8 Bijlage 1 20210903_scenario_verkenning_masterplan_veluwezoom.pdf
Tekst van het document
Veluwezoom: duurzaam recreatief bereikbaar
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom
3 september 2021
Voorwoord Gedurende de maanden juni en juli 2021 is een intensief proces doorlopen met inwoners, belangenorganisaties, deskundigen, de gemeenten Rheden en Rozendaal en Natuurmonumenten om te komen tot scenario’s om de bezoekersstromen in de Veluwezoom beter te spreiden in tijd en ruimte. Het doel hiervan is om bij te dragen aan kwaliteitsverbetering van de natuur, leefbaarheid voor de inwoners en een gastvrije ontvangst van bezoekers. Bij de start van dit proces hebben we de opdrachtgevers – de twee gemeenten en Natuurmonumenten – gevraagd waarom men verwachtte dat dit proces op dit moment tot besluitvorming en uitvoering zou kunnen leiden, wetende dat het probleem van de overlast van bezoekersstromen al jaren wordt geagendeerd en nooit tot bevredigende oplossingen heeft kunnen leiden. Het antwoord was: “We zijn het nu eens dat er een probleem is. We weten de oplossingsrichting niet, maar de noodzaak om tot een oplossing te komen wordt nu breed onderschreven.” Natuurlijk helpt het dat er uitzicht is op fondsen die kunnen worden aangewend voor verbetering van de recreatieve ontsluiting van het gebied. De mogelijke beschikbaarheid van fondsen legt zelfs een tijdsdruk op de doorlooptijd van het project. Belangrijker is echter de gevoelde urgentie. De gevoelde urgentie komt voort uit verschillende maar samenhangende zorgen.
De toenemende recreatieve druk op de Posbank en omgeving leidt tot aantasting van de natuurkwaliteit van dit unieke Natura2000 gebied. Het leidt tot gevaarlijke
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
verkeerssituaties en het verstoort de recreatieve beleving van het gebied. En, last but not least, het leidt tot overlast voor de omwonenden. Naar verwachting nemen de bezoekersstromen in de komende jaren alleen maar toe. Daarom is het van belang om nu over die toekomst na te denken en samen richting te kiezen. Deze notitie toont drie scenario’s die met – en onder het oog van – diverse betrokkenen tot stand zijn gekomen. Het managen van de verkeersstromen staat centraal in de scenario’s. Daar zijn een aantal hoofdkeuzes in te maken. Op basis van deze keuzes wordt het Masterplan ontwikkeld en daarin wordt verdere invulling gegeven aan de ontvangstlocatie, de aansluiting met de dorpen en de rivier en de verdere detaillering van het plan vanuit het perspectief van natuur en de verschillende gebruikersgroepen. De drie scenario’s hebben onderscheidende invalshoeken en komen op hun eigen manieren tegemoet aan de criteria die van belang geacht worden door de deelnemers aan het proces. De scenario’s zijn op hoofdlijnen met elkaar vergeleken op hun impact op natuur en verkeersstromen en is er een financiële raming gemaakt voor de uitvoering van de drie scenario’s Er zijn allerlei varianten denkbaar van ieder scenario. Wij hopen echter dat deze koersnotitie u voldoende houvast zal bieden om op hoofdlijnen tot een gezamenlijke richting te komen.
Wing, Bureau Buiten, VMC BV 3 september 2021
4
Inhoudsopgave
5.
Algemene onderzoeksvragen ............................................................... 27
6.
Vergelijking scenario’s .......................................................................... 28 6.1.
De scenario’s in het kort ............................................................... 28
6.2.
Verwachte effecten van de scenario’s .......................................... 29
6.3.
Kosten van de scenario’s ............................................................. 29
Voorwoord ....................................................................................................... 4 Inhoudsopgave................................................................................................ 5 1.
Inleiding .................................................................................................. 6 7.
2.
3.
4.
1.1.
Aanleiding/vraagstelling ................................................................. 6
1.2.
Proces ........................................................................................... 7
1.3.
Opbouw van het scenario-onderzoek ............................................ 7
Situatieschets ......................................................................................... 7
Bijlagen ................................................................................................. 30 A.
Inzichten uit de vragenlijst ................................................................ 30
B.
Samenstelling maatschappelijke klankbordgroep ............................. 32
C.
Effecten van gemotoriseerd verkeer op natuurwaarden ................... 33
2.1.
Uitdagingen ................................................................................... 7
D.
Verkeersgegevens ............................................................................ 34
2.2.
Uitgangspunten/criteria .................................................................. 9
E.
Toelichting ontvangstlocaties Veluwezoom ...................................... 40
Algemene aandachtspunten en maatregelen ....................................... 10
F.
Toelichting globale kostenindicaties ................................................. 41
3.1.
Inleiding ....................................................................................... 10
G.
Samenvatting en vergelijking scenario's ........................................... 42
3.2.
Regionale kansen ........................................................................ 10
H.
Toetsing scenario's ........................................................................... 43
3.3.
Lokale kansen – maatregelen voor alle scenario’s ...................... 11
Scenario’s............................................................................................. 14 4.1.
Scenario A ................................................................................... 15
4.2.
Scenario B ................................................................................... 18
4.3.
Scenario C ................................................................................... 22
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
5
1.
basiskeuzes in te maken. Voor alle scenario’s geldt dat er in de uitwerking
Inleiding
naar een Masterplan goed zal worden gekeken naar de verdere invulling van de ontvangstlocatie, de aansluiting met de dorpen en de rivier en er dat er
1.1.
Aanleiding/vraagstelling
De Posbank en de Veluwezoom zijn prachtig. Er zijn weinig plekken in Nederland die landschappelijk en recreatief zo aantrekkelijk zijn dat de recreanten bijna vanzelf komen. De hoogteverschillen, bochten, uitzichten en variatie aan natuurlijke en culturele omgeving bieden ongekende afwisseling. Tegelijkertijd zijn de Posbank en Veluwezoom van belang als leefgebied voor veel bijzondere en kwetsbare planten- en diersoorten. De ervaring leert dat bij toenemende aantallen recreanten en toeristen, het drukker wordt op plekken waar het al druk is. Dat geldt ook voor dit gebied. Zelfs in die mate dat er te veel verstoring van de natuur ontstaat, er gevaar ontstaat en er ernstige overlast wordt ervaren. De vraag is: Hoe kan gestuurd worden op een gebalanceerde ontwikkeling van natuur en recreatie, waarbij deze in samenhang met de leefomgeving en de economie worden bekeken? Deze vraag staat centraal in de ontwikkeling van het Masterplan Veluwezoom dat eind 2021 gereed moet zijn en aan moet sluiten op de regionale ontwikkelingen zoals de recreatiezonering van de Veluwe, het programma Veluwe op 1 en het Rivierklimaatpark IJsselpoort.
zorgvuldig zal worden nagedacht over de verdere detaillering vanuit het perspectief van natuur en van verschillende gebruikersgroepen. Wat als er niet gestuurd wordt op een gebalanceerde ontwikkeling en we de autonome ontwikkelingen hun gang te laten gaan? De verwachting is dat de extra hoge recreatieve druk gedurende de corona periode wel weer af zal vlakken. Dit neemt echter niet weg dat de ontwikkelingen die in de laatste 1520 jaar te zien zijn, zich naar alle waarschijnlijkheid voort zullen zetten. En dat betekent een aanzienlijke groei van de bezoekersaantallen in de komende jaren. Gezien de kwaliteit van de natuur die nu al onder druk staat en de overlast die nu al wordt ervaren door zowel bezoekers als omwonenden vragen die bezoekersstromen van de toekomst om regie nu. De scenario’s helpen om daarvoor richting te vinden. De scenario’s worden ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraden van Rozendaal en Rheden en Natuurmonumenten. Op basis van het te nemen besluit zal één scenario – wellicht aangevuld met elementen uit andere scenario’s – uitgewerkt worden tot het Masterplan Veluwezoom. Dit Masterplan zal richting geven aan de ontwikkelingen in de komende jaren. Er zullen onderdelen zijn die op relatief korte termijn kunnen worden geïmplementeerd en andere onderdelen die aanzienlijk meer tijd nodig hebben. In het Masterplan zal een fasering uitgewerkt worden.
Als tussenstap is de hier voorliggende scenariostudie ontwikkeld, waarin drie verschillende scenario’s worden gepresenteerd. De scenario’s zijn met name gericht op het managen van de verkeersstromen. Daar zijn een aantal
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
6
1.2.
Proces
2.
Situatieschets
2.1.
Uitdagingen
De scenario's zijn ontwikkeld in de periode van 1 juni tot 15 juli 2021 en het proces heeft bestaan uit de volgende stappen: •
Bureaustudie, literatuur- en beleidsverkenning
•
Brede consultatie: een ophaalsessie met stakeholders en een online
De Veluwezoom is een bijzonder gevarieerd landschap met een rijke en
vragenlijst die door bijna 1100 mensen is ingevuld (zie bijlage A)
kwetsbare natuur. In de Veluwezoom zijn algemene soorten1 te vinden alsook
Meerdere ontwerpsessies met ontwerpers en inhoudelijk deskundigen
zeldzamere, verstoringsgevoeligere soorten2.
om tot concept scenario's te komen
Naar schatting bezoeken zo’n 2 miljoen (dagjes)mensen jaarlijks het gebied
Verdieping en herformulering van de concept scenario's in twee
en zijn er zo’n 100.000 overnachtingen (Masterplan R&T, 2016).
bijeenkomsten met de maatschappelijke klankbordgroep (zie bijlage B) •
Omwonenden profiteren van de recreatieve voorzieningen, zoals de goed
Onderzoekende gesprekken met de ambtelijke projectgroep
•
onderhouden paden en wegen. In de vragenlijst (n=1073, zie bijlage A) geeft
Expert judgement over effecten van de scenario's op verkeer en natuur
•
44% van de respondenten aan wekelijks een bezoek te brengen aan Posbank
Expert judgement over de financiële kant van de scenario's
•
en omgeving en 32% zelfs dagelijks. Veel van deze mensen ervaren echter
Bespreken beoordelingscriteria met de raadsleden
•
ook nadelen van het intensieve gebruik van het gebied. 60% ervaart overlast
Afstemming met de bestuurders
bij meer dan de helft van de bezoeken. De balans tussen natuur, toerisme en
• •
leefomgeving is nogal eens gespannen.
1.3.
Opbouw van het scenario-onderzoek
Natuur onder druk De Veluwezoom is onderdeel van Natura20003 gebied de Veluwe en is
Na een korte situatieschets van het gebied, wordt er ingegaan op enkele regionale en lokale kansen die gelden voor ieder scenario. Vervolgens worden drie scenario’s voor de Veluwezoom beschreven in woord, beeld en kaart. Met aandacht voor de impact en een kostenindicatie. Het rapport eindigt met een vergelijkend overzicht en bijlages met aanvullende informatie.
1 O.a. grote bonte specht en eekhoorn. 2 Zwarte specht, boommarter, wespendief en boomleeuwerik.
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
aangewezen als habitat- en vogelrichtlijngebied met daaraan gekoppelde instandhoudingsdoelstellingen. In algemene zin gaat het slecht met de biodiversiteit in Nederland en ook deze doelen worden niet allemaal gehaald. Gemotoriseerd verkeer is één van de verstoringsbronnen voor de natuur (zie bijlage C). 3
Natura 2000 is een Europees netwerk van waardevolle natuurgebieden. Het doel van Natura 2000 is om de natuurkwaliteit en soortenrijkdom in de natuur te behouden.
7
Ook mensen ervaren het gebied als druk. Dat doet afbreuk aan de Verstoring vindt plaats door beweging – visueel en fysiek (het aanrijden van
natuurbeleving en het leidt tot overlast. Overlast voor recreanten én bewoners
dieren) – en geluid. Ook indirect hebben uitlaatgassen, stikstof, ruimtebeslag,
wordt ervaren in de vorm van (fysieke) hinder op wegen en paden,
versnippering en het stuk rijden van bodem en vegetatie een negatieve
geluidsoverlast van auto’s en met name motoren die de stilte doorbreken en
impact. Wanneer bezoekers hun voertuig verlaten en zich onvoorspelbaar
door (zwerf)afval. De verwachting is dat het aantal recreanten in het gebied in
gedragen door bijv. buiten de paden te treden, honden los te laten lopen of na
de komende jaren blijft toenemen.
zonsondergang aanwezig te zijn is het verstorend effect nog groter. Verkeersoverlast en verkeersveiligheid Dieren passen zich aan op voorspelbare patronen/verstoring, maar kunnen
Voor veel omwonenden is verkeershinder het centrale probleem van de
dat niet bij onvoorspelbare patronen. Dat geldt voor alle dieren, maar in
Veluwezoom, zowel verkeer dat parkeert als bezoekers die in het gebied
bijzondere mate voor de (zeldzame) grondbroedende vogels in de open
rondrijden. Drukte leidt tot confrontaties tussen verschillende weggebruikers
terreinen aangezien verstoring directe gevolgen heeft op hun broedsucces4.
waarbij onveilige situaties kunnen ontstaan. Zoals eerder beschreven heeft
Momenteel zijn er onvoldoende mogelijkheden om hier effectief op te kunnen
verkeer ook nadelige effecten op de natuurwaarden van het gebied.
handhaven. Om de impact van het verkeer te kunnen duiden maken we gebruik van verschillende verkeersonderzoeken uit het Posbank gebied. Een uitgebreide rapportage van de verkeersgegevens is opgenomen in bijlage D. In hoofdlijnen kunnen we het volgende constateren: •
Op basis van verkeersslachtoffer cijfers behoren de wegen rondom de Posbank niet tot de gevaarlijkste in de regio. Er is geen duidelijke toe- of afname in slachtoffers over de jaren (2014-2021).
•
Verkeersdrukte vindt met name plaats in het weekend. Gemiddeld is het dan 1,5 tot 2 maal zo druk, op de drukste dagen loopt dit op tot
Figuur 1. Boomleeuwerik, kensoort van heide en zand. Foto: Ján Svetlík - Flickr
2,5 maal meer verkeer dan op weekdagen.
(Ervaren) drukte 4
Sierdsema et al. (2020), Natuurbeheer- en zoneringsmaatregelen voor zeven aangewezen vogelsoorten in Natura2000-gebied de Veluwe. Bouwstenen soortenherstel beheerplan Natura 2000 Veluwe. SOVON
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
Krijgsveld et al. (2008) Verstoringsgevoeligheid van vogels: update literatuurstudie naar de reacties van vogels op recreatie. Bureau Waardenburg en Vogelbescherming Nederland.
8
•
Het aantal motorrijders in een recent gehouden verkeerstelling
2.2.
Uitgangspunten/criteria
bedraagt gemiddeld ca. 11% van het totaal aantal geregistreerde
•
motorvoertuigen. Het hoogste aandeel van 18% is gemeten op de
In de vragenlijst en tijdens de ophaalsessies hebben we aan de stakeholders
Diepesteeg, komend vanaf de Posbank naar de Steeg.
gevraagd aan welke criteria het Masterplan zou moeten gaan voldoen. Dit
De bezetting van parkeerlocaties verschilt sterk per locatie en
leidde tot de volgende aandachtspunten. Het Masterplan moet bijdragen aan:
tijdstip. De hoogste bezetting is in het algemeen tussen 13.00-16.00
•
•
•
(meer dan 60% bezet). De parkeerlocatie boven op de Posbank is
Versterken natuurwaarden
het populairst en heeft veelal een bezetting van meer dan 100%.
•
Stijging dan wel behoud van de biodiversiteit
60% van de bezoekers komt uit de directe omgeving (binnen 20 km
•
Beleving van natuurwaarden
van Posbank) en 25% van de bezoekers komt van grote afstand
Ruimte en stilte op en rondom de Posbank
(meer dan 40 km).
•
Minder overlast van gemotoriseerd verkeer
De max. snelheid van 50 km/h die geld op de wegen in het Posbank
•
Vermindering van topdrukte
gebied wordt veelal overtreden. De snelheden liggen lager tijdens
•
Hogere kwaliteit van de leefomgeving
drukkere periodes.
Toegankelijkheid en gastvrijheid
Onderzoek wijst uit dat op drukke dagen circa driekwart van de
•
Inclusiviteit: toegang bieden voor verschillende doelgroepen
motoren en een derde van de auto’s relatief kort aanwezig is (minder
•
Ontvangst bieden voor verschillende vervoermiddelen
dan 45 minuten) en alleen een ‘rondje’ rijdt door het gebied.
•
Educatie en bewustwording van recreanten
•
Scheiding/ afstemming verschillende bezoekersstromen
Ruimte voor natuur én recreatie
Verbinding Veluwezoom
De Posbank heeft waarde voor grote groepen Nederlanders. Ondanks dat de
•
Omwonenden voelen zich welkom op de Posbank
meeste bezoekers uit de eigen regio komen, zijn er bezoekers uit het hele
•
Verbinding van de Posbank met de dorpen, landgoederen, IJssel vallei
land en uit het buitenland. Dit draagt ook bij aan het dilemma dat menigeen
•
Impuls voor de lokale economie en lokale ondernemers
hier ervaart. Eenvoudige oplossingen (zoals: de boel afsluiten) zijn er niet
Basisvoorwaarden
zonder dat er consequenties zijn. Het gaat om het vinden van balans. Zowel
•
Robuust en tijdsbestendig
natuur als recreatie verdienen een plek op de Veluwezoom.
•
Mogelijkheid om bij te sturen
•
Veilig voor bezoekers en omwonenden
•
Beperking CO2 uitstoot
•
Financiering
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
9
3.
Algemene aandachtspunten en maatregelen
De lokale uitdagingen kunnen ook in regionaal verband ondersteund worden. Spreiding van toegangen: complementaire entreepoorten Veluwezoom De Veluwezoom heeft veel verschillende karakteristieken en is breder dan de Posbank alleen. Binnen Veluwe op 1 – een samenwerkingsverband op de
3.1.
Inleiding
Veluwe – en de uitwerking Veluwezoom vol verhalen is een strategie uitgezet voor verschillende ontvangstlocaties. Deze locaties zijn afgestemd op
Naast scenario-specifieke uitgangspunten en maatregelen zijn er ook gemene
specifieke doelgroepen, om de groei van het aantal bezoekers op te vangen
delers in het managen van het onderzoeksgebied (zie figuur 2).
en de druk op kwetsbare delen te verlagen. Ook kan gedacht worden aan het
Onderstaande regionale en lokale kansen en maatregelen zullen, ongeacht
NS-station Dieren als startlocatie voor onder andere fietsers en wandelaars.
het te kiezen scenario, uitgewerkt worden in het Masterplan.
Mogelijke ontvangstpoorten en startlocaties zijn weergegeven in figuur 3.
Figuur 2. Studiegebied Veluwezoom met de focus op Rheden – Rozendaal
3.2.
Regionale kansen
Op de gehele Veluwezoom zijn er meer mogelijkheden tot het beïnvloeden
Figuur 1. Suggestie voor mogelijke goed bereikbare, complementaire toegangen tot de Veluwezoom gericht op specifieke doelgroepen
van bezoekersstromen dan in het gebied Posbank Rheden-Rozendaal alleen.
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
10
Voorlichting en communicatie
Vergroten OV-bereikbaarheid en aantrekkelijkheid
Voor spreiding van bezoekers is het essentieel om te informeren en
Het verminderen van autoverkeer leidt tot minder overlast en is gunstig voor
inspireren. Hier ligt een belangrijke rol in voorlichting, communicatie en
de rust in het gebied. Als bijkomend effect draagt dit bij aan de energie-,
bewegwijzering. Via bebording, apps, websites, tijdschriften (o.a. De
stikstof- en klimaatdoelen in de regio. Dat kan door het bieden van een goed
Kampioen (ANWB), SPOOR (NS), Puur Natuur (Natuurmonumenten),
alternatief voor autogebruik in de vorm van goed OV en het bieden van
Staatsbosbeheer Magazine (Staatsbosbeheer)) en sociale media.
stimulansen die bijdragen aan de beleving ter plaatse (bijvoorbeeld treintoegang in combinatie met evenementen of een NS-fietsverbinding (fiets
Informatie onderweg: Parkeerroute Informatiesysteem (PRIS)
heen-trein terug)).
Om het parkeren te stroomlijnen kunnen bezoekers met behulp van een
Station Rheden biedt hiervoor een kans. Onderdeel van elk scenario is om
geavanceerd parkeerroute informatiesysteem (PRIS) naar de gewenste
Station Rheden te ontwikkelen tot natuurstation Rheden/Veluwezoom. De
plekken geleid worden. Dat start langs de hoofdinval routes (A50, A12, N348,
herinrichting van de stationsomgeving, het scheppen van een aantrekkelijke
A348) voor (boven)regionale bezoekers. Hier kan worden aangegeven welke
en veilige (wandel)verbinding met het bezoekerscentrum Veluwezoom en de
parkeerlocaties het meest geschikt zijn voor bepaalde doelgroepen en of er
Posbank, trein-producten en marketing en communicatie zijn hierbij
ruimte is op die parkeerplekken. Op lokaal niveau geeft dit systeem actuele
essentieel. Natuurbeleving kan al beginnen bij het station met een
informatie aan mensen die een parkeergelegenheid zoeken. Bovendien kan
natuurboulevard voor voetgangers naar het bezoekerscentrum (zie ook 3.3).
het op afstand gebruikt worden om actief te sturen. Suggestie is om buslijn 1 Oosterbeek – Arnhem – Velp door te trekken naar Rheden om zo Arnhem direct met het bezoekerscentrum Veluwezoom te verbinden.
3.3.
Lokale kansen – maatregelen voor alle scenario’s
Ook lokaal bestaan scenario overstijgende kansen die in het Masterplan uitgewerkt zullen worden. Gastheerschap Figuur 2. Voorbeeld van een dynamisch parkeerroute informatiesysteem (PRIS)
In elk scenario is aandacht voor gastheerschap. Hoe verwelkomen wij bezoekers? Hoe is de openbare ruimte ingericht? Hoe informeren wij gasten?
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
11
Eenduidige bewegwijzering en bebording, zowel recreatief als bijvoorbeeld
Snelheidsreductie: maximaal 30 km/h
voor parkeren, vormt een belangrijke basis.
Om de lawaaioverlast te beperken en de aanzienlijke verschillen in snelheid tussen de verschillende gebruikersgroepen te reduceren en zo de
Ontvangstlocaties
verkeersveiligheid te vergroten stellen we voor de maximumsnelheid in het
Het belang van goede ontvangstlocaties met bijbehorende functionaliteiten is
gehele gebied te verlagen naar 30km/h.
groot (zie bijlage E). De uitwerking van de ontvangstlocaties, zoals het bezoekerscentrum Veluwezoom, zal nader vorm krijgen in het Masterplan.
Aantrekkelijke entrees Om de aantrekkelijkheid van het gebied te vergroten voor bewoners en
Voorlichting, toezicht en handhaving
bezoekers krijgen de entrees tot het gebied een passende inrichting. Het gaat
In het Nationaal Park gelden regels om de verstoring van de natuur te
daarbij met name om de inrichting van de kruising Arnhemsestraatweg-N785,
minimaliseren. Bezoekers dienen bijvoorbeeld hun hond aangelijnd te
de rotonde Arnhemsestraatweg-Oranjeweg en de rotonde
houden, mogen niet buiten de paden treden en zijn na zonsondergang niet
Arnhemsestraatweg-Schietbergseweg en hun direct omgeving. Hier liggen
welkom. Voorlichting, toezicht en strenge handhaving zijn noodzakelijk om
ook kansen om de werking van de Arnhemsestraatweg als fysieke barrière en
naleving van regels te waarborgen. Het vergroten van de zichtbaarheid in het
als harde ruimtelijke scheidslijn tussen dorp en Veluwezoom te verzachten.
gebied, de inzet van vrijwilligers voor voorlichting en als ‘ogen in het veld’ en meer bevoegde handhavers dragen hieraan bij.
Relatie dorp-Veluwezoom en zand-water/water-zand De Arnhemsestraatweg vormt in Rheden een fysieke barrière die verminderd
Sturen gedrag recreanten
kan worden door het doorgaande karakter van de weg gericht te doorbreken.
Informatievoorziening en marketing spelen een belangrijke rol in het sturen
Dat kan door de snelheid op een deel van het traject te reduceren tot 30km/h,
van het gedrag van recreanten op weg naar voorzieningen en naar attracties
het wegprofiel in te richten op een manier die beter past bij een
(o.a. bloeiende heide). Bezoekers kunnen verleid worden om in ruimte en tijd
dorp/bebouwde kom en de fietser en wandelaar beter te faciliteren met
te variëren in beschikbaarheid, beleefbaarheid, bereikbaarheid,
oversteekplekken. De vrijgekomen ruimte in het profiel kan gebruikt worden
betaalbaarheid en bekendheid.
voor meer groen, bloemrijke wadi’s en los verspreide groepen (grote) bomen
Publiek kan weggeleid worden van kwetsbare gebieden m.b.v. een
die ruimtelijk de verbinding leggen tussen de dorpsrand en de Veluwezoom
doordachte terreininrichting. Het padenbeloop en het spel dat daarin gespeeld
(zie figuur 5). Ook in Rozendaal, bij de Kerklaan en Beekhuizenseweg, ligt
wordt met openbaren en verhullen (beplanting, reliëf) kan bijdragen aan
een vergelijkbare opgave
minimalisering van verstoring. Hetzelfde geldt voor het opheffen van paden en het instellen van vaste routes.
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
12
parkeerplaatsen al dan niet af te sluiten, een- of tweerichtingsverkeer in te stellen in weekend dan wel doordeweeks et cetera. Financiën De kosten van de algemene maatregelen zijn niet exact aan te geven. We gaan uit van een bandbreedte van € 3 tot 4 miljoen, waarin de herinrichting van de stationsomgeving en Groenestraat nog niet zijn meegenomen. Dit betreffen: •
Eenmalige investeringen voor de herinrichting van de Arnhemsestraatweg in Rheden en De Steeg, gericht op het verbeteren van de landschappelijke en functionele relatie tussen de dorpen en de Veluwezoom (inclusief bebording, bewegwijzering en realisatie van een
Figuur 3. Boven: schets huidige situatie Arnhemsestraatweg. Onder: schets heringerichte Arnhemsestraatweg met een gelijkwaardigere positie van wandelaar en fietser en meer ruimte voor groen voor een prettige, vanzelfsprekende overgang tussen dorp en Veluwezoom.
wandelpad, zie ook bijlage F voor een toelichting), circa 1,5 tot 3 miljoen. •
Invoering van het parkeerroute informatiesysteem (PRIS) vraagt een eenmalige investering van circa 500.000 euro.
•
Jaarlijkse meerkosten voor beheer van de openbare ruimte zijn nog onbekend, voor beheer van het PRIS houden we rekening met circa
Loper centrum Rheden - Posbank
70.000 euro per jaar. Jaarlijkse (meer)kosten voor intensivering van
De verbinding tussen het centrum van Rheden, het station en het
handhaving zijn hier hierin nog niet meegenomen, maar zullen in het
bezoekerscentrum Veluwezoom/de Posbank is weinig uitnodigend. Door deze gebieden ruimtelijk sterker met elkaar te verknopen kunnen bezoekers verleid worden het centrum van Rheden te verkennen. Met een herkenbare,
Masterplan aan bod komen. •
Onvoorziene kosten 1 miljoen.
aantrekkelijk ingerichte ‘loper’ kan de Veluwezoom met het dorp en de IJssel worden verbonden. De herinrichting van de stationsomgeving is een eerste stap. Zonering in de tijd Ieder scenario kan verrijkt worden met een zonering in tijd. Door bijvoorbeeld op absolute piekmomenten delen af te sluiten voor gemotoriseerd verkeer,
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
13
4.
Scenario’s
In de scenario’s worden verschillende denkrichtingen geschetst om op lokaal niveau (Rheden en Rozendaal) de problemen ten gevolge van de
Scenario’s als eindbeeld
bezoekersstromen het hoofd te bieden. Uitgangspunt hierbij is dat ‘niets doen’
De scenario’s zijn beschreven aan de hand van een eindbeeld. Fasering
geen optie is; de druk op het gebied (natuur en omgeving) is in de huidige
en gedetailleerde beschrijving van maatregelen zal onderdeel zijn van het
situatie al enorm en zal in de komende jaren alleen maar toenemen.
Masterplan. Daarbij is 2030 richtinggevend voor het eindbeeld en zullen
De belangrijkste knop waaraan in de scenario’s gedraaid wordt is de mate
de eerste investeringen in maatregelen al plaatsvinden in 2024.
van toegankelijkheid voor verschillende verkeersdeelnemers. Dit is het belangrijkste instrument om de drukte en overlast te sturen en natuurwaarden te beïnvloeden. Voor alle scenario’s gelden de in het vorige hoofdstuk
Toegankelijkheid
beschreven regionale strategie en de ‘gemene delers’, zoals bijvoorbeeld
Binnen alle scenario’s zal rekeningen worden gehouden met bevoorrading
PRIS. In de uitwerking naar het Masterplan zal hier verdere invulling aan
van horeca en bereikbaarheid van de woningen in het gebied.
worden gegeven, net als aan de ontvangstlocaties, de aansluiting met de dorpen en de rivier en de verdere detaillering van de toegankelijkheid van het gebied vanuit het perspectief van natuur en van verschillende gebruikersgroepen. Aanvullende onderzoeksvragen voor in het Masterplan worden beschreven in hoofdstuk 5. Er zijn drie scenario’s die we A, B en C noemen. Deze scenario’s worden beschreven en hun effecten op natuur en verkeer t.o.v. de huidige situatie worden in beeld gebracht. Beschrijving van effecten betreft inschattingen op basis van expert judgement. De inschatting van de kosten is gemaakt om de scenario’s onderling te kunnen vergelijken. De inschatting is echter dusdanig op hoofdlijnen dat het niet kan worden gebruikt als een raming. Daarvoor is verdere detaillering in het Masterplan nodig.
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
14
4.1.
Scenario A
Voorgestelde (verkeers)situatie De verkeerssituatie blijft nagenoeg ongewijzigd. Het gebied is en blijft toegankelijk en bereikbaar voor alle soorten verkeersdeelnemers. •
De toestroom van bezoekers per motor of auto wordt gedoseerd (gemaximeerd) met een toegangssysteem.
•
De Beekhuizenseweg en de Diepesteeg blijven tweerichting voor gemotoriseerd verkeer
•
De Schietbergseweg is éénrichting voor gemotoriseerd verkeer (rijrichting: omhoog)
•
De maximumsnelheid is 30km/h
•
Betaald parkeren bij het Paviljoen en bij de ontvangstlocatie bezoekerscentrum Veluwezoom.
In scenario A wordt alle gebruikersgroepen de mogelijkheid geboden zo
•
Het gehele gebied is toegankelijk met de fiets
•
Heide en paviljoen zijn zelfstandig bereikbaar voor iedereen
optimaal mogelijk te genieten van de Posbank. De groepen zijn zich ervan bewust dat ze de ruimte en rust moeten delen en zijn daartoe bereid.
Verwachte effecten op natuur (t.o.v. huidige situatie)
Met technische middelen zoals gecontroleerde toegang voor gemotoriseerd
De toegankelijkheid van het gebied is vergelijkbaar met de huidige situatie,
verkeer met tijdsloten (vooraf te reserveren), betaald parkeren en
daardoor zijn de effecten op de natuur min of meer gelijk met de autonome
milieuzonering wordt gestuurd op drukte en overlast. Daarnaast worden
ontwikkeling. Het afvlakken van de piekdrukte en de lagere snelheid van het
gebruikers attent gemaakt op de bijzondere waarden van het gebied, de
gemotoriseerde verkeer zullen slechts beperkt effect hebben, aangezien de
noodzaak om die met elkaar te delen en onderling respect te betuigen. Dat
toegankelijkheid en doordringbaarheid van het gebied daarmee niet
gebeurt via een voorlichtingscampagne op websites, sociale media en op
veranderen. Middels effectief toezicht, strenge handhaving en het flink
piekmomenten gebeurt dit door vrijwilligers op de parkeerplaatsen en bij de
beperken van het aandeel gemotoriseerd verkeer kan in dit scenario
‘poorten’ tot het gebied. De combinatie van sturingsmiddelen is nader te
meerwaarde voor de natuur geboekt worden.
bepalen.
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
15
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
16
Verwachte verkeerseffecten (t.o.v. huidige situatie)
gedrag via (online) communicatie en marketing. In dit scenario verwachten we
De voorgestelde ingrepen vlakken de piekdrukte af en zorgen voor minder
inkomsten uit het betaald parkeren. Deze inkomsten kunnen deels (voor waar
verkeers- en lawaaioverlast. De lagere maximumsnelheden verbeteren de
het gemeentelijk terrein betreft) worden ingezet om de jaarlijkse lasten te
verkeersveiligheid licht (10-20% minder ongevallen).
compenseren (voor een toelichting, zie bijlage F).
Naar verwachting worden de Diepesteeg, Beekhuizenseweg en het hoge deel van de Schietbergseweg wat minder druk vanwege de drukte-regulerende
Eenmalige investering:
ingrepen zoals betaald parkeren bij het Paviljoen, een toegangsprijs voor
miljoen voor de maatregelen die in elk scenario
gemotoriseerd verkeer en/of het ontmoedigen van lawaaiige voertuigen door dB-meters/milieuzonering. Indien gewenst kan de verkeersdrukte verder naar
tussen de € 1 en 2 miljoen voor dit scenario + € 3-4 terugkomen.
Jaarlijkse kosten:
beneden door strenger te sturen op aantallen. Handhaving kan geborgd
tussen € 0,25 en 0,5 miljoen per jaar, minus baten uit opbrengst parkeergelden.
worden middels technische maatregelen. Mogelijk ontstaat een waterbedeffect van auto beweging in de omgeving.
Risico’s en kwetsbaarheden Dit scenario …
De parkeerplek bij het bezoekerscentrum Veluwezoom wordt gezien als
•
hoofdentree tot het gebied en de bezoeker is vanuit hier het snelst op de
Geeft een beperkte bijdrage aan de instandhoudingsdoelstellingen voor Natura 2000.
heide. Als hier betaald parkeren wordt ingevoerd leidt dit tot minder
•
Is afhankelijk van geavanceerde verkeerstechniek.
verkeersdruk. De toegangs-beperkingen leiden mogelijk tot meer zoekverkeer
•
Zal door alle techniek enigszins afbreuk doen aan de natuurlijke
op het westelijk deel van de Beekhuizenseweg (Velp-Noord/Rozendaal) en de
setting en de beleving daarvan.
Bovenallee/Beekhuizenseweg (Rozendaal).
•
Globale kostenindicatie
•
Kan leiden tot het uitwijken van parkeerders naar de gratis locaties in de aanliggende (woon)gebieden.
De verwachting is dat de eenmalige investeringen en de jaarlijkse kosten in
Vraagt inzet van communicatie en marketing, plus vrijwillige gastheren/ -vrouwen om gedragsverandering te realiseren.
dit scenario relatief laag zijn, vergeleken met de andere scenario's. De maatregelen die een eenmalige investering vragen, zijn: verkeersborden,
Onderzoeksvragen voor in de volgende fase
aanwijzingen, invoering van betaald parkeren en toeristisch-recreatieve
Hoe effectief zijn bezoekersaantallen te sturen? Komen mensen toch naar het
productontwikkeling om in te zetten op spreiding van bezoekers. De jaarlijkse
gebied ook al is het ‘vol’ en hoe wordt hiermee omgegaan? In hoeverre leidt
kosten bestaan uit exploitatie en beheer van de toegangs- en
de invoering van betaald parkeren tot verschuiving van de parkeerdruk naar
parkeersystemen, het gastheerschap door vrijwilligers en beïnvloeding van
de omgeving?
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
17
4.2.
Scenario B
Het hop-on-hop-off concept maakt het mogelijk verschillende (korte) wandelingen te maken in het gebied. Door het station en het centrum van Rheden onderdeel te maken van de rondrit worden zij deel van de Veluwezoom-ervaring en krijgt de recreatieve verbinding IJssel-Veluwe (water-zand, zand-water) vorm. Bezoekers worden uitgenodigd de Veluwezoom in de breedte te beleven. Verhuur van (elektrische) fietsen en elektrische scooters maakt het gebied gemakkelijk bereikbaar, ook wanneer de rondrit bussen niet rijden. Het gehele gebied is toegankelijk met de fiets. Voorgestelde (verkeers)situatie De verkeerssituatie verandert aanzienlijk ten opzichte van de huidige situatie. •
Het bezoekend verkeer wordt met een parkeerroute informatiesysteem (PRIS, onderdeel van alle scenario’s, zie hoofdstuk 3.2) naar het nieuwe transferium aan de IJssel/A348
In scenario B wordt alle gebruikersgroepen de mogelijkheid geboden om op hun gewenste manier de Veluwezoom te beleven. Dat gebruik is echter beperkt en gedifferentieerd om elkaar minder tot last te zijn en de natuur
geleid. •
rondritbussen via de N785, Zutphensestraatweg (N785),
meer ruimte en rust te bieden.
Beekhuizenseweg, Snippendaalseweg, Heuvenseweg,
De toegang voor gemotoriseerd verkeer is beperkt tot één lus in één
Schietbergseweg, Groenestraat, Oranjeweg en A348. De bus
richting (Schietbergseweg - De Steeg); er is geen sprake meer van een doorgaande oost-west verbinding. Bezoekers van buiten het gebied worden verleid om te parkeren bij een goed
halteert op aangewezen plekken. Een kaartje kost ongeveer €4,•
wellicht mogelijkheden). Vanuit hier vertrekken in de weekenden en op piekmomenten (elektrische) rondritbussen die de bezoekers langs verschillende karakteristieke punten voeren die samen het verhaal van de Veluwezoom vertellen.
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
De Schietbergseweg, het oostelijke deel van de Beekhuizenseweg en de Diepesteeg vormen samen een eenrichtingsverkeer lus voor
bereikbaar nieuw transferium bijvoorbeeld langs de IJssel aan de A348, bij de locatie van een steenfabriek (ook andere locaties nabij afslagen bieden
Vanuit hier vertrekken op aangewezen momenten (elektrische)
gemotoriseerd verkeer (rijrichting: oost/met de klok mee) •
De Beekhuizenseweg tussen parkeerplaats Beekhuizen en het Paviljoen is afgesloten voor gemotoriseerd verkeer met uitzondering van de rondritbussen. De parkeerplekken langs dit deel worden opgeheven.
18
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
19
De weg vormt hier een wandel- en fietspromenade met prachtige
Naar verwachting worden de Schietbergseweg, een deel van de
uitzichten.
Beekhuizenseweg en de Diepesteeg drukker ten opzichte van de huidige
•
De maximumsnelheid is 30km/h
situatie aangezien het de enige toegankelijke route voor gemotoriseerd
•
Betaald parkeren bij het Paviljoen en het bezoekerscentrum
verkeer is en bovendien toegang biedt tot het Paviljoen.
Veluwezoom.
De drukte op de Schietbergseweg – met name het lage deel – zal toenemen
Toevoeging van een substantieel aantal parkeerplaatsen,
door de combinatie van toerend- en parkerend verkeer. Naar verwachting zal
bijvoorbeeld bij de voormalige steenfabriek
de parkeerplaats bij het bezoekerscentrum Veluwezoom populair blijven voor
Heide en paviljoen zijn per auto bereikbaar voor iedereen
lokale en regionale bezoekers vanwege de relatief snelle toegang tot de
• •
heide. Verwachte effecten op natuur (t.o.v. huidige situatie) Met het afsluiten van een deel van de Beekhuizenseweg voor gemotoriseerd
Omdat echter ook alternatief vervoer wordt aangeboden, wordt verwacht dat
verkeerd wordt het kwetsbare noordwestelijke heidegebied minder
de hoeveelheid gemotoriseerd verkeer in het gebied als geheel iets zal
gemotoriseerd toegankelijk (met een eigen vervoermiddel) en daarmee
afnemen.
minder doordringbaar voor recreanten. De verstoring zal hier aanzienlijk
De mogelijkheid om langs de route van de bus die rondrijdt in te stappen kan
afnemen wat hier een positief effect heeft op de natuurwaarden. In het gebied
leiden tot meer parkerend en zoekend verkeer langs het trance van de bus.
tussen het Paviljoen en De Steeg zal een dergelijk positief effect niet optreden.
Globale kostenindicatie Zowel de eenmalige investeringen als de jaarlijkse kosten in dit scenario zijn
Verwachte verkeerseffecten (t.o.v. huidige situatie)
naar verwachting relatief hoog (hoger dan andere scenario's, maar niet het
Algemeen: de voorgestelde ingrepen reduceren en concentreren het aantal
hoogste). De realisatie van een nieuw recreatietransferium langs de A348
verkeersbewegingen van het gemotoriseerde verkeer aanzienlijk en bieden
draagt bij aan hoge kosten voor aanleg. De rondes die de e-bussen rijden,
meer rust en ruimte aan andere gebruikers en de natuur. Het scheiden van de
dragen bij aan de relatief hoge jaarlijkse kosten. In dit scenario verwachten
gebruikersgroepen, het eenrichtingsverkeer en de lagere maximumsnelheden
we inkomsten uit een bijdrage van de gasten aan een rit met de bus (er kan
leiden tot minder conflicten en een hogere verkeersveiligheid (10-20% minder
ook gekozen worden voor een gratis bus). Dit kan bijdragen aan het verlagen
ongevallen). De drukte op de lus voor gemotoriseerd verkeer neemt echter
van de jaarlijkse kosten voor de bussen. In dit scenario verwachten we ook
toe.
inkomsten uit het betaald parkeren. Deze inkomsten kunnen deels (voor waar het gemeentelijk terrein betreft) worden ingezet om de jaarlijkse lasten te compenseren (voor een toelichting, zie bijlage F).
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
20
Eenmalige investering:
tussen € 2 en 3 miljoen voor dit scenario + € 3-4 miljoen voor de maatregelen die in elk scenario terugkomen.
Jaarlijkse kosten:
tussen € 0,5 en 1 miljoen per jaar, minus baten uit opbrengst parkeergelden en eventuele opbrengst buskaartjes.
Risico’s en kwetsbaarheden Dit scenario… •
Is afhankelijk van de beschikbaarheid van grond van derden voor de realisatie van een transferium.
•
Is afhankelijk van de financiële haalbaarheid van een transferium op afstand van het gebied en de exploitatie van een transportdienst om bezoekers naar het gebied te brengen.
•
Is afhankelijk van de bereidheid van bezoekers om via het transferium het gebied in te gaan.
•
Kan leiden tot het uitwijken van parkeerders naar de gratis locaties in de aanliggende (woon)gebieden.
•
Geeft mogelijk verkeersoverlast en onveiligheid in woonwijken in De Steeg.
Onderzoeksvragen voor in de volgende fase Wat is de haalbaarheid voor het ontwikkelen van een transferium met bijbehorende collectieve vervoersvoorziening? In hoeverre leidt de invoering van betaald parkeren tot verschuiving van de parkeerdruk naar de omgeving?
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
21
4.3.
Scenario C
In de weekenden en op drukke momenten bieden (elektrische) busjes mensen de mogelijkheid om het gebied te ontdekken. De bussen vertrekken vanuit het station en het bezoekerscentrum Veluwezoom. Op enkele locaties zoals bij het bezoekerscentrum en het station, kunnen aanvullend (elektrische) fietsen en een gereguleerd aantal elektrische scooters worden verhuurd. Het gehele gebied is toegankelijk met de fiets. In aanvulling hierop kunnen twee recreatietransferia langs de A348, ontsloten met twee rondritbusverbindingen toegevoegd worden. Deze optie wordt apart beschreven als scenario C+. Voorgestelde (verkeers)situatie C De verkeerssituatie verandert aanzienlijk ten opzichte van de huidige situatie.
In scenario C kan iedereen in alle ruste en ruimte optimaal van de natuur van
•
gemotoriseerd verkeer.
mogelijk. Voor gemotoriseerd verkeer is op de heide geen plek. Daar staat een intensere natuurbeleving voor wandelaars en fietsers tegenover.
Een groot deel van het gebied is niet toegankelijk voor gemotoriseerd verkeer; er zijn geen doorgaande routes meer voor
de Veluwezoom genieten. Hierbij is ook versterking van de natuurwaarden •
De toestroom van bezoekers wordt gedoseerd en parkeren is
Bezoekers die met de auto of motor komen parkeren op goed gefaciliteerde
gereguleerd op basis van bezoekersaantallen met een regionaal en
parkeerplekken aan de randen van het gebied. Hier kunnen bezoekers
geavanceerd parkeerroute informatiesysteem (PRIS). Vol=vol.
zich omkleden (motorrijders) en hun spullen veilig opbergen. De
•
Gemotoriseerd verkeer parkeert aan de randen van het gebied op de
parkeerplekken vormen het startpunt voor een verdere verkenning van het
bestaande parkeerplekken Beekhuizen, Bezoekerscentrum
gebied, wandelend of fietsend. Het natuurgebied wordt als groter ervaren
Veluwezoom en de Lappendekken; en eventueel op een of
en het Paviljoen krijgt meer het karakter van een berghut waar bezoekers
meerdere nieuwe, goed ingepaste parkeerplekken aan de rand.
neerstrijken na een stevige tocht. De vrijgekomen rijbaan biedt goede
Bijvoorbeeld nabij de kruising Beekhuizenseweg en Kluizenaarsweg.
mogelijkheden om de gebruikersgroepen met verschillende snelheden en interesses te scheiden (uitwerking in Masterplan) en zo onderlinge conflicten te minimaliseren.
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
22
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
23
•
•
De wegen naar de parkeerplekken – Beekhuizenseweg oost en
toerend verkeer kan geen ‘rondje’ Posbank rijden, waarmee een aanzienlijk
west, Bovenallee, Schietbergseweg en de Diepesteeg – zijn
deel van het verkeer wordt geweerd.
doodlopend en leiden enkel naar de parkeerplaatsen. Ook de route
Het weren van enkele overlast gevende gebruikersgroepen en het scheiden
Rozendaal-Beekhuizen is afgesloten en de toegang van het
van gebruikersgroepen leidt tot minder conflicten (40-50% minder ongevallen)
Rozendaalse Veld is voor gemotoriseerd verkeer afgesloten.
en een hogere verkeersveiligheid. De capaciteit aan parkeerplaatsen is
De voor gemotoriseerd verkeer afgesloten wegen vormen een
leidend in het aantal bezoekers.
aantrekkelijke wandel- en fietspromenade met prachtige uitzichten. •
•
(Elektrische) rondritbusjes bieden mensen de mogelijkheid om vanaf
Naar verwachting worden de Diepesteeg de Beekhuizenseweg oost en west
het station Rheden/ Veluwezoom en vanaf het Bezoekerscentrum
en de Bovenallee minder druk ten opzichte van de huidige situatie aangezien
Veluwezoom te verkennen. De bussen rijden in één richting.
zij enkel nog bestemmingsverkeer verwerken. Verkeersonderzoek heeft
Naar een optimale verdeling en scheiding van de verschillende
aangetoond dat meer dan een derde van het verkeer hier rondrijdend of
bezoekersstromen (met verschillende snelheden) over de
doorgaand verkeer betreft (zie bijlage D).
vrijkomende rijbaan, fietspaden en paden. •
Het gehele gebied is bereikbaar met de fiets en te voet.
Ook het lage deel van de Schietbergseweg wordt minder druk ten opzichte van de huidige situatie. Wel zijn hier nog (parkeer)voorzieningen en het
Verwachte effecten op natuur (t.o.v. huidige situatie)
bezoekerscentrum Veluwezoom zal een belangrijke toegangspoort voor het
Het afsluiten van een groot deel van de Posbank voor gemotoriseerd verkeer
worden voor het gebied.
heeft een sterk positief effect op de natuurwaarden in het gebied. Door deze afsluitingen is het gebied minder gemotoriseerd toegankelijk (met een eigen
Globale indicatie van de kosten
vervoermiddel) en daarmee minder doordringbaar voor recreanten wat leidt
We verwachten voor scenario C lage kosten: voor zowel de eenmalige
tot (veel) minder verstoring. Door geen halteplaatsen nabij kwetsbare
investeringen als de jaarlijkse kosten. Het laagst vergeleken met scenario’s A
gebieden te plaatsen worden deze gebieden minder toegankelijk.
en B, omdat de inrichtingsmaatregelen zich beperken tot afsluitingen. Daarnaast zijn er investeringen voorzien in wandelroutes, cultuurhistorische
Verwachte verkeerseffecten (t.o.v. huidige situatie)
belevingspunten en een app. De relatief lage jaarlijkse kosten komen doordat
Algemeen: de voorgestelde ingrepen reduceren het aantal
het vervoer van gasten naar ‘boven’ enkel aangeboden wordt op drukke
verkeersbewegingen van het gemotoriseerde verkeer zeer sterk en bieden
dagen en omdat een klein elektrisch vervoermiddel (busje of treintje) ingezet
meer rust en ruimte aan andere gebruikers en de natuur. Doorgaand en
kan worden. Er kan overwogen worden om van de gasten een bijdrage te vragen voor de rit, de opbrengsten hiervan kunnen de jaarlijkse kosten naar
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
24
Verrijking Scenario C: C+ beneden brengen. In dit scenario verwachten we ook inkomsten uit het
Twee goed bereikbare nieuwe transferia worden aangelegd langs de
betaald parkeren. Deze inkomsten kunnen deels (voor waar het gemeentelijk
IJssel (zie kaart). Hier kan gratis worden geparkeerd. Vanaf de transferia
terrein betreft) worden ingezet om de jaarlijkse lasten te compenseren (voor
vertrekken (elektrische)rondritbussen, die met een hop-on-hop-off concept
een toelichting, zie bijlage F).
de verbinding tussen zand (Veluwe) en water (IJsseldal) versterken. Met
Eenmalige investering:
< €1 miljoen voor dit scenario + € 3-4 miljoen voor de maatregelen die in elk scenario terugkomen
Jaarlijkse kosten:
< € 0,25 miljoen per jaar
Risico’s/kwetsbaarheden Dit Scenario… •
• •
de buslijnen wordt ook het centrum Rheden betrokken in de routing van bezoekers. Hierdoor kan de lokale economie meeprofiteren van deze bezoekersstromen. Transferia kunnen ontwikkelen tot veelzijdige ontvangstlocaties met diverse voorzieningen. Gebruik van de bussen, die circa vier keer per uur vertrekken, is tegen vergoeding. Globale indicatie aanvullende kosten:
Beperkt de toegankelijkheid voor mensen met een
Zowel de investeringskosten (bouwen van transferia) als de jaarlijkse
mobiliteitsbeperking tot de momenten waarop het alternatieve
kosten (onderhoud en busverbinding) schatten we hoog in.
vervoer rijdt. Mogelijk deels op te vangen door verhuur van speciale
-
Eenmalige investering:
> 3 miljoen
(elektrische) duo-fietsen.
-
Jaarlijkse kosten
> 1 miljoen per jaar
Is afhankelijk van de haalbaarheid van de exploitatie van collectief vervoer (in weekenden en op piekmomenten).
Risico’s/kwetsbaarheden:
Kan leiden tot het uitwijken van parkeerders naar de gratis locaties in
Scenario C+ is afhankelijk van de ontwikkeling van twee transferia op
de aanliggende (woon)gebieden.
afstand van het gebied en de haalbaarheid van exploitatie van de busdienst. Omdat meer dan 60% van de bezoekers van dichtbij het
Onderzoeksvragen voor in de volgende fase
gebied komt en een groot deel van de bezoekers maar korte tijd in het
Wat is de juridische haalbaarheid van dit scenario (afsluiten doorgaand
nationaal park verblijft (zie hoofdstuk 2.1), is er een groot risico dat er niet
verkeer)? In hoeverre is er sprake van een haalbare exploitatie van het
voldoende vraag naar een dergelijke uitgebreide busdienst is.
collectief vervoer? In hoeverre leidt de invoering van betaald parkeren tot verschuiving van de parkeerdruk naar de omgeving? Kan er alternatieve
toegang geboden worden voor minder-validen?
Onderzoeksvragen: Wat is de haalbaarheid voor de ontwikkeling van transferia op voorgestelde plekken en bijbehorend collectief vervoer? Vult het gebruik van twee busdiensten elkaar aan? Leidt de invoering van betaald parkeren tot verschuiving van de parkeerdruk naar de omgeving?
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
25
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
26
5.
Algemene onderzoeksvragen
Per scenario zijn specifieke onderzoeksvragen geformuleerd die, indien het
Planning: •
Welke maatregelen worden op welke termijn uitgevoerd? Daarbij is 2030 richtinggevend voor het eindbeeld. Hierbij rekening houdend
scenario wordt gekozen, verder moeten worden uitgewerkt in het Masterplan.
met:
Er zijn ook vragen die voor alle scenario’s gelden. Deze gaan over de
o
algemene maatregelen, de financiën en de tijdplanning:
kan vinden.
Algemene maatregelen: •
Hoe ziet de gedetailleerde herinrichting van de Arnhemsestraatweg
o
De mogelijkheden voor de ontwikkeling van transferia.
o
De mogelijkheden voor het ontwikkelen van collectief vervoer.
en de stationsomgeving eruit? •
Welke ontvangstlocaties en verschillende entrees worden ontwikkeld en hoe richten we deze het beste in, passend in de omgeving? Welke functionaliteiten moeten daar aanwezig zijn?
•
Wat is de benodigde parkeercapaciteit op verschillende locaties? Uitgangspunt is dat er geen toename plaats zal vinden in het aantal parkeerplaatsen binnen het nationaal park Veluwezoom.
•
Hoe waarborgen we een aansluiting van de dorpen en de IJssel met nationaal park Veluwezoom?
•
Uitwerking van een communicatieplan met daarin detaillering van bebording, PRIS en vorm van gastheerschap.
•
Op welke manier vindt effectieve handhaving plaats?
•
Hoe dragen de maatregelen bij aan een reductie in stikstof
Financiën: •
Uitwerking van een gedetailleerde en uitgesplitste kostenraming.
•
Uitwerking algemene maatregelen: PRIS, herinrichting Arnhemsestraatweg en stationsomgeving, ontvangstlocaties.
•
Haalbaarheid exploitatie busdienst.
•
Wie draagt welke kosten en baten (o.a. parkeerinkomsten)?
•
Hoe kan de structurele bezuinigingsopgave van de gemeente plaats krijgen binnen het Masterplan?
•
Welke maatregelen zijn mogelijk binnen de financiering van de Regiodeal? Welke aanvullende financiering is mogelijk?
depositie?
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
De juridische kaders waarin afsluiting van wegen plaats
27
6.
Vergelijking scenario’s
De huidige scenario’s zijn met name gericht op het beheersen van de verkeersstromen in het gebied op en rond de Posbank. Voor alle scenario’s gelden aanvullende regionale kansen en lokale mogelijkheden. In de uitwerking van het Masterplan moet goed worden gekeken naar de invulling van de ontvangstlocaties, de aansluiting met de dorpen en de rivier en er moet zorgvuldig worden nagedacht over de verdere detaillering vanuit het perspectief van natuur en van verschillende gebruikersgroepen. Hier volgt een kwalitatieve vergelijking op hoofdlijnen van de scenario’s. In de bijlagen F, G en H staan tabellen waarop deze vergelijking is gebaseerd.
lus in één richting (Schietbergseweg - De Steeg); er is geen sprake meer van een doorgaande oost-west verbinding. Bezoekers van buiten het gebied worden verleid om te parkeren bij een goed bereikbaar nieuw transferium. Vanuit hier vertrekken in de weekenden en op piekmomenten (elektrische) rondritbussen die de bezoekers langs verschillende karakteristieke punten voeren. Ook het centrum van Rheden is onderdeel van de rondrit. Het gehele gebied is toegankelijk met de (elektrische) fiets. Scenario C In scenario C is geen plek voor gemotoriseerd verkeer op de heide. Daar staat een intensere natuurbeleving voor wandelaars en fietsers tegenover. Bezoekers die met de auto of motor komen parkeren op goed gefaciliteerde parkeerplekken aan de randen van het gebied. De parkeerplekken vormen het startpunt voor een verdere verkenning van het gebied, wandelend of op de fiets. De vrijgekomen rijbaan biedt goede mogelijkheden om de
6.1.
De scenario’s in het kort
Scenario A Alle gebruikersgroepen kunnen zo optimaal mogelijk genieten van de Posbank. De verkeerssituatie blijft nagenoeg ongewijzigd. Met technische
gebruikersgroepen met verschillende snelheden en interesses te scheiden. Door het sluiten van wegen en paden kunnen in kwetsbare delen de natuurwaarden makkelijker beschermd worden. Op drukke momenten bieden (elektrische) rondritbusjes mensen de mogelijkheid om het gebied te ontdekken.
middelen en betaald parkeren wordt gestuurd op drukte en overlast. Via voorlichtingscampagnes, en op piekmomenten door vrijwilligers, worden mensen gewezen op het bijzondere karakter van het gebied en de noodzaak om met elkaar te delen en onderling respect te betuigen.
Verrijking Scenario C: C+ In aanvulling op scenario C kunnen twee recreatietransferia langs de A348, ontsloten met twee rondritbusverbindingen toegevoegd worden. Deze optie vergroot de mogelijkheid om de Veluwezoom in haar breedte te beleven en
Scenario B Alle gebruikers kunnen de Veluwezoom beleven, maar het gebruikt is beperkt
verbindt water met zand, oftewel de omgeving van de rivier met het bos en heidegebied.
en gedifferentieerd. De toegang voor gemotoriseerd verkeer is beperkt tot één
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
28
Recreatiezonering
Overig
Om de Natura2000 doelstellingen die gelden voor de Veluwe te behalen
Scenario C en C+ scoren het best op het criterium ‘Ruimte en Stilte rondom
werkt de provincie aan recreatiezonering: delen met kwetsbare natuur
de Posbank’ en ook op het ‘Versterken van de Natuurwaarden’. Scenario A
worden minder toegankelijk voor recreatie terwijl in andere zones meer
scoort hier het laagst op, maar het hoogst op ‘Toegankelijkheid en
mogelijk is. Ook voor de Veluwezoom wordt de zonering in de loop van
gastvrijheid’. Scenario A is ook het best bij te sturen: het kan opgeschaald en
2022 vastgesteld. Eventuele aanpassingen van de huidige zonering (o.a.
afgeschaald worden afhankelijk van de aantallen bezoekers en de ervaren
bij het Rozendaalse Veld) zijn in alle scenario’s inpasbaar.
overlast. Scenario B scoort op bijna alle criteria licht positief.
6.2.
Verwachte effecten van de scenario’s 6.3.
Kosten van de scenario’s
De scenario’s zijn getoetst op basis van de criteria uit hoofdstuk 2.2. Voor een gedetailleerde toetsing van de scenario’s op de criteria zie bijlage H.
Voor de verschillende scenario’s is een globale indicatie van te verwachten kosten gemaakt (bijlage F). Het betreft een ordegrootte van benodigde
Op natuur
investeringen en jaarlijks terugkerende kosten. De indicaties zijn tot stand
Van Scenario C en C+ verwachten we de grootste positieve effecten op
gekomen op basis van kentallen en ervaringscijfers van de gemeenten en op
natuur. Een groot gedeelte van het gebied is niet meer toegankelijk voor
basis van kosten van vergelijkbare projecten. De exacte bedragen zijn zeer
gemotoriseerd verkeer en daarmee vermindert het geluid en de
onzeker en zijn geen begroting of raming. Wel kunnen we de scenario’s op
onvoorspelbare verstoringen. Scenario A scoort het minst goed op de
hoofdlijnen onderling vergelijken. Scenario C+ valt het duurst uit zowel wat
natuurwaarden. De toegankelijkheid van het gebied blijft immers vergelijkbaar
betreft de investeringskosten als de exploitatiekosten, door de aanleg van
met de huidige situatie en daarmee zijn de verwachte effecten van dit
twee transferia en de exploitatie van regelmatig rijdende busjes. Private
scenario min of meer gelijk met de autonome ontwikkeling
exploitatie van de busjes zou hierin wat ruimte kunnen bieden. Scenario C is het goedkoopst, gevolgd door Scenario A en B.
Op verkeer Van Scenario C en C+ verwachten we ook de grootste positieve effecten op
Kosten
A
B
C
C+
verkeersdrukte op de Posbank. De verkeerdrukte op de Diepesteeg, de
Investering
€€
€€€
€
€€€€
Beekhuizenseweg en de Schietbergseweg vermindert in dit scenario meer
Jaarlijks
€€
€€€
€
€€€€
dan in de andere scenario’s. In Scenario B wordt het alleen rustiger op de
(Zie bijlage F voor een specificatie van de €-tekens)
Diepesteeg en in Scenario A wordt met name de piekdrukte licht afgevlakt.
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
29
7.
Bijlagen
De grootste overlast wordt ervaren van te veel gemotoriseerd verkeer, geluid, afval, groepen racefietsers, loslopende honden. Men vermijdt de Posbank op de drukke dagen: in augustus wanneer de heide
A. Inzichten uit de vragenlijst Om de scenario's te voeden met ideeën van bezoekers van de Veluwezoom is er een vragenlijst opgesteld. Deze is door 1073 mensen beantwoord. De
bloeit en op zon- en feestdagen bij mooi weer. Op de vraag wat men zou doen als hij/zij het voor het zeggen had leidt tot de volgende typen antwoorden: Categorie
Maatregelen
Verkeersmaatregelen
Eenrichtingsverkeer, betaald parkeren, (deeltijd) afsluiten wegen, bijv. met slagboom, parkeren buiten de kern, Knip in de weg, autoluw gebied, afgesloten voor motors (bijv. bep. seizoen), geen doorgaand verkeer, Transferiums, Bepaalde gebieden alleen voor elektrisch vervoer, tolheffing, alleen omwonenden toegang met auto.
Toegang
Meerdere entrees, jaarpas voor toegang, toegangsprijs (ook voor wandelaars e.d.), horeca alleen te voet/fiets bereikbaar, vrij fietsen op alle paden, meerdere entrees, geen honden en fietsen toestaan, rolstoel pad/faciliteiten/verhuur
Alternatief vervoer
Witte fietsenplan, kabelbaan, elektrische tuktuk, zonnewagentjes, shuttlebus/pendelbus, grotere rol OV
De favoriete bezigheden zijn wandelen, fietsen, paardrijden en wild spotten.
Bezoekersstromen
Op de vraag hoe vaak men overlast ervaart wordt het volgende geantwoord: 8,7% ervaart nooit overlast 29,7% 25% van de bezoeken 30,8% 50% van de bezoeken 22,1% 75% van de bezoeken 8,8% altijd
Betere paden/parkeerplaatsen voor ruiters, MTBpaden apart, duidelijke paaltjes ruiterpaden, vaste routes waar iedereen zich aan houdt
Educatie/communicatie
Busrit met uitleg, borden wanneer het vol is, mensen passen zich aan de natuur, goede
respondenten komen met name uit de regio, maar ook het uit het westen en zuiden van het land. Het zijn vooral regelmatige bezoekers:
Scenario-onderzoek Masterplan Veluwezoom ■ juli 2021 ■ Wing ■ Bureau Buiten ■ VMC BV
30
Handhaving
• •
Goede relatie inwoners – boa’s, effectieve controles
Buitenland:
Als goede voorbeelden werden onder andere genoemd: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Schiermonnikoog: alleen auto’s van bewoners (met uitzonderingen) Voornes duin: rolstoel pad Maasduinen: gemotoriseerd tot ingang daarna wandel en fietsgebied
informatievoorziening, informatie over afval/impact van afval, respect voor cultuur en natuur, duidelijke bewegwijzering
NP Hoge Veluwe: eenrichtingsverkeer, betaald parkeren, toegangspas voor het hele jaar, witte fietsenplan Achterhoek: alleen aanwonenden mogen met de auto op zandwegen en in natuurgebieden Montferland: betere routes/parkeerplaatsen voor ruiters Midden-Drenthe: inwoners hebben korte lijn met boa’s Renesse: transferiums Amsterdam: vergroten areaal stadsparken om drukte te verminderen Ginkelse heide: weinig parkeerruimte en weinig horeca --> rustig Limburg: dijken zijn afgesloten voor motors, veel meer afvalbakken Uiterwaarden Wageningen: natte en droge gebieden verbinden Westerbouwing: kabelbaan omhoog. Utrecht: lekdijk, motorverbod 1 maart tot 1 november Sallandse heuvelrug: parkeerbeleid, meer verschillende entrees Hoog Buurlo Alverschotweg: wildscherm Biesbosch: bepaalde plekken alleen voor bootjes met elektrische motor Nijmegen: apart MTB-pad Brunssummerheide: apart MTB pad Ede: mooie nieuwe paaltjes bij ruiterpaden, maaien en rooien Vlissingen: zonnewagentjes Den Haag: Meijendaal, slagbomen, vol = vol. Lathum: recreatieschap toegang met slagbomen Kasteel Doorwerth: grote parkeerplaats vanwaar je kan wandelen en fietsen Waddeneilanden: Terschelling: alleen fietsend recreatief verkeer Vlieland: autovrij