8 Bijlage 1 20210903_scenario_verkenning_masterplan_veluwezoom.pdf

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

• • • • • • • • • • • • • •

• •

Zwitserland/Oostenrijk: effectieve controles Eisenach: parkeren bij Hackfort Wartbug Scandinavië/VS: informatievoorziening Canada/VS: pas aanschaf voor ingang nationaal park Oostenrijk: auto’s onderaan de berg, dB beperking bij bepaalde passen, tolheffing gemotoriseerd verkeer Frankrijk: Puy de Dome, parkeerplaatsen aan de rand van het gebied Eiffel NP: entreegeld en toegangstijden Engeland: recht van overpad over privé-land, grotere rol OV, national trust, parken worden niet afgesloten, respect voor cultuur en natuur Zweden: geen loslopende honden Alaska: danali park, alleen met de bus het gebied in VS: Zion NP en Yellowstone NP, slagbomen, kentekenregistratie met toegangsbewijs/abonnement Valencia: informatievoorziening over impact vervuiling in het aquarium Beierse woud: Hans-Eisenmann-Haus, goede educatie Duitsland: informatievoorziening, schuilhutten, betere bewegwijzering, grote uitnodigende borden die bezoekers vragen om afval bij zich te houden in een zakje Luxemburg: Müllerthal, 121 km mogelijkheden om te wandelen en op verschillende plekken te starten, met uitstekend OV Zwitserland/Duitsland: klimlocaties die enkel per elektrische trein/bus bereikbaar waren

31

B. Samenstelling maatschappelijke klankbordgroep

Boutique Hotel Beekhuizen Pannenkoekenhuis Strijland

De maatschappelijk klankbordgroep is ingesteld om de concept scenario’s te bespreken, te verrijken en aan te geven tot welke onderzoeksvragen de scenario’s leiden. De klankbordgroep is samengesteld uit de volgende

IVN Oost Genodigd, maar niet aanwezig geweest Paviljoen De Posbank

partijen:

Stichting Twickel Belangengroep De Steeg/Posbank Gelders Landschap en Kastelen Stichting Red Heuven en de Posbank Belangengemeenschap De Steeg en Havikerwaard Belang Beekhuizen Rhedens Dorpsbelang Ellecoms Belang Geërfden van Velp Stichting Würfbain’s Hof Motorrijdersactiegroep Natuur en Milieu Gelderland Veluwe Actief ANWB Fietsersbond Rheden Rozendaal Coördinator hondenuitlaatservice Stichting Toerisme en Recratie Veluwezoom Ondernemend Rheden De Steeg (ORDS) Restaurant De Ruif

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

32

C. Effecten van gemotoriseerd verkeer op natuurwaarden Door Sovon en Vogelbescherming is onderzoek gedaan naar de effecten van gemotoriseerd verkeer op vogels op de Veluwe en naar effecten van andere verstoringsbronnen. Hierbij zijn ook mogelijke maatregelen aangeven. Deze onderzoeken zijn hier te downloaden: Sovon; Vogelbescherming. Geconstateerd wordt gemotoriseerd verkeer één van de verstoringbronnen is. Het heeft effect op aantallen vogels, aantal broedende vogels én op broedsucces. Aanwezigheid van geconstateerde broedparen zegt dus nog niet alles; als deze geen broedsucces opleveren door verstoring, dan heb je er nog niets aan. Verstoring door gemotoriseerd verkeer op natuur, in het bijzonder vogels, treedt in directe zin op door beweging (visueel én fysiek in de vorm van het doodrijden: vogels, maar ook zoogdieren, reptielen, amfibieën en insecten) en door geluid (zie daarvoor blz. 13-16 in Sovon en blz. 56-58 in Vogelbescherming). Daarnaast in indirecte zin door o.a. uitlaatgassen, parkeren - in de vorm van ruimtebeslag op parkeerterreinen én door parkeren in bermen (stuk rijden bodemvegetatie, bodemverdichting) - én door activiteiten die na het verlaten van de auto in het gebied worden ondernomen.

Door het toestaan van gemotoriseerd verkeer wordt een gebied voor velen beter en dieper doordringbaar en er vindt ook minder selectie tussen bezoekerscategorieën plaats, waardoor er ook meer andersoortige verstoring van natuurwaarden dan louter door gemotoriseerd verkeer sec optreedt.

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

33

D. Verkeersgegevens

•

Ongeveer 60% van de bezoekers/parkeerders komt uit de directe omgeving van het gebied (tot 20 km) en 25% komt van verder dan 40 km weg.

Om de impact van het verkeer te kunnen duiden maken we gebruik van

•

Op de wegen in het Posbank gebied geldt een maximumsnelheid van 50

verkeersgegevens zoals verkeersintensiteiten (aantallen verkeersdeelnemers

km/h. In een registratie van gereden snelheden is geconstateerd dat op

ter plaatse), gereden snelheden en parkeerbezettingen. De mate van

de meeste telpunten te hard wordt gereden, vooral heuvelaf. Wel is te

verkeersonveiligheid kan ook invloed hebben op de beleving van het gebied.

zien dat in drukkere perioden de snelheden lager liggen; dit kan te maken hebben met een grotere onderlinge beïnvloeding van de weggebruikers (fietsers versus automobilisten bijvoorbeeld). Ook is te zien dat er op

In hoofdlijnen kunnen we het volgende melden: •

werkdagen niet harder gereden wordt dan op weekenddagen.

De wegen in het Posbank gebied behoren niet tot de gevaarlijkste wegvakken en kruisingen in de regio. In de periode 2014 tot 2021 zijn 86

•

Uit indicatief verkeersonderzoek komt naar voren dat op de drukke dagen

ongevallen geregistreerd met 20 slachtoffers (waaronder 1 dodelijk

88 % van het autoverkeer over de Posbank en 40 % van de motoren

slachtoffer in 2016). Er is geen duidelijke toe- of afname van

alleen een ‘rondje’ rijdt door het gebied en dus relatief kort aanwezig is.

verkeersslachtoffers over de jaren. De meeste ongevallen gebeuren

•

overdag op drukke weekenddagen. Fietsers (en e-bikers) en motorrijders

Uitgebreide rapportage:

scoren hoog in de registraties met resp. 10 en 7 slachtoffers.

Voor een zo objectief mogelijke beoordeling van de verkeerssituatie op de Posbank maken we gebruik van resultaten van verkeersonderzoeken. Voor dit project hebben we geput uit twee onderzoeken. Dit zijn de meest uitgebreide beschikbare onderzoeken:

In weekenddagen rijdt er 1,5 tot 2 maal zoveel verkeer in het gebied als op werkdagen. Op de drukste dagen is er zelfs tot 2,5 maal zoveel verkeer als op werkdagen. Het drukste wegvak in het gebied is de Schietbergseweg, direct aansluitend op de Arnhemsestraatweg. Het aandeel motorrijders in de tellingen bedraagt ca. 5% van het totaal aantal motorvoertuigen.

•

Verspreid in het gebied zijn er 16 parkeerlocaties. De bezetting van deze parkeerlocaties verschilt sterk per locatie en tijdstip. In het algemeen is de grootste bezetting tussen 13.00 en 16.00 uur (meer dan 60%). De

1. 2.

Verkeerstellingen uit 2020, in opdracht van de gemeente Rheden. Parkeeronderzoek uit 2016, in opdracht van Natuurmonumenten.

De verkeerstellingen zijn uitgevoerd op 8 tellocaties (zie kaart) in de perioden: • • •

26 maart – 16 april 2020; 13 mei – 3 juni 2020; 7 – 30 augustus 2020.

parkeerlocatie boven op de Posbank is het populairst met veelal een bezetting van meer dan 100% tussen 12.00 en 17.00 uur.

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

34

De belangrijkste resultaten zijn in onderstaande tabel weergegeven. Hierin staat per tellocatie het aantal motorvoertuigen per etmaal (inclusief motorrijders) onderscheiden naar een werkdag, een weekenddag en de drukst gemeten dag (zondag 5 april, zondag 17 mei en zondag 23 augustus). Bij de derde telperiode is het aantal motorrijders apart genoemd. Het hoogste aantal motorrijders op een telpunt (22 en 25) is ca. 150 op zondag 23 augustus, ca. 5% van het totaal aantal motorvoertuigen op dat telpunt. Analyse van de telresultaten laat zien dat ca. 75% van de motorrijders veelal tussen 10 en 17 uur, met een nadruk op 12 – 16 uur, het gebied bezoeken. ’s Avonds en ’s nachts rijden er geen motorrijders in het gebied.

De telcijfers laten ook zien dat de drukte toeneemt naarmate het mooier weer wordt. In de eerste periode zijn de laagste gemiddelde intensiteiten gemeten en de derde periode de hoogste.

De tabel geeft een indicatie van de door motorrijders meest gereden route: telpunt 19 – telpunt 22 – tel punt 23 – tel punt 25 – telpunt 27.

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

35

Ook zijn de snelheden gemeten. In onderstaande tabel is een overzicht per telpunt en per telperiode van de V85 (een in de verkeerskunde gehanteerde snelheid die door 85% van de automobilisten niet wordt overschreden) gegeven. In onderstaande tabel is te zien dat de V85 in de eerste periode (ca. 60 km/h) op de meeste telpunten ruimschoots boven de maximumsnelheid (50 km/h) ligt, in de tweede periode rond de maximumsnelheid schommelt en in de derde periode rond of iets onder de maximumsnelheid. Een verklaring zou kunnen zijn dat met het toenemen van de drukte de onderlinge ontmoetingen van de weggebruikers invloed hebben op het snelheidsgedrag. Het parkeeronderzoek is in 2016 op 4 zondagen uitgevoerd: 9, 16, 23 en 30 oktober. Op 16 parkeerlocaties (zie onderstaande kaart) is van 10 – 17 uur per uur het aantal geparkeerde motorvoertuigen geteld.

Ook het aandeel fietsers is in getallen uit te drukken. In de periode van 6 – 17 augustus 2020 zijn op drie plaatsen gedurende het etmaal voorbijgaande fietsers geteld. De locaties zijn: op het fietspad naast de Beekhuizenseweg – west; op een fietspad nabij de Posbank; op een fietspad langs Diepesteeg.

In de tabel is het aantal parkeerplaatsen per parkeerlocatie weergegeven. Te zien is dat op twee parkeerlocaties (Transferium en Houtplaats, beide nabij de Schietbergseweg laag, vrij kort op de Arnhemsestraat) automobilisten worden

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

36

gestuurd in parkeergedrag, omdat ze in aangeduide parkeervakken moeten gaan staan. Op de andere parkeerlocaties kunnen automobilisten ‘frank en vrij’ gaan staan waar ze willen. In de praktijk levert dit op drukke momenten weleens rommelige situaties op, mede omdat automobilisten creatief zijn in het ‘vinden van een plekkie’. Vooral op de Posbank (telpunt 3) is de parkeerlocatie vaak heel vol.

stuurmogelijkhedenom automobilisten naar andere parkeerlocaties te (ver)leiden

.

Voor alle parkeerlocaties tezamen is in onderstaande tabel voor 9 oktober te zien hoe de verdeling is van de parkeerbezetting over de dag. De grootste bezetting is van 14 tot 16 uur met een bezettingsgraad van ca. 74%. Uit de tabel is af te leiden dat er een aanloop is in drukte vanaf een uur of 11. Zoomen we specifiek op telpunt 3 (Posbank) in, dan zien we: vanaf 11 uur raakt de parkeerlocatie snel aardig bezet en vanaf 12 uur tot het eind van de dag is de parkeerlocatie (over)vol. Daarmee is ook wel een indicatie te geven voor de populariteit van het te bezoeken deel van het gebied: het uitzicht boven. Tegelijkertijd hebben we een aangrijpingspunt in

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

37

Hier is grafisch voor de 5 grootste parkeerlocaties de bezettingsgraad weergegeven.

Onderstaande tabel laat zien waar de herkomst van de geregistreerde bezoekers is. Bijna 65% komt uit een gebied tot 20 km; dit zijn als het ware de ‘lokale’ bezoekers. Opmerkelijk is dat toch nog ca. 25% een herkomst heeft verder dan 40 km of meer. Daarmee is bekendheid en belangstelling voor de Veluwzoom wel geïllustreerd.

Een ander (analyse)item is de parkeerduur per parkeerlocatie. Enerzijds blijven automobilisten op de grote parkeerlocaties (Transferium, Houtplaats, Posbank, Lappendeken, Weide) lang staan en anderzijds op hogere locaties (Bosrand, Herikhuizerveld, Bloemers, Zandklep, Zijpenberg).

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

38

Ten slotte heeft tijdens het proces een kleinschalig kentekenonderzoek plaatsgevonden, op zondag 25 juli 2021, om een inschatting te maken van het percentage motoren en auto’s dat enkel een ‘rondje’ rijdt over de Posbank en niet langere tijd verblijft voor bijvoorbeeld een wandeling. Het onderzoek vond plaats op drie telpunten. Uit onderstaand figuur is op te maken dat een groot deel van het gemotoriseerd verkeer (zowel motoren als auto’s) minder dan 45 minuten in het gebied verblijft:

We kunnen hieruit concluderen dat maar liefst 88% van de motoren en 40% van de auto’s op 25 juli minder dan 45 minuten in het gebied verbleef.

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

39

E.

Toelichting ontvangstlocaties Veluwezoom

draagt het bezoekerscentrum bij aan kennis over het gebied en bewustwording en daarmee ook aan de gedragsverandering van bezoekers.

Alle scenario’s hebben als doel de groei van het gemotoriseerd verkeer op de Veluwezoom te verminderen en het liefst te stoppen. Het is niet de bedoeling

Vanaf het bezoekerscentrum kan men wandelend of fietsend het gebied in

om de groei van het aantal bezoekers te beperken. Ook in de toekomst kan

trekken en de auto aan de rand laten staan. Fiets- en elektrische scooter

iedereen die dat wil, blijven genieten van een prachtig en gastvrij Nationaal

verhuur is ter plekke aanwezig en gekoppeld aan een netwerk van

Park Veluwezoom. Daarbij wordt gestreefd naar een betere balans tussen

verschillende op- en afstapplekken bij verschillende horeca in de omgeving

natuur en recreatie. Dit kan bereikt worden door het stimuleren van duurzame

(fietshubs).

mobiliteit en opvang van auto’s aan de rand zodat men wandelend en fietsend het gebied in kan gaan.

De verschillende scenario’s hebben grote consequenties voor het bezoekerscentrum als infopunt, de ontvangstlocatie, het transferium en de

Met de scenario’s worden bezoekers op verschillende manieren gestimuleerd

locatie voor fietsverhuur. Ook wil Natuurmonumenten het parkeren passend

om de auto te laten staan (thuis, bij een station, op een transferium of aan de

in het landschap situeren en moeten er plannen worden gemaakt voor de

randen van de Veluwezoom) en Veluwezoom met een andere vorm van

inrichting van de parkeerplaatsen Beekhuizen en Lappendeken en een

vervoer te bezoeken (o.a. trein- of bus, fiets of e-bike). Door de scenario’s

alternatief voor Rozendaalse Veld, bijvoorbeeld nabij de kruising

neemt het autoverkeer op de Veluwezoom af en stappen bezoekers over op

Beekhuizenseweg en Kluizenaarsweg. De consequenties van deze

de e-bus of de fiets (verhuur of eigen fiets) of gaan wandelend het gebied in.

verschuiving voor de inrichting van het Bezoekerscentrum Veluwezoom en de omgeving van deze ontvangstlocatie en de parkeerterreinen zijn binnen deze

Bezoekerscentrum Veluwezoom vormt door haar ligging, op loopafstand vlak

koersnotitie nog niet in beeld gebracht.

bij het station, een vanzelfsprekende en uitstekende verbinding tussen

Afhankelijk van het gekozen scenario wordt de inrichting van deze locaties in

treinstation Rheden en het uitgestrekte natuurgebied Nationaal Park

het Masterplan nader uitgewerkt.

Veluwezoom. Het bezoekerscentrum vervult als transferium de poortfunctie naar het gebied. Door de gastvrije ontvangst en de informatieverstrekking in het bezoekerscentrum over Veluwezoom en de wandel- en fietsroutes, waaronder ook het nieuwe wandelknooppuntennetwerk, en de mogelijkheid om vanaf dit punt over te stappen op (elektrische) fietsen (en afhankelijk van het scenario in de toekomst ook op elektrisch busvervoer) draagt een bezoek aan het bezoekerscentrum bij aan de zonering van recreatiestromen. Tevens

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

40

F.

Toelichting globale kostenindicaties

Onderstaand overzicht geeft een globale indicatie van de te verwachten kosten. Het betreft een ordegrootte van de benodigde investeringen en jaarlijks terugkerende kosten, als hulp bij het vergelijken van de scenario's. De exacte bedragen zijn met veel onzekerheden omgeven en kunnen niet als een begroting of raming gebruikt worden. De indicaties zijn tot stand gekomen op basis van kentallen en ervaringscijfers van de gemeenten en (op punten) vergelijkbare projecten in het land. We hebben inschattingen gemaakt van de aantallen en oppervlaktes en aannames gedaan over onder meer frequenties en type maatregelen. Gedurende de volgende stappen worden de geplande maatregelen steeds concreter, en zullen de onzekerheden in de kostenindicaties steeds kleiner worden.

*Afhankelijk van lengte en gekozen profiel van de weg

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

41

G. Samenvatting en vergelijking scenario's De tabel rechts toont een samenvatting van de drie scenario’s (en de plus variant). De aanduidingen sluiten aan bij de beschrijvingen in de voorgaande hoofdstukken. De kosten zijn geabstraheerd wegens de aanzienlijke onzekerheden die aan de genoemde getallen zijn verbonden. De onderstaande tabellen geven de legenda voor de kostenindicatie. Er moet een voorbehoud gemaakt worden t.a.v. de ingeschatte verkeerseffecten. Deze zijn tot stand gekomen op basis van expert judgement. Er loopt aanvullend verkeersonderzoek, dat meer duidelijkheid moet gaan bieden over de verblijfsduur van gemotoriseerd verkeer in het gebied. Naar verwachting zullen er echter vragen blijven over de verkeersimpact. De klankbordgroep gaf aan dat er wellicht in de komende maanden 1-op-1 experimenten uitgevoerd kunnen gaan worden: hoe gedraagt het verkeer zich wanneer een weg wordt afgesloten en de maximumsnelheid tijdelijk wordt verlaagd?

*bandbreedte moeilijk te bepalen, onvoldoende bruikbare verkeersgegevens

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

42

H. Toetsing scenario's De onderstaande tabel toont een boordeling van de drie scenario’s (en de plus variant) in overeenstemming met de criteria uit hoofdstuk 2. De interpretatie van deze criteria is soms subjectief. De lezer wordt uitgenodigd om zijn eigen waardering te geven.

Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV

43