordt het steeds minder logisch om aan één of meerdere opgaven niet deel te nemen. Deze agenda is dan ook een uitdrukkelijke uitnodiging om in te tekenen op alle opgaven. We vragen u vóór 24 juni aanstaande te reageren.
Conform in 2021 gemaakte afspraak met de Regioagendacommissie, is deze termijn langer dan de wettelijke 8 weken voor zienswijzen op de ontwerpbegroting. Inwonerbijdrage 2023 De inwonerbijdrage 2023 is opgebouwd uit de bijdrage voor het regiobureau(€ 2,57) en bijdragen voor de vijf inhoudelijke opgaven (gezamenlijk€ 5, 10). Daarmee komt de inwonerbijdrage voor 2023 uit op € 7,67. In bijlage 2 kunt u lezen in hoeverre en waarom deze inwonerbijdrage afwijkt van de bijdrage van 2022. In bijdrage 3 vindt u een overzicht van de ontwikkeling van de inwonerbijdragen tot 2026.
Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen - Nijverheidsweg 2a, 6662 NG Elst
Datum Ons kenmerk: Pagina: 2
Verdere procedure Na de zienswijzeprocedure wordt de regionale agenda 2023-2025 inclusief begroting 2023-2026 op 6 juli 2022 vastgesteld door het algemeen bestuur. De gemeenten worden vervolgens uitgenodigd op alle vijf opgaven in te tekenen voor een periode van drie jaar. Medio september wordt u een uitgewerkt bestedingsplan 2023 voorgelegd. Hierin staan de activiteiten, kosten en te behalen resultaten voor het komende jaar meer in detail beschreven, zodat u een goed beeld heeft waaraan de middelen worden besteed. De opgaveovereenkomsten delen we ter informatie met u. Deze hoeven pas in het najaar, na de begrotingsbehandeling van uw eigen gemeente, ondertekend te worden. Wij hopen u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben en zien uw reactie graag tegemoet. Met vriendelijke groet, Het dagelijks bestuur van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
Drs. H.M.F. Bruis
Voorzitter
H. Tiemens
I/
Secretaris
Bijlagen: 1. Concept-regionale agenda 2023-2025, inclusief ontwerpbegroting 2023-2026 2. Onderbouwing ontwikkeling inwonerbijdrage 2023 3. Memo overzicht inwonerbijdragen 2022 - 2026 4. opgave-overeenkomst 2023-2025 Verbonden regio 5. opgave-overeenkomst 2023-2025 Productieve regio 6. opgave-overeenkomst 2023-2025 Circulaire regio 7. opgave-overeenkomst 2023-2025 Ontspannen regio 8. opgave-overeenkomst 2023-2025 Groene groeiregio 9. algemene voorwaarden Opgaven
1 bijlage 1. Regionale agenda 2023-versie 1.1 06-04-2022 LR.pdf
REGIONALE AGENDA 2023-2025
CONCEPT 1.1 06-04-2022
In het kort
ONZE GEZAMENLIJKE VISIE OP DE GROENE METROPOOLREGIO ARNHEM-NIJMEGEN
INHOUDSOPGAVE VOORWOORD
5
1. INLEIDING
6
7. ONTSPANNEN REGIO Speerpunt 1: Duurzaam toerisme Speerpunt 2: Bruisende binnensteden, krachtige kernen Speerpunt 3: Groen-blauw raamwerk Speerpunt 4: Cultuur en erfgoed
46 49
56
10
8. GROENE GROEIREGIO Speerpunt 1: Wonen in Balans: Versnellen van de woningbouw Speerpunt 2: Leefomgeving: Verbinden van de ruimtelijke opgaven
Horizon
ONZE GEZAMENLIJKE AMBITIE: • we positioneren ons als dé groene metropoolregio van Nederland • we profileren ons als dé (inter)nationale circulaire topregio 2050 • we werken samen aan dé ontspannen groeiregio in balans Hiervoor werken we als regio samen: Fundament
WE WERKEN SAMEN AAN HET BEHOUD VAN DE IDENTITEIT VAN DE REGIO: • we zetten ons in voor een gevarieerd cultuurlandschap • we houden de regio bereikbaar voor alle vervoersmiddelen • we ontwikkelen de culturele netwerken in de regio Heden
WE WERKEN SAMEN AAN DE ONTWIKKELING VAN DE REGIO: • we ontwikkelen de regio als compleet stedelijk netwerk • we ontwikkelen Energy, Food, Health en Hightech als topsectoren • we benutten talent en het menselijk kapitaal in de regio
2. GEBIEDSGERICHT WERKEN EN MAJEURE OPGAVEN
8
51 52 53
3. SAMENWERKING Bestuursakkoord en Investeringsagenda Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley Samenwerking met Rijk, EU, Duitsland: Public Affairs vanuit de opgaven Samenwerking binnen de opgaven
10
10 11
9. BEDRAG HEFFING VENNOOTSCHAPSBELASTING
4. VERBONDEN REGIO Speerpunt 1: Gebiedsgerichte corridors Speerpunt 2: Fiets Speerpunt 3: Hubs en knooppunten Speerpunt 4: Gedrag en duurzame mobiliteit Speerpunt 5: Verkeersveiligheid
12 14 17 19 21 23
10. PARAGRAFEN 10.1 Paragraaf 1: Risico’s en weerstandsvermogen 10.2 Paragraaf 2: Financiering 10.3 Paragraaf 3: Bedrijfsvoering 10.4 Paragraaf 4: Verbonden partijen
5. PRODUCTIEVE REGIO Speerpunt 1: Stimuleren Ondernemerschap MKB Speerpunt 2: Human Capital Speerpunt 3: Doorontwikkeling Health & Hightech en Energy tot (inter)nationale clusters Speerpunt 4: Toekomstbestendige werklocaties
26
11. BEGROTING GROENE METROPOOLREGIO ARNHEM-NIJMEGEN 2023-2026 69 11.1 Het regiobureau 70 11.2 De vijf opgaven 72 11.3 Totaaloverzicht baten en lasten begroting per taakveld 78 11.4 Geprognotiseerde balans 79 11.5 De ontwikkeling van het EMU saldo 80
10
59 61
65 66 66 67 67 68
Perspectief
WE WERKEN SAMEN AAN DE KOERS VAN DE REGIO: • we maken onze regio veerkrachtig voor klimaat en energie • we zetten breed in op de circulariteit van onze economie • we werken aan een vitale en ontspannen leefomgeving
29 30
32 34
6. CIRCULAIRE REGIO 36 Speerpunt 1: Circulaire bouw en infrastructuur 38 Speerpunt 2: Circulaire economie: grondstoffen en ketens 40 Speerpunt 3: Water en klimaatadaptatie 41 Speerpunt 4: Transitie naar duurzame energie 43
2
3
Bijlage 1: Kerngegevens
81
Bijlage 2: Deelnemende gemeenten GMR – TEB – Circulaire regio
82
Bijlage 3: Inwoneraantallen per gemeente
83
Bijlage 4: Volledig overzicht van gemeenten en hun bijdragen 2023
84
VOORWOORD Voor u ligt de regionale agenda 2023-2025 en begroting 2023-2026. Nadat in 2021 de regionale agenda 2022, samen met de begroting 2022, is vastgesteld, presenteren wij nu de eerste meerjarige agenda en begroting. Hiermee komen wij tegemoet aan de wens om de uitvoering van de gezamenlijke ambities, vertaald in opgaven en speerpunten, vast te leggen in een meerjarige agenda voorzien van een financiële vertaling. De meerjarige agenda loopt hiermee samen op met de eerste jaren van de nieuwe bestuursperiode. Nieuwe colleges worden na de verkiezingen gevormd. De nieuwe energie en de overtuiging in onze regionale samenwerking die in periode 2019-2022 is ontstaan, hopen we met deze ambitieuze meerjarige agenda te versterken. De regionale samenwerking is een opgavegerichte samenwerking. De regionale agenda en begroting is opgebouwd uit de vijf opgaven, aangevuld met de regio-organisatie (bedrijfsvoering). In het tweede deel is de vertaling van de ambities in de begroting 2023-2026 vastgelegd. Met vriendelijke groet, namens het algemeen bestuur van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, Hubert Bruls Voorzitter
4
5
1. INLEIDING In de regionale agenda voor 2023-2025 geven wij aan wat de doelen zijn die we met regionale samenwerking in deze periode willen bereiken en wat de bijdrage van de Groene Metropoolregio is om dit te realiseren.
We pakken de opgaven in samenhang op. Dat is de kracht van onze werkwijze: vanuit verschillende invalshoeken werken we aan de maatschappelijke opgaven en versterken we elkaars acties.
AGGLOMERATIEKRACHT EN LOBBY
Onze ambitie blijft ongewijzigd: we zijn een bloeiend stedelijk netwerk, zonder de overdruk van de Randstad. Dat willen we zo houden. We verwachten dat onze regio nog verder zal groeien; in inwoners, in werkgelegenheid en in mobiliteit. We hebben een forse woningbehoefte van circa 35.000 extra woningen tot 2030. We zetten in op blijvend werk en huisvesting voor onze inwoners. We zien ook dat onze gekoesterde leefkwaliteit bedreigd wordt als we niet gezamenlijk sturen op de groei die op ons afkomt. We willen daarom op regionaal niveau samenwerken, met de deelnemende gemeenten en onze partners: hoe leiden we de groei gezamenlijk in goede banen, zodat de balans tussen stedelijke ontwikkeling en ontspannen leefkwaliteit in de regio behouden blijft? Daarom: groene groei!
Door samen integraal aan onze opgaven te werken, versterken we onze agglomeratiekracht: over vijf jaar is de Groene Metropoolregio zichtbaar als (inter-)nationaal toonaangevende regio op het gebied van circulaire verstedelijking en landschap. Het beter benutten van onze agglomeratiekracht stelt ons in staat steun voor onze regionale ontwikkeling te organiseren. Naast de positionering van onze regio als dé groene metropoolregio van Nederland vormen profilering en lobby de dragers van de Public Affairs-strategie. We richten onze inzet op Brussel, Den Haag en Nordrhein-Westfalen. Richting Europa zetten we onverminderd in op de EU-relevante thema’s Energy, Mobility, Circular en Health & Hightech. Met initiatieven en stakeholders uit deze regionale agenda werken we aan Europese profilering, partnerschappen en projecten. De regio zoekt samenwerking met Europese regio’s, Europese Commissie en het Europees Parlement om kennis op te halen, dicht op Europese ontwikkelingen te zitten en om aanspraak op middelen te maken.
Het opgavegericht samenwerken blijft uitgangspunt van onze samenwerking. In vijf opgaven werken we aan onze ambities. Met een integrale aanpak in samenwerking met diverse overheden én met onze private en maatschappelijke partners. Onze opgavegerichte samenwerking ondersteunt deze beweging naar samenwerking in allianties. De opgaven van de Groene Metropoolregio bieden focus op concrete speerpunten vanuit een integrale blik.
Voor het Rijk wordt ingezet op het vergroten van de zichtbaarheid en lobby. Veel regionale speerpunten kunnen alleen gerealiseerd worden met actieve steun van het Rijk. Er zijn voor Den Haag daarom 6 lobbydoelen opgesteld die rechtstreeks uit de opgaven komen: 1. B etaalbaar wonen in een groene omgeving (Verstedelijkingsakkoord). 2. Meer woningen vraagt meer landschap. 3. C irculair bouwen op grote schaal. 4. 100.000 nieuwe inwoners vraagt om slimmere mobiliteit (spoorcorridor en hubs).
De Verbonden regio, de Productieve regio, de Circulaire regio en de Ontspannen regio combineren ieder een aantal beleidssectoren en domeinen met elkaar. De Groene groeiregio zet juist de integrale samenwerking en integrale afweging van ruimteclaims in de leefomgeving centraal, en adresseert zo de kernambitie van de visie. De Groene groeiregio is daarmee integrerend van karakter.
6
Een dergelijke rol brengt ook uitdagingen met zich mee. Zo is het belangrijk dat er bij gemeenten voldoende kwantitatieve en kwalitatieve capaciteit is om wat op regionaal niveau wordt ontwikkeld, op gemeentelijk niveau te vertalen. Ook daar helpen we bij met bijvoorbeeld de flexpool vanuit de Woondeal. Wij zien dat daar ook bij andere opgaven, zoals bijvoorbeeld de Verbonden regio, vraag naar is. Willen we in deze behoefte voorzien en wat betekent dit dan voor de regionale samenwerking en het regiobureau? Hierin moeten we de komende jaren afwegingen maken.
5. Energy: decentrale energiesystemen en innovatievermogen (Connectr). 6. Health & Hightech: campus- en clusterfaciliteiten voor innovatievermogen gezondheid en Artificial Intelligence. Daarnaast worden landelijke ontwikkelingen gevolgd voor de andere speerpunten. In samenwerking met Duitse stakeholders wordt gewerkt aan (euregionale) projecten en partnerschappen. Met andere metropoolregio’s en partners over de grens werken we aan een internationaal spoor/euregionaal mobiliteitsplan en de ontwikkeling van samenwerking op energie, circulariteit en een grensoverschrijdend groenblauw raamwerk.
INTEKENEN OP OPGAVEN DOOR GEMEENTEN Als een gemeente besluit mee te doen aan een opgave, dan tekent het college, na het besluit van de gemeenteraad, hiertoe een opgaveovereenkomst. Hiermee zegt de gemeente toe de benodigde middelen ter beschikking te stellen voor de komende drie jaar. De basis voor deze overeenkomst ligt in artikel 27 van de Gemeenschappelijke Regeling. In de overeenkomst staan doel van de samenwerking, de bijdrage van de regio, de gemeentelijke bijdrage in financiën en de duur van de overeenkomst: 3 jaar.
OPGAVEN: DOELEN OVER VIJF JAAR, SPEERPUNTEN EN BIJDRAGE VAN DE REGIO In deze agenda hebben we voor elk van de vijf opgaven beschreven wat we over vijf jaar willen bereiken en wat we als regio daarvoor doen om deze doelen te realiseren. Als regio hebben we verschillende rollen. We zien onze rol vooral als verbindende schakel tussen verschillende partijen, netwerken en initiatieven. We signaleren waar de energie, initiatieven en activiteiten in de regio zitten, die onze gezamenlijke doelen dichterbij brengen. We scheppen de randvoorwaarden om deze tot bloei te laten komen en organiseren dat wat kansrijk is, ook gerealiseerd kan worden door en met onze partners. We zorgen dat we weten waar op provinciaal, nationaal of Europees niveau middelen beschikbaar zijn om onze doelen te realiseren. En we organiseren dat we die middelen daar ook voor kunnen aanboren. We helpen gezamenlijke kaders tot stand te brengen, zodat gemeenten hun eigen activiteiten beter en gerichter kunnen realiseren. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het verstedelijkingsconcept, het Regionale Programma Werklocaties (RPW), de Regionale Energie Strategie (RES) en het groen-blauw raamwerk.
Voor elke opgave wordt in september een uitgewerkt bestedingsplan voorgelegd. Hierin staan de activiteiten en resultaten en waaraan de middelen worden besteed. Vervolgens wordt deze regionale agenda elk voorjaar geactualiseerd. Als de actualiteit aanleiding geeft tot het aanpassen van de opgave-overeenkomst, dan nemen wij dit op in de geactualiseerde regionale agenda in het voorjaar. De gemeenten krijgen dan ook opnieuw de gelegenheid om in te tekenen voor (dat deel van) de opgave.
7
2. G EBIEDSGERICHT WERKEN EN MAJEURE OPGAVEN Gebiedsgericht werken heeft de aankomende jaren zoveel impact op de regionale samenwerking dat we hier in dit hoofdstuk apart aandacht aan besteden.
zijn zowel het Rijk, de provincie, de waterschappen, de gemeenten als de woningbouwcorporaties en het bedrijfsleven betrokken. Het regiobureau heeft hierin een organiserende en coördinerende rol. Bovendien is het de taak van het regiobureau om de samenhang tussen de gebieden te bewaken, zodat de gebiedsuitwerkingen onderling ook goed op elkaar zijn afgestemd. De gemeente, als eerste overheid, heeft de zorg voor het betrekken van de inwoners bij de gebiedsuitwerkingen. Het gebiedsgericht werken komt terug in de beschrijving van alle opgaven. Er is samenhang met de RES, het RPW, de woonopgave, het groen-blauw raamwerk en infrastructuur. In de gebiedsuitwerkingen komen deze programma’s, strategieën en opgaven samen.
GEBIEDSUITWERKINGEN EN VERSTEDELIJKINGSAKKOORD In 2021 is het Verstedelijkingsconcept (het eerste deel van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley (ANF)) door alle gemeenteraden vastgesteld. Het motto hiervan is “meer landschap, meer stad”. Vervolgens zijn wij in onze regio in zes deelgebieden aan de slag gegaan met gebiedsuitwerkingen. Dit is de komende jaren een doorlopend proces, waarbij we met de integrale gebiedsuitwerkingen ervoor zorgen dat we de juiste keuzes voor de toekomst maken. We hebben een bijzondere regio met enerzijds een grote woningbouwopgave en anderzijds bevat onze regio het grootste areaal Natura 2000gebieden van ons land. Dit is precies waarom onze regio zo aantrekkelijk is. Grootstedelijke kenmerken gecombineerd met prachtige natuur. Die natuur staat onder druk.
In de uitwerking per gebied ramen we de benodigde investeringen. De investeringslijsten die zo ontstaan, brengen wij in het Verstedelijkingsakkoord met het Rijk of proberen we in nationale of Europese programma’s onder te brengen. Zo zijn investeringen in de A12 of voor de versnelling van de ICE bij uitstek geschikt voor de Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport (MIRT)-agenda. Onze regio kent twee sleutelgebieden: Arnhem-Oost en Nijmegen-West. Vanwege de relatie met nationale programma’s vindt rechtstreeks afstemming plaats tussen beide steden en het Rijk over stadsvernieuwing en woningbouw. In het Verstedelijkingsakkoord dat de regio met het Rijk sluit, staan wederkerige afspraken over deelname aan nationale programma’s, bijdragen van de stakeholders om de investeringen te financieren en de organisatie van het geheel.
Om alle ambities in de regio te realiseren moeten ruimtelijke opgaven als integraal woningbouw, energieproductie en energieopslag, infrastructuur, ruimte voor bedrijvigheid en de versterking van natuur gewogen worden. In de uitwerking van de gebieden wordt de ruimtelijke opgave slim gecombineerd of worden keuzes gemaakt. De druk op de ruimte is zo groot, dat gebiedsgerichte samenwerking noodzakelijk is voor toekomstbestendige ontwikkeling van de regio.
Regio-overstijgende opgaven kennen we vooral op het gebied van mobiliteit en goederenvervoer. Neem de problematiek van de A12, zowel het spoor als de verbreding van de A12 en de inmiddels in gang gezette ontwikkeling van de A50-corridor. Ook het goederenvervoer, zowel over spoor, weg als water is een regio-overstijgend dossier waarin wij als regio moeten participeren om onze belangen goed te behartigen.
De gebiedsuitwerkingen vormen met de lokale omgevingsvisies een cyclus. Hoe werkt dat? Ambities uit lokale omgevingsvisie zijn leidend voor de gebiedsuitwerkingen. In de gebiedsuitwerking worden de ambities uit de Omgevingsvisies van de gemeenten in kaart gebracht en met elkaar geconfronteerd (als er geen Omgevingsvisie is, ambities uit diverse gemeentelijke beleidsstukken). Ruimte is schaars dus dit leidt vaak tot dilemma’s of keuzes die voorgelegd worden aan de bestuurders van het gebied (voorbereid door de eigen beleidsmedewerkers). Regionale keuzes kunnen leiden tot aanpassing van de lokale omgevingsvisies. Omgekeerd kan het ook zijn dat een geactualiseerde omgevingsvisie leidt tot nieuwe inzichten en gesprekken en daarmee een aangepaste gebiedsuitwerking. Op deze manier blijven gemeenten (in een ruimtelijk samenhangend gebied) in gesprek over de gewenste gezamenlijke ruimtelijke ontwikkeling. Ruimtelijke keuzes van de een hebben gevolgen voor de ander en gedeelde ambities leiden tot een ‘groenere groei’ dan individuele keuzes en zetten de ambities ook meer kracht bij.
Naast mobiliteit liggen er grote opgaven als het gaat over het verminderen van stikstofdepositie, klimaatadaptatie en natuurherstel. De aanpak van deze problematiek heeft grote invloed op de ontwikkeling van het landelijk gebied en de agrarische sector. In de gebiedsuitwerkingen komt de transitie van het landelijk gebied en de landbouw nadrukkelijk aan de orde. Deze transitie is belangrijk binnen de opgave Groene groeiregio, maar ook binnen andere opgaven. Zo zien we binnen de Circulaire regio mogelijkheden om energietransitie te verbinden met de transitie van de landbouw. Ook circulaire voedselproductie- en ketens zijn hier van belang. In de opgave Ontspannen regio bekijken we de transitie naar meer natuur-inclusieve landbouw voor natuurontwikkeling en -herstel.
Voorbeeld gebiedsuitwerking regionale middengebied.
GEBIEDS- EN REGIOOVERSTIJGENDE OPGAVEN
Het is belangrijk om met elkaar gebiedsgericht integrale keuzes te maken over waar gebouwd kan worden, en waar dat echt een slecht idee is gezien de bodemgesteldheid, de wateropgave of het gebrek aan goede (OV-)ontsluiting. Dit vereist een verregaande vorm van samenwerking op alle niveaus. In de gebiedsuitwerkingen
Onze regio kent diverse opgaven die regio-overstijgend zijn. De rol van het regiobureau is dat wij daarin de belangen van de gemeenten in onze regio behartigen en daarvoor samenwerken met betrokken partijen.
8
9
3. SAMENWERKING BESTUURSAKKOORD EN INVESTERINGSAGENDA
communicatie, opbouwen van netwerken en door werkbezoeken en bijeenkomsten te organiseren. We organiseren connecties in Den Haag, in BO-MIRT (Bestuurlijke Overleggen Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport), Woondeal, G40 en zoeken en vinden aansluiting bij andere metropoolregio’s.
De Groene Metropoolregio, de provincie Gelderland en The Economic Board (TEB) willen samen de potentie van de regio Arnhem-Nijmegen ten volle benutten en hiervoor hun krachten bundelen. Om de samenwerking te verankeren en concreet vorm te geven, is op 3 februari 2022 een Bestuursakkoord afgesloten. Dit Bestuursakkoord heeft een looptijd van tien jaar en bevat afspraken over de samenwerking in zijn algemeenheid.
We zijn actief in EU-netwerken zoals Polis (mobiliteit), ERRIN (innovatie), CORAL (health), Hydrogen Valleys (energy) ACR+ (circulair) en ICLEI (wereldwijd duurzame steden en regio’s netwerk). Voor de regio relevante onderwerpen brengen we onder de aandacht. Denk bijvoorbeeld aan het sturen van een kabinetsbrief over de A12 spoorcorridor, vragen stellen aan de Europese Commissie of het pleiten voor een oplossing in contacten met bijvoorbeeld Kamerleden. Richting Brussel hebben we geen beleidslobby, maar werken we aan EU-projecten. Dit doen we samen met de opgaven, gemeenten en andere stakeholders vanuit de regio.
Daarnaast is een gezamenlijke Investeringsagenda opgesteld. In deze Investeringsagenda staat opgenomen hoe de Groene Metropoolregio, de provincie en TEB van plan zijn om bij te dragen aan de uitvoering van de gezamenlijke ambitie voor de regio. Deze Investeringsagenda vervangt de Investeringsagenda die de gemeente Arnhem, de gemeente Nijmegen en de provincie Gelderland in 2017 hebben ondertekend.
VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE ARNHEM NIJMEGEN FOODVALLEY
Voor doelen uit de opgaven organiseren we de volgende Public Affairs-activiteiten: Rijk - Profilering: we coördineren en organiseren contacten bij ministeries en Tweede Kamer. - Positionering: we monitoren en haken aan bij ontwikkelingen en overlegstructuren van het Rijk. - Lobby: we bieden aan, dragen uit en vragen steun voor zogenoemde proposities zoals de Regio Deal en het Verstedelijkingsakkoord.
De Verstedelijkingsstrategie richt zich op de langetermijnplanning van toekomstige woon- en werklocaties tot 2040. Deze strategie laat zien hoe de Groene Metropoolregio ArnhemNijmegen de groei van landschap, wonen, economie en mobiliteit goed vormgeeft. Ook helpt de strategie de daarvoor benodigde investeringen te vinden. Partners die hierbij betrokken zijn, zijn de Rijksoverheid (ministeries van BZK en IW, LNV en EZK), de provincie Gelderland, Groene Metropoolregio, Regio Foodvalley en de 26 gemeenten in de beide regio’s.
EU - Profilering: jaarlijks organiseren we een inhoudelijk programma en deelname aan de European Week of Regions and Cities, EU Sustainable Energy Week en bijeenkomsten van EU-netwerken. - Positionering: we geven invulling aan de samenwerking met EU-regio’s door kennisdeling, bijeenkomsten, projectontwikkeling. Hiervoor heeft de regio een kantoor in Brussel.
SAMENWERKING MET RIJK, EU, DUITSLAND: PUBLIC AFFAIRS VANUIT DE OPGAVEN Bekendheid van de Groene Metropoolregio is van groot belang voor het bereiken van onze doelen. We organiseren daarom activiteiten op profilering, positionering en lobby, samen Public Affairs genoemd. Dit doen we door
10
(NS, vervoerders en deelmobiliteit-aanbieders).
-P rojecten: we creëren mogelijkheden, verkennen en ontwikkelen EU-(subsidie)projecten uit de regio. De regio is hier afhankelijk van input van regionale stakeholders.
PRODUCTIEVE REGIO Innovatie-supportorganisaties zoals KIEMT en Health Valley, Logistics Valley, Ministerie EZK, Euregio/INTERREG, Liemerse Ambassade, kennisinstellingen, ondernemersverenigingen, Oost NL, VNO/NCW Midden, MKB Nederland, NEXTgarden, Arbeidsmarktregio’s, Werkbedrijfregio’s, Techniekpact, Gelders Vakmanschap, UWV, Banken, Kamer van Koophandel, makelaars, beleggers, onderwijsinstellingen MBO/HBO/WO en ondernemerskringen en -platformen.
Duitsland -P rofilering: we zijn als grensregio actief tijdens de jaarlijkse Grenslandconferentie NL-NRW, organiseren gesprekken met o.a. de Landesgesellschaft NRW, Energy4Climate en de Industrie- und Handelskammer en investeren in de relatie met gesprekspartners in Duitse steden en ministeries in Nordrhein-Westfalen. -P ositie: we zetten in op een structurele relatie met de metropoolregio Ruhr, de Euregio RijnWaal en het 100.000+ stedenverband, maar positioneren ons ook aan Nederlandse zijde meer als grensregio, bijvoorbeeld richting het ministerie van BZK. -P rojecten: we vertalen de regionale opgaven naar concrete samenwerkingsprojecten met Duitse partners, waarbij we gebruik maken van de (financierings-)kansen van INTERREG.
CIRCULAIRE REGIO Waterschappen, Natuur- en landschapsorganisaties zoals Staatsbosbeheer, Geldersch Landschap & Kasteelen, Natuurmonumenten, Kennisinstellingen, Partners in de bouw, bedrijven in afvalverwerking en energiecorporaties.
ONTSPANNEN REGIO Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen (TVAN), de Veluwe-alliantie, waterschappen, Rijkswaterstaat, natuur- en terrein-beherende organisaties en culturele partners.
SAMENWERKING BINNEN DE OPGAVEN Bij de totstandkoming van de Groene Metropoolregio is er nadrukkelijk voor gekozen om de uitvoering bij gemeenten of andere partners te laten. De Groene Metropoolregio kan mede daarom ook geen subsidies verlenen (m.u.v. The Economic Board). In de praktijk leidt dit in sommige gevallen tot ingewikkelde constructies, zoals bijvoorbeeld bij het Transformatievoorstel Cultuur. Hierover werken we op korte termijn varianten uit, om te bespreken en over te besluiten.
GROENE GROEIREGIO Woningcorporaties, (bouw)ontwikkelaars, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties, NEPROM, Bouwend Nederland, IVBN, Woonkr8, NS, het Rijk en Werken in Gelderland. Samenhang en samenwerking tussen de opgaven Er zijn veel onderwerpen die we integraal in meerdere opgaven oppakken. In deze regionale agenda hebben we bij de omschrijving van de opgaven die onderwerpen waarop we samenhang zien en samenwerken, beschreven. Eén voorbeeld dat we hier willen uitlichten, is logistiek. Samen met de HAN hebben we gewerkt aan een regionale visie, een gezamenlijke koers op logistiek. Deze is met input van provincie, VNO/ NCW en Logistics Valley tot stand gekomen. Belangrijke constatering is dat logistiek een breed begrip is. De voorgestelde acties landen bij maar liefst drie opgaven: Circulaire, Verbonden en Productieve regio. Een kwartiermaker logistiek gaat deze acties tot uitvoering brengen en de integraliteit waarborgen.
Bij het bereiken van onze doelen is samenwerking van groot belang. Naast de bovengenoemde partijen en de deelnemende gemeenten werken wij vanuit de opgaven samen met diverse organisaties van binnen en buiten de regio. De belangrijkste zetten we hieronder op een rij.
VERBONDEN REGIO Het Regionaal verkeersmanagementteam Arnhem Nijmegen (RVMT), de Vervoersorganisatie Regio Arnhem Nijmegen, het Gemeentelijk Netwerk voor Mobiliteit en Infrastructuur (GNMI) en de omliggende regio’s. Mobiliteitsaanbieders
11
4. VERBONDEN REGIO (PROGRAMMA)
OVER VIJF JAAR: kan iedereen snel, comfortabel, veilig, schoon en betrouwbaar reizen. We bieden duurzame oplossingen voor een robuust en veilig wegennet, betrouwbaar spoor, (H)OV voor iedereen en een aantrekkelijk fietsnetwerk.
De opgave van de Verbonden regio komt voor het overgrote deel overeen met de koers die in 2019 is ingezet met het ambitiedocument ‘Duurzame mobiliteit en bereikbaarheid’. In 2021 en 2022 zijn een groot aantal activiteiten opgestart die in 2023 e.v. doorlopen. Veel processen hebben een langdurige doorlooptijd. Samen met de provincie Gelderland is in 2022 een nieuw regionaal multimodaal verkeersmodel gemaakt. Gemeenten kunnen hiervan gebruik maken en bij potentiële ontwikkelingen de mobiliteitsconsequenties beter in beeld brengen. De regio zet in 2023 e.v. sterk in op een aantal majeure gebiedsprocessen/projecten rondom de A50, A12, A325/N325 en de spoorcorridor Randstad-Arnhem-Ruhrgebied.
Een integrale gebiedsaanpak voor mobiliteit is nodig om onze ambities op het gebied van verstedelijking, duurzaamheid en leefbaarheid een kans van slagen te geven. Dit is een proces van lange adem, waarbij we gebiedsgerichte maatregelen adviseren. Deze vormen de basis voor uitwerking in concrete maatregelen in de komende jaren. Ruimtelijke sturing vanuit de verstedelijkingsopgave is daarbij een belangrijke sleutel. Maar er is veel meer nodig. De nieuwe verstedelijkingsopgave moet ook maximaal bijdragen aan het oplossen van de mobiliteitsvraagstukken van de bestaande inwoners. Het autobezit en -gebruik moeten we reduceren, omdat we dit simpelweg niet kwijt kunnen. Niet rijdend, maar ook niet stilstaand. Een schaalsprong in fiets, OV en deelmobiliteit om onze regio ook daadwerkelijk groen, duurzaam en leefbaar te houden.
De knelpunten die voor de coronacrisis aanwezig waren, zijn nu weer terug. Daarbij gaat het niet alleen om de files op de A50/A326 voor knooppunt Bankhoef en de fileproblematiek aan de oostzijde van Arnhem. Ook op het provinciale en stedelijke netwerk zijn regelmatig problemen.
Een reductie van emissies door mobiliteit draagt bij aan verschillende klimaat- en duurzaamheidsdoelen. Hoewel er geen doelstellingen in het Klimaatakkoord zijn opgenomen, moet de mobiliteitssector, evenals andere sectoren, bijdragen aan de reductie van CO2-emissie. De regio ondersteunt deze ambitie.
Het Verstedelijkingsakkoord heeft grote mobiliteitsconsequenties. In samenwerking met onze partners willen wij mede zorgen voor duurzame mobiliteitsoplossingen die bijdragen aan onze bereikbaarheids- en klimaatdoelen. We maken afspraken om het gebied, regio Arnhem-Nijmegen en Foodvalley, verder te ontwikkelen. We hebben te maken met een dubbele aanpak, namelijk én de autonome mobiliteitsgroei opvangen én tegelijkertijd de extra mobiliteit, veroorzaakt door extra woningen, goed inpassen. Dit vraagt om een mobiliteitsstrategie waarbij de partners in het gebied mobiliteitsmaatregelen met elkaar afstemmen en samenwerken.
Ook op de korte termijn is er een aantal uitdagingen om op te pakken. Denk aan de verkeersveiligheid, het realiseren van de klimaatdoelstellingen en het vervolg op de begin 2022 opgeleverde position paper Logistiek. Daarin ondersteunen en stimuleren we schone en slimme logistiek, de kansrijke ligging van de regio aan weg, spoor en water, bouwlogistiek, stadsdistributie, logistieke hubs en infrastructuur. Daarom zetten wij in deze regionale agenda in op het verder verminderen, veranderen, verslimmen en vergroenen van de mobiliteit.
Als de woningbouwambities vanuit de Verstedelijkingsstrategie voor 2040 worden gerealiseerd, betekent dit dat de groei van de mobiliteit waarschijnlijk groter is dan waar van uit wordt gegaan in de hoge bandbreedte van het WLO-scenario (Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving, IMA, 2021). Vooruitkijkend naar 2040 krijgen sommige delen in de regio zelfs te maken met 30% aan extra autoverkeer. Omdat het mobiliteitsnetwerk pre-corona op sommige delen in de regio al overbelast was, hebben we een behoorlijke uitdaging.
12
De stap van verkenning naar planvoorbereiding en implementatie vraagt ook middelen en menskracht van de deelnemende gemeenten. Wij onderzoeken of de opgave ondersteuning kan bieden om de vraag aan de gemeenten te beperken.
13
SPEERPUNT 1 GEBIEDSGERICHTE CORRIDORS WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:
•
•
•
•
realiseren we samen gebiedsgerichte projecten in corridors van weg, rail en water.
wordt de capaciteit van het regionale infrastructuurnetwerk beter benut.
hebben we goede (OV-) verbindingen naar Utrecht, Eindhoven, Zwolle, Achterhoek én Duitsland (ICE).
is de capaciteit en doorstroming van het regionale mobiliteitsnetwerk vergroot en dragen wij met projecten bij aan het verbeteren van de leefomgeving.
WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO
Dit speerpunt richt zich op de ontwikkeling van de (infrastructuur)corridors in de regio vanuit een gebiedsgerichte aanpak. Hierbij gaat het om de verbindingen met drukbezochte (werk)locaties in de regio en externe verbindingen met onze buurregio’s zoals Utrecht, Eindhoven en Zwolle. Op internationaal niveau staat de verbinding met Duitsland, de ICE en de verkenning van euregionale verbindingen met het Europese achterland op de agenda. Wij willen de interne en externe verbindingen over weg, rail en water vanuit een integrale blik op de leefomgeving verbeteren. Dit vraagt een zorgvuldige afweging tussen het goederenvervoer en het toenemend reizigersvervoer. Ook moet rekening worden gehouden met de ontwikkeling van de verstedelijking en de leefbaarheid in de kernen, waaronder het OV. Wij spelen een adviserende rol bij de nieuwe provinciale aanbesteding van het openbaar vervoer in onze regio. Wij richten daar waar mogelijk onze lobbystrategie hierop in.
Spoor Naast deelname aan de ambtelijke en bestuurlijke spoortafels geven wij opdracht voor onderzoeken en analyse voor: •A 12 spoorcorridor. Het versterken van de spoorcorridor Randstad-Arnhem-RheinRuhr. Wij werken toe naar een gericht investeringspakket en heldere afspraken over de realisatie en planning. •G oederenroutering Noordoost Europa (GNOE). De in 2022 opgepakte eerste analyse wordt vertaald naar nut en noodzaak en een verkenning van de consequenties met de daarbij behorende voor- en nadelen van de 5 mogelijke routes. Wij komen op voor de belangen van de regio in deze goederenroutering. •G oederencorridor Overbetuwe (A15, Waal, RTG) multimodaal versterken. Wij sluiten hierbij aan bij het proces van de provincie om o.a. de aanen afvoer van het RTG duurzaam te organiseren. •R egionaal spoor. Het belang van goede regionale spoorlijnen voor onze regio brengen wij in kaart. •G elijkvloerse overwegen. In 2022 heeft analyse uitgewezen dat een gerichte aanpak wenselijk is. Wij werken dit voor 2 corridors (Arnhem-Duitse grens en Arnhem-Dieren) uit. (H)OV In 2022 is op initiatief van de provincie een start gemaakt om te komen tot een nieuw pakket (H)OV 2.0 voor de periode 2023-2025. De regio heeft hierin een adviserende rol en ondersteunt de gemeenten met capaciteit. Ook adviseren wij bij de nieuwe OV-aanbesteding.
Weg In 2030 wordt betalen naar gebruik/rekening rijden ingevoerd. De komende periode brengen wij de consequenties voor het onderliggend wegennet in beeld. Ook de nog in te voeren vrachtwagenheffing wordt hierbij betrokken. De belangrijkste processen binnen de regio zijn: •W ij werken voor de A12 toe naar alliantie met Rijkswaterstaat, provincie Gelderland, regio Achterhoek en de direct betrokken gemeenten.
14
15
SPEERPUNT 2 FIETS
Hiervoor wordt een governancestructuur uitgewerkt, een verkenning wordt uitgevoerd naar de bereikbaarheid en ontsluiting van het Gelders Eiland. Er ligt een duidelijke relatie met de A12 gedragsaanpak. •N aast een adviserende rol werken wij ook concreet aan een aantal processen die passen binnen de kaders van de korte termijnaanpak A50. De in 2022 opgepakte verkenning wordt in 2023 e.v. geconcretiseerd. • De in 2022 gestarte verkenning integrale aanpak A50 Noord (Arnhem-Apeldoorn-Zwolle) leidt tot een gerichte aanpak aan de noordkant van de regio. Besluitvorming hierover volgt in 2023. •T ruckparking. Rijk en provincie pakken dit op vanuit de logistieke corridors. Dit is van belang voor o.a. een goede doorstroming. Wij haken aan, ondersteunen en adviseren waar nodig. •W ij hebben een actieve rol bij de verschillende gebiedsverkenningen. In 2023 e.v werken wij toe naar een gericht maatregelenpakket voor de 3 gebiedsaanpakken, waarbij een directe koppeling met de gebiedsuitwerkingen uit de Verstedelijkingsstrategie wordt gelegd: o A325 corridor o gebiedsaanpak Zuid- en Westflank Nijmegen o gebiedsaanpak Oostflank Arnhem (A12-alliantie) •C ontractbeheer Multimodaal Model. In 2022 is het multimodaal model opgeleverd. Vanuit de regio is een voorstel gemaakt voor contractbeheer namens alle gemeenten.
WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:
•
•
gebruiken inwoners, werknemers en bezoekers steeds vaker de fiets.
fietsen meer fietsers gemiddeld langere afstanden op meer aantrekkelijke en verkeersveilige routes in de (gezonde, ontspannen) regio met betere aansluitingen op het lokale fietsnetwerk.
•
hebben we het (veel) makkelijker gemaakt om te kiezen voor de fiets.
We zetten vol in op de fiets! De fiets en e-bike wordt steeds populairder. Wij stimuleren en faciliteren deze groeiende populariteit. De fietsinfrastructuur moet meegroeien. Wij willen een sterke toename van het fietsgebruik met positieve gevolgen voor gezondheid, bereikbaarheid, luchtkwaliteit en leefomgeving. Het doel is het vergroten van fietsgebruik naar 35% in 2030. Dat is een stevige opgave. Wij zien het met vertrouwen tegemoet, door fietsvriendelijk beleid, goede plannen en samenwerking met onze partners. Investeren in nieuwe fietsroutes is bittere noodzaak. Het netwerk van snelle fietsroutes is niet af. Kwaliteit van fietsinfrastuctuur moet mensen verleiden de fiets te nemen. Comfort levert een bijdrage aan bereikbaarheid, in samenhang met verkeersveiligheid en de fietsreistijd naar hubs en knooppunten.
Water •V ervoer over water. Wij werken toe naar duurzaam transport. In samenwerking met kennisinstellingen onderzoeken wij het ontwikkelpotentieel van binnenhavens en RTG (Railterminal Gelderland) om een verschuiving van transport over de weg naar spoor en water te ondersteunen. Dit vraagt om een heldere visie op de (toekomstige) rol van regionale terminals (water en spoor). •D aarnaast streven we naar schonere scheepvaart, waarbij we samenwerken met andere havensteden langs de Waal, zowel in Nederland als Duitsland. Het stimuleren van elektriciteit via accu’s of waterstof op schepen speelt hierbij een belangrijke rol.
In 2022 hebben we onze meerjarige regionale agenda van (geprioriteerde) fietsprojecten up-todate gemaakt. Deze lijst gebruiken we om projecten te realiseren vanuit de Investeringsagenda en gemeentes werk uit handen te nemen. De fiets is een duurzaam vervoermiddel en heeft een nadrukkelijke relatie met klimaatbeleid. We gebruiken onze plannen uit het Nationaal Toekomstbeeld Fiets (NTF) als bijdrage aan het klimaatbeleid. Onze visie (NTF regio) is actueel en aansprekend. Waar mogelijk gebruiken we de NTF-plannen voor subsidiemogelijkheden bij het Rijk voor (nieuwe) snelfietsroutes, stadsfietsroutes, fietsparkeren en fietsstimulering.
16
17
SPEERPUNT 3 HUBS EN KNOOPPUNTEN WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN – BIJDRAGE VAN DE REGIO
De fiets vervult een sleutelrol als mobiliteitsoplossing in de verstedelijkingsopgave. Want 70% van de dagelijkse verplaatsingen is kort en op fietsafstand. In 2022 zijn effectieve fietsoplossingen opgenomen in de gebiedsuitwerkingen/woningbouwplannen. Basis daarvoor is de Bicycle Oriented Development (BOD)-methode. Deze methode is het transformeren en organiseren van de omgeving met de fiets als uitgangspunt. No-regretmaatregelen zijn daarmee onherroepelijk onderdeel geworden van gebiedsontwikkeling en besluitvorming.
• Doorontwikkeling regionale NTF-agenda. De regio maakt met haar partners concrete afspraken over een breed investeringspakket. • Doorontwikkeling snelle fietsroutes: o Arnhem-Huissen o Oss-Wijchen o Om de Noord o Doetinchem-Zevenaar-Emmerich (i.h.k.v. uitwerking Euregionaal Mobiliteitsplan). De regio levert een verkenning op om te komen tot een eventuele investeringsbeslissing. • Uitwerking breed stedelijk netwerk (i.h.k.v. Verstedelijkingsakkoord). Op basis van de BOD-methode komen we tot een gerichte fietsaanpak. • Legacy Velocity en Tour de Force. Naast onze activiteiten in de regio, zijn kennis en contacten uit ons netwerk, nationaal en internationaal, essentieel voor een goede oplading van onze opgave. Belangrijke bronnen zoals Tour de Force/Fietsberaad en Dutch Cycling Embassy (DCE) gebruiken we voor het versterken van ons verhaal en aanpak. • Digitalisering van ons regionale fietsnetwerk.