Bijlage behorende bij 21bb3175 Visie Cultuur op Zuid

te pakken, door een gebrek aan kwalitatieve en recreatieve

voelen, wat uitdagend is en stimulerend. Een plek waar

buitenruimte in de wijken, is het inmiddels uitgegroeid tot

jongeren kunnen samenkomen, hun talenten ont­wikkelen,

een samenwerking van verschillende belanghebbenden

werken en zich kunnen uiten. Met de oprichting van de

rondom de Maashaven in Rotterdam-Zuid. In dit deel van

met name het welzijn van vrouwen in de sociaal en economisch achtergestelde wijken te ver­beteren en daarmee de samenleving in Rotterdam. De vrouwen leren door theater te maken haar moge-

Inbedding

Programmaraad Zuidplein met en voor jongeren, wordt

de stad leven ongeveer 180 nationaliteiten. Het verbinden

lijkheden en grenzen ontdekken, maar vooral zich-

Cultuurbeleid en NPRZ Regio Deal

een gezamenlijk programma ontwikkeld. Een programma

van deze ver­schillende bewoners met elkaar, met onder-

zelf te uiten en zelfredzamer te zijn. Theater maken

dat zorgt voor meer aanbod dat aansluit bij de belangstel-

nemers en stadsplanners door middel van onderzoek en

is niet alleen leuk, maar het helpt hen om sterker

ling van deze jonge Rotterdammers, nieuw en vernieu-

programmering staat centraal in het stadslab. Op korte

in het leven te staan. Samen met vrouwen op Zuid

wend aanbod uit Zuid, en een hogere cultuur­participatie

termijn wordt het gebied geactiveerd met activiteiten in

wordt gewerkt aan een theatervoorstelling voor

van jongeren van Zuid. De leefbaarheid en veiligheid voor

samenwerking met lokale partijen. Op lange termijn wordt

een groot publiek met repetities, try-outs en lokale

jongeren en an­deren in het gebied wordt hiermee ook

er gebouwd aan een duurzame infrastructuur, netwerk

presentatie­momenten. Door samen voor een lan-

vergroot.

en inclusieve visie voor het gebied. Met het toekomstige

gere periode intensief met elkaar te werken en te

getijdenpark ontstaan er langs het water nieuwe kansen en

bouwen aan een eind­product ontstaan er nieuwe

mogelijkheden voor de aangrenzende wijken.

contacten, verbin­dingen en begrip. De deelnemers vinden elkaar in de affiniteit voor theater maken en leren zo elkaars talenten te ontdekken, verder te ontwikkelen en te waarderen. Door met een voorstelling naar buiten te treden worden zij ook ambassadeur voor nieuwe vrouwen waarin zij aantonen dat aan cultuur participeren niet alleen leuk is maar dat het ook daadwerkelijk iets oplevert.

40

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

Het versterken van de talentontwikkeling en het makersklimaat op Rotterdam-Zuid, zodat meer nieuwe cultuurmakers de kans krijgen om bij te dragen aan de culturele programmering en ontwikkelingen op Zuid.

Cumulatief resultaat Makers van Zuid ontdekken mogelijkheden en ontwikkelen zich. Makers verbinden zich aan instellingen op Zuid. Talent op Zuid wordt zichtbaar!

41

4 Handelingsperspectief 3

Stevige culturele infrastructuur In vergelijking met de rechter-Maasoever beschikt Zuid over een aanzienlijk kleiner aantal stedelijke en lokale culturele voorzieningen voor de presentatie van kunst en cultuur (podia en musea). Het gaat niet alleen om het aantal voorzieningen, maar ook om de diver­siteit in het aanbod en een gelaagd aanbod die een ontwikkeling (huidige bewoners of genieters op Zuid) of een verbinding mogelijk maakt (tussen huidige en toekomstige bewoners op Zuid). Voor het pre­senteren van een tentoonstelling, het opvoeren van een (urban)dansvoorstelling, maar ook het oefenen voor een spoken-word optreden of kleinschalige culturele ac­tiviteiten, is een fysieke ruimte nodig. Uitgangspunt is dan ook dat het aantal presentatie- en oefen­plekken voor kunst en Cultuur op Zuid de komende jaren omhoog moet.

Aandachtsgebieden Ontwikkelen fysieke culturele ruimte in de buurt (Lokale infrastructuur) Uitbouwen ankerpunten (Stedelijke infrastructuur) Broedplaatsen faciliteren (Innovatiehubs) Festivallocaties (Evenementen infrastructuur)

Dat is niet alleen relevant voor de bewoners van Zuid. Ook het toerisme vaart wel bij een toename van het aantal culturele presentatieplekken, zekere wanneer die gevestigd zijn in een architectonisch icoon of in een interessant gebied. Daarbij staat overigens altijd de Rotterdammer voorop: door de Rotterdammer centraal te stellen in alle afwegingen werkt de gemeente aan een gastvrije stad met een open blik naar de wereld. In het gebied rond de Rijnhaven heeft zich inmiddels een aantal culturele organisaties gevestigd en vanuit cultuur bestaat de mogelijkheid en bereidheid ook op andere manieren bij te dragen aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van het gebied voor bewoners, bedrijven en bezoekers. De twee ankerpunten waar we de komende jaren op inzetten, Kunstenpand Hart van Zuid en Cultuur­ campus Zuid, leveren een bijdrage aan een stevigere infrastructuur op Zuid.

Kunstenpand | Theater Zuidplein en Bibliotheek Rotterdam | Beeld Daria Scagliola

42

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

43

4.1 Ontwikkeling fysieke ruimte in de buurt Wat doen we/gaan we doen? De afstand tot cultuur voor de bewoners op Zuid verkleinen. Door cultuur binnen de leefomgeving van de bewoners op Zuid te brengen, beslechten we een barrière in de cultuurparticipatie.

Waarom doen we dat? Voor een zo groot mogelijke cultuurparticipatie, het beleven van cultuur en je kunnen ontwikkelen door cultuur is het van belang dat cultuur bereikbaar is. Afhankelijk van het type aanbod en de doelgroep is de afstand tot cultuur van betekenis. Voor iedereen moet op termijn cultuur op loop-, fiets- of OV-afstand te bereiken zijn.

Hoe pakken we dat aan? Hiervoor hanteren wij een gelaagde aanpak in stede­ lijke en lokale infrastructuur. Op basis van een inventarisatie zijn referentie­waarden en voorzieningenplannen opgesteld voor het voorzieningenniveau op Zuid. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen voorzieningen met een meer stedelijk karakter (musea of grote stadspodia) en voor­zieningen met een lokaal karakter (gebieds- of wijkfuncties).

• In de stad is voldoende culturele buitenruimte beschikbaar voor evenementen, festivals en BKOR; • In de stad is voldoende ruimte voor innovatie en (talent)ontwikkeling, in de vorm van ateliers, broedplaatsen, opnamestudio’s, oefenruimten, maakplekken en presenteerruimtes voor o.a. kunstenaars, (pop)muziek en theatermakers; • De stad heeft een fijnmazig netwerk van laag­ drempelige bibliotheekvoorzieningen; • De stad biedt iconen de ruimte om hun topniveau te behouden; • Verschillende maatschappelijke functies worden (bij voorkeur) samengebracht op één plek; • Maatschappelijke functies zijn goed bereikbaar en sluiten aan op ov-knooppunten in de stad. Het realiseren van wijkgerichte ankerpunten is continu in ontwikkeling en richt zich op de actuele vraag.

Partners Wij werken hierin samen met stedelijk en lokale in­stellingen, culturele ondernemers, bibliotheek Rotterdam, Stichting Kunst­ accommodatie Rotterdam (SKAR).

Betrokken beleidsterreinen Uitgangspunten zijn: • Culturele voorzieningen zijn voor Rotterdammers bereikbaar en toegankelijk en er is een toereikend aanbod in de gebieden; • Stedelijke voorzieningen zijn verspreid over de stad en de gebieden – dus ook op Zuid;

Gebieden, Vastgoed, Onderwijs, Welzijn (vol­ wassenen, jeugd), Sport, Integratie & Sociale zekerheid, Werk & Inkomen

Stand-Up Club 2019 | Beeld Podium Islemunda

House of Urban Arts

Bibliotheek Rotterdam

Het House of Urban Arts in Rotterdam-Zuid is het

Ook de bibliotheek is een belangrijk ankerpunt in de keten. Met meerdere vestigingen en een uitgebreid aanbod weet bibliotheek Rotterdam een grote groep bewoner van Zuid te bereiken en hen in contact te brengen met cultuur. Deze bibliotheeklocaties zullen zich ook steeds verder ontwikkelen als ankers in de wijk met actueel, passend en vernieuwend aanbod. Denk ook aan programma voor jeugd en volwassenen dat bijdraagt aan loopbaanontwikkeling.

resultaat van een zoektocht van Future in Dance en de

Inbedding

Stichting Kunstaccommodatie Rotterdam (SKAR) naar

Cultuurbeleid

een broedplaats voor de urban arts, een ruimte die kunst toegankelijker en betaalbaar maakt voor zowel poten­ tiële deelnemers als huurders, een plek waar mensen hun talent in dans, muziek en andere cultuuruitingen kunnen ontdekken, ontwikkelen en uitdragen. De School of Urban Arts richt zich op de ‘vergeten’ doelgroep: jongeren die een extra duwtje nodig hebben om hun droom waar te maken, die talent hebben maar niet goed weten bij wie

Podium Islemunda

ze moeten aankloppen om dat talen te ontwikkelen.

Islemunda is het platform voor Cultuur in IJsselmonde. Een plek met oefenruimtes, podia, een bioscoopzaal en verbonden met een bibliotheek locatie. Het is een plek voor ex­periment, voor het ontwikkelen van talent, voor ontmoeting en uitwisseling, en voor het uit­dragen of genieten van cultuur. Sinds enkele jaren zet Islemunda zich in voor het versterken van de keten van talentontwikkeling. Niet alleen IMPACT levert hier een belangrijke bijdrage aan. Maar ook de leer-werk samenwerking met de Palmentuin, School voor Theater en Entertainment.

Omdat contributie geen drempel mag zijn, hanteert de School of Urban Arts een lage prijs en een laagdrempelige instroom. Door middel van kunst en cultuur draagt de School of Urban Arts zo bij aan het verbeteren van het leefklimaat van jongeren in Rotterdam-Zuid van acht tot en met drieëntwintig jaar en aan de ontdekking en ontwikkeling van hun creatieve talenten.

Pop op de Kaap Festival 2018 | Kantine Walhalla | Foto Codarts Rotterdam, Design Studio Bureau

44

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

45

4.2 Uitbouwen ankerpunten Wat doen we/gaan we doen? Voor een sterkere culturele infrastructuur en met name voor het aanvullen van de ondervertegen­ woordigde stedelijke voorzieningen op Zuid zetten we in op enkele nieuwe impactrijke ankerpunten.

4.2.1 Kunstenpand Hart van Zuid Theater Zuidplein en de Bibliotheek Rotterdam zijn sinds mei 2020 de bewoners van het nieuwe Kunsten­pand Hart van Zuid. Het pand bevat meerdere theaterzalen,

Waarom doen we dat?

een culturele huiskamer, ruimten voor opleidingen en

Deze ankerpunten dragen bij aan de ontwikkeling van Zuid. Zij maken het voor bewoners van Zuid mogelijk cultuur te genieten, maar het zorgt tevens voor traffic van buiten Zuid en zelfs buiten de stad. Deze ankerpunten zetten Zuid op de kaart. Nationaal en inter­ nationaal.

cursussen (met talentontwikkeling als doel) en een grote bibliotheekvestiging. Daarnaast is er ruimte voor programmering die aanvullend is op die van de twee hoofdbewoners, zowel in de publieke ruimte binnen als in de directe omgeving. De komende jaren verandert Hart van Zuid ingrijpend.

Hoe pakken we dat aan?

Door samenwerking en gezamenlijke programmering

Het ontwikkelen van stedelijke ankerpunten is een meerjarig integraal proces. De komende jaren werken we aan enkele grootschalige projecten op Zuid. Deze projecten bevinden zich in een andere fase van ontwikkeling en worden hier nader toegelicht: • Kunstenpand Hart van Zuid | opgeleverd in 2020 • Cultuurcampus (NCWI) | bevindt zich in fase van verkenning en planvorming Daarnaast is er ruimte voor privaat initiatief • Ontwikkeling Landverhuizersmuseum Fenixloods II | bevindt zich in fase van ontwikkeling • Ontwikkeling Maritiem Centrum Rijnhaven | bevindt zich in de fase van verkenning

met partners in de omgeving, zoals het Zwemcentrum, Ahoy Rotterdam en het winkelcentrum, willen theater en bibliotheek ervoor zorgen dat het Hart van Zuid echt gaat kloppen en een omgeving wordt waar de Zuiderling zich thuis voelt, actief gebruik van maakt en zijn talent verder ontwikkelt. Naast de theater en bibliotheekfunctie in het Kunstenpand is er Zone-Z. Met het project Zone-Z wil Theater Zuidplein een plek creëren waar de hele dag door ruimte is voor ontmoeting en waar kruisbestuivingen kunnen ontstaan. Het theater werkt daarbij vraag­gericht en maakt ruimte voor iedereen en elk talent.

Partners

Partners

Verscheidenheid aan partners

Het Rijk, Theater Zuidplein, Bibliotheek Rotterdam.

Betrokken beleidsterreinen Stadsontwikkeling, Stadsbeheer, Gebieden, Concern Accountmanagement, Onderwijs, Sport

Betrokken Beleidsterreinen

Inbedding

Inbedding

De ontwikkeling van enkele stedelijke ankerpunten wordt tijdelijk ondersteund vanuit de NPRZ Regio Deal Zuid

NPRZ Regio Deal Zuid

Stedelijke ontwikkeling, Cultuur, mogelijk­ heden voor verbinden met Sport en Jeugd.

Interieur Kunstenpand 2020 | Theater Zuidplein en bibliotheek | Beeld Daria Scagliola

46

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

47

‘Rotterdam-Zuid gaat van de Cultuurcampus profiteren, mede dankzij de in 2018 afgesloten Regio Deal met het Rijk. De Cultuurcampus wordt een inclusieve, uit­nodigende plek waar buurt­bewoners, bezoekers, studenten, docenten, cultuurmakers, creatieve ondernemers, bedrijven en onderzoekers elkaar ontmoeten. Het wordt een plek om te leren en studeren, te ondernemen en onderzoeken, te ont­moeten en vergaderen, creëren, innoveren, ex­poseren en presenteren. Dit alles draagt bij aan de ont­wikkeling van Rotterdam en Zuid in het bijzonder.’ Persbericht 09-07-2020

4.2.2 Cultuurcampus

"Meer dan 3 miljoen mensen vertrokken via de Wilhelminakade op Rotterdam-Zuid naar 'de nieuwe wereld': Amerika, Australië, Canada en Nieuw Zeeland. Dit is daarom de beste plek voor een museum over landverhuizers." - Anne Kremers directeur FENIX Rotterdam Rijnmond 12 mei 2020

De FENIX, artist Impression © MAD Architects, 2019

4.2.3 FENIX Rotterdam

De Cultuurcampus draagt bij aan alle vier de handelings-

een sterke verbinding wordt gelegd met Rotterdam-Zuid.

Fenixloods II op Katendrecht in Rotterdam wordt ge-

Partners

perspectieven. De ontwikkeling van de Cultuurcampus

Nieuwe combinaties van onderwijs en onderzoek leiden

transformeerd tot een Landverhuizersmuseum. Stichting

heeft tot doel te zorgen voor hoger onderwijs, meer

tot nieuwe bruikbare kennis voor de samenleving, de

Droom en Daad opent in 2023 een museum om de miljoe-

Dit is een initiatief van Stichting Droom en Daad

cultuur en toerisme op zuid. De culturele invulling en

economie en de haven. Het concept van de cultuurcam-

nen landverhuizers te herdenken die in de negentiende

programmering van de Cultuurcampus wordt een cultu-

pus behelst vanaf het begin drie hoofdfuncties: onder-

eeuw Europa en Rotterdam achter zich lieten. In februari

Betrokken beleidsterreinen

reel ankerpunt op Zuid voor alle Rotterdammers en trekt

wijs, cultuur en toerisme, waarbij onderwijs het dragende

2020 is de transformatie van de Fenixloods gestart. Dit

internationale bezoekers.

element is. De twee hogeschool kunstopleidingen zijn

is een privaat initiatief dat we als gemeente Rotterdam

Stedelijke ontwikkeling, Concern account­ management, Cultuur

daarin een belangrijke aanjager, verbinder en initiatiefne-

aanmoedigen.

Inbedding

De oorsprong van het idee voor een Cultuurcampus ligt in

mer en hebben een natuurlijke relatie met de omgeving.

een in de Tweede Kamer aangenomen motie van Monasch

De bouwstenen zijn de samenwerking met de hoger

De ontwikkeling van een cultuurmuseum op Zuid past

en Hoogland in 2016 die opriep “de haalbaarheid van een

onderwijs­partners, een groeimodel (start op korte termijn

binnen de beleidsdoelstellingen van Cultuur. Het ver-

nieuw en ambitieus cultureel instituut op Rotterdam-Zuid

(2022), thema “Toekomst van de stad” en de Maas­haven

sterkt de culturele infrastructuur die bijdraagt aan de

te verkennen”. In het Coalitieakkoord Nieuwe Energie

Zuidzijde. Op 17 maart heeft het College van B&W een

lokale identiteit, bewoners aanzet tot cultuurparticipatie

voor Rotterdam zijn talentontwikkeling, cultuureducatie

positief besluit genomen over de vol­gende fase in de

en bezoekers aantrekt van buiten Rotterdam.

en gebieds­ontwikkeling op Zuid belangrijke pijlers. In de

ont­wikkeling van de Cultuurcampus Rotterdam op zuid.

Regio Deal uit 2018 met het Rijk over Rotterdam-Zuid is

Op 1 Juli 2020 is de samen­werking tussen EUR, Codarts,

Vanaf de kades rondom dit historische havengebouw

vastgelegd dat cultuur een klein maar wezenlijk onderdeel

Hogeschool Rotterdam en gemeente bekrachtigd met

vertrokken miljoenen mensen naar een nieuwe onbekende

is van de aanpak van Zuid. Voor de hele stad geldt dat de

een convenant.

wereld. Dit Rotterdamse verhaal is het vertrekpunt van

behoefte aan maatschappelijke voorzieningen groeit met

FENIX. In het museum wordt een permanente presen-

de toename van het aantal inwoners.

tatie ingericht waar aan de hand van kunst en verhalen

Privaat initiatief

het tijdloze en universele karakter van de beweging van Doordat aan het Charloisse Hoofd een snelle start kan

Partners

mensen wordt verteld.De begane grond zal ruimte blijven

worden gemaakt (eerste onderwijsactiviteiten 2022), kan

Erasmus Universiteit, Hogeschool Rotterdam, Codarts, het Rijk, Europese Unie, (Rijks-) fondsen, onder­nemers, waaronder culturele instellingen en creatieve makers.

bieden aan kleinschaligere culturele voorzieningen, crea-

de Cultuurcampus ook een belangrijke bijdrage leveren aan het programma “Rotterdam sterker door” waarin stad en gemeente samenwerken aan een aanpak die er voor moet zorgen dat Rotterdam sterker uit de crisis komt. De

en culturele activiteiten voor de buurt, de stad en haar bezoekers. Op het dak komt een architectonisch uitzichtpunt, ontworpen door MAD Architects, van waaruit

focus ligt op zelfredzaamheid van Rotterdammers, het

Betrokken beleidsterreinen

aansterken van de economie en op aantrekkelijkheid en

Stedelijke ontwikkeling, Onderwijs, Cultuur, Economie, Duurzaamheid.

levendigheid van de stad behouden na de crisis. De Cul-

tieve bedrijven en horeca. Een mix van creatieve, culinaire

Rotterdam 360 graden te zien is.

tuurcampus verbindt onderwijs, cultuur en toerisme.

Inbedding Het overkoepelende thema “toekomst van de stad” zet in

NPRZ Regio Deal Zuid

op grootstedelijke vraagstukken, waarmee inhoudelijk

48

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

49

4.3 Broedplaatsen faciliteren Wat doen we/gaan we doen? Rotterdam is de stad die ruimte biedt aan talent, aan experiment, de stad van de springplank. Niet alleen fysiek, ook mentaal wordt die ruimte ervaren. Kunst en cultuur zijn belangrijk in het aantrekkelijk maken en houden van de stad. Ze dragen bij aan de ontplooiing van stad en mensen, door een optimaal voor­zieningenniveau, uitdagend artistiek klimaat ontwerpend onderzoek en innovatie, internationale profilering, talentontwikkeling. In deze stad was heel lang voldoende betaalbare ruimte voor kunstenaars en andere creatieven. Maar de ontwikkeling van Rotterdam en de groeiende populariteit van de stad heeft zijn weerslag op de vastgoedmarkt. Het is daarom zaak voldoende ruimte zeker te stellen op Zuid voor nu en in de toekomst. Sinds 2017 is het Broedplaatsenbeleid voor Rotterdam van kracht om deze ruimte voor creatieven te borgen. Daarnaast ligt er een grote kans om met de ateliers voor kunstenaars en creatieven niet alleen werkruimte te bieden, maar ook bij te dragen aan de stedelijke ontwikkeling in sociaal en ruimtelijk opzicht.

Waarom doen we dat? Vanuit de behoefte om Rotterdam evenwichtiger en sterker te maken is er behoefte aan het vasthouden en huisvesten van hoger opgeleiden, de sterke schouders. In een aantrekkelijke stad spelen culturele voor­ zieningen een belangrijke rol als vestigingsfactor van deze doelgroep. Het draagt bij aan de woonkeuze voor een stad. Creatieven dragen op twee manieren aan deze ambitie bij, namelijk doordat ze onderdeel van de beoogde doelgroep zijn en daarmee is het wenselijk om hen aan de stad te binden. Ook zijn creatieven de medeproducenten van het kunst- en cultuurklimaat dat weer een belangrijke vestigingsfactor is voor de kansrijke groepen. Rotterdam heeft de afgelopen jaren een specta­culaire ontwikkeling doorgemaakt. Er is veel vraag naar woningen, werklocaties, en zogenaamde klus­woningen in oude schoolgebouwen. Juist die oude school­ gebouwen zijn ook bruikbaar als atelierpand. De ontwikkelingen zijn goed voor de stad maar het betekent ook dat er soms atelierpanden moeten verdwijnen ten behoeve van andere stedelijke ontwikkelingen. Dit kan ten koste gaan van de aanwezigheid en zichtbaarheid van de creatieve sector in de stad als die niet meer kan beschikken over betaalbare werkruimte en ateliers. Als de stad groeit, is het wenselijk om de balans te behouden en te zorgen dat creatieve ruimte meegroeit of beschikbaar blijft²⁶.

50

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

Met de druk op de binnenstad is de focus van het atelier- en broedplaatsenbeleid verlegd naar alter­ natieve gebieden waaronder Zuid.

Partners

Hoe pakken we dat aan?

Betrokken beleidsterreinen

Stichting Kunstaccomodaties Rotterdam (SKAR) is de belangrijkste partner van de gemeente Rotterdam in het Rotterdamse atelierbeleid. De SKAR ontvangt als intermediaire instelling een meerjarige subsidie voor het aanbieden van betaalbare ateliers aan kunstenaars en creatieven. SKAR maakt de ruimte voor hen bereikbaar, zowel in financiële zin als qua beschikbaarheid.

Stadsontwikkeling, Vastgoed, Creatieve Industrie, Gebieden/ Gebiedsorganisatie

De SKAR heeft recent enkele voormalige schoolgebouwen op Zuid herontwikkeld tot productie- en werkruimten voor creatieven, zoals het House of Urban Arts aan de Zwartewaalstraat en het atelierpand Broedplaats Putsebocht. Men noemt ze ateliers, broedplaatsen, kunstenaarsinitiatieven en makers spaces. Met name de broedplaatsen zijn plekken waar talentvolle creatieven en culturele ondernemers samenwerken en waar kruisbestuiving en synergie kunnen leiden tot innovatie. Ze zijn van grote waarde voor het aantrekken van creatief talent en door de bijdrage die zij leveren aan de ontwikkeling van een creatieve stad. Daarnaast zijn broedplaatsen door de (regelmatige) aanwezigheid van restaurants, podia en oefenruimten ook goed voor de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van het gebied en dragen zij bij aan de ontwikkeling van wijken en de economische ontwikkeling van Zuid.

Kunstenzone Charlois

SKAR, Creatieve Industrie

Inbedding Cultuurbeleid

we de iden­titeit van de stad en haar bewoners vieren (North Sea Jazz festival in Ahoy met het Fringe festival North Sea Round Town; Het Zomercarnaval van Rotterdam Unlimited; de Rotterdamse Marathon) tot kleinschalige evenementen vaak ontstaan uit het initiatief van onze inwoners, ingezet op het versterken van de identiteit van de wijk en het stimuleren van de ontmoetingsfunctie. Rotter­dammers zijn trots op deze evenementen. Een goed aanbod aan (culturele) evenementen wordt door Rotterdammers het meest genoemd als positieve factor van de stad. In het coalitieakkoord is aangekondigd te zoeken naar nieuwe locaties om evenementen beter te kunnen spreiden over de stad.

De kunstenzone is een begrip in Oud Charlois.

Hoe pakken we dat aan?

De Wolphaertsbocht en de Katendrechtse

Hiervoor is een quickscan uitgevoerd naar nieuwe lo­ caties, waaronder op Zuid. Van de in de quickscan geïnventariseerde potentiële locaties wordt een selectie gemaakt op basis van grootte, geschiktheid (ondergrond, bereikbaarheid, veiligheid) en sfeer (betekenisvol, Rotterdams). Deze locaties krijgen prioriteit in het vervolgonderzoek.

Lagedijk zijn de identiteitsdragers van de wijk. Creatieve ondernemers en kunstenaars vinden er hun plek en werken samen met bewoners, de gemeente, Woonstad en andere betrokken partijen aan meer levendigheid in de wijk. De inzet was oor­spronkelijk het tegen gaan van leegstaande panden (bedrijfsruimtes en woningen), maar inmiddels is de Kunstenzone Oud Charlois een begrip en draagt het bij aan de sociaal-culturele ontwikkeling van het gebied Oud Charlois. De

Partners

Kunstenzone is een waardevol en onmisbaar

Gebieden, Stadsbeheer, Veiligheid, Rotterdam

element in Oud Charlois geworden. De creatie-

Festivals

ve bedrijvigheid versterkt de identiteit van de dorpskern.

Betrokken beleidsterreinen Gebieden/gebiedsorganisatie, Stadsbeheer, Veiligheid

De creatieve industrie is steeds sterker aanwezig in Rotterdam. De stad bevat een brede basis aan creatieve bedrijvigheid in verschillende disciplines, met zowel een aantal gevestigde namen en grote bureaus, als een groot aantal startende bedrijven en ZZP’ers. Met name de maakindustrie is goed vertegen­ woordigd op Zuid maar steeds meer andere vormen van creatieve industrie krijgen op Zuid voet aan de grond. Net als de ateliers en broedplaatsen dragen zij bij aan economische ontwikkeling, leefbaarheid, aantrekkelijkheid van het gebied.

26. De gevolgen van Corona op deze ontwikkeling is in 2021 nog niet goed in te schatten.

4.4 Festival locaties

Inbedding Cultuurbeleid, Evenementenbeleid

Wat doen we/gaan we doen? Rotterdam is zeer in trek als evenementenstad. 76 evenementen met meer dan 2.500 bezoekers staan jaarlijks op de evenementenkalender. Evenementen passen goed bij het dynamische karakter van stad en trekken mede daardoor een groot en gevarieerd publiek. Het aanbod aan evenementen is de laatste jaren sterk gegroeid. Om de druk op de stad beter te spreiden worden nieuwe locaties voor evenementen in kaart gebracht. Hierbij wordt ook gekeken naar mogelijke locaties en passende evenementen op Zuid.

Cultuur in de buurt zorgt voor levendigheid en binding. Iconen en grote en kleinschalige evenementen zetten Rotterdam-Zuid op de kaart, maken de bewoners trots en trekken daarnaast bezoekers en bedrijven aan.

Cumulatief resultaat Een aantrekkelijk woon-werk en leefklimaat.

Waarom doen we dat? Evenementen dragen bij aan een aantrekkelijke stad om in te wonen en je thuis te voelen, een inclusieve stad. Van de grote iconische evenementen waarmee

51

5 Handelingsperspectief 4

Een aantrekkelijke leefomgeving Zuid moet een aantrekkelijk gebied zijn om te wonen, werken en verblijven. Het werken aan een aan­ trekkelijke leefomgeving, inclusief alle voorzieningen, maakt Zuid ook een aantrekkelijker vestigingsklimaat voor bedrijven en bezoekers van buiten. Een aantrekkelijke leefomgeving begint en eindigt niet bij stenen en groen. Ook cultuur levert daar een bij­drage aan: naast opvallende ankerpunten en inte­ ressante programmering, zijn een goede mix tussen rust en reuring, aandacht voor lokaal erfgoed en identiteit, de geschiedenis van mensen en voor­werpen, maar ook beeldende kunst in de openbare ruimte, de aanwezigheid van kunstenaars en creatieven, belangrijke dragers. Deze culturele gelaagdheid maakt het gebied aantrekkelijk voor bewoners, bedrijven en bezoekers.

Aandachtsgebieden Immaterieel en materieel cultureel erfgoed (Identiteit) Beelden kunst in de openbare ruimte (Ruimtelijke kwaliteit) Stadscultuur (Waardecreatie door wijkidentiteit) Duurzaam toerisme (Economie)

Deze Visie Cultuur op Zuid vraagt in ontwikkelingen deze waarden mee te wegen en te includeren: aandacht voor lokale identiteit, aantrekkelijke buitenruimte die uitnodigt voor ontmoeten en verbinden. Hierin kan cultuur alleen integraal samenwerken. Samenwerken aan het vormgeven van de buitenruimte, samenwerken aan het borgen van de lokale identiteit door het verbinden van fysiek en sociaal, samenwerken in het stimuleren van werkgelegenheid, samenwerken door ook bezoekers een bijdrage te laten leveren aan de ontwikkeling van Zuid.

Sinfonia Martitiem Concert 2020 | Katendrecht | Beeld Fleur Beerthuis

52

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

53

5.1 Immaterieel en materieel cultureel erfgoed Het zijn niet alleen de materiële verschijningsvormen die zorgen voor een aantrekkelijke, leefbare omgeving voor wonen en werken. Sociale factoren zijn een even essentieel onderdeel daarvan. De onderlinge band tussen bewoners van buurten en wijken draagt in hoge mate bij aan het welbevinden van mensen en de beleving van hun woonomgeving. In dat kader is behoud en overdracht van het im­ materieel erfgoed voor een gebied als Rotterdam-Zuid van groot belang. De kennis van niet-tastbare gewoontes en gebruiken, de kunde die toe te passen en de verhalen over waar je vandaan komt zijn voor bijna iedereen de pijlers van de eigen identiteit. En erkenning van die identiteit, het gehoord worden zijn juist voor relatief dichtbebouwde met een grote diversiteit in bevolkingsgroepen belangrijke factoren voor de ontwikkeling van sociale cohesie. Immaterieel erfgoed gaat over veel meer dan alleen het orale erfgoed (de verhalen). Het gaat ook over de vele gewoonten, gebruiken en cultuuruitingen die mensen uit de traditie hebben meegekregen: (volks)muziek, (volks)dans, theater, circus, rituelen, (religieuze en culturele) feesten en vieringen eetcultuur, rites, ambachten, technieken, verenigingsleven, enz.

Voor het gebouwde cultureel erfgoed op Zuid zal in de komende jaren worden gestreefd naar het beter zichtbaar maken van de buitengewone cultuur­historische karakteristieken van dit bijzondere gebied. Een voorzet is hiervoor al gedaan met de in opdracht van het Bureau Monumenten en Cultuurhistorie opgestelde Cultuurhistorische Verkenningen van de vooroorlogse wijken en de daaraan gekoppelde films over Bloemhof, Hillesluis, Tarwewijk, Carnisse, Afrikaanderwijk en Charlois. De Cultuurhistorische Verkenningen zullen de komende jaren dienen als onderleggen voor gebiedsontwikkelingen en bouwinitiatieven. Daarnaast zal met onder meer gericht onderzoek naar het religieus erfgoed en de scholenbouw op Zuid meer bekendheid worden gegeven aan het rijke historische verleden van dit stadsdeel.

Wat doen we/gaan we doen? Voor het immaterieel erfgoed is aandacht binnen de Lokale culturele programmering. De Cultuurregisseur zorgt ervoor dat in het specifieke gebied inzicht is in de behoefte aan culturele activiteiten en evenementen bij de bewoners en komt daar met een passend aanbod aan tegemoet. Hierin wordt samengewerkt met lokale instellingen, initiatiefnemers en cultureel en maatschappelijk ondernemers.

54

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

Cultuur draagt bij aan het ontsluiten van dit materiële erfgoed via historische verkenningen, ontwerp­ verkenningen en innovatieportretten.

buitenruimte. Muurschilderingen blijken ook te zorgen voor een veiliger gevoel bij bewoners en te zorgen voor een positieve ervaring van de omgeving.

Wat doen we/gaan we doen? Partners Culturele instellingen, Cultuuraanbieders, Cultuur­regisseur, Creatieve Industrie, Filmen mediapartners in Rotterdam, gemeente Rotterdam Monumenten

Betrokken beleidsterreinen Gebieden, Stadsontwikkeling, Monumenten

Inbedding Cultuurbeleid, Architectuurbeleid

5.2 Beeldende kunst in de openbare ruimte Ook de invulling van het groen/ de openbare ruimte draagt bij aan de aantrekkelijkheid van een gebied. Diverse bestaande partijen, culturele organisaties met een meerjarig subsidie in het kader van het Cultuurplan, rekenen het al tot hun reguliere taak om ook op Zuid bij te dragen aan de leefbaarheid en aan­trekkelijkheid. Wij noemen hieronder een aantal van hen in de context van hun werkterrein, maar zij zijn zeker niet de enige die op die terreinen actief zijn. De netwerken van en samenwerking met (lokale) kunst­enaars, kunstenaarsinitiatieven, organisatoren, makers en creatieve ondernemers zijn van essentieel belang voor hun succes. BKOR (Beeldende Kunst in de Openbare Ruimte) en SIR (Sculpture International Rotterdam) zijn de programma’s waarmee het Centrum Beeldende Kunst Rotterdam (CBK) in de openbare ruimte van de stad opereert. Tot nu toe vooral gericht op driedimensionale kunst en gebouwgebonden kunst. Een nieuwe loot aan de stam van de beeldende kunst in de openbare ruimte is streetart: visuele kunst die gemaakt wordt op publieke locaties en uitgevoerd buiten de context van traditionele presentatieruimtes voor beeldende kunst. Wereldwijd is streetart al een aantal jaren in opkomst. Rotterdam heeft met diverse muurschilderingen al een lange geschiedenis die in feite al voor de Tweede Wereldoorlog begonnen is.

In steeds meer steden wordt streetart tegen­woordig ingezet als middel tegen verloedering, voor het verlevendigen van een buurt en het verfraaien van de

CBK/BKOR beheert de omvangrijke Rotterdamse beeldencollectie in samenwerking met de gemeente, betrokken Rotterdammers, bedrijven en instellingen. Samengevat luiden de drie belangrijkste ambities van BKOR: het versterken van de stadscollectie, het ontwikkelen van gedeeld eigenaar- en opdracht­ geverschap, het stimuleren van werkgelegenheid van kunstenaars en het bijdragen aan een aantrekkelijke leefomgeving. Dat laatste leidt tot een groeiende aandacht voor Zuid. Nadrukkelijk besteedt het CBK aandacht aan de collectie beelden in dit deel van de stad. In samenwerking met betrokkenen bij het gebied wordt de collectie uitgebreid met werken die aan­ sluiten bij de wensen van de omwonenden. Denkbaar zijn ook kunstwerken die bijdragen aan een gezonde stad en uitnodigen om te bewegen. Denk aan kunstwerken waarop ook gesport kan worden.

Partners Centrum Beeldende Kunst Rotterdam (CBK), Hiphop In Je Smoel (HIJS) /Rewriters010 (Pow!Wow!), Cultureel ondernemers en instellingen.

Betrokken beleidsterreinen Stadsontwikkeling, Stadsbeheer, Gebieden/ gebiedsorganisatie, Onderwijs, Welzijn, Jeugd, Sport, NPRZ

Inbedding Cultuurbeleid

Hotspot voor Street art De afgelopen twee jaar zette HIJS met POW! WOW! Rotterdam de Afrikaanderwijk op de kaart als hotspot voor street art. Vele mural artists werd de kans geboden een muur of een ruimte

Ook SIR richt zich meer dan voorheen op Zuid. Onder de titel Paleis Maashaven ontwikkelt Sculpture International Rotterdam sinds 2017 een langdurig inter­ nationaal kunstproject in Rotterdam-Zuid, dat bestaat uit de komst van nieuwe kunstwerken, tentoonstellingen, lezingen en andere activiteiten. Met Paleis Maashaven wil Sculpture International Rotterdam aandacht genereren voor de kwaliteiten en potentie van dit deel van Rotterdam, in samenwerking met de bewoners, initiatieven en kunstenaars in de wijk.

te schilderen. Met de huidige technologische mogelijkheden en in tijden van Corona wordt hier een digitaal vervolg aan gegeven. Tijdens de donkere dagen biedt HIJS een nieuw podium aan digital artists, onder de noemer HIJS Lights! Op en rond het Rotterdamse Afrikaanderplein (op vijf locaties) en op de gevel van het Santos-gebouw op Katendrecht worden grafische kunstwerken en animaties geprojecteerd.

Wat Streetart betreft is ook in Rotterdam een omslag te zien. Er is een groei in het aantal initiatieven, het aantal murals is sterk toegenomen en er is een groeiende internationale belangstelling voor Rotterdam als streetartstad. Al driemaal is het internationaal vermaarde festival Pow!Wow! in Rotterdam neergestreken, waarvan twee keer in Rotterdam-Zuid. De kunstwerken van een aantal internationaal gerenommeerde streetartists hebben Rotterdam-Zuid wat deze kunstvorm betreft op de kaart gezet. Deze ont­wikkeling willen we blijven stimuleren.

55

5.3 Stadscultuur Wat doen we/wat gaan we doen? Stadscultuur staat voor alle facetten die bijdragen aan het levendig maken van de stad (wijk) voor de bewoners van Rotterdam. Stadscultuur is datgene wat herkenbaar is voor Rotterdam (wijk) en wat de stad uitademt. ‘Cultuur’ staat hierin niet alleen voor de culturele instellingen die een stad herbergt, maar stadscultuur gaat ook over welk type voorzieningen en programma bij een gebied passen, welke bestaande iconen we kunnen of moeten versterken én de vraag welke evenementen bij onze stadscultuur passen om de stad levendig te maken voor bewoners. Ook gebiedsontwikkelingsvraagstukken komen hierbij aan de orde. Integraal werken we aan de opgave. Een van de eerste prioritaire wijken van het programma Stadscultuur²⁷ ligt op Zuid: Afrikaanderwijk. Van hieruit wordt een integrale werkwijze opgezet voor het programma Stadscultuur breed. In dit pilot programma wordt onderzocht hoe wij samen met bewoners, (cul­turele) ondernemers, gebiedsorganisaties en cultuur­regisseurs een vitale omgeving voor ontmoeting, verblijf en vermaak kunnen creëren om zo een bijdrage te leveren aan de kwaliteit van leven in het gebied, waarbij rust en levendigheid met elkaar in balans zijn.

bouwen aan het netwerk, het ontwikkelen en borgen van basisfaciliteiten, het beleggen van structurele programmering bij krachtige spelers en het verbinden van bewoners, ondernemers, initiatieven, instellingen. 27. Coalitieakkoord 2018-2022 programma Stadscultuur, met 4 prioritaire wijken, waaronder Afrikaanderwijk op Zuid

Partners Wij werken integraal aan deze wijkopgave met de gebiedsorganisatie (wijkmanagers en wijknetwerkers), gebiedsadviseurs cultuur, toerisme/ economie, stads­ontwikkeling, (cultureel) ondernemers, lokale kwartiermaker/ programma­maker.

Betrokken beleidsterreinen Gebieden, Stadsontwikkeling, Stadsbeheer, Toerisme/Economie, Onderwijs, Welzijn (volwassenen, jeugd), Sport, Integratie & Sociale zekerheid, Werk & Inkomen, CityBranding

Inbedding Programma Stadscultuur – Afrikaanderwijk

Waarom doen we dat? Doel is om tot een duurzame aanpak, faciliteiten, netwerk en programmering te komen die blijvend bijdraagt aan een sterkere infrastructuur en hogere cultuurparticipatie op Zuid, Afrikaanderwijk specifiek. Succesfactoren uit deze pilot zijn mogelijk toepasbaar op andere wijken op Zuid. In gezamenlijkheid wordt gewerkt aan het realiseren van deze kansen op wijkniveau die als vliegwiel kunnen dienen voor de verdere ontwikkeling wijk-overstijgend, naar het gebied.

Hoe pakken we dat aan? De specifieke wijkopgave voor Afrikaanderwijk is in kaart gebracht via een kansenkaart met prioritering. Gedurende enkele jaren wordt er gebouwd aan een duurzame infrastructuur voor de wijk. Hierbij gaat het om het samenspel van cultuur met andere beleidsterreinen voor het verlevendigen van de wijk ten behoeve van de bewoner en gebruiker en passend bij de gebieds­doelstellingen. Voor Afrikaanderwijk is een meerjarenambitie en programma opgesteld in samenwerking met de gebiedsorganisatie voor een duurzame infrastructuur met lokale samenwerkingspartners. In samenwerking met een kwartiermaker van Zuid (Archell Thompson) wordt er gewerkt aan het

POW!WOW! 2019 Mural Dourone | Beeld Martine Kiers.

56

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

57

5.4 Toerisme Partners In Rotterdam staat toerisme in dienst van de stad. De groei van toerisme is niet langer een doel op zich maar een middel dat de gemeente slim wil inzetten om de ambities van de stad te realiseren. Door de Rotter­dammer centraal te stellen werkt de stad met een open blik naar de wereld aan een gastvrije stad. Iedere Rotterdammer zou de vruchten moeten kunnen plukken van toerisme: dat gaat over de aan­ trekkelijkheid van de stad, over de balans tussen rust en reuring, over het creëren van nieuwe destinaties, maar ook over het creëren van banen voor Rotter­ dammers die nu langs de kant staan, waardevolle ont­moetingen enz.

Lokale ondernemers, cultureel ondernemers en instellingen, bewoners, Rotterdam Partners, Rotterdam Festivals.

Betrokken beleidsterreinen Toerisme, Cultuur, Economie, Stadsontwikkeling, Gebiedsontwikkeling, Citybranding

Inbedding Cultuurbeleid, Toerisme, Economie, Citybranding

Wat doen we/gaan we doen? Een van de gebieden waar toerisme een bijdrage aan wil leveren is Rotterdam-Zuid. Daarbij wordt aan­ gesloten op de ontwikkelingen op Katendrecht en in de Rijnhaven, het programma Stadscultuur in de Afrikaanderwijk en de ontwikkeling van de Cultuur Campus/NCWI als mogelijke volgende stepping stones voor bezoekers. In dialoog met “frontrunners” (bewoners, ondernemers, instellingen) wordt gezocht naar aansprekend aanbod, passend bij de identiteit van het gebied. Maatwerk moet vervolgens bepalen op welke manier dat daar vorm krijgt, welke iconen, evenementen, voorzieningen en activiteiten enerzijds tegemoetkomen aan de specifieke behoeften en mogelijkheden van Zuid en anderzijds bijdragen aan de toeristische aantrekkelijkheid van het gebied. Draagvlak in het gebied is essentieel voor een ge­ zonde ontwikkeling van de bezoekerseconomie zodat bezoekers gastvrij ontvangen worden.

Cultuurcluster Fenix I (Circus Rotjeknor, Conny Janssen Danst, Kantine Walhalla) 2019 | Beeld Iris van den Broek

Cultuur draagt bij aan een levendig Zuid

The Shape of Rotterdam

De Beijerlandselaan en de Groene Hilledijk worden de

In opdracht van gemeente Rotterdam

komende tien jaar opgeknapt. Net als een aantal straten

creëert Arttenders The Shape of Rotterdam: een serie

eromheen. Tijdens deze aanpak wordt onder meer het

interventies in de openbare ruimte, voor en door de stad.

oude en iconische Colosseumgebouw op de Beijerlandse-

Naast een functionele ontmoetingsplek wordt elke Shape

laan, weer in ere hersteld. Aan de andere kant van de

door haar spectaculaire vormgeving ook een iconische

Boulevard-Zuid, op de Groene Hilledijk, komt een zo­

eyecatcher voor de buurt. Bewoners en lokaal gebruik

genaamde mix-zone. Daar waar winkels verdwijnen,

staan centraal. Ook in de selectie van creatieven tijdens

komen woningen terug en plekken voor ateliers, kunst en

het ontwerpproces! De eerste Shape komt op het Annie

cultuur, dienstverlening en horeca. In gezamenlijkheid

M.G. Schmidtplein en is er onderdeel van de ontwikkeling

wordt gewerkt aan het realiseren van deze kansen die als

Hart van Zuid. Samen met twee Rotterdamse kunste-

vliegwiel kunnen dienen voor de verdere ontwikkeling

naars en/of makers zal Arttenders voor deze locatie twee

wijk-overstijgend, naar het gebied.

unieke concepten voor ‘straatmeubilair’ uitdenken. Een van deze designs wordt vervolgens geselecteerd voor implementatie.

Hotspot op Zuid Hart van Zuid is het 'hart' van Rotterdam-Zuid. Sinds 2016 ondergaat het gebied rond Winkel­centrum Zuidplein en Ahoy een totale meta­morfose. Doel: een nieuw bruisend stadscentrum; een plek waar bewoners, bezoekers en ondernemers zich helemaal thuis voelen. Het nieuwe Hart van Zuid telt twee ‘hotspots’. Het Plein op Zuid en het Ahoyplein worden de belangrijkste ontmoetingsplekken, verbindingspunten en centra van activiteit. Het Kunstenpand is onderdeel van deze impuls voor Zuidplein. Met het nieuwe Theater Zuidplein, met twee theaterzalen en een café-restaurant, en een vestiging van Bibliotheek Rotterdam.

58

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

59

CityWalk van Berry Holslag | Beeld Otto Snoek

60

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

61

Colofon. Gemeente Rotterdam, maart 2021 Deze Visie op Cultuur op Zuid is tot stand gekomen met de inbreng van diverse partijen in de stad. Culturele instellingen, ondernemers en initiatiefnemers op Zuid, diverse beleidsafdelingen gemeente Rotterdam, Programma NPRZ, Cultuur­regisseurs, vertegenwoordigers van bewoners Rotterdam-Zuid (gebiedscommissie, raden, comités).

Vormgeving Leene Communicatie (Publiquest, de communicatie coöperatie)

Illustratie cover Thijs Lansbergen (Illustratie en Street Art, Rotterdam-Zuid)

Beeldcredits POW! WOW! Rotterdam, Theater Zuidplein, Stichting IMPACT, CultuurConcreet, RBT Rotterdam Partners

62