Bijlage bij bijdrage M. van Seventer - Rapport-motivaction-luchtvaart-in-nederland-draagvlakonderzoek-meting-2020

Frequentie privévliegers geven vaker aan interesse te hebben in het thema luchtvaart in Nederland (50% vs. 31%) Ze geven vaker aan hier veel over te weten (24% vs. 12%) Ze hebben vaker meestal een mening over het onderwerp als ze er iets over vernemen (42% vs. 32%) Ze willen vaker betrokken worden door de overheid bij het maken van keuzes voor de luchtvaart van de toekomst (34% vs. 26%)

Eigen bijdrage: frequente privévliegers minder vaak bereid hun vliegfrequentie te minderen Frequente privévliegers zijn minder vaak dan andere vliegreizigers bereid om:  Bewust vliegen: o Zich vooraf te verdiepen in de verschillende vervoermiddelen waarmee ze op hun vakantiebestemming kunnen komen ( 50% vs. 57% van de totale groep Nederlanders die weleens privé vliegreizen maken)  Vliegfrequentie: o Na de coronacrisis niet ieder jaar met het vliegtuig op vakantie te gaan (36% vs. 47%)  Verre vluchten:  Na de coronacrisis minder verre vliegreizen te maken dan voor de coronacrisis (29% vs. 34%)  Korte vluchten:  Na de coronacrisis op lange afstanden binnen Europa vaker met een nachttrein te reizen (auto/slaaptrein) in plaats van het vliegtuig (36% vs. 42%) Vliegbeleving in tijden van corona: frequente privévliegers zijn tijdens de coronacrisis (meer) gaan beseffen niet zonder vliegen te kunnen Frequente privévliegers verwachten post-corona vaker meer privé te gaan vliegen dan pre-corona (12% vs. 7% van alle privévliegers ). Zij zijn het vaker eens met de volgende stellingen omtrent de beleving van vliegen in tijden van corona dan privévliegers gemiddeld:  Ik ben tijdens de coronacrisis (meer) gaan beseffen dat ik niet zonder vliegreizen kan (28% vs.

19%)  Ik heb tijdens de coronacrisis gemerkt dat communicatie op afstand geen goed alternatief is voor een vliegreis (30% vs. 24%)

Motivaction International B.V.

61

Zij zijn het minder vaak eens met de volgende stellingen omtrent de coronacrisis dan gemiddeld Nederland:  Luchtvaart speelt een grote rol bij de verspreiding van infectieziekten (zoals corona) (landelijk: 38% vs. 44%)  Ik ben tijdens de coronacrisis (meer) gaan beseffen hoe schadelijk vliegen is voor klimaat en milieu (25% vs. 31%)  Ik ben tijdens de coronacrisis (meer) gaan beseffen dat ik eigenlijk prima zonder vliegreizen kan (27% vs. 34%) Hinderbeleving: frequente privévliegers ervaren vaker geluidsoverlast van nabijgelegen treinstation of treinspoor Niet-vliegers die aangeven binnen een straal van 10km van een treinstation en treinspoor te wonen, ervaren daarvan vaker geluidsoverlast dan andere Nederlanders (treinstation: 2,2 vs. 1,8, treinspoor: 2,7 vs. 2,1). Achtergrondkenmerken: frequente privévliegers vaker hoogopgeleid, boven modaal inkomen en in loondienst in het bedrijfsleven Frequente privévliegers wijken af op de volgende achtergrondkenmerken: Opleiding:  Vaker hoogopgeleid (38% s. 27% van de totale Nederlandse bevolking) Bruto gezinsinkomen:  Vaker boven modaal (40% vs. 28%) Werkzaamheid:  Vaker in loondienst buiten de overheid (51% vs. 43%)  Minder vaak huisvrouw of huisman (2% vs. 7%) Regio  Wonen vaker zeer sterk stedelijk (27% vs. 22%)

Hoogfrequente privévliegers Een tiende van de bevolking (8%, n=138 voor weging) heeft de drie jaren voor de coronacrisis gemiddeld 3 keer per jaar of vaker voor privédoeleinden gevlogen. Dit noemen we hoogfrequente privévliegers. Samenvattend: hoogfrequente vliegers zijn tijdens coronacrisis vaker gaan beseffen niet zonder vliegen te kunnen en willen post-corona vaker inhaalslag maken Nederlanders die drie keer per jaar of vaker vliegen zijn vaker hoogopgeleide mannen met een hoog inkomen en ondernemers. Zij vinden dat de luchtvaart post-corona moet kunnen doorgroeien. Materialistische waarden (economie, bereikbaarheid en reisgemak) vinden zij vaker belangrijk en ecologische waarden juist minder vaak. Maatregelen die groei beperken wijzen zij vaker af. Ze zijn ook minder bereid zelf minder te gaan vliegen of CO2-uitstoot te compenseren. Tijdens de coronacrisis zijn zij meer gaan beseffen niet zonder vliegreizen te kunnen en zij willen post-corona vaker een inhaalslag maken. Draagvlak luchtvaart: hoogfrequente privévliegers positiever over luchtvaart en groei daarvan 

Hoogfrequente privé vliegers zijn bovengemiddeld positief over de luchtvaart in Nederland (8,1 vs. 7,0 onder de totale Nederlandse bevolking). Bovendien vinden zij vaker dat de luchtvaart zou moeten kunnen doorgroeien ten opzichte van precorona (24% vs. 14%), en vinden zij dit ook veel vaker acceptabel (57% vs. 29%).

Prioriteiten bij luchtvaart: hoogfrequente privévliegers geven meer prioriteit aan gemak en economie, en minder aan reductie geluidhinder en natuur en milieu 

Hoogfrequente privévliegers geven meer prioriteit aan:

Motivaction International B.V.

62

o o o o o o 

Sterke economie (landelijk: 5,5 vs. 5,1, regionaal: 5,4 vs. 5,5) Werkgelegenheid (landelijk: 5,4 vs. 5,0, regionaal: 5,3 vs. 4,9) Goede bereikbaarheid van Nederland vanuit het buitenland (landelijk: 5,2 vs. 4,6, regionaal: 4,9 vs. 4,3) Goede bereikbaarheid van het buitenland (landelijk: 5,3 vs. 4,6, regionaal: 5,1 vs. 4,3) Veiligheid van de luchtvaart in de eigen regio (5,6 vs. 5,4 Reisgemak (landelijk: 5,1 vs. 4,4, regionaal: 5,0 vs. 4,3)

Zij geven minder prioriteit aan: o Bescherming van het klimaat en milieu in het algemeen (landelijk: 4,9 vs. 5,3, regionaal: 4,9 vs. 5,3)  Beperken van geluidhinder (landelijk: 4,5 vs. 4,9, regionaal: 4,5 vs. 4,7)  Ruimte voor natuur en landschap (landschap: 4,9 vs. 5,3, regionaal: 4,9 vs. 5,3)

Maatregelen: hoogfrequentie privévliegers positiever over maatregelen gericht op groei en negatiever over verduurzaming Hoogfrequente privévliegers zijn positiever over de volgende maatregelen:  Financiële maatregelen voor vliegreizigers:  Vliegen goedkoper maken voor reizigers met zuinigere en stillere vliegtuigen (66% vs. 53% van de totale Nederlandse bevolking)  Verduurzamen van luchtvaartmaatschappijen:  Bieden van voordelen aan luchtvaartmaatschappijen die verduurzamen (67% vs. 59%)  Verleggen van vliegroutes naar stedelijke gebied of natuurgebied:  Zoveel als mogelijk vliegen boven natuurgebieden, om geluidhinder voor inwoners te verminderen (35% vs. 22%)  Direct of indirect vliegen om geluidhinder of CO2-uitstoot te beperken:  Zo rechtstreeks mogelijk vliegen voor zo min mogelijk CO2-uitstoot, maar met mogelijk meer (geluid)hinder voor stad/natuur (47% vs. 35%)  Verplaatsen van vluchten tussen luchthavens:  Verplaatsing van vluchten van Schiphol naar kleinere luchthavens in Nederland (52% vs. 37%)  Verdeling van luchtvaartgroei:  Meer vluchten na de coronacrisis dan voor de crisis, zowel op Schiphol als op de kleinere luchthavens (48% vs. 22%)  Meer vluchten op Schiphol na de coronacrisis dan voor de coronacrisis (39% vs. 20%)  Meer vluchten op de kleinere luchthavens na de coronacrisis ten opzichte van voor de coronacrisis (43% vs.

26%) Hoogfrequente privévliegers zijn minder positief over de volgende maatregelen:  Financiële maatregelen voor vliegreizigers:  Het invoeren van een vliegtaks (31% vs. 44%)  Verduurzamen van luchtvaartmaatschappijen: o Duurder maken van aankomst of vertrek van vliegtuigen die veel lawaai of vervuiling veroorzaken (54% vs. 63%) o Luchtvaartmaatschappijen verplichten om gebruik te maken van schone, duurzame brandstoffen (66% vs. 74%) o Verduurzaming op vliegvelden van de afhandeling op de grond (66% vs. 73%)  Verdeling van luchtvaartkrimp:  Minder vluchten na de coronacrisis dan voor de coronacrisis, zowel op Schiphol als op de kleinere luchthavens (30% vs. 46%)  Minder vluchten op Schiphol na de coronacrisis ten opzichte van voor de coronacrisis (29% vs. 35%)  Overige maatregelen: o Het gebruik van de trein aantrekkelijker maken als alternatief voor korte vliegafstanden (70% vs. 78%)

Motivaction International B.V.

63

Actoren: hoogfrequente privévliegers zien vliegconsumenten vaker als verantwoordelijk voor toekomstbestendig maken luchtvaart  

Hoogfrequente privévliegers zien consumenten die vliegreizen maken vaker dan gemiddeld als verantwoordelijk voor oplossingen om de luchtvaart in Nederland toekomst klaar te maken (11% vs. 5%) Maatschappelijke organisaties (zoals milieu- en natuurorganisaties) achten zij hier minder verantwoordelijk voor (3% vs. 7%).

Interesse: hoogfrequente privévliegers voelen zich meer betrokken bij het thema luchtvaart    

Hoogfrequente privévliegers vliegers geven vaker aan interesse te hebben in het thema luchtvaart in Nederland (59% vs. 31% van de totale Nederlandse bevolking). Ook geven zij vaker aan hier veel over te weten (29% vs. 12%), Zij hebben er vaker een mening over als ze er iets over vernemen (61% vs. 32%), Zij willen vaker betrokken worden door de overheid bij besluitvorming over de luchtvaart van de toekomst (40% vs. 26%).

Eigen bijdrage: hoogfrequente privévliegers zijn minder bereid tot minder vliegen of CO2uitstoot te compenseren Hoogfrequente privévliegers zijn minder vaak dan andere vliegreizigers bereid om:  Vliegfrequentie:  Niet elk jaar op reis te gaan met het vliegtuig (24% vs. 47%)  Verre vluchten:  Minder vaak een vliegreis te maken buiten Europa (29% vs. 35%)  Korte vluchten:  Minder vaak een vliegreis te maken binnen Europa (31% vs. 39%)  Vaker met de trein te reizen op korte vliegafstanden in plaats van met het vliegtuig ook al kost mij dat meer tijd en/of geld (30% vs. 40%)  Eigen kosten:  Een vrijwillige eigen bijdrage te betalen om de CO2-uitstoot van mijn vliegreis te compenseren (31% vs. 36%) Vliegbeleving in tijden van corona: hoogfrequente privévliegers zijn tijdens coronacrisis meer gaan beseffen niet zonder vliegreizen te kunnen en willen vaker inhaalslag maken Hoogfrequente privévliegers zijn het vaker eens met de volgende stellingen omtrent de beleving van vliegen in tijden van corona dan privévliegers gemiddeld:  Ik ben tijdens de coronacrisis (meer) gaan beseffen dat ik niet zonder vliegreizen kan (38% vs. 19%)  Ik heb vliegen zo gemist tijdens de coronacrisis dat ik na de coronacrisis een inhaalslag wil gaan  

maken door extra veel te gaan vliegen (17% vs. 9%) Ik verwacht dat ik na de coronacrisis meer ga vliegen omdat mijn financiële situatie beter zal zijn (21% vs. 10%) Ik heb tijdens de coronacrisis gemerkt dat communicatie op afstand geen goed alternatief is voor een vliegreis (41% vs. 24%)

Achtergrondkenmerken: hoogfrequente privévliegers zijn vaker hoogopgeleide mannen met een hoog inkomen en ondernemers Hoogfrequente privévliegers wijken af op de volgende achtergrondkenmerken: Geslacht:  Vaker man (60% vs. 49% van de totale Nederlandse bevolking) Leeftijd:  Vaker tussen de 25 t/m 34 (24% vs. 17% van de totale Nederlandse bevolking) Opleiding:  Vaker hoogopgeleid (48% vs. 27%) Bruto gezinsinkomen: Motivaction International B.V.

64



Vaker boven modaal (41% vs. 28%)

Werkzaamheid:  Vaker zelfstandig ondernemer (10% vs. 5%)  Minder vaak arbeidsongeschikt (1% vs. 7%) Regio:  Vaker uit de 3 grote gemeenten (24% vs. 12%)  Minder vaak uit oostelijke regio (13% vs. 20%)  Minder vaak uit noordelijke regio (3% vs. 10%)

Zakelijke vliegers Circa een tiende van de bevolking (13%, n=187 voor weging) heeft de drie jaren voor de coronacrisis weleens zakelijk gevlogen. Van deze groep vloog 90% ook voor privédoeleinden. Samenvattend: zakelijke vliegers vormen een heterogene groep, waarbinnen een deel vliegen minder is gaan waarderen tijdens de coronacrisis en een deel juist meer Zakelijke vliegers zijn vaker hoogopgeleide mannen met een hoog inkomen. Ze staan positiever tegenover de luchtvaart en vinden groei daarvan vaker acceptabel. Zij geven vaker prioriteit aan materialistische waarden (economie, reiscomfort, bereikbaarheid) en minder vaak aan ecologie en gezondheidsbescherming. Verder willen ze vaker minder hinder van vlieglawaai in hun eigen regio. Ze steunen dan ook vaker maatregelen die groei mogelijk maken, maar geluidshinder beperken. Ze zijn verder wel vaker bereid zelf minder te gaan vliegen en meer te gaan betalen ter compensatie van hun CO2-uitstoot. Tegelijkertijd verwacht deze groep post-corona vaker meer privé te gaan vliegen dan ze pre-corona deden. Zakelijke reizigers vormen dan ook een heterogene groep: een deel is negatiever geworden over vliegen door de coronacrisis, een ander deel juist positiever. Draagvlak luchtvaart: zakelijke vliegers positiever over luchtvaart en groei daarvan Zakelijke vliegers zijn positiever dan gemiddeld over de luchtvaart in Nederland (7,5 vs.

7,0 onder de totale Nederlandse bevolking). Zij vinden verdere groei van de luchtvaart ten opzichte van de situatie pre-corona vaker acceptabel (46% vs. 29%). Prioriteiten bij luchtvaart: zakelijke vliegers hechten meer aan economie, bereikbaarheid en reisgemak en minder aan milieu en bescherming van de gezondheid van reizigers 

Zakelijke vliegers geven meer prioriteit aan: o Sterke economie in de eigen regio (5,3 vs. 5,0 onder de totale Nederlandse bevolking) o Een goede bereikbaarheid vanuit het buitenland (landelijk: 5,0 vs. 4,6, regionaal: 4,7 vs. 4,3) o Een goede bereikbaarheid van het buitenland (landelijk: 5,0 vs. 4,6, regionaal: 4,8 vs. 4,3)  Het beperken van geluidshinder in de eigen regio (4,9 vs. 4,7)  Reisgemak (landelijk: 4,7 vs. 4,4, regionaal: 4,8 vs. 4,3)



Zakelijke vliegers geven minder prioriteit aan:  Bescherming van klimaat en milieu (landelijk: 5,1 vs. 5,3, regionaal: 5,1 vs. 5,3)  Veiligheid van de luchtvaart in Nederland (5,3 vs. 5,5)  Ruimte voor natuur en landschap (landelijk: 5,1 vs. 5,3)  Bescherming van de gezondheid van reizigers (5,0 vs. 5,4)

Maatregelen: zakelijke vliegers positiever over maatregelen gericht op luchtvaartgroei en reductie van geluidhinder Zakelijke vliegers positiever over de volgende maatregelen:  Financiële maatregelen voor vliegreizigers:  Vliegen goedkoper maken (bijv. lagere luchthavenbelasting) voor reizigers die vliegen met zuinigere en stillere vliegtuigen (63% vs. 53% van de totale Nederlandse bevolking)  Verleggen van vliegroutes naar stedelijk gebied of natuurgebied: Motivaction International B.V.

65











Om stad en natuur heen vliegen om (geluid)hinder te verminderen, maar met mogelijk meer CO2-uitstoot (43% vs. 23%) Direct of indirect vliegen om geluidhinder of CO2-uitstoot te beperken:  Zoveel als mogelijk vliegen boven natuurgebieden, om geluidhinder voor inwoners te verminderen (36% vs. 22%)  Zo rechtstreeks mogelijk vliegen voor zo min mogelijk CO2-uitstoot, maar met mogelijk meer (geluid)hinder (45% vs. 35%) Verplaatsen van vluchten tussen luchthavens: o Verplaatsing van vluchten van Schiphol naar kleinere luchthavens in Nederland (48% vs. 37%) o Verplaatsing van vluchten van de kleinere luchthavens in Nederland naar Schiphol (37% vs. 24%) Verdeling van luchtvaartgroei: o Meer vluchten na de coronacrisis dan voor de coronacrisis, zowel op Schiphol als op de kleinere luchthavens (40% vs. 22%) o Meer vluchten op Schiphol na de coronacrisis dan voor de coronacrisis (37% vs. 20%) o Meer vluchten op kleinere luchthavens na de coronacrisis dan voor de coronacrisis (37% vs. 26%) o Opvallend genoeg ook: minder vluchten op de kleinere luchthavens na de coronacrisis dan voor de coronacrisis (35% vs. 24%) Overige maatregelen:  Schiphol verplaatsen naar of uitbreiden met een vliegveld op een eiland in de Noordzee (51% vs. 38%)

Zakelijke vliegers zijn minder positief over de volgende maatregelen:  Verduurzamen van vliegtuigen en afhandeling op de grond: o Luchtvaartmaatschappijen verplichten om gebruik te maken van schone, duurzame brandstoffen (65% vs. 74%) o Verduurzaming op vliegvelden van de afhandeling op de grond (68% vs. 73%)  Overige maatregelen: o Het gebruik van de trein aantrekkelijker maken als alternatief voor korte vliegafstanden (73% vs. 78%) Actoren: zakelijke vliegers zien vliegconsumenten vaker als verantwoordelijk voor het toekomstbestendig maken van de luchtvaart  

Zakelijke vliegers zien consumenten die vliegreizen maken vaker dan gemiddeld als verantwoordelijk voor oplossingen om de luchtvaart in Nederland toekomst klaar te maken (10% vs. 5% van de totale Nederlandse bevolking) Kabinet/regering achten zij hier minder vaak verantwoordelijk voor dan andere vliegers (36% vs. 45%).

Interesse: zakelijke vliegers voelen zich meer betrokken bij het thema luchtvaart in Nederland    

Zakelijke vliegers geven vaker aan interesse te hebben in het thema luchtvaart in Nederland (57% vs. 31% van de totale Nederlandse bevolking) Ook geven zij vaker aan hier veel van te weten (38% vs. 12%), Ze hebben vaker een mening over luchtvaart als ze er iets over vernemen (54% vs. 35%), Ze willen vaker betrokken worden door de overheid bij besluitvorming over de luchtvaart van de toekomst (46% vs. 26%).

Eigen bijdrage: zakelijke vliegers zijn vaker bereid minder te gaan vliegen en meer te betalen ter compensatie van hun CO2-uitstoot   

Zakelijke vliegers maakten voor de coronacrisis gemiddeld 2,9 privévluchten per jaar (tegenover 1,1 onder de totale Nederlandse bevolking) en 4,6 zakelijke vluchten (tegenover 0,6 onder de totale Nederlandse bevolking). Gedurende de periode van september 2019 tot en met augustus 2020 maakten zij gemiddeld 2,1 privévluchten (tegenover 0,6 onder de totale Nederlandse bevolking) en 2,6 zakelijke vluchten (tegenover 0,3 onder de totale Nederlandse bevolking). In de rest van 2020 en 2021 verwachten zij vaker een vliegreis te maken voor privédoeleinden (41% vs. 18%).

Motivaction International B.V.

66

Zakelijke vliegers vinden vaker dan andere vliegreizigers dat zij zelf een bijdrage kunnen leveren aan het beperken van de negatieve effecten van luchtvaart (53% vs. 44% van de totale Nederlandse bevolking). Zij zijn vaker dan andere vliegreizigers bereid om:  Bewust vliegen  Wanneer ze op vliegvakantie gaan, uit te zoeken hoe zuinig het vliegtuig is waarmee zij reizen (35% vs. 14%)  Vliegfrequentie: o Na de coronacrisis minder vaak een vliegreis te maken dan dat ze voor de coronacrisis gewend waren (50% vs. 39%)  Verre vluchten: o Na de coronacrisis minder verre vliegreizen te maken dan voor de coronacrisis (43% vs. 34%)  Korte vluchten: o Na de coronacrisis minder vaak een vliegreis te maken binnen Europa dan ik voor de coronacrisis gewend was (44% vs. 39%)  Vakantie in eigen land: o Na de coronacrisis vaker op vakantie te gaan in eigen land dan voor de coronacrisis (44% vs. 33%)  Eigen kosten:  Een vrijwillige eigen bijdrage te betalen om de CO2-uitstoot van hun vliegreis te compenseren (43% vs. 36%)  Meer te betalen voor een vliegticket door een belasting op vliegtickets of vliegtuigbrandstof (42% vs. 37%) Vliegbeleving in tijden van corona: een deel van de zakelijke vliegers is negatiever geworden over vliegen door de coronacrisis, een ander deel juist positiever Zakelijke vliegers verwachten post-corona vaker meer privé te gaan vliegen dan pre-corona (19% vs.

7% van alle privévliegers ). Zij zijn het vaker eens met de volgende stellingen omtrent de beleving van vliegen in tijden van corona dan privévliegers gemiddeld:  Als de coronapandemie voorbij is en ik een vliegreis zou maken, denk ik dat ik risico loop besmet te raken met een andere, nieuwe infectieziekte (33% vs. 21%)  Ik ben tijdens de coronacrisis (meer) gaan beseffen hoe schadelijk vliegen is voor klimaat en milieu (41% vs. 31%)  Ik ben tijdens de coronacrisis (meer) gaan beseffen dat ik eigenlijk prima zonder vliegreizen kan 41% vs. 34%)  Ik ben tijdens de coronacrisis (meer) gaan beseffen dat ik niet zonder vliegreizen kan (32% vs. 19%)  Ik heb vliegen zo gemist tijdens de coronacrisis dat ik na de coronacrisis een inhaalslag wil gaan maken door extra veel te gaan vliegen (19% vs. 9%)  Ik ben tijdens de coronacrisis vakantie in eigen land (meer) gaan waarderen (45% vs. 39%)  Ik verwacht dat ik na de coronacrisis minder ga vliegen omdat mijn financiële situatie slechter zal zijn (28% vs. 20%)  Ik verwacht dat ik na de coronacrisis meer ga vliegen omdat mijn financiële situatie beter zal zijn (21% vs. 10%)  Ik heb tijdens de coronacrisis gemerkt dat communicatie op afstand (zoals videoconferencing) geen goed alternatief is voor een vliegreis (45% vs. 24%) Hinderbeleving: zakelijke mobiliteitsvoorzieningen 

vliegers

ervaren

meer

geluidhinder

van

wonen

nabij

Zakelijke vliegers die aangeven binnen een straal van 10km van een luchthaven te wonen, ervaren daarvan meer geluidsoverlast dan gemiddeld (5,3 vs. 4,0). Hetzelfde geldt voor vliegroutes (4,3 vs. 3,8), snelwegen (4,1 vs. 2,4), treinsporen (3,4 vs. 2,1) en treinstations (3,1 vs. 1,8).

Motivaction International B.V.

67

Achtergrondkenmerken: zakelijke vliegers zijn vaker mannen met een hoge opleiding en een hoog inkomen Zakelijke reizigers wijken af op de volgende achtergrondkenmerken: Geslacht:  Vaker man (72% vs. 49% van de totale Nederlandse bevolking) Leeftijd:  Vaker tussen de 25 en 44 jaar (56% vs. 34%) Opleiding:  Vaker hoogopgeleid (53% vs. 27%) Bruto gezinsinkomen:  Vaker boven modaal (54% vs. 28%) Werkzaamheid:  Vaker zelfstandig ondernemer (10% vs. 5%)  Vaker in loondienst buiten de overheid (58% vs. 42%) Regio:  Vaker wonend in de drie grote gemeenten (17% vs. 12%) Samenstelling huishouden  Vaker samenwonend (18% vs. 13%)  Vaker thuiswonende kinderen (52% vs. 34%)

Motivaction International B.V.

68

Bijlage 2: Vragenlijst Vragenlijst Spontane beleving van de luchtvaart in Nederland Allen Waar denk je aan bij luchtvaart in Nederland? Je mag alles invullen wat in je opkomt. - Invoerveldtekst (5 keer) - Weet niet/geen mening Draagvlak voor luchtvaart in Nederland Allen Deze vragenlijst gaat over de luchtvaart in Nederland. Daarmee bedoelen we zowel personenvervoer als vrachtvervoer door middel van vliegtuigen uit of naar Nederland en alle infrastructuur en diensten die hierbij een rol spelen, zoals vliegtuigen, vliegvelden, vliegroutes, vliegtuigmaatschappijen en toeleveranciers. Allen Op een schaal van 1 tot 10, in hoeverre sta jij over het algemeen positief of negatief tegenover de luchtvaart in Nederland? Een 1 staat voor zeer negatief, een 10 voor zeer positief. 1 Zeer negatief || 10 Zeer positief Weet niet/geen mening Allen Stel dat de coronacrisis over een tijd voorbij is en er weer normaal gevlogen kan worden in alle landen. In hoeverre vind je dat het aantal vluchten van en naar Nederland moet afnemen, gelijk moet blijven of moet kunnen toenemen ten opzichte van voor de coronacrisis? Na de coronacrisis moet het aantal vluchten vanuit en naar Nederland ten opzichte van voor de coronacrisis ...

- Zeer sterk afnemen - Sterk afnemen - Een beetje afnemen - Hetzelfde blijven - Een beetje kunnen toenemen - Sterk kunnen toenemen - Zeer sterk kunnen toenemen - Weet niet/geen mening Indien krimp (1-3) Waarom vind je dat het aantal vluchten vanuit en naar Nederland na de coronacrisis zou moeten afnemen ten opzichte van voor de coronacrisis? Motivaction International B.V.

69

-

Invoerveld tekst Weet niet/geen mening

Indien gelijk blijven (4) Waarom vind je dat het aantal vluchten vanuit en naar Nederland na de coronacrisis gelijk zou moeten blijven ten opzichte van voor de coronacrisis? - Invoerveld tekst - Weet niet/geen mening Indien groei (5-7) Waarom vind je dat het aantal vluchten vanuit en naar Nederland na de coronacrisis zou moeten kunnen toenemen ten opzichte van voor de coronacrisis? - Invoerveld tekst - Weet niet/geen mening Allen In hoeverre vind je het acceptabel als het aantal vluchten van en naar Nederland na de coronacrisis toeneemt ten opzichte van voor de coronacrisis? - Zeker niet acceptabel - Niet acceptabel - Niet acceptabel, niet onacceptabel - Wel acceptabel - Zeker wel acceptabel - Weet niet/geen mening Beïnvloeders van het draagvlak Allen In hoeverre vind jij dat de volgende doelen prioriteit moeten hebben in Nederland als we het hebben over de luchtvaart? Per onderwerp horen we steeds graag je mening op twee niveaus: nationaal en regionaal. 1. Economie > Een sterke Nederlandse economie > Een sterke economie in jouw regio 2. Werkgelegenheid > Veel werkgelegenheid in Nederland > Veel werkgelegenheid in jouw regio 3. Bereikbaarheid Nederland > Een goede bereikbaarheid van Nederland vanuit het buitenland > Een goede bereikbaarheid van jouw regio vanuit het buitenland 4.

Bereikbaarheid buitenland > Een goede bereikbaarheid van het buitenland vanuit Nederland > Een goede bereikbaarheid van het buitenland vanuit jouw regio 5. Klimaat en milieu > Bescherming van het klimaat en milieu in het algemeen > Een goede milieu- en luchtkwaliteit in jouw regio Motivaction International B.V.

70

6. Geluidshinder > Het beperken van geluidshinder in Nederland > Het beperken van geluidshinder in jouw regio 7. Veiligheid > De veiligheid van de luchtvaart in Nederland > De veiligheid van de luchtvaart in jouw regio 8. Natuur en landoppervlakte > Ruimte voor natuur en landschap in Nederland > Ruimte voor natuur en landschap in jouw regio 9. Comfort voor reizigers > Gemakkelijk en aangenaam reizen vanuit en naar Nederland (we doelen hierbij op de reis zelf) > Gemakkelijk en aangenaam reizen vanuit en naar jouw regio (we doelen hierbij op de reis zelf) 10.Gezondheid reizigers > Bescherming van de gezondheid van reizigers (o.a. minimaliseren kans verspreiding infectieziekten) -

Totaal geen prioriteit Zeer lage prioriteit Lage prioriteit Niet een hoge, niet een lage prioriteit Hoge prioriteit Zeer hoge prioriteit Allerhoogste prioriteit Weet niet/ geen mening

Oplossingsrichtingen Allen De luchtvaart in Nederland biedt voor- en nadelen. In hoeverre sta jij positief of negatief tegenover de volgende 20 mogelijke maatregelen met betrekking tot de luchtvaart in Nederland?  Vliegen duurder maken door de invoering van een ‘vliegtaks’ (belasting op vliegtickets).  Vliegen goedkoper maken (bijv. lagere luchthavenbelasting) voor reizigers die vliegen met zuinigere en stillere vliegtuigen.  Duurder maken van aankomst of vertrek van vliegtuigen die veel lawaai of vervuiling veroorzaken.  Bieden van voordelen aan luchtvaartmaatschappijen die verduurzamen, zoals het goedkoper maken van aankomst of vertrek, gunstigere vertrektijden of de dichtstbijzijnde gates.  Luchtvaartmaatschappijen verplichten om gebruik te maken van schone, duurzame brandstoffen (zoals biokerosine of waterstof)  Ontwikkeling van elektrische vliegtuigen en van hybride vliegtuigen (deels biokerosine, deels elektrisch) voor de korte afstanden stimuleren.  Ontwikkeling van vliegtuigen met stillere en zuiniger motoren stimuleren.  Verduurzaming op vliegvelden van de afhandeling op de grond (zoals het schoner en zuiniger maken van het in- en uitstappen, bagage, post en vracht, tanken, schoonmaken en cateren).

Motivaction International B.V.

71

 Zoveel als mogelijk vliegen boven stedelijke gebieden om geluidhinder in natuurgebieden te beperken.  Zoveel als mogelijk vliegen boven natuurgebieden om geluidhinder in stedelijke gebieden te beperken  Zo rechtstreeks mogelijk vliegen voor zo min mogelijk CO2-uitstoot, maar met mogelijk meer (geluid)hinder voor stad en natuur.  Om stad en natuur heen vliegen om (geluid)hinder te verminderen, maar met mogelijk meer CO2-uitstoot (omdat de vliegroute minder rechtstreeks is).  Zoveel mogelijk vliegen vanaf één luchthaven in plaats van spreiden over meerdere luchthavens in Nederland  Vliegverkeer per luchthaven beperken tot zo min mogelijk verschillende vliegroutes in plaats van spreiden over zoveel mogelijk verschillende vliegroutes  Vliegverkeer voorspelbaarder maken, waardoor minder vluchten moeten afwijken van hun geplande traject.  Schiphol verplaatsen naar of uitbreiden met een vliegveld op een eiland in de Noordzee.  Het gebruik van de trein aantrekkelijker maken als alternatief voor korte vliegafstanden  Verplaatsing van vluchten van Schiphol naar kleinere luchthavens in Nederland  Verplaatsing van vluchten van de kleinere luchthavens in Nederland naar Schiphol Allen Stel dat de coronacrisis voorbij is en er weer normaal gevlogen kan worden in alle landen. In hoeverre sta jij positief of negatief tegenover de volgende 6 mogelijke maatregelen na de coronacrisis?

 Meer vluchten op Schiphol na de coronacrisis dan voor de coronacrisis; geen verandering van het aantal vluchten op de kleinere luchthavens  Meer vluchten op de kleinere luchthavens na de coronacrisis dan voor de coronacrisis; geen verandering van het aantal vluchten op Schiphol  Meer vluchten na de coronacrisis dan voor de coronacrisis zowel op Schiphol als op de kleinere luchthavens  Minder vluchten op Schiphol na de coronacrisis dan voor de coronacrisis; geen verandering van het aantal vluchten op de kleinere luchthavens  Minder vluchten op de kleinere luchthavens na de coronacrisis dan voor de coronacrisis; geen verandering van het aantal vluchten op Schiphol  Minder vluchten na de coronacrisis dan voor de coronacrisis zowel op Schiphol als op de kleinere luchthavens -

Zeer negatief Negatief Niet positief, niet negatief Positief Zeer positief Weet niet/geen mening

Motivaction International B.V.

72

Verantwoordelijkheid Allen Welke partijen bepalen volgens jou op dit moment voor het grootste deel hoe de luchtvaart in Nederland georganiseerd is? Maximaal drie antwoorden mogelijk - Luchthavens - Luchtvaartmaatschappijen - Luchtvaartindustrie (o.a. bouwers van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen) - Brandstofleveranciers - Het bedrijfsleven in het algemeen (o.a. import-export bedrijven) - Consumenten die vliegreizen maken - Zakelijke reizigers - Consumenten die producten uit andere landen kopen - Europese Unie - Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - Provincies - Gemeenten - Universiteiten en onderzoeksinstituten - Maatschappelijke organisaties (zoals milieu- en natuurorganisaties) - Inwoners van Nederland - Omwonenden van luchthavens - Gezondheidsinstanties zoals RIVM en Outbreak Management Team - Kabinet/regering - Anders, namelijk: - Weet niet/geen mening Allen Wie vind je het meest verantwoordelijk voor het aandragen van oplossingen om de luchtvaart in Nederland klaar voor de toekomst te maken? Maximaal drie antwoorden mogelijk - Luchthavens - Luchtvaartmaatschappijen - Luchtvaartindustrie (o.a. bouwers van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen) - Brandstofleveranciers - Het bedrijfsleven in het algemeen (o.a.

import-export bedrijven) - Consumenten die vliegreizen maken - Zakelijke reizigers - Consumenten die producten uit andere landen kopen - Europese Unie - Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - Provincies - Gemeenten - Universiteiten en onderzoeksinstituten - Maatschappelijke organisaties (zoals milieu- en natuurorganisaties) - Inwoners van Nederland - Omwonenden van luchthavens - Gezondheidsinstanties zoals RIVM en Outbreak Management Team - Kabinet/regering

Motivaction International B.V.

73

-

Anders, namelijk: Weet niet/geen mening

Eigen vlieggedrag burger/consument

Allen In hoeverre ben je het eens of oneens met de volgende stellingen? Persoonlijke interesse  Ik heb interesse in het onderwerp luchtvaart in Nederland  Ik weet veel over het onderwerp luchtvaart in Nederland  Als ik iets hoor of lees over luchtvaart in Nederland, dan heb ik daar meestal ook een mening over  Ik zou graag door de overheid betrokken willen worden bij het maken van voor de luchtvaart van de toekomst -

Zeer oneens Oneens Niet eens, niet oneens Eens Zeer eens Weet niet/geen mening

Allen Hoe vaak vloog je voor de coronacrisis gemiddeld per jaar … ? Je kunt het gemiddelde nemen van de drie jaar voor de coronacrisis. Een retour geldt als 1 vliegreis. - Privé (zoals vakanties of bezoek familie/vrienden) - Voor zaken Allen Hoe vaak heb je gevlogen in de periode tussen september 2019 tot en met augustus 2020? Een retour geldt als 1 vliegreis. Als je het niet meer precies weet, geef dan een schatting. - Privé (zoals vakanties of bezoek familie/vrienden) - Voor zaken Indien aantal privévluchten > 0 In hoeverre ben je het eens of oneens met de volgende stellingen? Eigen effectiviteit > Ik kan zelf een bijdrage leveren aan het beperken van de nadelige effecten van de luchtvaart Opofferingsgezindheid > Ik ben bereid meer te betalen voor een vliegticket door een belasting op vliegtickets of vliegtuigbrandstof > Als ik een vakantie uitzoek, verdiep ik mij in de verschillende vervoermiddelen waarmee ik op mijn bestemming kan komen > Als ik een vliegvakantie uitzoek, verdiep ik mij in hoe zuinig het vliegtuig is waarmee ik reis Motivaction International B.V.

74

>

Ik ben bereid een vrijwillige eigen bijdrage te betalen om de CO2-uitstoot van mijn vliegreis te compenseren (door bijvoorbeeld aanplanting van bomen) -

Zeer oneens Oneens Niet eens, niet oneens Eens Zeer eens Weet niet/geen mening

Indien aantal privévluchten > 0 Stel dat de coronacrisis voorbij is en er weer normaal gevlogen kan worden in alle landen. In hoeverre ben je het eens of oneens met de volgende stellingen over vliegreizen als de coronacrisis voorbij is? Als de coronacrisis voorbij is ben ik bereid om... Opofferingsgezindheid > Vaker dan ik voor de coronacrisis gewend was met de trein te reizen op korte vliegafstanden in plaats van met het vliegtuig, ook al kost mij dat meer tijd en/of geld > Minder vaak een vliegreis te maken dan ik voor de coronacrisis gewend was > Minder verre vliegreizen te maken dan ik voor de coronacrisis gewend was > Minder vaak een vliegreis te maken binnen Europa dan ik voor de coronacrisis gewend was > Minder vaak een vliegreis te maken buiten Europa dan ik voor de coronacrisis gewend was > Mijn vakanties vaker in eigen land te houden dan ik voor de coronacrisis gewend was > Niet elk jaar op reis te gaan met het vliegtuig > Op lange afstanden binnen Europa met een nachttrein te reizen (auto/slaaptrein) in plaats van het vliegtuig -

Zeer oneens Oneens Niet eens, niet oneens Eens Zeer eens Weet niet/geen mening

Allen Hoe waarschijnlijk is het dat je in de rest van 2020 en/of 2021 met het vliegtuig op reis gaat voor privédoelen? Het gaat hier dus niet om zakelijke reizen.      

Zeker niet Waarschijnlijk niet Misschien wel, misschien niet Waarschijnlijk wel Zeker wel Weet ik niet/geen mening

Motivaction International B.V.

75

Impact coronacrisis op vlieggedrag o.b.v. zelfreflectie Indien aantal privévluchten > 0 Stel dat de coronacrisis voorbij is en er weer normaal gevlogen kan worden in alle landen. Verwacht je dan evenveel, minder of meer te gaan vliegen voor privédoelen dan je gewend was voor de coronacrisis?    

Evenveel als ik gewend was Minder dan ik gewend was Meer dan ik gewend was Weet ik niet / geen mening

Indien aantal zakelijke vluchten > 0 Stel opnieuw dat de coronacrisis voorbij is en er weer normaal gevlogen kan worden in alle landen. Verwacht je dan evenveel, minder of meer te gaan vliegen voor zakelijke doelen dan je gewend was voor de coronacrisis?    

Evenveel als ik gewend was Minder dan ik gewend was Meer dan ik gewend was Weet ik niet / geen mening

Indien aantal privévluchten > 0 In hoeverre ben je het eens met de volgende stellingen over vliegreizen en corona? > > > > > > > > > > > > >

Ik denk dat de luchtvaart een grote rol speelt bij de verspreiding van infectieziekten (zoals corona) over de wereld. Ik denk dat de luchtvaart een grote rol speelt bij de verspreiding van infectieziekten (zoals corona) over Nederland. Ik maak me zorgen dat ik besmet raak met corona als ik binnenkort een vliegreis zou maken Je kunt nooit zeker weten of de coronapandemie in de toekomst helemaal voorbij is Als de coronapandemie voorbij is en ik een vliegreis zou maken, denk ik dat ik risico loop besmet te raken met een andere, nieuwe infectieziekte Ik ben bang dat ik vast kom te zitten in het buitenland als ik een vliegreis zou maken tijdens de coronapandemie Ik ben bang dat mijn reiskosten niet gedekt zijn door de verzekering als ik een vliegreis zou maken tijdens de coronapandemie Ik ben tijdens de coronacrisis (meer) gaan beseffen hoe schadelijk vliegen is voor klimaat en milieu Ik ben tijdens de coronacrisis (meer) gaan beseffen dat ik eigenlijk prima zonder vliegreizen kan Ik ben tijdens de coronacrisis (meer) gaan beseffen dat ik niet zonder vliegreizen kan Ik heb vliegen zo gemist tijdens de coronacrisis dat ik na de coronacrisis een inhaalslag wil gaan maken door extra veel te gaan vliegen Ik ben tijdens de coronacrisis (meer) gaan beseffen dat er goede alternatieve vervoermiddelen zijn voor vliegreizen, zoals auto en trein Ik ben tijdens de coronacrisis vakantie in

eigen land (meer) gaan waarderen

Motivaction International B.V.

76

> > > >

Ik verwacht dat ik na de coronacrisis minder ga vliegen omdat mijn financiële situatie slechter zal zijn Ik verwacht dat ik na de coronacrisis meer ga vliegen omdat mijn financiële situatie beter zal zijn Ik heb tijdens de coronacrisis gemerkt dat communicatie op afstand (zoals videoconferencing) een goed alternatief is voor een vliegreis Ik heb tijdens de coronacrisis gemerkt dat communicatie op afstand (zoals videoconferencing) geen goed alternatief is voor een vliegreis -

Zeer oneens Oneens Niet eens, niet oneens Eens Zeer eens Weet niet/geen mening

Hinderbeleving Allen Kun je voor elk van de volgende zaken aangeven, hoe ver van je huis de dichtstbijzijnde … zich bevindt? Indien je het niet precies weet, probeer dan een schatting te maken.     

Een vliegveld Een vliegroute Een snelweg Een treinspoor Een treinstation - Dichterbij dan 500 meter - Tussen 500 meter en 1 kilometer - Tussen 1 en 5 kilometer - Tussen 5 en 10 kilometer - Tussen 10 en 25 kilometer - Verder dan 25 kilometer - Ik kan geen schatting geven

Indien voorziening dichterbij dan 10 km is Je hebt net aangegeven dat de volgende zaken zich binnen 10 kilometer van je huis bevinden. In hoeverre ondervond je de afgelopen maanden hinder door geluidsoverlast van die zaken? 0 staat voor ‘totaal geen hinder’, 10 voor ‘extreem veel hinder’.     

Het vliegveld in je directe omgeving De vliegroute in je directe omgeving De snelweg in je directe omgeving Het treinspoor in je directe omgeving Het treinstation in je directe omgeving - 0 Totaal geen hinder || 10 Extreem veel hinder - Weet niet/geen mening

Allen Motivaction International B.V.

77

Stel: er wordt voor gekozen om de luchtvaart in Nederland na de coronacrisis uit te breiden om te kunnen voldoen aan een toenemende vraag naar vliegreizen bij consumenten en bedrijven. In hoeverre vind je het dan acceptabel als jouw buurt (meer) overlast ondervindt van de luchtvaart dan voor de coronacrisis voor de volgende typen overlast? > > > >

Meer geluidsoverlast na dan voor de coronacrisis Meer luchtverontreiniging na dan voor de coronacrisis Meer horizonvervuiling (aantasting van het uitzicht) na dan voor de coronacrisis Meer verkeersdrukte (door mensen die van en naar het vliegveld reizen) na dan voor de coronacrisis -

Zeer onacceptabel Onacceptabel Niet acceptabel, niet onacceptabel Acceptabel Zeer acceptabel Weet niet/geen mening

Indien jaarlijks bruto gezinsinkomen niet bekend (wil ik niet zeggen of geen antwoord) Er wordt tegenwoordig vaak gesproken over het begrip modaal inkomen. Momenteel ligt dat tussen de € 36.500 en € 43.499 (inclusief vakantiegeld) per jaar. Als je kijkt naar het totale bruto gezinsinkomen, ligt dat dan beneden modaal, ongeveer modaal of boven modaal? - Minimaal (minder dan €14.100) - Beneden modaal (€14.100 - €29.499) - Bijna modaal (€29.500 - €36.499) - Modaal (€36.500 - €43.499) - Tussen 1 en 2 keer modaal (€43.500 - €72.999) - Twee keer modaal (€73.000 - €87.099) - Meer dan 2 keer modaal (€87.100 of meer) - Wil ik niet zeggen Weet ik niet

Motivaction International B.V.

78

Bijlage 3: Gewogen en ongewogen data Kenmerken

Ongewogen

Gewogen

N

%

N

%

Mannen

871

49,9

852

48,8

Vrouwen

875

50,1

894

51,2

18 t/m 24 jaar

94

5,4

201

11,5

25 t/m 34 jaar

190

10,9

291

16,7

35 t/m 44 jaar

244

14,0

308

17,6

45 t/m 54 jaar

362

20,7

357

20,4

55 t/m 64 jaar

436

25,0

308

17,7

65 t/m 70 jaar

420

24,1

282

16,1

Hoog (wo/hbo)

522

29,9

476

27,3

Middel (havo/vwo/mbo/mavo)

891

51,0

904

51,7

Laag (ibo/basisschool/geen opleiding

333

19,1

366

21,0

3 grote gemeenten

164

9,4

205

11,7

West

508

29,1

518

29,7

Noord

197

11,3

182

10,4

Oost

361

20,7

346

19,8

Zuid

451

25,8

429

24,6

Randgemeenten

65

3,7

66

3,8

Moderne burgerij

400

22,9

385

22,0

Opwaarts mobielen

204

11,7

265

15,2

Postmaterialisten

213

12,2

172

9,9

Nieuwe conservatieven

169

9,7

145

8,3

Traditionele burgerij

229

13,1

210

12,0

Kosmopolieten

227

13,0

224

12,9

Postmoderne hedonisten

188

10,8

180

10,3

Gemaksgeoriënteerden

116

6,6

164

9,4

Geslacht

Leeftijd

Opleidingsniveau

Regio

Mentality

De minimaal toegepaste weegfactor is 0,56, de maximaal toegepaste 3,31.

Motivaction International B.V.

79

Bijlage 4: Auteursrecht Het auteursrecht op dit rapport ligt bij de opdrachtgever. Voor het vermelden van de naam Motivaction in publicaties op basis van deze rapportage – anders dan integrale publicatie – is echter schriftelijke toestemming vereist van Motivaction International B.V. Zie ook ons Pers- en publicatiebeleid. Beeldmateriaal Motivaction heeft datgene gedaan wat redelijkerwijs van ons verwacht kan worden om de rechthebbenden op beeldmateriaal te achterhalen. Mocht u desondanks menen recht te kunnen doen gelden op gebruikt beeldmateriaal, neem dan contact op met Motivaction.

Motivaction International B.V.

80