[25bb000506] Verslag Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen 14 januari 2025

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière

Voorzitter

:

T. de Haan

Aanwezig

:

J. Weener, E. Breinburg, M. Kooistra, F. van der Pijl, R.J. De Kort, M. van den Broek, E. Poot, H.J. Van Velzen, P.M.L. Schilder Spel, M. Plug

Tevens aanwezig

:

E. Başoğlu (SP), G.G. van Dijk (ChristenUnie), D.J. van Dommelen (VVD), J.G. Rozema (Partij voor de Dieren), de heer M. Verhoef (Leefbaar Rotterdam), mevrouw P.J.H.D. Verkoelen (50PLUS)

Ambtelijke ondersteuning:

M. Himbaza-Zee, C.J.M. van Oorschot, R.H. Paf, R. van Wietingen

College van B&W: Griffie

1.

:

L.J.E. Blomen (commissiegriffier) en V. Sital (commissiesecretaris)

Opening hoorzitting

De voorzitter opent de openbare hoorzitting van de Subcommissie Bestemmingsplannen en heropent daarmee de hoorzitting over de bestemmingsplannen RISE en Lumière. Op 10 december jl. vond het eerste deel van de hoorzitting plaats en werden reclamanten gehoord die een zienswijze hadden ingediend over RISE. Vanavond is het tweede deel en worden reclamanten gehoord die een gecombineerde zienswijze hebben ingediend met betrekking tot Lumière en RISE. Reclamant OMA had zich aangemeld om in te spreken over Lumière. Deze heeft zich echter afgemeld nadat zij overeenstemming heeft bereikt met de ontwikkelaar. Ook BLenD Advocaten heeft zich afgemeld. Zij zullen een schriftelijke bijdrage indienen. Er is ambtelijke vertegenwoordiging van de wethouder aanwezig waaraan de commissie technische vragen kan stellen. 2. 2.1

Ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière 2e deel hoorzitting

De voorzitter meldt dat voor RISE 36 zienswijze zijn ingediend en voor Lumière 23 zienswijzen. Daarvan hebben 21 reclamanten een gecombineerde zienswijze

pagina 1

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière ingediend over beide bestemmingsplannen. 20 reclamanten hebben aangegeven dat zij gehoord willen worden. Vanavond zullen 13 reclamanten hun zienswijze toelichten. In vier blokken krijgen de reclamanten de gelegenheid hiervoor. Reclamant 13 RISE, reclamant 11 Lumière: De heer Weener spreekt in namens mevrouw Gottenkieny, bewoonster van de Pompenburgflat. Als argument voor de plannen (met betrekking tot RISE) wordt gesteld dat er 1477 woningen worden gebouwd voor de vele woningzoekenden. Dit argument is echter flinterdun, want na aftrek van de te slopen woningen komen er slechts 512 middeldure en 35 sociale huurwoningen bij. Voor de urgente woningzoekenden is middenhuur geen betaalbare oplossing. Volgens de anterieure overeenkomst kan 20% van de middenhuur bovendien na vijftien jaar worden omgezet naar vrijesectorwoningen. Volgens experts zijn er alternatieve mogelijkheden, waarmee praktisch hetzelfde wordt bereikt, zoals het optoppen van de Pompenburgflat in combinatie met het bouwen van één betaalbare woontoren. Dit is goedkoper, minder ingrijpend en minder risicogevend.

Door dit controversiële superhoogbouwplan blijven andere projecten op de plank liggen die minder gecompliceerd, sneller uitvoerbaar en harder nodig zijn voor de stad. De woningcorporatie stelde in de vorige inspraakronde dat veel Pompenburgwoningen energielabel C of D hebben. Uit de pre-labelmeting na de renovatie in 2022 blijkt echter dat vijf woningen energielabel B hebben en de overige 221 woningen energielabel A. Deze woningen slopen wordt door reclamant gezien als kapitaalvernietiging. Extreme hoogbouwprojecten gaan gepaard met grote financiële risico’s. De samenleving staat hier steeds minder positief tegenover en wil geen superhoogbouw, die gepaard gaat met sloop, omdat dit voor een grote toename van CO2-uitstoot zorgt. Ook wenst men geen grote bouwprojecten met horeca, hotels en andere bedrijven nu er sprake is van zware netcongestie in heel ZuidHolland die nog jaren zal aanhouden. Reclamant adviseert om de onzekere factoren, zoals prijsstijgingen van bouwmaterialen en personeelstekort niet te onderschatten. Deze factoren maken omvangrijke projecten steeds minder haalbaar. Onlangs heeft de gemeente een schikking getroffen met een projectontwikkelaar, die had nagelaten om 20% middenhuur te realiseren.

Hoe kan het dat hierover geen deugdelijke afspraken waren gemaakt? Hoe kan het dat de gemeente geen gelijk kreeg in haar juridisch verweer? Dit is een bom onder het vertrouwen van bewoners en de vele woningzoekenden die door dit soort fouten nog langer moeten wachten op een woning. Het bouwplan is een opeenstapeling van onacceptabele risico’s en misstanden. Hoe kan de gemeente dit blijven negeren? Waarom zou de gemeenteraad het huidige plan goedkeuren onder deze omstandigheden? Hoe kan gegarandeerd worden dat betrokkenen een goede behandeling krijgen? Als het misgaat, zou het Tweebosbuurtfiasco niets zijn vergeleken met de situatie van het complex Pompenburg. Reclamant 17 RISE, reclamant 12 Lumière: Mevrouw Breinburg woont in het Heliportcomplex. Ze vreest voor een sterke zonafname op haar woning door de bouwplannen van RISE. Ook maakt ze zich zorgen over de parkeerplaatsen. Er is al weinig parkeerruimte en in de nieuwe pagina 2

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière projecten komen nauwelijks parkeerplaatsen voor de bewoners. De huidige bewoners van het Heliportcomplex hebben veel moeite om een (tweede) parkeervergunning te krijgen en er zijn zelfs vergunningen ingetrokken. Ook het kleine beetje groen in de buurt gaat verdwijnen. De leefkwaliteit staat daardoor onder druk, zeker als er nog veel mensen bij komen in de buurt. Reclamant 19 RISE, reclamant 13 Lumière: Mevrouw Kooistra woont in het Heliportcomplex, aan de kant van de Willemsspoortunnel, uitkijkend op de toren van het stadhuis. Op Heliport wonen ruim 1200 mensen in 584 appartementen. De plannen hebben op grote delen van Heliport een negatief effect vanwege de schaduwwerking. Er komt namelijk een wand aan gebouwen rondom Heliport. Het wordt dan echt een kabouterdorp: weggestopt en in het donker gezet. De gemeente heeft weinig aandacht voor de cumulatieve effecten van schaduwwerking, wind, geluid en verkeer van alle in ontwikkeling zijnde bouwplannen. Van de in aanbouw zijnde toren op het postkantoor merken bewoners nu al een schaduweffect. De diverse hoogbouwplannen zetten Heliport voor een groot deel van het jaar in de schaduw.

Een aantal van de appartementen komt volgens de bezonningsstudie sowieso al onder de norm door de torens van RISE en Pompenburg. Voor de periode dat de zon laag staat en door nog meer gebouwen geblokkeerd wordt, is er geen bezonningsberekening uitgevoerd. Juist dan heeft de geplande hoogbouw veel negatieve impact op de bezonning en komen veel meer woningen onder de norm. Er moeten zeker meer woningen in de stad, ook in het centrum. De schaal en vorm van de huidige plannen heeft echter zoveel negatieve impact dat de leefbaarheid voor zowel bewoners als de gebruikers van de publieke ruimte er sterk op achteruitgaan. Reclamant vraagt om niet in te stemmen met de huidige bestemmingsplannen voor RISE en Lumière, maar om het college opdracht te geven om te onderzoeken welke impact alle geplande hoogbouwprojecten hebben op Heliport en andere wijken. Op dit moment worden alle plannen los van elkaar gepresenteerd en beoordeeld, wat voorbijgaat aan de impact van het totaal. Daarnaast zou de raad opdracht moeten geven om alternatieve, minder grootschalige en minder hoge plannen te ontwikkelen met aantrekkelijke woningen voor diverse doelgroepen. De heer Başoğlu vraagt de heer Weener om een toelichting op de berekening van het aantal woningen dat wordt bijgebouwd.

Verder vraagt hij op welke misstanden de heer Weener doelde en hoe hij staat tegenover de economische groei en de innovatieve technische ontwikkelingen, die gepaard gaan met de hoogbouwplannen. Volgens de projectontwikkelaar is RISE de meest duurzame keuze. Hij hoort graag de mening van de heer Weener hierover. Ook hoort hij graag definitief wat de energielabels van de huidige woningen zijn en van welke experts reclamant heeft gehoord over de alternatieve mogelijkheden, waarmee aan dezelfde belangen tegemoetgekomen kan worden. Aan mevrouw Kooistra vraagt hij hoe zij tegenover de alternatieve plannen staat. Is één toren bijvoorbeeld wenselijk? De heer Van Dommelen vraagt aan mevrouw Breinburg of zij op de hoogte is van de plannen voor de vergroening van het Hofplein en de Hofbogen en hoe zij die pagina 3

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière interpreteert in het kader van haar zorgen over het groen in het gebied. Aan de heer Weener vraagt hij of de alternatieve plannen die hij kent hetzelfde aantal extra woningen bevatten. De heer Verhoef vraagt mevrouw Breinburg een toelichting op haar opmerking over het intrekken van parkeervergunningen. De heer Van Dijk maakte uit de drie betogen op dat de bezwaren vooral gaan over RISE en minder over Lumière. Als dat niet zo is, dan zou hij graag van de reclamanten horen wat hun specifieke bezwaar tegen Lumière is. De heer Rozema vraagt aan mevrouw Kooistra of het MER-rapport dat is opgesteld voor het gebied niet voldoende duidelijk maakt wat de impact van de verschillende projecten op de omgeving is. Mevrouw Verkoelen vraagt de heer Weener welke twijfels hij heeft over het segment middenhuur en over de betaalbaarheid van de sociale huurwoningen. De heer Weener beantwoordt de vragen. Van de 1477 zouden er 738 betaalbaar zijn. Daarvan zijn er 226 sociale huurwoningen. Er blijven dus 512 woningen in het segment middenhuur over. Als alleen de toren aan de Coolsingel wordt gebouwd, zouden er 406 betaalbare woningen bijkomen. Samen met de huidige 226 Pompenburgwoningen komt dat op een verschil van 106 woningen.

Deze 106 woningen zouden gerealiseerd kunnen worden door het optoppen van het Pompenburgflat. Een misstand waarop hij doelde, is bijvoorbeeld dat huidige bewoners via de media over de sloopplannen hebben gehoord. Havensteder heeft vervolgens geen enkele medewerking verleend aan de bewonerscommissie. Zonder deze ondersteuning is er geen overleg mogelijk met de woningcorporatie, wat leidt tot ondermijning van de positie van de bewonerscommissie. Vervolgens wordt dit door de gemeente uitgelegd als "niet geïnteresseerd in overleg". Dit is een selectie van meerdere incidenten met gemeente en woningcorporatie. Diverse experts stellen dat verdichting met hoogbouw niet de beste oplossing is op deze locatie. Zeven- of achtlaagse hoogbouw zou efficiënter zijn voor verdichting, omdat het goedkoper is en minder risico geeft. Innovatieve bouwontwikkelingen kunnen ook toegepast worden op middelhoge bouw. Een van de investeerders heeft zich al teruggetrokken uit RISE, omdat men voorkeur had voor het alternatieve scenario met optopping van de Pompenburgflat. Bovendien kunnen leegstaande kantoren in Rotterdam getransformeerd worden tot woningen. De hoogbouw zorgt voor minder prettig leefklimaat en weinig groen. Het vergroende Hofplein is hiervoor geen compensatie, omdat het vaak te druk zal zijn met trams en autoverkeer. Volgens de projectontwikkelaar zou RISE de meest duurzame keuze zijn.

Andere experts stellen echter dat hoogbouw een twee keer zo grote ecologische voetafdruk heeft dan lagere gebouwen. Bovendien zijn hoogbouwprojecten duurder. Het is dan maar de vraag of zonnepanelen en andere duurzaamheidsmaatregelen toereikend zullen zijn voor RISE. Er zal dus energie nodig zijn in een tijd dat Zuid-Holland overal te maken heeft met netcongestie.

pagina 4

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière De heer Van Dommelen vraagt reclamant om de vragen kort en krachtig te beantwoorden, omdat er nog veel andere insprekers komen. De voorzitter geeft de reclamant nog het woord, maar vraagt hem wat compacter te antwoorden. De heer Weener antwoordt dat de Pompenburgflat in 2019 is gerenoveerd. In 2022 is gebleken dat de meeste woningen energielabel A hebben. De vraag over de experts wordt uiteengezet door het Onderzoekscollectief Spit en architect Mark Siebelink in het artikel “Nieuwbouwplannen verscheuren de Pompenburgflat”. De vraag of alternatieve plannen tot evenveel sociale en betaalbare woningen leiden, zal hij later schriftelijk beantwoorden. Mevrouw Breinburg antwoordt dat zij bekend is met de plannen voor het Hofplein. Het zal echter grotendeels bestraat worden, terwijl er nu in het gebied allerlei grasveldjes zijn, waar veel gebruik van gemaakt wordt. Over de parkeervergunningen legt ze uit dat deze werden ingetrokken. Na klachten van bewoners bleek het om een fout te gaan en werd de intrekking weer teruggedraaid. Als bewoners niet hadden geklaagd, waren er geen parkeervergunningen meer afgegeven. Een tweede parkeervergunning wordt niet verstrekt, terwijl sommige bewoners die wel nodig hebben.

Mevrouw Kooistra antwoordt dat zij als alternatief vooral kansen ziet in het optoppen van bestaande gebouwen. Voor RISE en misschien het Schieblock zou de gemeente een lagere bouwhoogte moeten toestaan. Hoe hoger, hoe duurder, dus hoe betaalbaar worden de nieuwe woningen? Sinds er achttien torens gepland zijn in de directe omgeving heeft reclamant nooit een totaaloverzicht gezien met de effecten die deze nieuwe gebouwen op de omgeving hebben. De toren van het Schieblock neemt bij haar bijvoorbeeld veel zon weg in de late zomer. Dit zou in samenhang bekeken moeten worden met de gevolgen van de andere torens voor Heliport en andere wijken. Haar bezwaar dat de plannen niet in samenhang worden bekeken, geldt ook voor Lumière, want ook door deze woontoren zal zij minder bezonning hebben. Vragen aan de ambtelijke ondersteuning De heer Rozema vraagt waarom er in de MER-rapportage voor gekozen is om alle geplande projecten die impact hebben op de omgeving in de MER op te nemen. Was het geen eerlijker beeld van de impact geven als andere projecten eruit gelaten waren, om vervolgens te bekijken wat RISE en Lumière toevoegen aan de leefomgeving? Als er twee torens worden toegevoegd aan acht geplande woontorens, heeft dat procentueel een kleinere impact dan wanneer je ze toevoegt aan een situatie met nul woontorens.

Mevrouw Verkoelen vraagt of de nieuwbouw voldoet aan alle normen op het gebied van bezonning en belichting op andere gebouwen. Ook vraagt zij welke methode voor de metingen is gebruikt. De heer Başoğlu vraagt of de gemeente de alternatieve plannen kent en waarom de commissie deze niet heeft gezien. Ook hoort hij graag of de gemeente weet pagina 5

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière welke energielabels de Pompenburgflats hebben. Hij vond het heftig om te horen dat een bewonerscommissie is ondermijnd door de woningcorporatie. Hij vraagt of de gemeente signalen hierover heeft ontvangen. Een reclamant zei dat de middenhuurwoningen na verloop van tijd overgeheveld worden naar de vrije sector. Hij vraagt hoe dat zit en of hiervan percentages bekend zijn. Tot slot vraagt hij of het kan zijn dat RISE niet doorgaat en of de gemeente dan een alternatief plan heeft. De heer Verhoef sluit zich aan bij de vraag over de energielabels. Over het parkeren vraagt hij hoe de gemeente ermee omgaat als bewoners verhuizen maar hun parkeerplaats behouden. Kan de gemeente in dat geval afwijken van het beleid dat bewoners hun auto niet op straat mogen parkeren? Mevrouw Himbaza-Zee antwoordt dat er altijd gekeken wordt naar de impact van een nieuwe ontwikkeling op de omgeving, zoals die op dat moment bestaat. Omdat andere woontorens eerder gebouwd worden, worden deze in het MER voor RISE en Lumière meegenomen. Zo wordt zo goed mogelijk rechtgedaan aan de situatie op het moment dat RISE en Lumière worden gebouwd.

Dat de impact van nul naar twee torens groter is dan de impact van acht naar tien torens kan niet zo eenvoudig gesteld worden. Het MER toont aan dat er nog ruimte is om op de voorgestelde plek verder te verdichten. Verdichten is beter dan een nieuwe plek bebouwen, omdat daar ook infrastructuur moet worden aangelegd, terwijl die op deze locatie al heel goed is. Het gebied kan de extra geplande bewoners prima aan. De gemeenteraad heeft in 2021 een Afwegingskader bezonning vastgesteld. Dat is het kader waaraan de bezonning van deze torens wordt getoetst. Veertien toetspunten voldoen niet aan de eis van twee uur bezonning per dag. Het Afwegingskader biedt ruimte om te besluiten om de ontwikkeling toch te laten doorgaan. De impact van Lumière is beperkt en valt binnen het Afwegingskader. RISE voldoet niet aan de bezonningsnormen in de Hoogbouwvisie voor de buitenruimte. Het college stelt daarom voor om af te wijken van de norm uit de Hoogbouwvisie. Lichtinval in de bestaande woningen is niet onderzocht, maar er is geen aanleiding om te denken dat er niet aan de normen wordt voldaan. Gevraagd werd wat de gemeente weet van de alternatieve plannen. Namens het college is de door de raad vastgestelde Nota van Uitgangspunten voor RISE uitgewerkt. Het was daarbij niet de opdracht om alternatieve plannen uit te werken.

De heer Paf antwoordt dat Havensteder in 2021 de woningen heeft afgemeld voor het energielabel in verband met de ontwikkeling van RISE. Alle woningen in het Pompenburgflat hadden op dat moment energielabel C of D. Voor zover bekend zijn er daarna geen nieuwe energielabels meer aangevraagd door Havensteder. Gevraagd werd of de gemeente heeft gehoord dat de participatie niet goed is verlopen, doordat de bewonerscommissie haar werk niet goed kon doen. Via Havensteder heeft de gemeente begrepen dat het contact met de bewonerscommissie moeizaam verliep. De gemeente had de indruk dat Havensteder zijn best deed om in contact te treden. Van de andere pagina 6

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière bewonersvereniging heeft de gemeente positieve geluiden gehoord over de participatie en het overleg. Met de ontwikkelaar is afgesproken dat minimaal 50% van de totale woningvoorraad betaalbaar moet zijn en dat minimaal 20% sociale woningbouw moet zijn, 10% middeldure koop en het overige deel middeldure huur. Dit laatste segment moet minimaal vijftien jaar worden geëxploiteerd. De vraag over het parkeren kan hij niet beantwoorden. De heer Van Wietingen licht toe dat het probleem met parkeerplaatsen een eigendomskwestie is. Bij Heliport waren de woningen aan een specifieke parkeerplaats gekoppeld, maar RISE en Lumière krijgen veel minder parkeerplaatsen dan woningen. Per project verschilt het wat voor afspraken worden gemaakt. De heer Van Oorschot voegt eraan toe dat er voor deze projecten contracten zijn gesloten voor het parkeren in o.a. de Q-parkgarage. Bewoners van RISE moeten parkeren in het eigen gebouw, of in een aangehuurde parkeergarage elders (bewoners komen niet in aanmerking voor een parkeervergunning op straat). Daarvoor geldt dat bij de omgevingsvergunning door de ontwikkelaars is aangetoond dat deze plaatsen aangehuurd worden.

De heer Verhoef merkt op dat de huidige bewoners van Heliport geen vergunning krijgen voor straatparkeren, omdat zij in de garage moeten parkeren. Daar is echter geen plek, doordat oud-bewoners hun parkeerplek in bezit hebben gehouden. De heer Van Oorschot weet dat er voor Heliport nog steeds parkeervergunningen worden uitgegeven voor straatparkeren, maar alleen voor eerste auto’s. In de nu voorliggende plannen wordt voldaan aan de parkeerbeleid van de gemeente. De heer Başoğlu vraagt wat er gebeurt als het project van RISE misloopt. Wat gaat de gemeente bijvoorbeeld doen als de projectontwikkelaar failliet gaat? De heer Paf antwoordt dat er nog gewerkt wordt aan de privaatrechtelijke overeenkomsten met de projectontwikkelaar. De gemeente is van plan om hierin op te nemen dat de ontwikkelaar een bankgarantie moet geven, waarmee de gemeente de zekerheid heeft dat er geld is om een doorstart te maken. Er is echter voldoende vertrouwen in dat de ontwikkelaar het project gaat afronden. Reclamant 27 RISE, reclamant 20 Lumière: De heer Van der Pijl had in zijn zienswijze verzocht aan te geven in hoeverre de plannen voldoen aan de Nederlandse en Europese wetgeving. De gemeente reageerde hierop dat het niet duidelijk was op welke wetgeving werd gedoeld en nam zijn vraag slechts ter kennisgeving aan.

Economische en technische zaken zal hij nu verder buiten beschouwing laten, omdat hij liever ingaat op de positie van de voorgestelde ontwikkelingen RISE en Lumière binnen het huidige tijdsgewricht. Het zijn twee totaal verschillende voorstellen, hoewel het beide multifunctionele gebouwen zullen worden. Voor RISE zou hij graag een voorstel zien dat beter past bij de situatie waarin de stad zich nu bevindt. De sloop en nieuwbouw hebben een buitenproportionele pagina 7

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière impact op de omgeving. De voorgestelde traditionele hoogbouw past niet meer bij de huidige tijd, als gevolg van de CO2-footprint volgens het Klimaatakkoord van Parijs. Verder zorgt RISE voor verlies van een woongemeenschap, van goede woningen en natuurwaarden. Voor Lumière geldt dat gezondheidsaspecten onder druk komen te staan door de afname van zonnewarmte, zonlicht en uitzicht vanuit bestaande gebouwen. De aanduiding van de plangrenzen zijn onjuist. De locatie bevindt zich op de kruising Lijnbaan en Kruiskade, een veel kleiner gebied dus. Het grenst niet aan het kantoorgebied van het Weena. Men stelt soms dat er in de stad geëxperimenteerd moet kunnen worden. De plannen moeten echter wel passen bij de stad. Rotterdam probeert met RISE Manhattan te kopiëren, maar deze twee steden zijn beslist niet vergelijkbaar met elkaar. Op basis van een observatie van Aaron Betsky stelt reclamant voor om het beeld van de architectuur te gebruiken om een overtuigende architectuur van beelden te maken. Reclamant 31 RISE, reclamant 21 Lumière: Mevrouw Kotliar is nog niet aanwezig.

Reclamant 32 RISE, reclamant 22 Lumière: De heer De Kort spreekt in namens mevrouw Van Geest, die bezwaar maakt tegen de sloop van woongebouw Pompenburg vanwege de culthuurhistorische betekenis van de architectuur. Beeldbepalende objecten zijn van groot belang voor de stad. In 2022 is een motie aangenomen waarmee beeldbepalende objecten in bestemmingsplannen tegen sloop worden beschermd. De Pompenburg is in meerdere cultuurhistorische onderzoeken aangemerkt als beeldbepalend, maar in het ontwerpbestemmingsplan RISE is het gebouw niet als zodanig opgenomen. In de jaren zeventig en tachtig werd er alles aan gedaan om de binnenstad van Rotterdam leefbaarder te maken. In het ongezellig bevonden zakencentrum met vooral kantoren en winkels, kwamen uitgaansgelegenheden, de Centrale Bibliotheek en veel woningen. De woningen hadden een bijzondere uitstraling, zoals o.a. de Kubuswoningen en de terraswoningen langs de Rotte en Delftsevaart. In 1981 werd de Pompenburg gebouwd: een U-vormige flat met een binnentuin en een onderlaag van winkels. Het gebouw heeft bijzondere taartpuntvormige woningen, alle met zeer goed ontworpen plattegronden. Het is een zeer bijzondere galerijflat in het hart van de stad. Dat was typerend voor de toenmalige politiek: in de stad Rotterdam werd gebouwd voor iedereen. Het plan om Pompenburg te slopen is volledig achterhaald.

In de afgelopen jaren is de waardering voor jong erfgoed, uit de zogenaamde Post 65-periode, flink toegenomen. Dat is voldoende reden om de Pompenburgflat te behouden. Het is belangrijk om zorgvuldig met dit gebouw om te gaan, omdat met behoud van Pompenburg een stuk historische gelaagdheid van de stad wordt gewaarborgd. Ook vanuit duurzaamheidsoverwegingen zou een dergelijk gebouw niet gesloopt moeten worden. Steeds vaker wordt aangetoond dat de CO2-uitstoot bij sloop/nieuwbouw vele malen hoger is dan bij renovatie. De sloop van Pompenburg druist ook in tegen de sociaal-maatschappelijke belangen, omdat het appartementengebouw midden in het centrum hoge kwaliteit sociale woningen biedt. De woningen zijn in goede conditie: slechts een paar jaar geleden zijn ze door Havensteder grondig gerenoveerd en verduurzaamd tot pagina 8

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière energielabel A. Juist in deze tijd van woningnood is de sloop van prima woningen niet goed te praten. Bewoners krijgen weliswaar een andere woning aangeboden, maar ze verliezen hun vertrouwde omgeving, hun buren en hun specifieke uitzicht. Bovendien worden de nieuwe woningen veel kleiner. Wonen in de Pompenburg heeft allerlei kwaliteiten die niet overboord gegooid mogen worden. Mevrouw Verkoelen geeft een compliment voor het betoog dat de heer De Kort gaf namens mevrouw Van Geest. Ze hoopt dat er aandacht is voor de cultuurhistorische waarde van het Pompenburgflat. Aan de heer Van der Pijl vraagt ze wat hij bedoelde met de vraag die de gemeente niet had beantwoord in de reactie op de zienswijze, namelijk dat de plannen niet in overeenstemming zijn met internationale afspraken. De heer Başoğlu vraagt aan de heer Van der Pijl een toelichting op de woongemeenschap en de natuurwaarden die gaan verdwijnen door de nieuwbouw. Waarom zijn deze zo bijzonder en onvervangbaar? Aan de heer De Kort vraagt hij of en zo ja waarom hij het ermee eens is dat het Pompenburgflat inmiddels informeel tot rijksmonument is bestempeld. De heer Van Dijk vraagt de heer Van der Pijl of hij tegen hoogbouw is.

Zo ja, welke mogelijkheden ziet hij dan om het aantal extra woningen te realiseren? De heer Van der Pijl antwoordt dat er verschillende vereisten voor bouwprojecten zijn, zoals de CO2-footprint. Sloop/betonbouw kent een grote footprint en is daardoor steeds minder van deze tijd. Verder zijn er andere maatstaven, zoals het internationale LEED, BREEAM en MPG. Bij een presentatie van RISE werd wel een gemeentelijk kader aangegeven, maar er stond niet bij hoe het gebouw erop scoorde. Misschien is dat later nog gebeurd, maar dat heeft hij niet kunnen terugvinden in het uitgebreide dossier. Door de Pompenburgflat te slopen verdwijnt de sociale omgeving van de bewoners. Ook de natuurwaarden van de binnentuin verdwijnen. Er komen op de dakterrassen wat miniboompjes terug, maar dat is niet hetzelfde als een grote, oude boom. De heer Van der Pijl is niet tegen hoogbouw, maar hij vindt het verstandiger om naar middelhoogbouw te streven, met zes tot acht verdiepingen. In Lumière is ook een hotel gepland. Hij zou graag zien dat het licht op bestaande gebouwen en het zicht van de stad niet geblokkeerd worden. In New York gebruikt men zoningbouw: hoe hoger het gebouw, hoe compacter de toren en hoe kleiner het vloeroppervlak. Op deze manier krijgt men voldoende licht in de stad. Dergelijke mechanismen ontbreken in Rotterdam.

De heer De Kort antwoordt dat hij het ermee eens is dat de bewoners de Pompenburgflat zelf hebben uitgeroepen tot rijksmonument. Die status zou het gebouw verdienen. Het punt is echter dat de formele monumentenstatus het enige middel is om een gebouw te beschermen. Vragen aan de ambtelijke ondersteuning Mevrouw Verkoelen vraagt of de plannen zijn getoetst aan LEED, BREEAM, MPG of andere kaders. Verder had ze graag gezien dat er een oplegger was pagina 9

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière geschreven bij het enorme pakket informatie, zodat duidelijk was wat er in de loop der tijd geamendeerd was aan de plannen. De heer Başoğlu stelt dat de Pompenburgflat geen formeel rijksmonument is, maar wel is aangemerkt als beeldbepalend gebouw. De gemeenteraad heeft ooit een motie aangenomen om geen beeldbepalende gebouwen te slopen. Hij vraagt hoe het kan dat er nu toch sloopplannen zijn. Mevrouw Himbaza-Zee antwoordt dat MPG onderdeel is van het Bouwbesluit en dat alle plannen daar aan getoetst zijn. Er wordt ruimschoots aan de gestelde eisen voldaan. Verder zal er voor RISE een BREEAM Excellent certificaat voor kantoor, hotel en woningen worden aangevraagd voor het gebouw (ter vergadering werd gesproken van een BREEAM Outstanding certificaat, bedoeld werd BREEAM Excellent). De heer Van Oorschot voegt eraan toe dat dit is opgenomen in de reactie op de zienswijze van heer Van der Pijl. Internationale richtlijnen zijn opgenomen in Nederlandse wetgeving en daaraan zijn de plannen getoetst. Mevrouw Himbaza-Zee begrijpt dat het lastig is om alle informatie terug te vinden in de vele stukken. In hoofdstuk 4 en 5 van de nota zienswijzen worden alle voorgestelde wijzigingen opgesomd. De Pompenburgflat is geen Rijksmonument.

Het klopt dat er een motie is aangenomen, waardoor beeldbepalende panden een beschermingsstatus krijgen. Een bescherming tegen sloop is voor dit gebouw niet op zijn plek, omdat dit botst met het uitgangspunt in de door de raad vastgestelde NvU dat uitgaat van sloop-nieuwbouw. De voorzitter meldt dat mevrouw Kotliar nog verwacht wordt en dat zij in een volgend blok de gelegenheid krijgt om haar zienswijze toe te lichten. Reclamant 22 en 25 RISE, reclamant 15 en 18 Lumière: Mevrouw Van den Broek spreekt in namens de bewonersorganisatie Provenierswijk en benadrukt de grote impact van de geplande torens op de omliggende wijken. Hoe hoger de gebouwen en hoe meer gebouwen, hoe meer schaduw. De gemeente stelt dat de Provenierswijk geen last zal hebben van schaduw vanwege de grote afstand, maar dat is niet waar. Van augustus tot en met april verwacht ze dat bewoners schaduw hebben door de grote aaneengesloten wand van woontorens. Volgens de gemeentelijke nota neemt RISE te veel zon weg op het Hofplein, maar blijft er in combinatie met de ASRtoren wel voldoende zon op het Hofplein. Reclamant betoogt dat er veel meer bewoners in de schaduw worden gezet dan berekend. Er zijn slechts enkele woningen getoetst en er was maar één meetpunt per gebouw. De drie torens van RISE en Lumière sorteren onderling effect op elkaar, maar dat is niet onderzocht, omdat de gemeente dat niet nodig acht.

Ook zijn in de MER en het Peutz-onderzoek verkeerde hoogtes opgenomen, maar ook dat is volgens de gemeente geen probleem. De gemeente verwijst opnieuw naar het bestemmingsplan RCD, maar bevestigt niet dat er een samenhang is tussen RCD en RCD-XL. Voor RISE zouden 220 parkeerplaatsen nodig zijn, waarvan 158 buiten het pagina 10

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière gebouw. Volgens het Goudappel-onderzoek zijn er echter maar 80 plekken nodig, waarvan 12 extern. Deze aantallen lijkt reclamant niet reëel en de berekeningen zijn onduidelijk. Er wordt wel rekening gehouden met parkeren in externe parkeergarages. Er is echter geen verkeersmodel, waarmee de cumulatie van alle verschillende verkeersbewegingen zichtbaar wordt. Tot slot wordt gemeld dat in de Weena-garage geparkeerd kan worden, terwijl de gemeente plannen heeft om deze garage af te breken. De Commissie mer was niet tevreden met de MER. In het advies wordt aangegeven dat relevante informatie ontbreekt, waardoor het milieubelang niet volwaardig kan worden meegewogen bij de besluitvorming. De Commissie mer geeft aan dat de schaduwwerking op de kortste dag op de Provenierswijk en Agniesebuurt onderzocht moet worden en ook dat er een daglichtonderzoek moet worden uitgevoerd. De Commissie mer wil ook dat er meer aandacht wordt besteed aan het groen. Er verdwijnen in het RCD-gebied 70 bomen. Tot slot is de veiligheid van het gemeentehuis en het politiebureau in het geding. Via RISE en de toren op het postkantoor is het mogelijk om naar binnen te kijken of met dingen te gooien.

Reclamant 24 RISE, reclamant 17 Lumière: Mevrouw Poot heeft bijna een jaar geleden een inhoudelijke zienswijze ingediend die werd voorzien van een vooral juridische reactie. Vandaag kiest zij voor een emotioneel betoog. Ze noemt RISE een belediging voor het complex Pompenburg. Pompenburg is een monument voor de volkshuisvesting Post 65 met een prachtig groen binnenterrein. RISE is ook een belediging voor huidige bewoners van de Pompenburgflat. Zij hebben een perfecte betaalbare woning midden in de stad. RISE is een belediging voor de directe omgeving met drie waanzinnige torens direct naast het stadhuis, die samen met de ASR-torens en Lumière het Hofplein in de schaduw zetten. De grote hoeveelheid hoogbouw is een aanslag op de milieukwaliteit in de ruime omgeving, door onder andere grootschalige sloop, extra verkeer en luchtvervuiling. Een integrale MER ontbreekt. In 2022 hebben bewoners van Pompenburg een brief gestuurd aan Havensteder met het verzoek om een alternatief te onderzoeken, bijvoorbeeld door optopping van de bestaande gebouwen. Dat zou circa 500 extra woningen kunnen opleveren, maar volgens de gemeente was de planvorming al te vergevorderd om nog te kunnen wijzigen. En nu vraagt de subcommissie of er alternatieven zijn? Die zijn er dus en bovendien zijn ze milieutechnisch beter en minder ingrijpend voor de omgeving.

De gemeenteraad heeft drie jaar geleden de nota van uitgangspunten vastgesteld. De wereld is in de tussentijd sterk veranderd. Reclamant hoopt dat de gemeenteraad op zijn schreden terugkeert of dat de Raad van State het bestemmingsplan vernietigt. Ze acht de kans niet denkbeeldig dat de hele ontwikkeling halverwege strandt. Reclamant 26 RISE, reclamant 19 Lumière: De heer Van Velzen woont in de Provenierswijk en is lid van het burgeroverleg RCD-XL. Hij is geen tegenstander van hoogbouw, maar vindt dat Rotterdam de hoogbouw zwaar overschat. Rotterdam is al een hoogbouwstad en hoeft dat dus niet meer te worden. Hoogbouw is duur, terwijl Rotterdam behoefte heeft aan betaalbare woningen. De stad heeft behoefte aan huisvestingsmogelijkheden, maar niet aan zulke extreme bouw als nu wordt voorgesteld. De gemeenteraad is pagina 11

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière echter slecht geïnformeerd over de bouwplannen, de oppositie is versplinterd en de coalitie is met handen en voeten gebonden aan reeds gemaakte afspraken. In RISE komen 5% sociale woningen en 24% middenhuur voor een periode van vijftien jaar. De rest valt in het dure segment, terwijl het oorspronkelijke doel was om betaalbare woningen in het centrum te realiseren. De parkeernorm van 5% voor RISE en 10% voor Lumière is volgens reclamant volkomen irreëel. Voor de bezonning van openbare ruimtes is een toets uitgevoerd. Het Hofplein wordt een verblijfsplek voor alle Rotterdammers, maar wordt voor de helft van de dag in de schaduw gezet. Het vergroenen van het Hofplein leidt daardoor tot niets. Hij veronderstelt dat de gemeente de andere torens niet heeft meegenomen in het bezonningsmodel. Wat de nieuwe torens gaan toevoegen, is dus niet bekend. Als het bestemmingsplan is vastgesteld, wordt de Pompenburgtoren in het bezonningsmodel opgenomen, uitgaande van de dan geldende situatie. De conclusie zal dan zijn dat er geen problemen op het Hofplein ontstaan, omdat er toch al weinig zon kwam. Het college verwijst steeds naar uitspraken van de Raad van State, maar vergeet dat het een zorgplicht heeft voor de Rotterdammers.

Voor het plangebied, waarin zoveel ontwikkelingen gaande zijn, is het absoluut nodig om een integrale MER op te stellen. Met name bij de plannen voor RISE is er veel te weinig aandacht voor externe veiligheid. De politie heeft hierop gewezen in haar zienswijze. De hoogbouw komt op 10 tot 15 meter van elkaar te staan. Ze bieden ook uitstekende mogelijkheden voor een vijandelijk leger om het controlecentrum van de stad uit te schakelen. Reclamant hoort graag of er bij de commissie voortschrijdend inzicht is over de plannen die drie jaar geleden zijn vastgesteld. Hij adviseert het bestemmingsplan terug te nemen en de bestemmingsplannen voor RISE en Lumière apart in procedure te brengen. Tot slot adviseert hij de gemeenteraad om extern advies in te winnen, bijvoorbeeld door een commissie van wijzen in te stellen. Deze commissie kan, los van de gemeentelijke politiek, de plannen voor het RCD-XLgebied beoordelen en adviseren of er een integrale MER nodig is. De heer Başoğlu vraagt aan mevrouw Van den Broek naar de fouten en de ontbrekende tabellen in de bezonningsstudies. Waarom zijn deze tabellen belangrijk volgens reclamant? Er zou een studie worden gedaan naar de luchtkwaliteit, waarin RISE is opgenomen. Hij hoort graag wat er zo belangrijk is aan de studie en wat er volgens reclamant niet aan klopt.

In de reactie op de zienswijze wordt verwezen naar een verkeersmodel, maar dat model is niet inzichtelijk gemaakt. Waarom is dat belangrijk? Aan mevrouw Poot vraagt hij hoe zij kijkt naar de monumentenstatus van de Pompenburg. In welke tijd is de flat gebouwd en hoe belangrijk was het toen dat deze gebouwd werd? De heer Van Dommelen vraagt mevrouw Poot om een toelichting op het alternatieve plan om het complex Pompenburg op te toppen met 500 woningen. Hoe hoog zou het gebouw dan worden en wat zijn de gevolgen daarvan? De heer Rozema vraagt aan de heer Van Velzen of hij zich kan voorstellen dat de overheid kan sturen op het autobeleid. Met het realiseren van weinig pagina 12

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière parkeerplekken zullen mensen tijdelijk moeite hebben, maar op den duur zal men het logisch gaan vinden om geen auto te hebben als de metro en de trein voor de deur stoppen. De heer Van Dijk merkt op dat de heer Van Velzen vraagt om een integrale MER, maar vervolgens pleit om de bestemmingsplannen apart in procedure te brengen. Hij vraagt een toelichting hierop. Mevrouw Verkoelen vraagt hoe het zit met de gewijzigde hoogtes van de torens. Het lijkt haar dat deze veranderingen MER-plichtig zijn en zij vraagt of de impact hiervan is onderzocht. Ook vraagt ze een toelichting op de 108 extra parkeerplaatsen bij het ASR-gebouw. Door de heer Van Velzen werd voorgesteld om het RCD-gebied in zijn geheel te bekijken. Dat is ook gebeurd en toen werd geconcludeerd dat er meer ontwikkelmogelijkheden waren in het gebied. Mevrouw Van den Broek antwoordt dat bij het bezonningsonderzoek wordt uitgegaan van de bouwenveloppen, maar daarin staan bouwvlakken, waarvan nog niet bekend is hoe ze precies bebouwd gaan worden. Deze hele bouwvlakken worden in het bezonningsonderzoek geplaatst. Vervolgens worden deze vlakken vervangen door de geplande woontorens, waardoor er meer zon op straat komt dan met het gehele bouwvlak.

Deze extra bezonning wordt voor het hele gebied berekend, maar dat zegt helemaal niets. In de gemeentelijke hoogbouwvisie staat deze methode niet beschreven, maar wordt uitgegaan van absolute waarden. Reclamant is van mening dat er veel meer schaduw ontstaat door de torens dan de plannen doen voorkomen. Bovendien is niet gemeten hoe de bezonning in de nieuwe torens zelf wordt, want de achttien geplande torens veroorzaken ook schaduw op elkaar. In de MER wordt nog uitgegaan van een 250 meter hoge toren voor RISE, maar inmiddels mag de toren 286 meter hoog worden. Ook de andere torens worden veel hoger, maar de gemeenteraad schijnt dat geen probleem te vinden. Een verschil van 36 meter zal echter grote impact hebben op de schaduwwerking op straatniveau. In de plannen van RISE zijn niet de tabellen opgenomen van de toename van zon, terwijl dat bij RCD wel is gedaan. Daardoor wordt uitgegaan van nul schaduw door alle torens, terwijl begonnen zou moeten worden met een hoger aantal zonuren. Over luchtkwaliteit antwoordt ze dat er in het NSL (Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit) een bepaald aantal verkeersbewegingen wordt toegestaan in de stad. Deze ruimte is al volledig opgevuld zonder RISE. Voor alle nieuwe woontorens wordt geen luchtkwaliteitsonderzoek gedaan, want er wordt steeds verwezen naar het NSL.

Het college stelt ook dat alle torens zijn verwerkt in een verkeersmodel, maar bewoners hebben dit model nooit gezien. In de berekeningen door Goudappel wordt alleen rekening gehouden met de parkeerplaatsen in het gebouw, dus al het andere verkeer wordt niet meegenomen. Het college stelt vervolgens dat de verkeersbewegingen van en naar de huidige parkeergarages al zijn verwerkt in modellen, maar die zullen toch veranderen als de bewoners van RISE en Lumière een parkeerplek zoeken?

pagina 13

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière Mevrouw Poot antwoordt dat Pompenburg dateert van 1983. Toen werd in de binnenstad voor het eerst op grote schaal sociale woningbouw gerealiseerd. Om die reden verdient het gebouw monumentenstatus. De kwaliteit van Post 65gebouwen wordt momenteel onderzocht. Het zou goed kunnen zijn dat het complex Pompenburg een rijksmonument wordt, mits het niet voor die tijd is gesloopt. Gevraagd werd naar het alternatieve plan. Het Enniagebouw en de glazen kantoortoren aan het Hofplein kunnen getransformeerd worden tot circa 400 woningen. Op het dak van het complex Pompenburg kunnen 100 woningen worden gerealiseerd. Ze benadrukt dat renoveren en transformeren milieuvriendelijker is dan sloop en nieuwbouw. De heer Van Velzen had verwacht dat een nieuw college en nieuwe gemeenteraad op basis van voortschrijdend inzicht andere besluiten zouden nemen. De plannen zijn al drie jaar oud en in de tussentijd is er veel veranderd. Over het autoverkeer zegt hij dat mensen gestimuleerd moeten worden om de auto minder te gebruiken. De verhouding is echter volkomen scheefgetrokken ten opzichte van de alledaagse werkelijkheid. Hij stelde voor om de plannen voor RISE en Lumière los te koppelen om meer ruimte te krijgen voor de besluitvorming.

Het zijn immers zeer verschillende plannen, die niet als één geheel behandeld zouden moeten worden. Waar het Hofplein eerst een hotspot moest worden, is dit al afgewaardeerd tot een representatieve ruimte. RISE voldoet echter niet omdat deze toren te veel schaduw werpt op het Hofplein en dan is de toren van Pompenburg niet eens meegenomen in de berekening. Het college geeft als argument dat er veel woningbouw nodig is in de binnenstad, maar Stadsontwikkeling zou ook kunnen onderzoeken hoe op een verantwoorde manier 7000 woningen ingepast kunnen worden. Er wordt al op allerlei plekken veel gebouwd, dus het is hem volstrekt onduidelijk waarom er op deze binnenstadlocatie drie hoge torens zouden moeten komen. De heer Rozema benadrukt nog dat de gemeenteraad wel separaat besluit over de twee bestemmingsplannen. De voorzitter voegt eraan toe dat de gemeente heeft besloten om de twee plannen gezamenlijk aan te bieden voor een zienswijzenprocedure om omwonenden in één keer de gelegenheid te geven om zich uit te spreken. Vragen aan de ambtelijke ondersteuning De heer Başoğlu vraagt in hoeverre er schaduwwerking is op het Hofplein en of het klopt wat de reclamanten aangaven. Over de bezonningsstudies van Peutz vraagt hij of het klopt dat er geen tabellen beschikbaar zijn gesteld en of dat alsnog kan gebeuren.

Over de luchtkwaliteit vraagt hij of het klopt dat RISE niet is meegenomen in het NSL. Verder wordt er verwezen naar het verkeersmodel, maar dat is niet beschikbaar gesteld. Hij vraagt of dit klopt en of het alsnog toegestuurd kan worden. Over de veiligheidssituatie vraagt hij waar de hulpdiensten zich verzamelen, aangezien deze nu het plein bij het Pompenburg als startpunt hebben. De heer Van Dommelen begrijpt dat er steeds opnieuw een MER-studie wordt pagina 14

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière uitgevoerd, maar voor omwonenden maakt het niet uit door welke toren de schaduw wordt veroorzaakt. Het zou dus gepast zijn om een totaalplaatje op te stellen. Waarom is er geen integrale MER opgesteld? De heer Verhoef vraagt of er een integraal bezonningsonderzoek is voor het RCD-gebied, zodat er een totaaloverzicht ontstaat van de gevolgen van alle geplande hoogbouw. Mevrouw Verkoelen sluit zich aan bij de heren Verhoef en Van Dommelen. Aanvullend vraagt ze of er een nieuwe MER is uitgevoerd nadat de toren is verhoogd van 250 naar 286 meter. De heer Van Dijk vraagt of het klopt dat het Hofplein is afgewaardeerd van een hotspot tot een representatieve ruimte en wat dat betekent voor de realisatie van de plannen voor het plein. Verder vraagt hij een reactie op de afbeeldingen die reclamant Van den Broek in haar zienswijze had opgenomen. Mevrouw Himbaza-Zee antwoordt dat er schaduwwerking is op het Hofplein en dat er sprake is van overschrijding van de norm zoals ook is beschreven in het raadsvoorstel. Wat hierover door de reclamanten werd gezegd m.b.t. schaduwwerking op woningen, klopt echter niet allemaal. Er zijn cijfermatige tabellen over de bezonning op woningen. Deze zijn toegevoegd aan de bezonningsstudies.

Het is correct dat de plannen niet onder het NSL vallen, want dat programma is al vol. Daarom is er voor beide plannen een luchtkwaliteitsonderzoek uitgevoerd. De rapportages voor RISE en Lumière zijn toegevoegd aan de stukken. Aangetoond is dat aan de norm uit de Wet milieubeheer wordt voldaan. Gevraagd werd naar een integrale MER en of er een totaaloverzicht van de impact kan komen. Het totaaloverzicht is er al. De planologische ruimte wordt steeds in het bezonningsonderzoek opgenomen, zodat een nieuwe nulsituatie ontstaat. Vervolgens wordt gekeken wat het toevoegen van een nieuw gebouw verandert aan de situatie. Als er al schaduw valt op een bepaalde plek, ontstaat er niet méér schaduw door er nog een toren voor te bouwen. Daarom wordt alleen inzichtelijk gemaakt welke schaduw een nieuwe ontwikkeling toevoegt. De heer Van Dommelen begrijpt dat, maar zou graag weten wat het effect is van alle torens bij elkaar. Hij zal deze vraag aan de wethouder stellen. Mevrouw Verkoelen benadrukt dat de commissie graag wil zien wat de impact is als alle torens er staan. Elke ontwikkeling op zich levert misschien niet zoveel schaduw op, maar in totaal lijkt de impact wel heel groot te worden. Daarvoor is een integrale MER nodig. De heer Rozema is het hiermee eens, maar benadrukt dat dit geen technische vragen zijn, maar vragen aan het college.

De heer Verhoef vraagt of het mogelijk is om een totaaloverzicht op te stellen. Mevrouw Himbaza-Zee antwoordt dat schaduwwerking altijd een optelsom is van de schaduw door een nieuw gebouw op de schaduw van reeds bestaande pagina 15

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière gebouwen en goedgekeurde plannen. Er wordt alleen niet weergegeven hoeveel extra schaduw er is sinds de eerste ontwikkeling van het centrum is toegevoegd. Dat is niet conform het Afwegingskader en bovendien wordt die afweging niet aan de gemeenteraad voorgelegd, omdat de raad daar al bij het besluit over de desbetreffende plannen (bestemmingsplan RCD, bestemmingsplan Schiekadeblok) al een besluit over heeft genomen. Gevraagd werd of het MER is aangepast nadat de hoogte van de RISE-toren werd aangepast. De MER-onderzoeken zijn uitgevoerd op basis van geplande hoogtes. Sommige torens worden iets hoger, andere iets lager. Daarnaast zijn de torens zoals vastgelegd in het ontwerpbestemmingsplan ook wat smaller dan waar in het MER vanuit is gegaan. De totale ontwikkeling past echter binnen de MER. Het programma wordt door de aangepaste hoogte namelijk niet groter. De Commissie mer heeft in haar adviezen geen opmerkingen gemaakt over de afwijkende hoogte in het ontwerpbestemmingsplan. Het Hofplein is niet afgewaardeerd tot representatieve ruimte, maar was dit al bij vaststelling van de Hoogbouwvisie in 2011. De afbeeldingen in de zienswijze van mevrouw Van den Broek heeft zij niet voor zich, dus daar kan ze niet op reageren.

De heer Van Wietingen beantwoordt de vraag over het verkeersmodel. Het verkeersmodel is een digitaal rekenmodel dat de gemeente gebruikt. De resultaten probeert de gemeente zo goed mogelijk te visualiseren. Deze visualisaties zijn opgenomen in bijvoorbeeld het rapport van Goudappel. Het model is wel beschikbaar voor belanghebbenden om een second opinion te laten uitvoeren door een erkend bureau. De heer Paf antwoordt dat de opstelruimte voor hulpdiensten met de politie is besproken. Volgens inpassingsstudies is het na oplevering van RISE mogelijk om deze te laten terugkomen op de huidige plek. Reclamant 1 en 2 RISE, reclamant 1 en 2 Lumière: De heer Gyömörei is nog niet aanwezig. Reclamant 3 RISE, reclamant 3 Lumière: Mevrouw Schilder Spel van Meester Advocaten spreekt in namens Het Hart van Rotterdam B.V., die een horecabedrijf aan het Stadhuisplein exploiteert. Aan haar cliënt zijn maatwerkvoorschriften opgelegd vanwege geplande woningbouw in de directe omgeving. Deze voorschriften zijn echter te veel beperkend voor zijn bedrijfsvoering. De beroepsprocedure hierover loopt nog. Met de bestemmingsplannen voor RISE en Lumière heeft de gemeente nog meer woningbouw gepland in het gebied.

Op grond van artikel 23 van het bestemmingsplan Lijnbaankwartier-Coolsingel worden nieuwe woningen in het gebied alleen toegestaan als zeker is dat aan het Activiteitenbesluit wordt voldaan of dat er een binnengeluidsniveau van 35 dB(A) gegarandeerd kan worden. Daarmee wordt volgens de horecaondernemer onvoldoende gegarandeerd dat hij zijn horeca-activiteiten zonder belemmering kan voortzetten. In de rapportages ging men in eerste instantie uit van verouderde informatie van het horecabedrijf. Inmiddels is deze geactualiseerd, maar de ondernemer is er nog niet van overtuigd dat de gebruikte uitgangspunten nu kloppen. pagina 16

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière Bovendien is RISE nog niet opgenomen in de opgelegde maatwerkvoorschriften. Dat gebeurt pas na de bouw van RISE, wat leidt tot een rechtsonzekere situatie. Bovendien wordt ervan uitgegaan dat er ’s nachts geen sprake is van herkenbaar muziekgeluid op de Coolsingeltoren, maar dit is niet onderbouwd, waardoor reclamant een onaanvaardbaar risico loopt. Reclamant wenst dat rekening wordt gehouden met de huidige exploitatie in volle omvang, waarvan livemuziek een essentieel onderdeel is en dat er voldoende gewaarborgd is dat het toegestane geluidsniveau van de horecaonderneming niet negatief wordt beïnvloed door de nieuw te bouwen woningen. Zolang dit niet het geval is, is er sprake van strijd met de goede ruimtelijke ordening. Reclamant 4 RISE, reclamant 4 Lumière: De heer Plug van Cees Advocaten spreekt in namens Skihut Exploitatie 1 BV. De ondernemer van de Skihut vreest dat zijn belang onevenredig wordt geschaad door de nieuwe ontwikkelingen. Na de vernietiging van het bestemmingsplan Lijnbaankwartier-Coolsingel heeft de gemeenteraad een nieuw bestemmingsplan vastgesteld voor het gebied. Daarin werden maatwerkvoorschriften opgenomen voor onder andere de Skihut.

Omdat deze niet zorgvuldig opgesteld waren, heeft het college deze diverse malen aangepast en uiteindelijk separate ontwerpmaatwerkvoorschriften vastgesteld. Skihut heeft hiertegen beroep ingesteld, en ook een verzoek tot het treffen van een voorlopige voorziening. Volgens akoestisch expert Jan Kupers zijn er tot op heden geen sluitende akoestische berekeningen uitgevoerd, terwijl dat wel een vereiste is bij de ontwikkeling van woningen. Voor Skihut zijn geen maatwerkvoorschriften opgelegd ter zake van Lumière en RISE. Er zijn dus geen hogere normen op de gevel toegestaan. Voor Lumière en RISE worden bovendien verschillende criteria gebruikt om het hoorbare geluidsniveau te bepalen, wat leidt tot rechtsonzekerheid. Als de geluidsluizen van de Skihut opengaan om bezoekers in- of uit te laten, wordt niet meer voldaan aan de toegestane geluidbelasting. Volgens de heer Kupers wordt het toegestane geluidsniveau daardoor beperkt tot 90-95 dB(A) in plaats van 100110 dB(A). Tot slot zijn de effecten van Lumière en RISE nog niet vast te stellen, omdat de bestemmingsplan- en MER-procedure nog lopen. Hierover moet eerst duidelijkheid komen. Daarna kan de gemeenteraad pas beoordelen of de bestemmingsplannen Lumière en RISE in overeenstemming zijn met de goede ruimtelijke ordening.

De heer Rozema vraagt aan mevrouw Schilder Spel of het voldoende zekerheid geeft als er een etmaalwaarde van 35 dB(A) in de bestemmingsplannen wordt vastgelegd. Aan de heer Plug vraagt hij een toelichting op het openen van de geluidsluis. De bewoners van het LUCIA-huis zouden daar als eerste last van moeten hebben. Als dit niet tot problemen leidt, zullen bewoners van RISE en Lumière ook geen overlast ervaren. Tot slot merkt hij op dat beide horecaondernemers luifels krijgen van de gemeente. Hij vraagt wanneer het genoeg is voor deze ondernemers. Mevrouw Verkoelen vraagt of de ondernemers ook bezwaar hebben gemaakt pagina 17

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière tegen de woontorens die momenteel in het gebied gebouwd worden en zo ja, wat daar uitgekomen is. De heer Van Dijk vraagt mevrouw Schilder Spel of haar cliënt een vergunning heeft voor livemuziek. Verder is hij benieuwd welke procedures de ondernemers op en rond het Stadhuisplein nog meer op de planning hebben staan, want het lijken procedures op procedures te worden, terwijl de gemeente al fors heeft meebetaald aan oplossingen. Mevrouw Schilder Spel antwoordt dat de zorgen niet worden weggenomen door het opnemen van een planregel die 35 dB(A) per etmaal toelaat. Er zijn namelijk onvoldoende garanties dat dit niveau behaald zal worden. Haar cliënt heeft geen luifels op kosten van de gemeente aangeschaft. Voor de toren op het postkantoor zijn de maatwerkvoorschriften van toepassing. Daartegen loopt een procedure, want er moet nog gekeken hoe de horeca zijn bedrijfsvoering kan voortzetten. Livemuziek is onderdeel van het concept van de ondernemer en ook onderdeel van de vergunning. De heer Plug legt uit dat zijn cliënt in beroep is gegaan tegen de opgelegde maatwerkvoorschriften, omdat er ernstig aan getwijfeld wordt of de geluidsluis gaat werken.

Er wordt namelijk uitgegaan van een dichte sluis, maar om voldoende mensen in en uit te kunnen laten, zullen de deuren regelmatig beide openstaan. Op dat moment kan de ondernemer niet voldoen aan het Activiteitenbesluit. Om die reden vindt reclamant dat er ten aanzien van de nieuwe woontorens maatwerkvoorschriften moeten komen. Daarnaast wordt er voor RISE en Lumière niet met dezelfde uitgangspunten gewerkt om het hoorbare muziekgeluid te bepalen. Als er hoorbaar muziekgeluid op de gevel wordt geconstateerd, wordt een strafkorting van 10 dB toegepast. Tot slot werd opgemerkt dat Skihut procedures opstapelt. Dat is niet omdat de ondernemer alle ontwikkelingen wil tegenhouden, maar hij wil voorkomen dat hij onevenredig in zijn belangen wordt geschaad. Op basis van de huidige geluidsrapporten vreest hij dat de exploitatie in de problemen komt. Momenteel wordt Skihut verbouwd en heel goed geïsoleerd. Het is echter vooraf niet te berekenen of de isolatie voldoende is om aan alle normen te voldoen. Tegen de toren op het postkantoor heeft Skihut geen zienswijze ingediend. Daarvoor zijn ook geen maatwerkvoorschriften opgelegd aan Skihut. Vragen aan de ambtelijke ondersteuning De heer Verhoef vraagt of de gemeente met deze ontwikkelingen niet afkoerst op een nieuw Stadhuisplein. Op het Stadhuisplein zitten al jarenlang horecabedrijven.

Worden er aan de ontwikkelaar extra eisen gesteld aan de nieuwbouw, zoals isolatie-eisen? De heer Rozema merkt op dat in Lumière alleen vanaf 63 meter hoogte worden gewoond, dus dat is ook een soort maatwerkvoorschrift. Hij vraagt hoe dat bij de Coolsingeltoren is geregeld. Mevrouw Verkoelen begrijpt de zorgen van de ondernemers. Ze vraagt hoe het voor de toekomstige bewoners wordt gegarandeerd dat zij geen last hebben van de horeca-activiteiten. Als het goed geregeld is voor de bewoners, ontstaan er pagina 18

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière ook geen problemen voor de ondernemers. Mevrouw Himbaza-Zee antwoordt dat er aan de nieuwe woningen extra isolerende eisen worden gesteld. In Lumière wordt onder andere in geluidsabsorberende plafonds in de loggia’s voorzien. De isolatie-eisen vloeien voort uit de eis dat het binnengeluid maximaal 35 dB(A) mag zijn. De isolatieeisen voor RISE zijn iets minder zichtbaar, doordat daar vooral geïsoleerd moet worden vanwege verkeersgeluid. Met dichte ramen is de geluidsbelasting in beide woontorens heel laag. In de Coolsingeltoren komen woningen vanaf de 8e verdieping. Ook deze woningen worden goed geïsoleerd. De voorzitter concludeert dat mevrouw Kotliar en de heer Gyömörei niet meer zijn gekomen om in te spreken. Verder zijn alle insprekers aan het woord geweest. 2.2.

Advisering zienswijzen

De voorzitter vraagt de subcommissie of zij al kan adviseren over de ingediende zienswijzen, of dat zij erop terug wenst te komen in de commissievergadering van 5 februari 2025. De heer Van Dommelen kiest de laatste optie. De heer Van Dijk sluit zich daarbij aan. Er is nog een vraag blijven liggen, namelijk om een reactie op de verbeeldingen die mevrouw Van den Broek in haar inspraakbijdrage had opgenomen. Hij hoort graag of deze kloppen volgens de ambtelijke ondersteuning. De heer Van Oorschot zegt dat in het zienswijzenrapport een reactie van het college op de aanbevelingen van de Commissie mer is opgenomen. De Commissie mer adviseerde om te laten zien wat het effect van hoogbouw is op ooghoogte. Het college heeft toegezegd om deze verbeeldingen te gaan opstellen. Hieraan wordt momenteel gewerkt. De heer Van Dijk vraagt wanneer deze verbeeldingen beschikbaar zijn. De voorzitter benadrukt dat de commissie ze graag voor 5 februari 2025 wil ontvangen. Mevrouw Verkoelen vindt dat een goede reden om de advisering uit te stellen tot de commissievergadering. 3.

Sluiting

De voorzitter concludeert dat in de commissievergadering BWB van 5 februari 2025 beide bestemmingsplannen afzonderlijk worden besproken met het college. Na deze bespreking zal de commissie BWB de advisering over de zienswijze behandelen.

pagina 19

Raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte Subcommissie bestemmingsplannen op 14 januari 2025 Hoorzitting ontwerpbestemmingsplannen RISE en Lumière Er wordt nog geïnventariseerd of er betrokkenen zijn die geen zienswijze hebben ingediend, maar nog wel aandachts- of kritiekpunten willen meegeven aan de commissie. Voor de commissie BWB zal een procesvoorstel worden geagendeerd hoe hiermee omgegaan dient te worden. De voorzitter sluit de hoorzitting van de subcommissie bestemmingsplannen om 21.41 uur en dankt iedereen voor zijn of haar inbreng.

pagina 20

Inspreektekst RISE 14 januari 2025 Bijna een jaar geleden heb ik op 2 kantjes een keurige inhoudelijke zienswijze ingediend die bij het Raadsvoorstel voorzien zijn van een vooral juridische reactie. Om niet in een welles -nietes discussie te belanden kies ik nu voor een emotioneel betoog. RISE is – een belediging voor het complex Pompenburg naast het Enniagebouw: een monument voor de volkshuisvesting post 65 en een prachtig groen binnenterrein met een grote boom op het dak van de parkeergarage, – een belediging voor de mensen die er nu wonen : zij hebben een perfecte betaalbare woning middenin de stad, – een belediging voor de directe omgeving: drie waanzinnige torens direct naast het stadhuis die samen met de ASR torens en Lumiere bovendien het vergroende Hofplein de hele dag in de schaduw zetten, – een aanslag van al die hoogbouw op de milieukwaliteit in de ruime omgeving, grootschalige sloop, extra verkeer, luchtvervuiling, Co2 emissies en ga zo maar door: een integrale milieu-effectrapportage ontbreekt. De nota van uitgangspunten is drie jaar geleden vastgesteld door de Raad. Ik hoop dat de gemeenteraad bij nader inzien op haar schreden terugkeert of dat anders de Raad van State het bestemmingsplan vernietigd.