Bijlage behorende bij 21bb3175 Visie Cultuur op Zuid

Beeld: © Thijs Lansbergen

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030. Maart 2021 1

Voorwoord. Als stadsbestuur zijn we trots op onze stad. Maar we zien ook dat er nog on­gelofelijk veel moet gebeuren om te zorgen dat elke Rotterdammer een goed leven heeft en houdt. Als cultuur- en onderwijswethouder is kansengelijkheid dan ook mijn grootste speerpunt. Ik vind dat kinderen en volwassenen de kans moeten krijgen om het beste uit zichzelf te halen. Kansen die bepaald worden door talenten en capaciteiten en niet door waar je wieg heeft gestaan. De visie Cultuur op Zuid richt zich op een toekomst waarin Cultuur op Zuid vele vormen en gezichten heeft, bereikbaar, toegankelijk en uitdagend is en waar talenten de kans krijgen zich te laten zien, te ontwikkelen en door te groeien. Meer cultuur­onderwijs bijvoorbeeld, omdat we de kinderen op Zuid een zo breed mogelijke ontwikkeling willen geven. Kunst, cultuur, muziek, sport, natuur, talent­ ontwikkeling en een brede loopbaanoriëntatie zijn niet alleen belangrijk voor hun ontwikkeling, maar vergroten ook hun kansen. Zeker op Zuid blijkt het niet voor alle kinderen vanzelfsprekend dat zij meedoen met activiteiten op het gebied van kunst, cultuur, sport en bewegen. Dat is zonde, want ik weet uit eigen ervaring dat je als kind dan heel veel mist. Als zoon van ouders die niet konden lezen en schrijven, werd er bij ons thuis niet voorgelezen. Ook gingen wij nooit naar een museum of theater.

Pas op de middelbare school vond ik in de bibliotheek allerlei interessante boeken, ontdekte ik de magie van kunst en genoot ik van films in de bioscoop. Ik heb de ‘schade’ ruimschoots ingehaald en kan nu vol­mondig zeggen dat kunst en cultuur je écht veerkrachtig maakt. Dat gun ik jong en oud op Zuid ook! In deze visie op Cultuur op Zuid zetten we de lijnen uit voor een nieuwe kansrijke culturele toekomst van Zuid. Waar het aantrekkelijk is om te wonen, te werken en te ver­blijven. Waar ruimte is voor cultureel en creatief experiment. Waar cultuur zijn eigen dynamiek, helden en iconen heeft. En waar elke Zuiderling toegang heeft tot cultuur.

Said Kasmi Wethouder Cultuur, Onderwijs en Toerisme

Rotterdam Art Ride (ROAR) en Maassilo | Beeld Iris van den Broek

2

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

3

Samenvatting. De visie Cultuur op Zuid richt zich op een toekomst waarin het niet meer uitmaakt waar je wieg heeft gestaan. Waarin alle Rotterdammers dezelfde kansen krijgen en iedereen kan kiezen voor - en meedoen aan cultuur. En waarin Cultuur op Zuid vele vormen en gezichten heeft, bereikbaar, toegankelijk en uitdagend is en waar talenten de kans krijgen zich te laten zien, te ontwikkelen en door te groeien. De populariteit van Rotterdam groeit razendsnel, zowel nationaal als internationaal. Steeds meer mensen willen hier wonen, werken, recreëren en ver­blijven en dat stelt het stadsbestuur voor flinke uitdagingen. Want niet alleen moeten we in 2035 55.000¹ nieuwe stadsbewoners huisvesten, maar de stad moet ook aangenaam en aantrekkelijk blijven voor huidige bewoners en bezoekers. Ook op Zuid neemt het aantal inwoners de komende jaren toe, maar niet alleen dat. De bevolkingssamenstelling verandert ook. Want Zuid is in trek! 1. (Bevolkingsprognose Rotterdam 2018-2035, Onderzoek & Business Intelligence Rotterdam 2018)

Culturele potentie

‘De visie Cultuur op Zuid richt zich op een toekomst waarin cultuur vele vormen en gezichten heeft voor iedereen.’ 4

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

Op dit moment woont een derde van alle in­woners van de stad Rotterdam op de Zuidoever. Ruim 200.000 Zuiderlingen, die dagelijks gebruik maken van allerlei voorzieningen, ook culturele voor­zieningen. Op­vallend is echter dat het aantal culturele instellingen op Zuid en de deelname van bewoners aan cultuur lager is dan in de rest van Rotterdam of andere steden in Nederland. En dat is zonde, want Rotterdam-Zuid heeft culturele potentie! Dat moeten we benutten en meer zichtbaar maken door het versterken van de culturele programmering. Met als doel meer cultuurparticipatie, meer culturele bezoekers en een aantrekkelijker leef- en woonklimaat voor huidige én de nieuwe Zuiderlingen.

Vier handelingsperspectieven In deze visie schetsen wij het kader hoe dit er voor Zuid uit kan zien. Dat doen we aan de hand van de vier handelingsperspectieven waarin we antwoord geven op de vragen waarom, waarvoor en hoe. Hierbij gaan we steeds uit van de drie i’s (inclusief, innovatief, interconnectief) uit het Rotterdamse cultuurbeleid. Maar we kijken ook naar het karakteristieke van Zuid, naar talenten en subculturen en naar het experiment dat juist hier nog mogelijk is. We pakken dit aan door: • Inwoners van Zuid te betrekken bij cultuur door een passend en uitdagend programma te organiseren in samenwerking met diverse partners op Zuid -> bevorderen cultuurdeelname • Talentontwikkelingsprogramma’s, coaching, professionalisering, nieuwe laagdrempelige regelingen voor ‘jonge’ talenten en productie- en presentatielocaties -> faciliteren van talent • Te zorgen voor nieuwe, toegankelijke en bereikbare culturele instellingen en specifieke wijk­cultuur -> stevige culturele infrastructuur • Te werken aan een levendige omgeving met ruimte voor ontmoeting, ontspanning en ontdekking voor bewoners en bezoekers -> een aantrekkelijke leefomgeving

Culturele impuls Werken aan meer Cultuur op Zuid is niet nieuw. Met het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ), het coalitieakkoord ‘Nieuwe energie voor Rotterdam’ en het gemeentelijk beleidskader Cultuur bouwt Rotterdam al langer aan een stevige cul­turele basis voor Zuid. Een basis die talenten zichtbaar maakt en in het licht zet, die mogelijkheden schept voor ontwikkeling en veerkracht en die bijdraagt aan het verbinden van mensen. Samen met lokale partijen en belang­hebbenden, publiek en privaat, zetten we ons in voor een kansrijke toekomst van Zuid. Wij zien de visie Cultuur op Zuid dan ook als een culturele impuls en een vliegwiel voor de ontwikkeling van het gebied en de bewoners.

5

Inhoud Voorwoord.

3

Samenvatting.

5

Deel 1: Visie cultuur op Zuid. 1. Inleiding. 1.1. Zuid beweegt mee 1.2. Leeswijzer 2. Visie op Cultuur op Zuid. 2.1. Perspectief op Zuid 2021 2.2. Visie op Cultuur op Zuid 2.3. De relatie met het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid 3. Situatieschets. 3.1. Zuid in historisch perspectief 3.2. Demografie van Zuid 3.3. Cultuurparticipatie op Zuid 3.4 Gerichte inzet Cultuur op Zuid 4. Uitgangspunten.

9 11 11 12 15 15 15

Deel 2: Handelings­perspectieven. 1. Handelingsperspectieven. 2. Handelings­perspectief 1 - Cultuurdeelname bevorderen. 2.1 Cultuureducatie 2.2 Lokale Culturele Programmering 2.3 Impuls: Manifestatie op Zuid 3. Handelingsperspectief 2 - Faciliteren van talent. 3.1 Versterken van het netwerk Zuid 3.2 Talentprogramma 3.3 Pitch-regeling 3.4 Zuid-lab 4. Handelingsperspectief 3 - Stevige culturele infrastructuur 4.1 Ontwikkeling fysieke ruimte in de buurt 4.2 Uitbouwen ankerpunten

22 24 27 28 29 32 35 36 39 39 40 43 44 46

16 17 17 17 18 19 21

4.2.1 Kunstenpand Hart van Zuid

47

4.2.2 Cultuurcampus

48

4.2.3 FENIX Rotterdam

49

4.3 Broedplaatsen faciliteren 4.4 Festival locaties 5. Handelingsperspectief 4 - Een aantrekkelijke leefomgeving 5.1 Immaterieel en materieel cultureel erfgoed 5.2 Beeldende kunst in de openbare ruimte 5.3 Stadscultuur 5.4 Toerisme

50 51 53 54 54 56 58

Colofon.

62

Kunstwerk van Herman Lamers Prinsenhoofd Noordereiland | Beeld: Hester Blankenstein

6

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

7

1 Visie cultuur op Zuid. 8

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

9

1. Inleiding. 1.1.

Zuid beweegt mee

Rotterdam is altijd in beweging. De populariteit van onze stad groeit razendsnel, zowel nationaal als internationaal. Steeds meer mensen willen hier wonen, werken, recreëren en verblijven en dat stelt het stadsbestuur voor flinke uitdagingen. Want niet alleen moeten we in 2035 55.000² nieuwe stadsbewoners huisvesten, maar de stad moet ook aangenaam en aantrekkelijk blijven voor huidige bewoners en bezoekers. Ook op Zuid neemt het aantal inwoners de komende jaren toe, maar niet alleen dat. De bevolkingssamenstelling verandert ook. Want Zuid is in trek! Steeds meer mensen ontdekken de potentie van de Rotterdamse zuidoever. Woningen zijn betaalbaar, er is ruimte voor experiment en het is een interessante smeltkroes van culturen met eigenheid. Het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ) werkt daarnaast aan een veerkrachtige basis door wijken een impuls te geven op de drie pijlers school, werk en wonen.3

Culturele impuls Aan een veerkrachtige basis en de stenen wordt momenteel hard gewerkt. Maar de uitdagingen voor Zuid vragen ook om een visie op hoe een superdiverse smeltkroes met elkaar samenleeft en hoe cultuur hieraan kan bijdragen. In deze Visie Cultuur op Zuid schetsen we (binnen de Rotterdamse beleidsspeerpunten Cultuur) het kader hoe deze culturele impuls voor Rotterdam-Zuid eruit kan zien. Door bijvoorbeeld te zorgen voor een cultureel aanbod dat aansluit bij de huidige bewoners van Zuid en hen aanspoort om mee te doen en mee te denken. Dat flexibel is en mee­ beweegt met de wensen en behoeften van nieuwe bewoners. En dat vooral alle bewoners van Zuid verbindt. Een culturele impuls die aanhaakt op bestaande initiatieven en kwaliteiten van Rotterdam-Zuid en bijdraagt aan het onbenutte poten­tieel. Kortom: Zuid beweegt mee!

2. Bevolkingsprognose Rotterdam 2018-2035, Onderzoek & Business Intelligence Rotterdam 2018) 3. De pijler cultuur is in 2019 toegevoegd aan het NPRZ programma

Talentzskool IJsselmonde | Beeld: Cultuur Concreet | Iris van den Broek

10

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

11

1.2. Leeswijzer Deze Visie Cultuur op Zuid is als volgt opgebouwd: Deel 1 Beschrijft de achtergronden, uitgangspunten en de visie op Cultuur op Zuid: • een paragraaf met de visie op Cultuur op Zuid; • een situatieschets met een korte analyse van de historie, gegeven de huidige culturele infrastructuur en cultuurdeelname op Zuid; • de uitgangspunten van het cultuurbeleid voor Zuid en de inbedding van cultuur binnen het NPRZ.

Deel 2 Bevat de handelingsperspectieven op deze uitgangspunten en de uitwerking daarvan: • handelingsperspectieven benoemd; • een concrete uitwerking van deze handelingsperspectieven op korte en middellange termijn: o Wat we (gaan) doen o Waarom we dat doen o Hoe we dat (willen) aanpakken o Wie onze (beoogde) partners daarbij zijn o Welke beleidsterreinen betrokken zijn

'Een culturele impuls voor Rotterdam-Zuid'

12

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

13

2. Visie op Cultuur op Zuid. 2.1. Perspectief op Zuid 2021 Rotterdam-Zuid, met de drie gebieden Charlois, Feijenoord en IJsselmond, is een gebied met meer dan 200.000 inwoners. Een derde van het aantal inwoners van de stad Rotterdam.⁴ 200.000 mensen die dus ook dagelijks gebruik maken van voorzieningen. Mogelijk ook culturele voorzieningen. De culturele infrastructuur en de deelname van be­woners aan cultuur is op Zuid op dit moment nog lager dan in de rest van Rotterdam of andere steden in Nederland. En hoewel deze situatie his­torisch te verklaren is, vraagt zij in deze tijd om een aantal ingrepen. Want cultuur: • • • •

verbindt mensen; veraangenaamt het leven; draagt bij aan persoonlijke en sociale ontwikkeling; heeft een positief effect op het fysiek en mentaal welbevinden; • draagt daarnaast ook bij aan de economische waarde (zoals een vliegwiel voor verdere ont­ wikkeling). Door het culturele voorzieningenniveau, het aanbod en de cultuurdeelname te vergroten kunnen de huidige inwoners van Rotterdam-Zuid hun (sociale) netwerk vergroten, hun vaardigheden en talenten verder ontwikkelen en zich gemakkelijker bewegen in een steeds complexere maatschappij.⁵ Door het cul­turele voorzieningenniveau flexibel, inclusief en gelaagd te organiseren kunnen huidige bewoners en toekomstige bewoners zich verbinden en bijdragen. Rotterdam-Zuid beschikt over een enorme culturele potentie. Tal van succesvolle (grassroots)initiatieven vinden hun oorsprong op Zuid. Sommige van deze initiatieven hebben inmiddels stedelijke-, nationale- of zelfs internationale bekendheid.⁶ Daarnaast zien we ook een groeiend aantal lokale initiatieven, die soms incidenteel maar veelal terugkerend programmeren op Zuid. Zij dragen bij aan een veerkrachtige basis voor de toekomst.

Deze visie beoogt de lijnen uit te zetten voor een versterking van het culturele klimaat en de cultuurdeelname op Zuid met als doel het verhogen van het cultureel kapitaal van de huidige en toekomstige bewoners op Zuid. Een impuls en vliegwiel voor Zuid. 4. Een inwoneraantal vergelijkbaar met gemeenten als Eindhoven en Groningen. 5. SCP Nederland in meervoud uit 2014 6. Denk aan YMP, Jandino Asporaat en Indirah Tauwnaar

2.2. Visie op Cultuur op Zuid In 2030 maakt het voor cultuur niet meer uit of je in het centrum, Noord of op Rotterdam-Zuid bent. Cultuur op Zuid is aanwezig, gelaagd, specifiek en bijzonder Zuid. Met onder andere Rijnhaven, Maashaven en misschien zelfs de Waalhaven. Rond Hart van Zuid is een nieuw en levendig tweede stadscentrum ontstaan en rond Feijenoord City zijn diverse functies rondom sport en bewegen geconcentreerd. We zien een Zuid waarin de verschillende gebieden met hun uiteenlopende historische achtergronden een sterke eigen identiteit hebben ontwikkeld en aantrekkelijk zijn voor jongeren, studenten, gezinnen en ouderen. Het is een Zuid waarin er op cultureel gebied voor iedereen voldoende mogelijkheden zijn om te participeren, en waar het net zo gewoon is om de rivier over te steken voor een culturele activiteit op Noord als andersom. Cultuur op Zuid kent zijn eigen dynamiek, zijn eigen helden en iconen. Zuid is Zuid in experiment en mogelijkheden. Cultuur op Zuid is inclusief, innovatief en interconnectief.

Theater Zuidplein 2020 | voorstelling Jandino Asporaat in coronatijd met beperkt publiek | Beeld: Daria Scagliola

14

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

15

• Iedere inwoner van Rotterdam-Zuid heeft toegang tot cultuur en kan er cultuur naar zijn gading vinden; • Cultureel talent van Zuid heeft de mogelijkheid dit talent te laten zien, te ontwikkelen en zich te professionaliseren; • Zuid is een aantrekkelijk gebied voor bewoners, bedrijven en bezoekers om te wonen, werken en verblijven. Binnen het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid en vanuit het beleidskader Cultuur werken wij aan een stevige culturele basis voor Rotterdam-Zuid. Een basis die het perspectief richt op een nieuwe kansrijke samenleving in 2030, waarin talenten zichtbaar zijn, die mogelijkheden schept voor ontwikkeling en veerkracht, en die bijdraagt aan het verbinden van mensen, perspectieven, culturen. Een basis met kansengelijkheid. Vanuit Cultuur wordt een positieve bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van Zuid als het nieuwe centrum van Rotterdam. Deze bijdrage is gelaagd en duurzaam. En vraagt om samenwerking met alle lokale partijen en belanghebbenden, publiek en privaat, die werken aan een nieuwe toekomst voor Zuid.

2.3. De relatie met het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid Het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ) is er sinds een aantal jaren⁷ op gericht om een kwaliteits­ impuls te geven aan onderwijs, werk­gelegenheid en wonen met het doel het niveau gelijk te trekken aan het gemiddelde van Nederland en de rest van Rotterdam in 2030. In 2018 is cultuur als vierde pijler toegevoegd aan het NPRZ.⁸ Daarbij zijn drie algemene uitgangspunten geformuleerd: a Versterken van de culturele programmering in Rotterdam-Zuid met als doel meer cultuur­ participatie en een aantrekkelijker leef- en woon­ klimaat voor de huidige én de nieuwe bewoners en meer culturele bezoekers naar die instellingen in Rotterdam-Zuid te trekken. b Versterken van de talentontwikkeling en het makers klimaat op Rotterdam-Zuid, zodat meer nieuwe cultuurmakers de kans krijgen om bij te dragen aan de culturele programmering. c (Verder) verkennen van de mogelijkheden van een nieuw beeldbepalend cultuurwetenschappelijk instituut (NCWI) op Rotterdam-Zuid.

16

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

In de bij deze Visie Cultuur op Zuid behorende handelingsperspectieven worden deze uitgangs­ punten geconcretiseerd. De impuls van NPRZ is hierin een vliegwiel voor de ontwikkeling en verankering van Cultuur op Zuid. • in het verankeren van cultuureducatie in de dagprogrammering, • in instituten – cultuurankers op Zuid, • in levendigheid – verduurzamen van het netwerk en programmering. 7. Sinds 2011 8. In de zogenoemde Regio Deal tussen Rijk en gemeente voor de periode 2018-2022 is daaraan vervolgens ook financiële onder­bouwing gegeven.

3. Situatieschets. 3.1. Zuid in historisch perspectief Wie Zuid wil begrijpen, moet de geschiedenis kennen. Aan de basis voor de huidige diversiteit op Zuid liggen verschillende migratiestromen door de eeuwen heen. Een belangrijke periode voor de vorming van het huidige Rotterdam en de ontwikkeling van Zuid als onderdeel van de stad, was de tweede helft van de negentiende eeuw. Er kwam een oeververbinding tussen de rechter- en de linker-Maasoever, havens en bedrijventerreinen werden aangelegd, de Nieuwe Waterweg werd gegraven, omliggende gemeenten op de linker-Maasoever, zoals Katendrecht, Charlois, IJsselmonde en Pernis werden geannexeerd. De oppervlakte en het inwonertal van Rotterdam namen hierdoor sterk toe. Die nieuwe bedrijvigheid (havens en bijbehorende industrie) leidde ook tot een enorme toename van werkgelegenheid. Werkgelegenheid waarin Rotterdam zelf niet kon voorzien, maar de verder gelegen plattelandsgemeenten⁹ wel. Mensen die een betere toekomst voor zich zagen in de stad, vestigden zich op Zuid. De snelle groei leidde tot omstandigheden die soms verre van optimaal waren.¹⁰ Door middel van particulier initiatief werden verenigingen opgericht om de problemen terug te dringen en de inwoners van Zuid de mogelijkheid te geven zich verder te ont­wikkelen. Nog steeds kent Zuid een rijk verenigingsleven met een directe link naar deze fase in de geschiedenis.

Een kleine honderd jaar later werd Rotterdam-Zuid opnieuw een plaats waar nieuwkomers zich ves­ tigden. Nieuwe bewoners met roots in Zuid-Europa en Noord-Afrika vonden werk in de wederopbouw en in de groeiende haven. Zij vestigden zich veelal in de oudere maar betaalbare wijken van Zuid. Naast een verrijking van de culturen op Zuid ontstonden hierdoor ook grootstedelijke opgaven rond huisvesting en sociaal-maatschappelijke opgaven rond opleiding, taalvaardigheid, integratie, participatie enz. In­vestering in vernieuwing van woningen en wijken bleef echter achter bij de rest van Rotterdam. De daarmee ook achterblijvende ontwikkeling van Zuid leidde tot een algemeen gevoelde urgentie voor verbetering en versterking van de kansen voor Zuid.

Het NPRZ werkt sinds enkele jaren aan een nieuw perspectief voor Zuid gericht op onderwijs, arbeidsparticipatie en woonkwaliteit. Maar ook particuliere initiatieven dragen nog steeds bij aan een betere leefomgeving op Zuid. Zuid is inmiddels veel meer dan alleen de oude wijken rond de oude, inmiddels verlaten havens. Op Zuid wonen nu meer dan 200.000 Rotterdammers in 22 wijken. De Kop van Zuid, het Noordereiland, Groot-­IJsselmonde, Lombardijen, Pendrecht zijn ook allemaal Zuid. Allemaal met een eigen geschiedenis, eigen kenmerken, een eigen profiel (oude dorpskernen en tuinsteden) en een eigen populatie. Een unieke mix van culturen, gebruiken en generaties. Allen met eenzelfde wens om te leven, werken, wonen en ontmoeten in een leefbare en aantrekkelijke omgeving zowel fysiek als sociaal. Een omgeving met perspectief, met aandacht voor de kwaliteiten, die mogelijkheden biedt en ruimte schept. Deze rijke geschiedenis, de unieke mix van dorpen en tuinsteden, mix van culturen en een achtergrond met migratiestromen vormen het fundament voor Cultuur op Zuid. Waarden die verankerd liggen in het verleden en die we graag verzilveren. 9. Noord-Brabant, de Zuid-Hollandse eilanden en Zeeland 10. Slechte woningen, prostitutie, criminaliteit en regelmatig politieke en sociale spanningen

3.2. Demografie van Zuid Bijna een derde van alle Rotterdammers, woont op Zuid. Het aantal inwoners van Zuid gaat de komende jaren ook nog flink toenemen.¹¹ Deze toename komt door de groei van de huidige bevolking en door een te verwachte toename in migratiestromen. Rotterdam als geheel is een superdiverse stad met meer dan 200 verschillende nationaliteiten naast elkaar. Geen enkele etniciteit heeft meer de ab­ solute meerderheid. Dit zorgt voor een bonte mix aan culturen in de stad. De verwachting is dat de stad de komende jaren nog diverser wordt. Dit geldt voor Rotterdam, maar zeker ook voor Zuid.¹²

17

Door de verwachte groei zal ook de samenstelling van huishoudens veranderen. De verwachting voor Rotterdam en ook voor Zuid is een verschuiving in leeftijdsopbouw. Dit zal verschillen per gebied en wijk. Een aantal gebieden of wijken zal vergrijzen, met senioren die langer zelfstandig blijven wonen, een landelijke trend. Maar er zijn ook gebieden of wijken die juist zullen verjongen. Feijenoord zal bijvoorbeeld ver­ jongen, terwijl in IJsselmonde en Charlois ver­grijzing zichtbaar zal worden.¹³ Rotterdam blijft vergeleken met de rest van het land een jonge stad. Bijna een kwart van de inwoners was anno 2015 tussen de 20 en 35 jaar, dat is 6% boven het huidige landelijk gemiddelde. Terwijl het aandeel jongeren in Nederland verder afneemt, blijft het aandeel jongeren in Rotterdam juist vrijwel constant. In heel Rotterdam is 29,8% onder de 25 jaar. Voor Zuid is dat 30,7%.¹⁴

3.3. Cultuurparticipatie op Zuid

3.4 Gerichte inzet Cultuur op Zuid Stedelijke toekomstbouwers

Uit onderzoek van het gemeentelijk onderzoeks­ bureau OBI en de stichting Rotterdam Festivals¹⁵ in 2019 komt het volgende beeld naar voren over de cultuurdeelname van de bewoners op Zuid: • Het percentage dat ten minste eenmaal per maand een bezoek brengt aan film, theater, concert, cultureel festival of museum is gestegen maar blijft nog achter bij het bezoek van heel Rotterdam¹⁶; • Het percentage dat zegt wel eens een culturele activiteit te bezoeken ligt lager dan onder het totaal van de Rotterdammers; • Er zijn ten opzichte van heel Rotterdam relatief veel bewoners op Zuid vertegenwoordigd in de groepen Stedelijke Toekomstbouwers en Wijkgerichte Vrijetijdsgenieters. De culturele ‘light-users’ (zie toelichting); • De groep Stadse Alleseters op Zuid is groeiende.

Stedelijke Toekomstbouwers zijn tussen de 18 en 50 jaar oud en we vinden onder hen veel mensen met een migratieachtergrond. Ze hebben het financieel niet breed, brengen veel tijd door met hun gezin, familie en vrienden en zijn vaak geïnteresseerd in dans, theater, film, muziek en combinaties van sport en cultuur, als bezoeker en als beoefenaar. Hun behoefte gaat uit naar een divers en minder traditioneel aanbod.

Wijkgerichte Vrijetijdsgenieters Wijkgerichte Vrijetijdsgenieters zijn gemiddeld iets ouder: tussen de 45 en 75 jaar. Een deel werkt parttime of is werkloos, anderen zijn na een werkend leven gepensioneerd. Soms zijn er

Voor wederzijds respect en verdraagzaam samenleven is kennis, uitwisseling en dialoog van belang. Cultuur kan daaraan bijdragen door ontmoeting en uitwisseling te faciliteren en kaders te scheppen waardoor (talent)ontwikkeling mogelijk is. Cultuur is vaak vanzelfsprekend aanwezig in het dagelijkse leven van mensen, een manier om je identiteit te uiten en om samen dingen te beleven. Juist voor een gebied met een bevolkingssamenstelling als Zuid is het belangrijk dat mensen elkaar ontmoeten, elkaar leren kennen en elkaar en zichzelf verrijken. Het is daarom essentieel dat Zuid beschikt over een substantieel en passend cultuuraanbod. 11. Toename in Feijenoord van 18,4% aan inwoners. Cijfers NCWI-Zakboekje 2018 12. O.a. Marokkaans, Surinaams, Antilliaans, Kaapverdiaans, Pools, Bulgaars, Roemeens ‘Zuid op koers, voortgangsrapportage 2017’, NPRZ 2018. | CBS. Zuid een gebied is met een majority of minorities. Steden waar meerderheid van de bewoners uit een brede waaier van minderheden bestaan. 13. In Feijenoord zal het aantal 0-19 jarigen met 2.700 toenemen, in IJsselmonde met 500, en in Charlois zal het aantal kinderen afnemen met 1.100. 14. Per wijk kan het erg verschillen. Wielewaal en Oud-IJsselmonde wijken relatief veel ouderen, en Feijenoord en Tarwewijk relatief veel jongeren.

De bevolkingssamenstelling op Zuid, nu voor een groot deel bestaande uit Stedelijke Toekomstbouwers en Wijkgerichte Vrijetijdsgenieters, zal de komende jaren veranderen. Zeker in een deel van de stad dat zo in ontwikkeling is, is de demografische dynamiek enorm. De samenstelling van de bevolking zal in 2030 wezenlijk anders zijn dan nu. Dat vraagt continue aandacht voor een culturele infrastructuur die aansluit bij de bewoners van het moment, die ruimte biedt voor voortdurende aanpassing aan de nieuwe omstandigheden. We kiezen daarom voor een aanpak die kan meebewegen met de ontwikkelingen.

Voor het bereiken van een hogere cultuurparticipatie gelijk aan het landelijke gemiddelde dan wel het gemiddelde van Rotterdam is gerichte inzet nood­zakelijk vanuit het bestaande gemeentelijke cultuurbeleid en het NPRZ.

nog kinderen thuis, soms zijn er al klein­kinderen.

Deze inzet is gericht op: • Meer spreiding en intensivering Cultuur op Zuid¹⁷; • Extra impulsen voor het faciliteren, bestendigen en verstevigen van de aanwezige culturele infra­ structuur op Zuid¹⁸. Duurzaam versterken door te zorgen voor: • Bij de (diverse en veranderende) publieksgroepen op Zuid passende culturele programmering; • Faciliteren van cultureel en creatief talent op Zuid; • Realisatie van een of meer culturele ankerpunten op Zuid; • Bijdragen aan een aantrekkelijke leefomgeving.

Maar wat deze groep verbindt, is dat ze meestal niet gestudeerd hebben en beschikken over een relatief laag inkomen. Wel veel vrije tijd dus, maar weinig budget om eropuit te gaan.

De inzet van cultuurregisseurs, lokale culture programmering en van publieksonderzoek zijn daarin ondersteunend.¹⁹

Een doelgroep die geïnteresseerd is in laag­ drempelig, meer traditioneel aanbod, dicht bij huis, toegankelijk en voor een redelijke prijs.

We werken deze uitgangspunten in de hierna­volgende paragrafen verder uit. 17. Cultuurbeleid gemeente Rotterdam 18. Nationaal Programma Rotterdam-Zuid Pijler Cultuur 19. Zie uitwerking in de Handelingsperspectieven

Stadse Alleseters 15. OBI ‘Cultuurmonitor Zuid 2019’ en Rotterdam Festivals ‘Publieks­ onderzoek 2019’) 16. OBI ‘Wijkprofiel Rotterdam 2020’ Heel Rotterdam 45, Charlois 39, Feijenoord 44, IJsselmonde 36.

De Stadse Alleseters zijn merendeels tussen de 25 en 35. Over het algemeen alleenstaand of samenwonend, zonder kinderen. Thuis is voor hen de plek om tot rust te komen na het werken, maar het is ook de uitvalsbasis voor het ondernemen van leuke dingen. De Stadse Alleseters zijn hoog opgeleid, zowel hbo als universitair. Ze zijn een carrière aan het opbouwen, studeren of werken parttime, waardoor de inkomens binnen deze groep verschillen. Ze hebben geen auto, maar maken gebruik van de fiets en het openbaar vervoer. De Stadse Alleseters genieten van alles wat het goede stadsleven te bieden heeft, met alle voorzieningen dichtbij hun huis.

18

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

19

4. Uitgangspunten. De uitgangspunten voor deze Visie Cultuur op Zuid zijn gebaseerd op het gemeentelijk cultuurbeleid (3 i’s) en verbonden aan de uitgangspunten van het Nationale Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ).

We zetten bestaande instrumenten in op Zuid, met een extra impuls vanuit het NPRZ op basis van geformuleerde uitgangspunten NPRZ Pijler Cultuur (zie paragraaf 2.3):

De 3 i’s uit het gemeentelijk cultuurbeleid, inclusief, innovatief en interconnectief, betekenen voor Zuid:

• Versterken van de culturele programmering in Rotterdam-Zuid met als doel: o meer cultuurparticipatie en een aan­­tre­kkelijker leef- en woonklimaat voor de huidige én de nieuwe bewoners. o meer culturele bezoekers naar die instellingen in Rotterdam-Zuid te trekken. • Versterken van de talentontwikkeling en het makersklimaat in Rotterdam-Zuid, zodat meer nieuwe cultuurmakers de kans krijgen om bij te dragen aan de culturele programmering. • (Verder) verkennen van de mogelijkheden van een nieuw beeldbepalend instituut in Rotterdam-Zuid.²⁰

• Iedere inwoner van Rotterdam-Zuid moet toegang hebben tot cultuur, cultuur kunnen genieten, in welke vorm dan ook/ er iets van zijn gading kunnen vinden; • Cultureel talent van Zuid moet de mogelijkheid hebben dit talent te laten zien, te ontwikkelen en zich te professionaliseren; • Zuid moet een aantrekkelijk en levendig gebied zijn/worden voor bewoners, bedrijven en b­e­zoekers om te wonen, werken, ontmoeten, verbinden en verblijven.

20. Een cultuurcampus waarin een aantal belangrijke functies op het gebied van onderwijs en cultuur worden gecombineerd en kansen aan elkaar worden gekoppeld (Handelingsperspectief 3)

In deel 2 worden deze uitgangspunten uitgewerkt in vier handelingsperspectieven.

1.

3.

2.

4.

Cultuurdeelname bevorderen

Faciliteren van talent

Stevige culturele infrastructuur

Een aantrekkelijke leefomgeving

IMPACT showcase Islemunda 2020 | Beeld Joey Roberts van IMPACT

20

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

21

2 Handelings­perspectieven. 22

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

23

1. Handelingsperspectieven.

1.

2.

3.

4.

Cultuurdeelname bevorderen

Faciliteren van talent

Stevige culturele infrastructuur

Aantrekkelijke leefomgeving

Cultuureducatie Dagprogrammering

Ontwikkeling netwerk

Cultuur in de buurt

Immaterieel-/ materieel erfgoed

Lokale culturele programmering

Talent programma

Uitbouwen ankerpunten

Beeldende kunst in de openbare ruimte

De 4 handelingsperspectieven voor Zuid. De geformuleerde uitgangspunten zijn uitgewerkt in vier handelingsperspectieven voor Zuid. 1. 2. 3. 4.

Cultuurdeelname bevorderen Faciliteren van talent Stevige culturele infrastructuur Een aantrekkelijke levendige leefomgeving

Voor elk van de handelingsperspectieven worden bestaande en nieuwe instrumenten ingezet (NPRZ pijler cultuur en Cultuurbeleid). Het instrumentarium wordt gedurende de verschillende fases ontwikkeld, getoetst, geëvalueerd en waar nodig aangepast. Hierin wordt gezocht naar de samenhang van de inzet en samen­­­werking met de partners binnen de ver­schillende pijlers van het NPRZ²¹. De vier handelingsperspectieven en het bijbehorende instrumentarium worden in de volgende paragrafen uitgewerkt.

(identiteit)

(ruimtelijke kwaliteit)

Manifestatie op Zuid

Pitch regelingen

Faciliteren broedplaatsen

Stadscultuur

Zuid-Lab

Ruimte voor evenement en festival

Duurzaam toerisme

(wijkcultuur)

(economisch)

21. Wonen, Werk, Onderwijs en Cultuur

24

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

25

2 Handelings­perspectief 1

Cultuurdeelname bevorderen. Binnen dit handelingsperspectief zijn twee doelen gesteld: • Ervoor zorgen dat de programmering op Zuid (nog) beter aansluit bij de behoefte van de huidige daar gevestigde publieksgroepen (Stedelijke Toekomstbouwers, Wijkgerichte Vrijetijdsgenieters en Stadse Alleseters) zodat de cultuurparticipatie stijgt; maar ook om mee te bewegen met de veranderende bevolkingssamenstelling zodat ook deze publieksgroepen een culturele program­ mering naar hun gading kunnen vinden; • Zorgen voor een aantrekkelijker leef- en woon­ klimaat, inclusief voorzieningen, dat huidige bewoners bindt en toekomstige bewoners en culturele bezoekers aantrekt.

Aandachtsgebieden Binnen- en buitenschoolse cultuureducatie (lokaal en ingebed) Lokale Culturele Programmering (lokaal en fijnmazig) Manifestatie op Zuid (impuls en duurzaam netwerk)

Samen leiden deze twee doelen tot een grotere cultuurdeelname, actief (bewoners beoefenen zelf culturele activiteiten en ontwikkelen hun talent) of receptief (bewoners of bezoekers bezoeken cultuur­ uitingen op Zuid die aansluiten bij hun belangstelling en maken kennis met cultuuruitingen die daarop voortbouwen). Voor de realisering van de genoemde doelen gaan wij uit van de kracht van bestaande programma’s, or­ganisaties en interventies. Uitgaande van de be­ staande kwaliteit: de vele talenten, de infrastructuur en de belangstelling die al op Zuid aanwezig is.

Get Loose Festival Rotterdam 2018 | Beeld Wim Barzilay

26

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

27

2.1 Cultuureducatie Wat doen we/gaan we doen? We stimuleren scholen om cultuuronderwijs structureel te verankeren in hun curriculum en bieden hiervoor verschillende programma’s aan. We richten ons hierbij niet alleen op het primair- en voortgezet onderwijs, maar ook op het speciaal onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. Daarnaast hebben we aandacht voor de mogelijkheid om kunst en cultuur in de vrije tijd te beoefenen (jongeren en volwassenen), brengen we in kaart welke mogelijkheden er al zijn en bespreken we met de betrokken partijen hoe dit aanbod verbreed en versterkt kan worden.

Waarom doen we dat? Het college heeft de ambitie het niveau van het cultuuronderwijs te verhogen en duurzame samenwerking en doorstroming te stimuleren. Een duurzame structurele verankering, omdat cultuuronderwijs bijdraagt aan de brede ontwikkeling van cognitie en competenties van (jonge) mensen. Cultuuronderwijs is verbonden met verschillende vakken en activiteiten op school, zoals loopbaanoriëntatie, burgerschaps­ vorming, digitale geletterdheid, bewegen en taal­ vaardigheid en de ontwikkeling van 21ste-eeuwse vaardigheden, zoals analyserend en probleem­ oplossend vermogen, creativiteit, het ontwikkelen van een open blik, zelfvertrouwen en zelfreflectie. Het cultuuronderwijs op Zuid is onderdeel van de dagprogrammering, maar veel scholen organiseren hun cultuuronderwijs ook binnen de reguliere onderwijsuren.

Hoe pakken we dat aan? Succesvolle cultuureducatie is gebaat bij een goede infrastructuur op stedelijk en wijkniveau. In de komende jaren zetten we daarom in op het versterken hiervan door het beter laten ontsluiten van de mogelijkheden om te kunnen participeren aan Cultuur op Zuid en door meer samenwerkingen te stimuleren tussen cultuur-, sport- en welzijnspartijen, en met sociale en culturele ondernemers in de wijken. Daarnaast blijven we, waar mogelijk, nieuwe initiatieven op stedelijk en wijkniveau ondersteunen die bijdragen aan een rijker cultureel aanbod voor de bewoners op Zuid.

• Cultuur is opgenomen in de Dagprogrammering op Zuid, zoals opgenomen in de regiodeal van het NPRZ. In combinatie met tien extra activiteituren per week krijgen leerlingen in het basisonderwijs een samenhangend aanbod activiteiten, gericht op hun brede ontwikkeling en het bieden van gelijke kansen. In de komende jaren wordt de dag­ programmering waarschijnlijk uitgebreid naar het voortgezet onderwijs. Door het opnemen van cultuur in de dagprogrammering, krijgen ook culturele competenties een plaats in de brede ontwikkeling van leerlingen en kan cultuur worden ingezet voor de ontwikkeling van andere vaardigheden die in schoolverband worden ontwikkeld. • Door de uitbreiding van de cultuurcoachregeling in 2019/2020 is het mogelijk geworden om meer scholen te voorzien van een cultuurcoach. Deze coaches zijn in dienst bij een culturele instelling maar geven structureel les in kunst en cultuur op scholen en maken de verbinding met culturele partijen in de wijk. Door de uitbreiding zijn er steeds meer scholen op Zuid met cultuuronderwijs in hun curriculum. Ook scholen in het mbo en so komen in aanmerking voor een cultuurcoach. • Met cultuureducatiepartners in de stad worden mogelijkheid verkend om meer activiteiten op Zuid aan te bieden waar mogelijk in partnerschap met partijen uit de wijken.

Verbindingen worden gelegd met als trekkende partijen onder andere KCR, het Hofplein Theater, Museum Boijmans Van Beu­ ningen en SKVR. • Het programma Cultuureducatie met Kwaliteit 20201-2025 biedt mogelijkheden voor scholen en culturele partijen om nieuwe samenwerking­ sverbanden aan te gaan en om nieuwe pro­ gramma’s gezamenlijk te ontwikkelen. • Er zal ingezet worden op meer aandacht voor talentontwikkeling en het toe leiden van talentvolle jongeren naar buitenschoolse trajecten voor het verder ontwikkelen van hun talenten.

Vanaf 2020 ontwikkelt Museum Boijmans Van Beuningen

Alle ruimte is een platform voor de Rotterdamse wijk

een programma van workshops en presentaties in de

Oud-Charlois waar makers, kinderen en jongeren samen-

voormalige technische school aan Hillevliet 90 op Rot-

werken aan nieuwe projecten en vaardigheden. In Alle

terdam-Zuid. Dit doen ze samen met talentvolle makers,

Ruimte kunnen kinderen en jongeren, van 8 t/m 18 jaar,

maatschap­pelijke partners en sleutelfiguren uit de buurt

experimenteren en leren in de werkplaatsen van vakmen-

en stad. Met dit nieuwe project wordt een duurzame

sen en komen zij al lerend in contact met de praktijk. Vak-

bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van cultuur en

gebieden als techniek, media, yoga, taal, beeldende kunst

onderwijs op Zuid en worden cultuur­medewerkers van de

en podiumkunst, filosofie, natuur en voeding worden met

toekomst opgeleid. Hillevliet 90 wordt géén museum-

elkaar verweven. Binnen deze gebieden ontwikkelen

dependance met tentoonstellingen, maar een eerste stap

deel­nemers technische, creatieve, fysieke, mentale en

in een breder programma op Zuid. De voormalige school

communicatieve vaardigheden. Waardoor zij hun horizon

krijgt zijn functie terug als plek om te leren en te maken.

verbreden en aan hun toekomst werken. Alle Ruimte verbindt bestaande krachten in de buurt met elkaar.

2.2 Lokale Culturele Programmering Wat doen we/gaan we doen? Met ingang van 2021 is Lokale Culturele program­ mering²² gestart in alle veertien gebieden in de stad, zo ook op Zuid. Rekening houdend met de specifieke kenmerken en behoeften van de bewoners van het gebied, worden via het programma laagdrempelige culturele activiteiten en evenementen in een gebied aangeboden of gefaciliteerd.

Onze belangrijkste partners zijn de scholen/

Wijkgericht werken en het beleid toespitsen op de leefwereld van de wijkbewoner is het doel. Met lokale Culturele Programmering kan snel en flexibel worden ingespeeld op de behoefte aan laagdrempelig aanbod dicht bij huis. Hierbij wordt rekening ge­houden met diversiteit in het aanbod dat ook aansluit op de di­versiteit in de bevolkingssamenstelling van het gebied. Zo worden ook de bewoners op Zuid meer uitgenodigd om te participeren in cultuur. Met aandacht voor specifieke groepen – jeugd en ouderen.

school­besturen, culturele organisaties in RotterOnderwijs, de gebiedspartners, en de Huizen van de Wijk.

Betrokken beleidsterreinen Gebieden, Onderwijs, Welzijn (volwassenen, jeugd), Sport, Integratie & Sociale zekerheid.

Hoe pakken we dat aan? De Cultuurregisseurs op Zuid (Charlois, Feijenoord en IJsselmonde) zorgen ervoor dat in het specifieke gebied inzicht is in de behoefte aan culturele activiteiten en evenementen bij de bewoners en komt daar met een passend aanbod aan tegemoet, of faciliteert het lokale netwerk (gebieds-/wijkgerichte initiatieven). De bestaande culturele infrastructuur in het gebied wordt aangevuld met aanbieders die worden aan­getrokken en een behoefte vervullen waarin nog niet wordt voorzien. Nieuw aanbod moet vooral een aanvulling zijn op het bestaande. LCP faciliteert de wijk-ankers, versterkt de lokale initiatieven in het middelsegment en de spannende nieuwkomers met potentie (ruwe diamanten). Een fijnmazig lokaal netwerk aan culturele initiatieven die elkaar aanvullen en versterken. Voorop staat dat het aanbod in de gebieden aansluit bij de specifieke kenmerken van een gebied. We werken aan een cultureel klimaat waarin alle stadsbewoners als deelnemer of als bezoeker de waarde van kunst en cultuur optimaal kunnen ervaren en bovendien worden uitgenodigd om kennis te maken met het ‘nieuwe en andere’.

Inbedding programmering.

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

Alle Ruimte Charlois

Waarom doen we dat?

Cultuurbeleid Cultuureducatie, NPRZ Dag­

28

Boijmans op Zuid

Partners

dam en Rotterdam-Zuid, SKVR, KCR, de afdeling

Het Kenniscentrum Cultuureducatie Rotterdam (KCR) treedt op als intermediair tussen de cultuursector en het onderwijs en spant zich in om cultuureducatie structureel te verankeren in het onderwijs. SKVR, Jeugdtheater Hofplein, House of Urban Arts, Theater Zuidplein en diverse andere grote en kleine partijen bieden buitenschoolse culturele activiteiten aan voor kinderen, jongeren en volwassenen.

SKVR Brassband NSJF 2019 | Rotterdam Ahoy | Beeld Hans Tak

22. LCP vervangt per 1 januari 2021 de regelingen Kunst en Cultuur in de gebieden en Snelloket

29

Partners Gebiedsadviseur cultuur, Cultuurregisseurs, Sportregisseurs, gebiedsorganisatie (wijk­ managers en wijknetwerkers), pijlercoördinator cultuur NPRZ. Samen vormen zij de basis van de cultuurtafel, een periodiek overleg waar onder meer de relevante op­gaven en een gezamenlijke aanpak worden besproken. Deze Cultuurtafel wordt waar nodig aangevuld met beleidsadviseurs van versterkende beleids­terreinen (Wijkprogram­ mering, Talenthouses, Cross-over gebieden Sport en Cultuur waaronder e-sports en urban sports), relevante gebieds- of beleidspartners, bewoners, cultuurmakers of initiatiefnemers.

Betrokken beleidsterreinen Gebieden, Onderwijs, Welzijn (volwassenen, jeugd), Sport, Integratie & Sociale zekerheid

Inbedding Cultuurbeleid – Wijkgericht werken

Ruwe Diamant Award Filmmaker Reggery Gravenbeek komt in de wijken van Rotterdam-Zuid regelmatig jon­geren tegen die talent hebben op het gebied van kunst en cultuur. Sommige vinden hun weg, maar een grote groep heeft een duwtje in de rug nodig. Vaak lukt het niet om hun talent verder te ontwikkelen, omdat zij niet de juiste connecties en financiële steun hebben. De Ruwe Diamant Award is een nieuwe gelegenheid voor deze jongeren om hun ambitie op cultureel gebied na te streven. Om een platform te bieden waarbij talenten en lokale partijen bij elkaar komen is gekozen voor een Awardshow. De voorafgaande campagne is bedoeld om talenten te ontdekken, waarna zij strijden voor de Ruwe Diamant Award en een geldbedrag waarmee zij hun talent verder kunnen ontplooien.

Street Culture Weekend – Sport en Cultuur Rotterdam is dé street culture stad van Nederland. De stad zit boordevol talenten en grassroots initiatieven op het gebied van streetart, hiphop en street sports. Van graffiti artists tot skaters, van breakdancers tot BMX’ers en van straatvoetballers tot hiphoppers; tijdens Rotterdam Street Culture Weekend (RSCW) komen street cul­ture stromingen (cultuur en sport) samen om hun talent te showen en te laten zien en horen waar zij voor staan. Reggery Gravenbeek, filmmaker en initiatiefnemer Ruwe Diamant Award Beeld CultuurConcreet | Iris van den Broek

30

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

31

2.3 Impuls: Manifestatie op Zuid Wat doe we/gaan we doen? In 2023 organiseren we een grote culturele manifestatie op Zuid. Deze manifestatie dient als een eenmalige impuls voor Zuid en is onderdeel van de RegioDeal²³. Het festival laat zien wat Zuid is, de verschillende werelden, de talenten, de experimenten en nodigt uit om Zuid te verkennen en in cultuur te participeren.

Waarom doen we dat? Het festival heeft een meerledig doel. Enerzijds om de cultuurparticipatie te verhogen. En Cultuur op Zuid, en Zuid als gebied, ook (inter)nationaal te profileren. Het festival maakt het aanbod en talent op Zuid zichtbaar, verbindt de netwerken, versterkt de communities die aanwezig zijn, en versnelt wat nog een zetje nodig heeft. Door de samenwerking van lokale en stedelijke partijen brengt het festival ook initiatiefnemers, talenten en stedelijke instellingen samen en wordt gebouwd aan een duurzaam netwerk op Zuid²⁴.

Hoe pakken we dat aan? Rotterdam Festivals ontwikkelt samen met diverse partijen in de stad in 2023 een grootschalig eve­ nement dat aansluit bij het diverse en grootstedelijke profiel van Rotterdam-Zuid. Aan de hand van thema’s wordt de diversiteit en streekcultuur van Zuid zichtbaar. Zuid is vele werelden. Die werelden vertellen verhalen. De verhalen worden vertaald naar programma waarbij kruisbestuiving, ontdekking en ontmoeting centraal staat. Een van de deelthema’s voor dit evenement zal zijn ‘Reünie’ waarbij voormalige bewoners van Zuid worden uitgenodigd nog één keer terug te keren naar de plek waar ze zijn opgegroeid, naar school gegaan, hebben gewoond en/of gewerkt. Waar mogelijk wordt dit evenement gekoppeld aan bestaande initiatieven, aan de bestaande culturele infrastructuur of een bepaald deelgebied op Zuid.

23. Rijk en regio investeren € 260 miljoen om de leefomstandigheden voor de bewoners van Rotterdam-Zuid te verbeteren. In 2030 moeten bijvoorbeeld werkloosheid en schoolprestaties in ‘Zuid’ op hetzelfde niveau liggen als in de 4 grote steden. Rijk en regio hebben hierover afspraken gemaakt in de Regio Deal Rotterdam-Zuid. 24. Met aandacht voor de ontwikkeling van Zuidplein en Cultuurcampus.

Partners Rotterdam Partners, diverse culturele organisaties, NPRZ, gebiedscommissies-comités en wijkraden, gebiedsorganisatie, Kernteam Cultuurcampus, Hart van Zuid, (cultureel) ondernemers, instellingen, Cultuur­regisseurs, e.a.

Betrokken beleidsterreinen Gebieden, Onderwijs, Welzijn (volwassenen, jeugd), Sport, Integratie & Sociale zekerheid, Veiligheid, Economie

Inbedding

Holi-festival in het Zuiderpark 2019 | Beeld Sanne Donders

Het versterken van de culturele programmering in Rotterdam-Zuid met als doel meer cultuur­participatie en een aantrekkelijker leef – en woonklimaat voor de huidige én de nieuwe bewoners en meer culturele bezoekers naar die instellingen in Rotterdam-Zuid.

Cumulatief resultaat Er is gelegenheid om te ontmoeten en te ver­ binden voor bewoners. Dit draagt bij aan de binding aan de wijken en vergroot de sociale cohesie. Daarnaast is Zuid steeds meer in trek bij culturele instellingen en culturele programmeurs. Dit zal op termijn een positief effect hebben op het woon- en leefklimaat van huidige en toe­komstige bewoners.

NPRZ Regio Deal en het Evenementenfonds van de stad.

32

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

33

3 Handelingsperspectief 2

Faciliteren van talent. Er is op Zuid veel talent, vaak onontdekt talent. Of talent dat niet de mogelijkheden krijgt dan wel heeft om door te stromen naar de juiste kunst­­­­vak­ opleidingen. Of talent dat niet de juiste vormen van begeleiding of de juiste contacten heeft om door te groeien naar de grotere podia. We willen kinderen, jongeren én volwassenen de kans geven hun culturele talent te ontdekken, te ontwikkelen en te tonen. Dit handelingsperspectief start bij de ontwikkeling van talent als dat ontdekt is, over de doorstroming van grassrootsmakers die op Zuid sterk aanwezig zijn. Hun projecten en activiteiten hebben een grote potentiële aansluiting bij de belangstelling van nieuwe publieksgroepen.

Aandachtsgebieden Versterken van het netwerk Zuid (Netwerkontwikkeling) Talentprogramma (Carrièreontwikkeling) Pitch mogelijkheden (Programmaontwikkeling) Zuid-lab (Maatschappelijke opgave)

Met het faciliteren van talent behalen we drie gestelde doelen: • Meer talent uit Zuid krijgt de mogelijkheid zich te ontwikkelen en door te stromen; • Er ontstaat nieuw en vernieuwend aanbod; • Er ontstaat meer aanbod dat aansluit bij de belangstelling van Rotterdammers op Zuid specifiek. Voor de realisering van de genoemde doelen gaan wij uit van de kracht van bestaande initiatieven, net­ werken, programma’s en kwaliteit: de vele talenten (ook organisatorische of technische talenten), de infrastructuur en de belangstelling die al op Zuid aanwezig is.

House of Urban Arts Beeld CultuurConcreet | Iris van den Broek

34

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

35

3.1 Versterken van het netwerk Zuid Wat doen we/gaan we doen? Bouwen aan een stevig cultureel netwerk en een keten waarin talent zichtbaar wordt en zich kan verankeren op Zuid.

Waarom doen we dat? Momenteel ontbreekt een collectieve presentatie voor het zuidelijke stadsdeel. De aanwezige keten van broedplaatsen, cultuurclusters, cultuurankers in de wijken, instellingen is onvoldoende zichtbaar en verbonden. Het doel is om de aanwezige waardevolle infrastructuur te versterken, verbinden, te verankeren en zichtbaar te maken.

Hoe pakken we dat aan? Met diverse programma’s en projecten wordt gewerkt aan het verstevigen van de keten van talent­ ontwikkeling op Zuid. Het zichtbaar maken van de veelzijdigheid aan instellingen én hun achterban, maar ook het behartigen van hun belangen is de primaire drijfveer voor het bouwen aan een netwerkstructuur voor talentontwikkeling. Doel is om een samen­ werkingsvorm te realiseren waarin verschillende componenten samenvallen. In grote lijnen zijn dat: • Het verbinden van de keten van talentontwikkeling; • Het waar nodig aanvullen van de keten van talentontwikkeling; • Hierin samenwerken met sport en onderwijs; • Overleg en afstemming tussen de instellingen; • Gezamenlijke projecten en evenementen; • Een gezamenlijke marketing en communicatie voor het gebied; • Met instellingen die niet allemaal per se (gemeentelijke) subsidie ontvangen, of binnen het cultuurplan vallen maar ook met (culturele) instellingen die een commerciëler oogmerk hebben of juist worden gerund door vrijwilligers.

Partners Er zijn veel partijen betrokken bij de ontwikkeling van talent op Zuid. Bovendien zit er een enorme dynamiek in de organisaties en samenwerkingsverbanden op Zuid. Deze zijn zowel gesubsidieerd als niet ge­subsidieerd. Een gelaagd netwerk bestaande uit de Rotterdamse Basis (RCB), Cultuurplaninstellingen, Impulsinstellingen, Intermediaire instellingen, grotere en kleinere incidentele subsidierelaties en overige culturele partners. Stedelijke instellingen, Cultuur ankers op Zuid, lokale culturele infrastructuur, manifestatie-instellingen, Cultuureducatie instellingen en verenigingen. Maar ook het Jeugdfonds Sport en Cultuur25. Partners voor het netwerkplatform o.a. Luxor Theater, Theater Walhalla.

Betrokken beleidsterreinen Onderwijs, Welzijn (volwassenen, jeugd), Sport, Integratie & Sociale zekerheid, Werk & Inkomen

WomenConnected Stille Heldinnen Disco 2019 | Beeld Lianne Kuijpers

Inbedding

Jeugdtheater Hofplein

Impact voor stedelijke doelstelling

NPRZ Regio Deal

Jeugdtheater Hofplein is in 2020 gestart met een spe­

Op het brede perspectief van de (sociaal) maatschap-

cialisatie Theater/Entertainment, zowel op vmbo-kader-

pelijke uitdagingen van de stad wordt door de Rot-

als op mavoniveau op de Palmentuin in IJsselmonde.

terdamse Culturele Basis (RCB) een concrete samen-

Leerlingen kunnen kiezen tussen een On Stage en een

werking uit­gewerkt. Bv. Theater Zuidplein is al jaren

Off Stage programma. Naast lessen in zang, dans en spel

een leerwerk­bedrijf. Deze rol wordt de komende jaren

(on stage) komen er klassen met vakken als decorbouw,

verder uitgebreid om daarmee bij te dragen aan de

grime, kostuumontwerp, licht- en geluidstechniek en

opleidings­behoefte in de stad met: leerwerktrajecten en

catering (off stage). Voor leerlingen met talent en passie

stage­plekken, talentenpool van medewerkers achter de

voor evenement­organisatie en podiumkunsten biedt dit

schermen, uitruil van medewerkers, vrijwilligersbeleid

een basis voor verdere ontwikkeling en werk.

koppelen aan maatschappelijk thema’s: vb. eenzaamheid, afstand tot de arbeidsmarkt, inburgering, een gezamenlijk inspanning over herstarten na de crisis.

Rotterdams Wijktheater Het RWT maakt theatervoorstellingen voor en door men-

25. Niet elk gezin kan het zich veroorloven kinderen in het gezin actief cultuur te laten beoefenen. Voor sommige gezinnen zijn muziek-, dans-, theater-of beeldende kunstlessen in veel gevallen te duur. Het Jeugdfonds Cultuur zet zich in voor al die kinderen en jongeren voor wie het niet vanzelfsprekend is om culturele activitei ten te beoefenen in de vrije tijd.

sen die voor het eerst kennismaken met theater. Theater

Werkplaats Walhalla

prikkelt het inlevings­vermogen. Theater laat je voelen wat

Werkplaats Walhalla is de derde locatie van Theater

het is om in andermans schoenen te staan. Een klein team

Walhalla op Katendrecht. Een kleinschalig podium en pro-

van pro­fessionele theatermakers trekken de stad in op

ductiehuis voor professionele talentontwikkeling inéén.

zoek naar ongehoorde verhalen, naar on­geziene helden,

Werkplaats Walhalla is een plek voor jonge (nieuwe) en

naar onuitgesproken conflicten. De ver­halen en ervarin-

meer gevestigde vernieuwende makers. De Werkplaats

gen van de mensen die ze ontmoeten brengen zij samen

draagt bij aan de versterking van de culturele keten voor

met hen naar het theater. ‘Wij volgen daarmee de hartslag

talentontwikkeling in Rotterdam.

van de stad; onze spelers vormen een afspiegeling van een steeds veranderende, grootstedelijke samenleving. Een mix van culturen en maatschappelijke lagen.’

36

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

37

Culturele infrastructuur op Zuid 2021.

3.2 Talentprogramma Wat doen we/gaan we doen? We ontwikkelen een pilotprogramma op Zuid dat als platform fungeert voor jonge cultuurprofessionals. Het platform biedt ondersteuning bij hun ontwikkeling en professionalisering, stimuleert diversiteit, richt zich op het verbinden van makers, culturele instellingen en de (financierings-)structuur en draagt zo bij aan het versterken van de culturele en maatschappelijke infrastructuur op Zuid.

Legenda

RCB: Luxor Theater, Theater Zuidplein / Cultuurplan: Archi-

Met een tweejarig pilotprogramma wil IMPACT een stevige basis leggen voor een volwaardige in­­frastructuur voor nieuwe makers in Rotterdam-Zuid en specifiek in het genre Urban Arts. IMPACT richt zich op het vergroten van de kansen voor nieuwe makers om een beroepspraktijk te ont­wikkelen. Het programma bestaat uit drie componenten: IMPACT Netwerk: een samen­werking met cul-

Waarom doen we dat?

turele instellingen en initiatieven om de deuren

(Jonge) makers (op Zuid) lopen vaak vroegtijdig tegen beperkingen/ barrières aan waardoor het aan­wezig talent onvoldoende tot uiting kan komen of zich verder kan ontwikkelen. Met talentontwikkelings­programma’s worden deze beperkingen en barrières beslecht en gelijke kansen geboden om een volgende stap te zetten in een culturele carrière. Voor elk talent een maatwerk aanpak en een podium om volledig tot ontwikkeling te kunnen komen. Hiermee zal ook het talent op Zuid zichtbaar worden en zich stevig kunnen verankeren.

te openen voor een nieuwe generatie makers,

Hoe pakken we dat aan?

Enkele samenwerkingspartners op Zuid:

IMPACT talentontwikkelings­programma

Het platform is de verbinding tussen makers (startend en mid-career) en de grotere podiuminstellingen op Zuid: Islemunda, Theater Zuidplein, LantarenVenster, Luxor Theater en Theater Walhalla. Deze culturele pioniers op Zuid presenteren en produceren een breed cultureel aanbod. Gezamenlijk in­vesteren zij in (jong) podium- en makerstalent. Een samenwerking die het cultuurklimaat op Zuid versterkt. Talenten worden gecoacht in hun ontwikkeling, doorlopen de stappen in de keten van talentontwikkeling van oefenruimte – lokaal – gebieds- en stadspodium. Talenten worden gekoppeld aan ervaren makers en werken zo aan hun eigen carrière in cultuur. Het ontwikkelen van een mid-career programma is de volgende stap in het duurzaam verstevigen van de keten.

tectuurinstituut Rotterdam (AIR), Circus Rotjeknor, SKVR,

producenten en docenten, voor en achter de schermen; IMPACT Coaching: begeleiden van nieuwe makers in Rotterdam bij het maken van de vervolgstap in hun professionalisering; IMPACT Producties: het bieden van toegang tot facili­ teiten, organiseren van ontwikkelingstrajecten en ondersteunen bij het maken van producties.

3.3 Pitch-regeling Wat doen we/gaan we doen? Tweemaal per jaar organiseren we een pitchavond op Zuid.

Waarom doen we dat? Voor veel jonge makers/ initiatiefnemers/ cultureel ondernemers op Zuid is de stap naar de reguliere projectsubsidies groot. Er is behoefte aan een alternatieve route voor gemeentelijke project­financiering. Hiervoor is in 2019 een nieuw instrumentarium ontwikkeld: PitcherPerfect010. Een laagdrempelige regeling waarbij het verhaal en de impact centraal staat. De regeling is bedoeld voor iedereen met een kunst- of cultuurproject die niet terecht kan bij een van de andere cultuurregelingen van de gemeente.

LantarenVenster, het Rotterdams Wijk­theater, Theater Walhal-

RCB, Cultuurplan, Impulsinstellingen

la, Conny Jansen Danst, Verhalenhuis Belvédère, Baroeg, Villa

Partners

Hoe pakken we dat aan?

Zebra, Bibliotheek Rotterdam, House of Urban Arts, Afrikaan-

Intermediaire instellingen voor talentontwikke­ ling, waaronder Stichting IMPACT en Productiehuis FLOW, podiuminstellingen op Zuid.

Tijdens de pitchavond presenteren jonge makers hun projecten aan elkaar en vervolgens beoordelen zij gezamenlijk wie van hen een bijdrage krijgen. Het blijkt een goede manier om het grassrootsklimaat te versterken en te faciliteren. Dit format krijgt een structureel vervolg met twee edities per jaar op Zuid. De makers die een positieve beoordeling krijgen, ont­vangen een subsidie en krijgen een begeleidings­ traject van IMPACT Rotterdam. Zo wordt ook de vervolgstap in de keten geborgd.

derwijk Coöperatie, Nederlands Fotomuseum, WAT WE DOEN

Bibliotheken

/ Impuls­instellingen: Buitenplaats Brienenoord, Misiconi, Paviljoen aan het water, RibArt, Talentz Skool / Intermediaire

Lokale culturele infrastructuur en privaten Ontwikkellocaties

instellingen: KCR, CBK / Wijkankers: Cultuurwerkplaats

Betrokken beleidsterreinen

Tarwewijk, Overleven op Zuid, Platform Katendrecht, Podium

Onderwijs, Welzijn (volwassenen, jeugd), Sport, Integratie & Sociale zekerheid, Werk & Inkomen

Islemunda, Productiehuis Flow en vele gebiedsinitiatieven waaronder Hommes Foundation, Niffo, Charlois Speciaal,

38

Visie Cultuur op Zuid 2020-2030 | Maart 2021

Tante Nino e.a. / netwerkpartners: Maassilo, Hart van Zuid,

Inbedding

EMI op Zuid, Jeugdfonds voor Sport en Cultuur.

Dit programma wordt tijdelijk ondersteund vanuit de NPRZ Regio Deal Zuid

39

3.4 Zuid-lab Partners Intermediaire instellingen voor talentontwikkeling, waaronder Sstichting IMPACT en podiuminstellingen op Zuid. Deze instellingen slaan een brug tussen jonge makers en het aanwezige basissysteem/ cultuurbeleid.

Wat doen we/gaan we doen? Tweemaal per jaar organiseren we een Zuid-lab. Gericht op stedelijke en lokale opgaven voor Zuid. Deze opgaven zijn actueel en urgent. Het benoemen van deze specifieke opgaven zorgt voor een gericht kader voor innovatie en experiment.

Betrokken beleidsterreinen Gebieden, Onderwijs, Welzijn (volwassenen, jeugd), Sport, Integratie & Sociale zekerheid

Inbedding

Waarom doen we dat? Met deze labs levert cultuur direct een bijdrage aan de maatschappelijke opgaven voor Zuid. We creëren culturele interventies met een maatschappelijk resultaat.

Cultuurbeleid en NPRZ Regio Deal

Hoe pakken we dat aan? Het lab brengt ontwerpkracht en (lokaal) netwerk samen. Ontwerpers kunnen inzichten, kennis en ideeën vertalen in beelden die mogelijke toekomsten voorstelbaar maken. Daarnaast draagt het ontwerpproces bij aan het faciliteren van de samenwerking tussen partijen, het verbinden van belangen, het koppelen van ontwikkelingen op verschillende niveaus.

Het Rotterdamse netwerk Women Connected maakt voorstellingen met vrouwen uit alle culturen | Beeld Lianne Kuijpers

Women Connected

Partners Het doel is te werken in multidisciplinaire teams op basis van wat de specifieke opgave nodig heeft. Dit betekent ook dat lokale makers en bewoners hierin betrokken worden.

Women Connected maakt artistiek hoog­waardige

Maashaven Cinema | Stichting Charlois aan het Water | Beeld Remco-Daniël Gielen

Zuidplein

Stadslab Maashaven

Vanuit een gezamenlijk initiatief van publieke en private

Het Stadslab Maashaven werkt door middel van on-

partijen, instellingen en cultureel ondernemers werken

derzoek aan een duurzame en inclusieve visie voor het

we aan Zuidplein en het Motorstraatgebied. Samen met

gebied. Ontstaan vanuit de behoefte van ondernemers en

theater met vrouwen(groepen) door heel Rotter-

Betrokken beleidsterreinen

jongeren (van 12 tot en met 23 jaar) verkennen we de

initiatief­nemers om de publieke ruimte langs de kade aan

dam. Women Connected zet zich daarbij in om

Creatieve Industrie, Gebieden, Onderwijs, Welzijn (volwassenen, jeugd), Sport, Integratie & Sociale zekerheid

behoefte om het tot een plek te maken waar zij zich thuis