[24bb004807] bijlage 1 behorende bij 24bb004816 over Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas – Beleidsnota

Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas Beleidsnota

Inhoud Samenvatting 1. Naar ruimtelijke ordening op het water 1.1 Wat willen we waar op het water en wat gaan we doen? 1.2 Doorbouwen op Coalitieakkoord, Omgevingsvisie en meer 1.3 Onderdeel Opgave Gebruik Water 1.4 De scope 1.5 Co-creatie met partijen

2. U  rgentie: waarom ruimtelijke ordening op water? 2.1 Meer ‘stad’ op het water 2.2 Groei & nieuwe initiatieven 2.3 Belang van het water als openbare ruimte neemt toe 2.4 Conflict tussen gebruik water en land neemt toe 2.5 Behouden en versterken onderscheidende karakteristiek 2.6 Gelijk speelveld voor ondernemers

3. A  mbitie, doelen en principes 3.1 Ambitie: hoofdvaarweg én centraal park 3.2 Doelen: voor iedereen, veilig, karakteristiek en duurzaam  3.3 Principes voor het gebruik

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

3

4. Wateratlas: wat willen we waar? 

6 7 9 11 13 14

4.1 Huidige situatie als vertrekpunt 4.2 Toekomstbeeld 4.3 Themakaart: Cargo & safety first 4.4 Themakaart: Gastvrije havens 4.5 Themakaart: Buurthavens 4.6 Themakaart: Verbonden groen 4.7 Zoneringskaart 4.8 Haven- en kadepaspoorten

27 28 31 32 35 39 42 46 53

5. Hoe nu verder: Agenda Wateratlas 

63

Colofon

65

15 16 16 16 17 17 17 18 19 20 21



2

Samenvatting

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

3

Wat is de Wateratlas & waarom een Wateratlas? Rotterdam ontdekt steeds meer de kansen die het water van de Nieuwe Maas biedt voor recreatie, toerisme, personenvervoer, groen en drijvend wonen. Tegelijkertijd is de Nieuwe Maas één van de drukst bevaren rivieren van Europa en de levensader van de stad. Veilige en efficiënte doorvaart van beroepsvaart staat hier centraal en dat blijft zo. Met deze Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas geven we invulling aan de behoefte om ruimtelijke ordening op het water vorm te geven. We willen immers steeds meer verschillende functies en vormen van gebruik op het water en dus moeten we zorgvuldig kijken hoe deze complexe puzzel het best kan worden gelegd. In deze Beleidsnota Wateratlas geven we aan welk gebruik we waar op het water willen (en waarom). We nemen de huidige situatie als vertrekpunt, behouden wat goed is en goed werkt en stellen op andere plekken een nieuwe koers voor. De Wateratlas is een stip op de horizon waar we de komende 15 jaar naartoe werken. Tegelijkertijd is het een toetsingskader voor initiatieven en een leidraad voor ontwikkelingen in het hier en nu. Naast de Beleidsnota is er ook een Agenda. In de Agenda Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas beschrijven we hoe we de ambities gaan realiseren.

Doelen en principes

Wateratlas: wat willen we waar?

De ambitie van ‘hoofdvaarweg & centraal park’ is vertaald naar vier doelen: 1. De binnenstedelijke Nieuwe Maas is voor iedereen 2. Het gebruik op het water is veilig 3. Het gebruik versterkt het DNA van de rivier, stad en haven 4. Het gebruik is duurzaam

Op de zoneringskaart heeft al het gebruik een plek: van riviercruises tot partyschepen en van rivierparken tot drijvende woningen. De logica en de keuzes hierachter zijn uitgelegd in de 4 thematische kaarten.

Ambitie: hoofdvaarweg én centraal park Het water van de Nieuwe Maas heeft vele functies, maar het belang van het water als openbare ruimte neemt steeds meer toe nu de stad verder verdicht. De binnenstedelijke Nieuwe Maas kan uitgroeien tot dé centrale en meest karakteristieke openbare ruimte van waterstad Rotterdam: ons central park! In deze Wateratlas geven we aan hoe die ambitie goed samen kan gaan met de functie van hoofdvaarweg.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

Deze 4 doelen zijn op hun beurt vertaald naar principes of algemene spelregels die richting geven aan het toekomstige gebruik. Voorbeelden van principes zijn: ‘Al het gebruik is tijdelijk’, ‘Havenbekkens benutten voor recreatief gebruik’, ‘Cultureel erfgoed van de plek als vertrekpunt’, ‘Vergroenen waar het kan’ en ‘Impact op de wal zo klein mogelijk’.

Met de thematische kaart Cargo & safety first is aangegeven welke ruimte de functie van hoofdvaarweg verlangt, en wat de spelregels zijn als het gaat om veiligheid. In het binnenstedelijk deel van de Nieuwe Maas is er, naast ruimte voor de veilige en efficiënte doorvaart, ook ruimte nodig voor ligplekken (wachtplekken) voor zee- en binnenvaartschepen. Het behouden van havenfuncties op het water van de binnenstedelijke Nieuwe Maas is niet alleen vanuit economische optiek wenselijk, ook vanuit de beleving van Rotterdam als havenstad willen we deze functies een zichtbare plek in de stad blijven bieden. Walstroom is daarbij een belangrijke randvoorwaarde.

Samenvatting

4

Met de kaart Gastvrije havens laten we zien dat Rotterdam een veel aantrekkelijker bestemming aan en vanaf het water kan zijn. Dat betekent dat de meest attractieve plekken aan het water, nabij bestemmingen, iconen of metrohaltes, altijd over een openbare kade beschikken. Passagiersvaart (partyschepen, rondvaartboten, hop on hop off) en personenvervoer over water kan hier altijd terecht om passagiers op te pikken of af te zetten. Deze gastvrije havens kunnen worden ingericht met een aantrekkelijk vormgegeven ‘gastvrije steiger’ die tegelijk betekenis heeft als openbare ruimte dichtbij het water. Vaste ligplaatsen voor partyvaart en ligplekken voor riviercruises organiseren we op andere plekken in de stad. Daarnaast benoemt de Wateratlas een aantal havenbekkens dat geschikt is om meer betekenis te krijgen als Buurthaven: een openbare ruimte midden in de buurt met een gebruik dat aansluit bij het karakter en de behoeften van de omliggende wijk(en). Om veiligheidsredenen kan er in de havenbekkens méér dan aan de kades langs de vaarweg. Buurthavens zijn daarom bij uitstek geschikt voor varende/drijvende publiek toegankelijke voorzieningen , watersport, groen, wonen en langzaamverkeersbruggen. De Schiehaven en Spoorweghaven zijn voorbeelden van buurthavens.

De tijdelijke duwbakken in de Maashaven, die in 2023 het festivalhart van de Rotterdam Architectuur Maand waren, gaven een indruk van het type vernieuwende drijvende publiek toegankelijke voorzieningen waar we als stad ruimte aan willen bieden. Met de vierde themakaart Verbonden groen onderschrijft deze Wateratlas de reeds ingezette koers om de Nieuwe Maas te ontwikkelen tot één groot netwerk van groene plekken, parken en lijnen waar de stedeling op adem kan komen en waar stadsnatuur een plek heeft. Ook zijn op deze kaart plekken aangewezen

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

waar we géén gebruik op het water willen, zodat het vrije zicht op de rivier hier alle ruime krijgt. Tot slot maken we met deze Wateratlas een aantal stedelijke keuzes: Het Rondje Bruggen Erasmusbrug-Willemsbrug kan uitgroeien tot het hart van het centrale park, waarbij een bijzondere rol is weggelegd voor de Boompjeskade. Voor de riviercruises zien we een toekomstbestendige plek aan de Maasboulevard/ Rhijnspoorkade, gelegen tussen stadshart en uitvalswegen in de karakteristieke buitenbocht van de binnenstedelijke Nieuwe Maas. Ook ligt hier een vergroeningsopgave. Voor wonen op het water zien we vooral ruimte in de Merwehavens en daarnaast in enkele andere buurthavens. We onderzoeken waar we zwemmen in de (havenbekkens van de) rivier mogelijk kunnen maken. De eerste nieuwe zwemlocatie is de Rijnhaven. Deze Wateratlas gaat daarnaast uit van de stedelijke keuze voor een stadsbrug tussen Feijenoord en de Esch, in combinatie met de (nader uit te werken) verruiming van de rivier bij Polder de Esch en de realisatie van een Rivierpark Noord.

· ·

· ·

De Wateratlas bevat tot slot een reeks van haven- en kadepaspoorten waarin het gewenste toekomstige gebruik meer precies is uitgewerkt. De Agenda Wateratlas is een separaat document waarin we aangeven hoe we de komende jaren gaan toewerken naar het realiseren van deze fantastische ambitie: de binnenstedelijke Nieuwe Maas als hoofdvaarweg en centraal park, voor iedereen, veilig, karakteristiek en duurzaam!

Samenvatting

5

1. Naar ruimtelijke ordening op het water

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

6

1.1 Wat willen we waar op het water en wat gaan we doen? Rotterdam dankt haar ontstaan, ontwikkeling en identiteit aan het water. Water is een essentieel onderdeel van Rotterdam als havenstad. De Rotterdamse rivieren stromen dwars door het hart van Rotterdam. De Nieuwe Maas is één van de drukst bevaren rivieren van Europa en de levensader van de stad. Veilige en efficiënte doorvaart van beroepsvaart op de hoofdvaarweg staat centraal. En dat blijft zo. Tegelijkertijd ontdekt Rotterdam steeds meer de kansen die het water biedt voor recreatie, toerisme, personenvervoer, groen en drijvend wonen. Daarom investeert Rotterdam al enige tijd in levendige rivieroevers. Levendig heeft daarbij twee betekenissen: vol menselijke activiteit en vol met natuurlijk leven (groen).

De Wateratlas beschrijft en verbeeldt de stip op de horizon waar we de komende 15 jaar naartoe werken. Tegelijkertijd is het een toetsingskader voor initiatieven in het hier en nu. De Wateratlas geeft duidelijkheid aan ondernemers en Rotterdammers over wat ze kunnen verwachten op het water. Wat mag waar op het water en waarom? Wat is het perspectief voor de verschillende kades en havenbekkens? Wat functioneert goed en blijft zoals het is en waar is nieuw of ander gebruik op het water gewenst? Hoe houden we daarbij rekening met de eisen en wensen van de gebruikers van het water, de bewoners van de omliggende wijken, de identiteit en maat & schaal van het water en de toekomstige ontwikkelingen van de stad? De Wateratlas geeft een eerste antwoord op deze vragen in de vorm van een zorgvuldig afgewogen, stedelijk totaalbeeld.

Bij deze Beleidsnota hoort ook een Agenda. In de Agenda Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas beschrijven we hoe we de ambities gaan realiseren. De Agenda geeft aan welke prioriteiten er de komende jaren, deze collegeperiode, zijn en welke projecten we voor de periode daarna willen agenderen. In de Agenda is ook aandacht voor niet fysieke maatregelen. Ruimtelijke ordening gaat naast “wat willen we waar op welk moment” ook over “wat moeten we daarvoor doen op het gebied van mandaat, beheer, toezicht en handhaving, voorzieningen, vergunningverlening en dergelijke”. De Agenda maakt daarom ook inzichtelijk aan welke randvoorwaarden moet worden voldaan om bepaalde fysieke ontwikkelingen op of aan het water mogelijk te maken.

Nu is er vaak binnen de context van een gebiedsontwikkeling of naar aanleiding van een concreet marktinitiatief aandacht voor de kansen die het water biedt. Het ontbreekt echter nog aan stedelijk ruimtelijk beleid voor het water. Dat is wel nodig, want lokale kwesties hangen vaak samen met stedelijke vraagstukken. Ook óp het water wordt de ruimte in de stad steeds schaarser. Het is daarom belangrijk dat we bewust kiezen waar we ruimte aan geven en waaraan niet en wat het juiste gebruik op de juiste plek is. Ook is het noodzakelijk om aandacht te hebben voor de condities die daarbij horen, zoals het voorkomen van hinder, ongelukken en/of ongewenst gedrag. Het uiteindelijke doel is dat het potentieel van de rivier maximaal wordt benut voor een aantrekkelijke, levendige, duurzame en economisch sterke stad. Met de Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas geven we voor het eerst vorm aan ruimtelijke ordening op het stedelijke water.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

1. Naar ruimtelijke ordening op het water

7

Havenstad in ontwikkeling

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

1. Naar ruimtelijke ordening op het water

8

1.2 Doorbouwen op Coalitieakkoord, Omgevingsvisie en meer De Wateratlas bouwt voort op en geeft uitwerking aan de ambities voor de binnenstedelijke Nieuwe Maas zoals vastgelegd in verschillende vastgestelde kaders en programma’s. De volgende vier documenten kaderen specifiek de opgave in voor het werken aan de rivier de Nieuwe Maas: In het Coalitieakkoord 2022-2026 Eén Stad – Rotterdam is expliciet het “stimuleren van de levendigheid van onze rivieroevers” (blz. 13) opgenomen. Hiermee bouwt het huidige college door op de ambities van het Programma Rivieroevers van de vorige twee colleges. De ambities voor “Levendige Rivieroevers” dragen tevens bij aan andere ambities van dit college zoals “een groenere stad”, het realiseren van “een fijne, aantrekkelijke, groene en veilige buitenruimte”, het geven van “een stevige impuls” aan “de biodiversiteit van de stad”, “het transformeren van Rotterdam van een grijze naar een groene stad” en “het verbeteren van de luchtkwaliteit door de uitstoot van CO2 en andere schadelijke stoffen te verminderen” door uitbreiding van walstroomvoorzieningen en verschoning van de scheepvaart.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

In de Omgevingsvisie Rotterdam worden de Rotterdamse rivieren als eerste van de vijf hoofdkeuzen genoemd: Prettig leven in de Delta. Onder deze hoofdkeuze worden de rivieren beschreven als de landschappelijke slagaders van de stad. De Wateratlas biedt een verdieping op de thema’s verbinden, vergroenen, verblijven, verdichten en verbijzonderen van de Omgevingsvisie Rotterdam. Hoe kan het gebruik van de binnenstedelijke Nieuwe Maas en de havenbekkens een bijdrage leveren aan een compacte, gezonde, inclusieve, duurzame en productieve stad?

Dit alles op klimaatrobuuste wijze. Tot slot zetten we in het rivierpark in op attractieve programmering van het water en de kades op stedelijke én lokale schaal, aansluitend bij de identiteit van de wijken. We stimuleren het openbaar vervoer over water, zodat we de potentie van de rivier maximaal benutten.”

Een andere belangrijke bouwsteen is de Uitwerking Omgevingsvisie gebied Binnenstad. Hierin is één van de gebiedsbeslissingen “De Nieuwe Maas en haar oevers als centraal rivierpark”. “De Nieuwe Maas is hét beeldmerk van Rotterdam. De moderne, internationale stad aan de rivier manifesteert zich centraal in de binnenstad. Het is de plek waar stad, haven en rivier samenkomen. Om de groei van de stad verder te faciliteren, ontwikkelen we de rivier en haar oevers verder tot een rivierpark in hartje binnenstad. Natuurlijk met behoud van haar functie voor de scheepvaart, maar ook met ruimte voor nieuwe activiteiten. Een aantrekkelijke bestemming voor steeds meer Rotterdammers en bezoekers aan de stad. Langs de rivier zien we mogelijkheden voor verdichting waarmee we de relatie tussen de rivier en de stad verder versterken. Om het rivierpark optimaal te benutten, verbeteren we routes vanuit de wijken met duidelijke entrees naar de rivier en versterken we de routes langs het rivierpark, zodat ze een aaneengesloten netwerk van openbare kades, parken en bruggen vormen. We vergroenen de kades, leggen nieuwe parken aan (Rijnhavenpark, Nelson Mandelapark) en verbinden bestaande parken beter met de rivier (Het Park).

1. Naar ruimtelijke ordening op het water

9

Ook sluit de Wateratlas aan bij het Toekomstperspectief binnenstedelijke Nieuwe Maas. Hierin is de vierde pijler “Het inzetten op het verbeteren van het gebruik op het water met onder andere een samenhangend water- en landnetwerk”. In dit toekomstperspectief is beschreven dat “de functie als achterlandcorridor voor de haven, met een veilige en vlotte doorstroming van het binnenvaartverkeer, harmonieus samengaat met versterking van de oeververbindingen (beter benutten van bestaande oeververbindingen en inzetten op nieuwe oeververbindingen) en een dicht netwerk van verbindingen en aanlegplekken voor personenvervoer en recreatieve vaart. Ook is er – daar waar het kan en de meerwaarde voor de stad aantoonbaar is – ruimte voor niet-watergebonden activiteiten dichtbij of op het water.” De Wateratlas bouwt tot slot voort op ambities of kaders die een relatie hebben met het gebruik op het water zoals het afgelopen Programma Rivieroevers, het Uitvoeringsplan Horeca, de Strategie Walstroom Rotterdamse haven, de Koersnota Schone Lucht 2019-2022 en het Rotterdams Weerwoord.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

1. Naar ruimtelijke ordening op het water

10

1.3 Onderdeel Opgave Gebruik Water Het werken aan een Wateratlas voor het gebruik op de binnenstedelijke Nieuwe Maas staat niet op zichzelf. Het is onderdeel van het werken aan de Opgave Gebruik Water. Binnen de Opgave Gebruik Water wordt gewerkt aan drie samenhangende sporen: 1. Het vormgeven van ruimtelijke ordening op het water, te beginnen bij de binnenstedelijke Nieuwe Maas (deze Wateratlas). 2. Het ontwikkelen van nautisch beleid en de uitwerking daarvan in functioneel en technisch vaarwegbeheer en nautisch beheer (toezicht en handhaving). 3. Het actualiseren van watergerelateerde wet- en regelgeving en het beter organiseren van de nautische verantwoordelijkheid van de gemeente Rotterdam.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

Het ontwikkelen van nautisch beleid Met de Wateratlas wordt invulling gegeven aan de behoefte aan een sterkere ruimtelijke ordening van het gebruik op het water. Om dit gebruik in goede banen te kunnen leiden is ook nautische ordening noodzakelijk. Door nautisch beleid te ontwikkelen, en dat te vertalen naar nautisch beheer, kunnen we sturen op gedragingen op het water, zowel door het stimuleren en faciliteren van wenselijk en veilig gedrag als het voorkomen van of handhaven op onwenselijk en/of onveilig gedrag. Op de binnenstedelijke Nieuwe Maas is het nautisch beheer belegd bij de Divisie Havenmeester Rotterdam (DHMR). Spoor 2 is dan ook met name een opgave voor alle andere Rotterdamse wateren waar de DHMR niet het nautisch beheer

uitvoert. Toch is er ook voor de binnenstedelijke Nieuwe Maas nog het nodige te regelen qua nautisch beleid/beheer. De Onderzoeksraad Voor Veiligheid (OVV) heeft in haar rapportage “Aanvaring van een watertaxi met een havenrondvaartboot” van januari 2024 bijvoorbeeld aangegeven dat “de veiligheid op de Nieuwe Maas verbeterd kan worden, met name ten aanzien van vaargedrag en wet- en regelgeving.” Naast het toenemende gebruik van het water door ondernemers is de recreatievaart ook een groeiende groep gebruikers die invloed heeft op de openbare orde en veiligheid op en in het water. Zeker tijdens het recreatieve vaarseizoen is meer aandacht nodig voor waterrecreanten. Dit kan door te informeren, toezicht te houden en te handhaven, en hierbij samen te werken

1. Naar ruimtelijke ordening op het water

11

met ketenpartners als de DHMR en bijvoorbeeld initiatieven als Varen doe je Samen. Zo zetten we preventief in op het voorkomen van overlast en incidenten op de steeds drukker wordende vaarwegen van Rotterdam. Nautisch beleid geeft ook richting en kaders voor vaarwegbeheer: het bevaarbaar maken en houden van onze vaarwegen. Vaarwegbeheer is daarbij onder te verdelen in functioneel vaarwegbeheer (het bepalen welke functies en eisen aan vaarwegen worden gesteld) en technisch vaarwegbeheer (het fysiek beheren en onderhouden van de vaarweg en de assets die bij de vaarweg horen).

Actualiseren wet- en regelgeving en organiseren van de nautische verantwoordelijkheid De ambities met en op het water kunnen alleen maar gerealiseerd worden, als daarvoor een wettelijke grondslag bestaat. Het ontwikkelen van nautisch beleid heeft als consequentie dat watergerelateerde wet- en regelgeving moet worden aangepast. Ook de komst van de Omgevingswet, de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan (voorheen: bestemmingsplannen) zijn aanleiding om de wet- en regelgeving te actualiseren. De ambities met en op het water moeten ook georganiseerd en aangestuurd worden. De nautische verantwoordelijkheid van de gemeente Rotterdam worden versterkt. Nautische taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden zijn nu te veel versnipperd, worden soms maar beperkt of onvoldoende uitgevoerd en worden niet vanuit coherent beleid uitgevoerd en toegepast. De organisatie van de uitvoering van nautische verantwoordelijkheden moet daarom versterkt worden. Onderdeel van het aanpassen van wet- en regelgeving en het versterken

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

van de nautische verantwoordelijkheid is het aanpassen van de gemeentelijke mandaatstructuur voor het uitvoeren en toepassen van de nautische taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden.

1. Naar ruimtelijke ordening op het water

12

1.4 De scope De Wateratlas heeft een afgebakende scope voor wat betreft het gebied, de planhorizon en het type functies.

Ruimtelijke afbakening De Wateratlas heeft betrekking op het binnen­stedelijke deel van de Nieuwe Maas, die strekt zich uit van Kralingse Veer en Beverwaard in het oosten tot en met Merwe-Vierhavens in het westen. Het gaat zowel om de (kades aan de) vaarweg als de havenbekkens voor de sluizen.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

Planhorizon tot 2040

Focus op functies op het water

De termijn waarop de Wateratlas betrekking heeft is de middellange termijn, de komende 10 tot 15 jaar (2040). Juist om Rotterdammers en overige partijen duidelijkheid te verschaffen over wat waar kan en wat niet, is een tijdsperiode die te overzien is noodzakelijk. Om deze reden doet de Wateratlas geen uitspraken over de Waal- en Eemhaven. De discussies over de toekomstige ontwikkelingen in dit gebied gaan over een veel langere periode.

De Wateratlas richt zich op het gebruik van / de functies op het water: alles wat vaart en drijft. Denk hierbij aan verschillende soorten schepen, zoals zee- en binnenvaartschepen, zee- en riviercruises, watertaxi’s en -bussen, partyschepen, recreatievaart en ook gebruik zoals zwemmen en (drijvend) groen. Alleen (tijdelijke) activiteiten of evenementen op het water zijn niet meegenomen, omdat daarvoor reeds beleid bestaat. In de Wateratlas houden we ook rekening

1. Naar ruimtelijke ordening op het water

13

met de relaties tussen het gebruik op het water en de consequenties en ruimtebeslag hiervan op het land. De Wateratlas gaat niet over de functies van het water, zoals het waterbergend vermogen of de zoetwatervoorziening. Daarvoor lopen reeds andere trajecten en kaders vanuit onder andere Rijkswaterstaat en het nationaal Deltaprogramma.

Reikwijdte Wateratlas De Beleidsnota Wateratlas beschrijft een koers voor de middellange termijn: welk gebruik op de binnenstedelijke Nieuwe Maas en de havenbekkens draagt bij aan een levendige, veilige, toekomstbestendige en economisch sterke stad? Tegelijkertijd kan het in het hier en nu al fungeren als toetsingskader voor initiatieven en aanvragen. De Wateratlas beschrijft in zijn algemeenheid principes voor gebruik op het water en daarnaast per gebied (een haven of een kade) een richting voor de toekomstige ontwikkeling. De Wateratlas is beleid en een toetsingskader voor ontwikkelingen, maar geen juridisch bindend document voor burgers, bedrijven en overheid zoals het Omgevingsplan dat is. Na vaststelling van dit product zullen nog vele stappen volgen voordat tot daadwerkelijke uitvoering kan worden overgegaan. Denk hierbij aan input voor uitwerkingen van de Omgevingsvisie, masterplannen, inrichtingsplannen, wijkvisies en/of noodzakelijke aanpassingen aan het Omgevingsplan.

1.5 Co-creatie met partijen De Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas is gemaakt in co-creatie met vele partijen. Voorafgaand aan dit product is eerst, samen met externe partijen, een analyse van het huidige gebruik, de belangrijkste wet- en regelgeving en de toekomstige ontwikkelingen gemaakt. In een volgende fase hebben we deze samenwerking met externe partijen voortgezet en verbreed. In workshops, gebiedssessies en bilaterale overleggen is input opgehaald bij onder andere:

vertegenwoordigers van gebruikers · Gebruikers: op het water zoals riviercruises, partyschepen,

· ·

Watersportverbond, Stichting Erfgoedhavens, Rotterdamse Watermakers, Watertaxi, BlueAmigo. Beheerders en eigenaren zoals Havenbedrijf, Divisie Havenmeester, DCMR, Provincie Zuid-Holland, Rijkswaterstaat, Veiligheidsregio RotterdamRijnmond. Wijkraden langs de binnenstedelijke Nieuwe Maas.

De Agenda Wateratlas beschrijft waar we de komende jaren aan gaan werken, en welke projecten we alvast agenderen voor de volgende collegeperiode(s).

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

1. Naar ruimtelijke ordening op het water

14

2. Urgentie: waarom ruimtelijke ordening op water?

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

15

Er is nog nooit sprake geweest van stedelijk beleid voor het gebruik op het water. Waarom is dat nu dan zo noodzakelijk?

2.1 Meer ‘stad’ op het water Een aantal decennia geleden was de haven nog dominant op het water van de binnenstedelijke Nieuwe Maas, nu is er steeds meer water in gebruik door toerisme, recreatie, personenvervoer, groen en wonen. Als het aan de stad ligt, neemt die ruimteclaim nog verder toe: we willen méér stad aan en op het water. Tegelijkertijd is de Nieuwe Maas nog altijd een belangrijke vaarroute voor binnenvaartschepen, waaronder ook transport van gevaarlijke stoffen. Een veilige en efficiënte afwikkeling van deze beroepsvaart gaat voor alles. Daarbij willen we ook het erfgoed van de haven koesteren: de ruimtelijke structuur van historische gebouwen, oevers, kademuren en havenbekkens. Het is, met andere woorden, steeds belangrijker om te kijken hoe al deze functies en kwaliteiten goed samen kunnen gaan. De puzzel wordt complexer.

2.2 Groei & nieuwe initiatieven Voor de meeste functies en sectoren die nu al actief zijn op de binnenstedelijke Nieuwe Maas geldt dat ze floreren, met andere woorden dat er sprake is van groei en behoefte aan meer ruimte. De markt van riviercruises bijvoorbeeld, zit in de lift en de afzonderlijke schepen worden steeds groter en

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

vervoeren meer passagiers. Ook voor vervoer over water wordt een flinke groei voorzien: de watertaxi verwacht te groeien van 719.000 passagiers in 2023 naar 800.000 passagiers in 2024. Tegelijkertijd komen er meer nieuwe initiatieven op de stad af. Innovatieve, drijvende of varende concepten van ondernemers die de kracht van het water zien. Ook de opvangschepen voor statushouders en vluchtelingen zijn een voorbeeld van een nieuwe, specifieke ruimtevraag. Dit is een tweede reden waarom de puzzel complexer wordt. De ruimte op het water is niet oneindig, dus we moeten bewuster kiezen. Aan welke functies geven we ruimte, hoeveel en waar? Dat is een stedelijke afweging pur sang.

2.3 Belang van het water als openbare ruimte neemt toe Het water heeft vele functies: het is een verbinding (binnenvaart, watertaxi), een prachtig decor en bron van inkomsten (voor rondvaartboten en partyvaart), een natuurlijk systeem (de delta!), waardevol cultureel erfgoed en een gewilde plek om te wonen (woonschepen, drijvende woningen), maar het is ook – last but not least – een schat aan openbare ruimte in de stad. Het belang van het water als openbare ruimte, en letterlijk ‘open ruimte’ in de stad, neemt steeds meer toe nu de stad zo verdicht. De functie van het water als openbare ruimte vraagt om bescherming én activering. Dus niet aan alle kades (meer) steigers en ligplaatsen en wel: functies toevoegen waardoor het water als openbare ruimte (sterker) beleefd en gebruikt kan worden.

2. Urgentie: waarom ruimtelijke ordening op water?

16

2.4 Conflict tussen gebruik water en land neemt toe

2.5 Behouden en versterken onderscheidende karakteristiek

2.6 Gelijk speelveld voor ondernemers

Een ander thema in de verdichtende stad is overlast. Ook van functies op het water wordt overlast ervaren door bewoners. Nu we steeds meer woningen op de kade bouwen, zal die overlast alleen maar toenemen. Dat vraagt om een zorgvuldige afweging van belangen, goede sturing ten aanzien van de juiste functie op de juiste plek en inzet op maatregelen ter vermindering van de overlast (waar mogelijk).

De Nieuwe Maas is de trots van Rotterdam. Hier komen de historie van Rotterdam als havenstad en de geestdrift van het moderne Rotterdam samen. Het gebruik op het water is bepalend voor de karakteristiek van de Nieuwe Maas. Dat is dus een belangrijk aspect om aandacht voor te hebben.

Momenteel is er veel onduidelijkheid voor ondernemers en initiatiefnemers: wat kan waar, wie gaat waar over? Mede daardoor zijn er in de openbare buitenruimte veel (semi-)illegale situaties ontstaan. Met de Wateratlas kan veel onduidelijkheid worden weggenomen en kan een krachtige uitnodiging aan de markt worden geformuleerd.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

2. Urgentie: waarom ruimtelijke ordening op water?

17

3. Ambitie, doelen en principes

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

18

3.1 Ambitie: hoofdvaarweg én centraal park Wat is de betekenis van de Nieuwe Maas voor Rotterdam en de regio?

De levensader voor scheepvaart en hét centrale park van Rotterdam

Waarom gebruiken we de metafoor van een park?

Uitgangspunt voor het gebruik op de binnenstedelijke Nieuwe Maas is dat de economische functie van de rivier voor zee-en binnenvaart behouden blijft, nu en in de toekomst. En tegelijkertijd is er behoefte aan meer ruimte voor stedelijke en publiek toegankelijke functies op het water. Want de Nieuwe Maas, de rivier en de havenbekkens bieden kansen voor een duurzame, goede groei van Rotterdam. Juist hier ligt nog ruimte. In het hart van Rotterdam.

De binnenstedelijke Nieuwe Maas kan uitgroeien tot dé centrale openbare ruimte van waterstad Rotterdam, waarin het gebruik van de rivier als essentiële levensader voor de scheepvaart, een goed functionerende haven, een podium voor de moderne metropolitane stad, de beleving van de natuurlijke dynamiek én de grootsheid van de rivier samengaan.

Waarom noemen we de binnenstedelijke Nieuwe Maas naast hoofdvaarweg een centraal park? In een park kun je alles doen wat het leven mooi maakt. In een park kun je luieren, flaneren, spelen, sporten, mensen ontmoeten en (soms) naar festiviteiten of activiteiten gaan. Dit alles kan ook aan en op de binnenstedelijke Nieuwe Maas. Zeker als je dit deel van de Nieuwe Maas, de havenbekkens en de kades als een geheel beschouwt en bekijkt welke ontwikkelingen zich hier al afspelen.

Toekomstperspectief binnenstedelijke Nieuwe Maas uit 2019 (met toen nog mogelijk nieuw stadion van Feyenoord aan de rivier)

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

3. Ambitie, doelen en principes

19

Als je zo naar de Nieuwe Maas, de havenbekkens en de oevers kijkt dan kun je de Nieuwe Maas dus ook als het begin van een park zien. Er zijn steeds meer aantrekkelijke routes langs de rivier waar het aangenaam wandelen, fietsen en hardlopen is. Er zijn routes door ‘het park’ denk hierbij aan alle verschillende vormen van vervoer over water, zoals de Watertaxi, de Waterbus en de partyvaart. Er zijn allerlei activiteiten en bestemmingen, zoals de Pannenkoekenboot, de Wereldhavendagen, de RHIB-tochten, Hotel New York etc. En er is altijd dat machtige uitzicht en de dynamiek van het water. Er wonen veel mensen en dus potentiële gebruikers rondom het centrale deel van de Nieuwe Maas. En de identiteit van het park: die ligt voor het oprapen. De Nieuwe Maas is bij uitstek een karakteristiek en herkenbaar gebied en kun je eigenlijk al zien als een centraal gelegen park in het centrum van Rotterdam.

· · · · · ·

De Nieuwe Maas heeft met andere woorden alles in huis om zich te ontwikkelen tot het centrale park van Rotterdam. En dat kan goed samengaan met de functie van hoofdvaarweg.

3.2 Doelen: voor iedereen, veilig, karakteristiek en duurzaam De hoofdambitie van de Wateratlas – hoofdvaarweg en centraal park – laat zich vertalen naar vier doelen: 1. De binnenstedelijke Nieuwe Maas is voor iedereen. 2. Het gebruik is veilig. 3. Het gebruikt versterkt het DNA van rivier, stad en haven. 4. Het gebruik is duurzaam.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

3. Ambitie, doelen en principes

20

3.3 Principes voor het gebruik Deze 4 doelstellingen zijn op hun beurt vertaald naar principes of algemene spelregels die helpen richting te geven aan het toekomstige gebruik.

→ Al het gebruik is tijdelijk

· ·

1. H  et gebruik van de binnenstedelijke Nieuwe Maas is voor iedereen. De binnenstedelijke Nieuwe Maas is in beginsel een vaarweg maar is óók, daar waar mogelijk, een belangrijke openbare ruimte voor de (verdichtende) stad en regio. “Voor iedereen” impliceert dat het water op verschillende manieren gebruikt kan worden, mits dat veilig kan. Uitgangspunt is dat het gebruik op het water zoveel mogelijk publiek toegankelijk is of publiekswaarde heeft, zodat het centrale rivierpark door ‘iedereen’ beleefd kan worden.

·

De functies op het water zijn – anders dan op het land – altijd tijdelijk van aard. Daarmee benutten we de bijzondere kwaliteit van het water (verplaatsbaarheid van varende en drijvende functies), bieden we ruimte aan tijdelijke maatschappelijke behoeften en borgen we dat de Nieuwe Maas van iedereen is en blijft. Wonen op het water laat zich lastiger verenigen met tijdelijkheid. Daarom maken we voor die categorie waar nodig een uitzondering. Maar het betekent ook dat we niet op teveel plekken ‘wonen in het central park’ willen toestaan.

→ Afwisseling rust en reuring

Nieuwe Maas is dynamisch en levendig en · De biedt tegelijkertijd voldoende ruimte voor rust en

· · ·

contemplatie. Rust & reuring wisselen elkaar af langs de kades van de binnenstedelijke Nieuwe Maas. Rust vraagt om openheid (zicht op het water), groen en openbare ruimte. Reuring vraagt om recreatief gebruik, bedrijvigheid, vaarbewegingen en bezoekers.

→ Het water dichtbij

functies op het water dragen bij aan het beleefbaar · De maken van het water voor iedereen. betekent dat er altijd een zekere mate van openheid, · Dit zicht op het water of publieke toegankelijkheid van functies op het water (boten, steigers, vlonders of andere drijvende objecten) nodig is.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

3. Ambitie, doelen en principes

21

2. Het gebruik op de binnenstedelijke Nieuwe Maas is veilig. Veilige en efficiënte doorvaart van beroepsvaart op de hoofdvaarweg staat centraal. Recreatieve en andere functies mogen deze doorvaart niet belemmeren of onverantwoorde veiligheidsrisico’s met zich meebrengen.

→ Het gebruik van de kades is veilig

zijn (verkeers-)veilig ingericht, passend bij · Kades het gebruik op het water. Dit geldt zowel voor de verkeersveiligheid, als voor (externe en interne) veiligheidseisen.

→ Beroepsvaart en recreatievaart beter scheiden middel van zonering op het water kan · Door onderscheid worden gemaakt tussen vaarwegen voor beroepsvaart en vaarwegen voor recreatievaart.

→ Havenbekkens benutten voor recreatief gebruik

en aan de hoofdvaarweg zijn meer · Op veiligheidsrisico’s dan in de stedelijke havenbekkens.

·

Om die reden benutten we de havenbekkens zoveel mogelijk voor recreatief, kwetsbaar en/of kleinschalig gebruik. Aan de randen van de vaarweg, buiten het vaarwegprofiel, zijn zeker ook mogelijkheden, maar die vereisen toetsing op nautische veiligheid door de Divisie Havenmeester en toetsing op fysieke veiligheid door de Veiligheidsregio RotterdamRijnmond.

→ Toezicht en handhaving op orde

Nieuwe Maas is voor iedereen, mits iedereen · De zich aan de regels houdt. De (Rijks-)Havenmeester van Rotterdam is verantwoordelijk voor een veilige, vlotte, duurzame en beveiligde afwikkeling van de scheepvaart in de haven van Rotterdam. Daarnaast zal intensief met ketenpartners worden samengewerkt aan een veilig gebruik en vlotte doorvaart van de Nieuwe Maas.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

3. Ambitie, doelen en principes

22

3. Het gebruik van de Nieuwe Maas versterkt het DNA

Kwaliteiten Cultuurhistorie

Juist hier komen de drie belangrijkste identiteiten van Rotterdam samen: de rivier, de stad en de haven. Het gebruik op de Nieuwe Maas moet dit specifieke karakter versterken.

→ Podium voor nautische activiteiten

Nieuwe Maas biedt primair ruimte aan ‘alles wat · De vaart’, daarmee vieren we het nautische karakter van

· · ·

havenstad Rotterdam. De beweging, het komen en gaan van schepen, geeft door de dagen en seizoenen heen altijd dynamiek op het water. Drijvende objecten en parken kunnen wel, maar daarvoor geldt: wat op het land kan, doen we niet op het water. Dat betekent dat drijvende objecten altijd ‘waterspecifiek’ zijn: esthetisch en/of functioneel gaan ze een duidelijke relatie met het water aan (naast het feit dat ze drijvend zijn).

→ Cultureel erfgoed van de plek als vertrekpunt

identiteit van deze regio wordt voor een · De belangrijk deel gevormd door de rivier, de haven en

· ·

de stad. Het verhaal van deze drie identiteiten willen we levend houden en tegelijkertijd van een nieuwe laag voorzien. Bij ontwikkelingen op en aan het water vormt het cultureel erfgoed van de plek altijd het vertrekpunt. Denk hierbij aan de ruimtelijke structuur van de havenbekkens, de kades/oevers en de historische (haven)gebouwen. Dat betekent niet dat er niks kan, het betekent wel dat bij (structuur)wijzigingen de historische kwaliteiten in hun kracht worden gezet. ‘Ontwikkelen vanuit eigen identiteit en bestaande kwaliteiten’, bron: Omgevingsvisie Rotterdam, De Veranderstad

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

3. Ambitie, doelen en principes

23

aanpassing van de oevers / kademuren en · Bij bijvoorbeeld gedeeltelijke demping geldt dat oude ruimtelijke structuren zoveel mogelijk herkenbaar moeten blijven. Koppen van havenpieren accentueren we door deze vrij te houden van gebruik op het water.

→ Mix van haven, stad en rivier

voor de binnenstedelijke Nieuwe · Kenmerkend Maas is de ontmoeting tussen haven, stad en rivier.

·

·

De functies op het water weerspiegelen deze mix: binnenvaartschepen, horecavoorzieningen en getijdenoevers wisselen elkaar af. Op stedelijke schaal streven we naar onderscheid tussen drie karakteristieke landschappen: - het havenlandschap, met relatief veel havenactiviteiten op het water in het westelijk deel; - het hoogstedelijk landschap, met relatief veel stedelijke watergerelateerde activiteiten in het centrum en zoveel mogelijk rechte kademuren; - het rivierenlandschap, met relatief veel natuurlijke functies in het oosten. Het gaat daarbij om een accentverschil, wat waar de boventoon voert. Want overal is een zekere mix aanwezig. In het rivierenlandschap zijn óók havenfuncties mogelijk en in het havenlandschap is óók natuur mogelijk, hetzij in beperktere mate.

→ Passende maat en schaal

maat en schaal van het gebruik op het water zijn · De passend bij de maat en schaal van het water en de

·

functies op het land. In beginsel hoort grootschalig gebruik aan de hoofdvaarweg en kleinschalig gebruik in de (kleinere) havens.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

3. Ambitie, doelen en principes

24

4. Het gebruik op de binnenstedelijke Nieuwe Maas is duurzaam Het gebruik op de binnenstedelijke Nieuwe Maas zorgt voor zo min mogelijk overlast op alle fronten voor bewoners en gebruikers en het legt zo min mogelijk een claim neer voor de behoeften van volgende generaties.

→ Vergroenen waar het kan

oevers van de Nieuwe Maas en de havenbekkens · De zijn groen waar het passend is. verschijningsvorm van het groen varieert - in · De afstemming met het gebruik van de kade, het water

·

en de identiteit, cultuurhistorische waarden en behoeften van het omliggende gebied - van groen op de kade tot bijvoorbeeld beplanting in drijvende bakken of getijdennatuur op een geleidelijke oever. Het vergroenen draagt bij aan het vergroten van biodiversiteit, klimaatadaptiviteit, verminderen van hittestress en uitlokken van meer bewegen. In het hoogstedelijk landschap zal het accent liggen op rechte kademuren en vergroening op de kade en op enkele plekken drijvend groen, in het rivierenlandschap is de meeste ruimte voor natuurlijke (voor)oevers.

→ Impact op de wal zo klein mogelijk

· · ·

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

De impact op de wal van functies op het water is zo klein mogelijk. De wal heeft een belangrijke functie als continue, openbare en groene looproute langs de rivier en de leesbaarheid van de ruimtelijke structuur van de vroegere haven is van belang. De impact van verkeer, parkeren, nuts- en afvalvoorzieningen, opslag, ticketverkoop en dergelijke op de kade is zo klein mogelijk. Wat goed vanaf of op het water kan (bevoorrading over water, integreren stroomkasten in steigers, integreren opslag in vlonders) vindt bij voorkeur niet plaats op de wal.

functies worden zorgvuldig ingepast · Noodzakelijke met behoud van voldoende openbare ruimte

·

en continue looproutes en krijgen de nodige welstandsaandacht. Bij terrassen op de kade moet aandacht zijn voor voldoende openbare ruimte, bij voorkeur zoveel mogelijk langs het water.

→ Optimale bereikbaarheid

over water wordt ingezet om de · Vervoer bereikbaarheid en leefbaarheid van Rotterdam en

· · ·

de regio te verbeteren. Waar mogelijk wordt een koppeling tussen het vervoersnetwerk op land en het vervoersnetwerk op het water gemaakt. Sommige locaties aan de Nieuwe Maas zijn beter bereikbaar met OV en/of auto dan andere. Deze verschillen worden zo goed mogelijk benut. Dat wil bijvoorbeeld zeggen: publieke functies voor bezoekers zo veel mogelijk op goed bereikbare locaties. Minder goed bereikbare locaties kunnen bijvoorbeeld beter worden benut voor zee- en binnenvaart, voor wonen, vergroening of openheid.

→ Minder overlast van het gebruik

het verdelen van het gebruik of de verschillende · Bij functies over de binnenstedelijke Nieuwe Maas is

·

het minimaliseren van overlast door het gebruik op de omgeving uitgangspunt. Alle schepen in het binnenstedelijke deel van de Nieuwe Maas gebruiken walstroom als er een walstroomvoorziening aanwezig is.

→ Nieuwe initiatieven zijn emissieloos

initiatieven zijn per 2035 in principe · Nieuwe emissieloos en leveren daardoor geen overlast en vervuiling op voor bewoners en overige gebruikers.

3. Ambitie, doelen en principes

25

Het gebruik van de binnenstedelijke Nieuwe Maas is:

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

3. Ambitie, doelen en principes

26

4. Wateratlas: wat willen we waar?

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

27

4.1 Huidige situatie als vertrekpunt De binnenstedelijke Nieuwe Maas is door allerlei functies, bewoners en ondernemers in gebruik. Het is een bonte mix van cruiseschepen, watertaxi’s, waterbussen, rondvaarten, partyschepen, watersporters, woonschepen en drijvende hotels. Ook de haven is nog steeds zichtbaar aanwezig, met binnenvaartschepen die dwars door het centrum varen en zeeschepen die aan de Park- en Lloykade wachten op een nieuwe lading. Het water wordt ook steeds meer ontdekt als woonplek, en als plek voor iconische drijvende gebouwen en parken.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

Het water van de binnenstedelijke Nieuwe Maas kent met andere woorden een verscheidenheid aan bloeiende functies die we als stad koesteren. Voor een groot deel onderschrijft deze Wateratlas het huidige gebruik op het water. Maar er zijn ook plekken waar aanleiding is om een nieuwe koers voor te stellen of scherpere keuzes te maken. In dit hoofdstuk schetsen we het gewenste toekomstige gebruik op het water van de binnenstedelijke Nieuwe

Maas voor de komende 15 jaar. De ambitie, doelen en principes in het vorige hoofdstuk zijn in de basis het toetsingskader. In dit hoofdstuk is, met de kennis van nu (van trends en ontwikkelingen en behoeften van bewoners en ondernemers), een uitwerking gemaakt van de juiste functie op de juiste plek. Dit toekomstbeeld is niet in steen gehouwen, het zal onder invloed van trends en ontwikkelingen op onderdelen veranderen. In dat geval kan, voor de juiste stedelijke afweging, altijd worden teruggegrepen op het voorgaande hoofdstuk.

4. Wateratlas: wat willen we waar?

28

Overzicht van alle typen gebruik:

Wonen (historische) woonschepen · Varende Drijvende woningen · Tijdelijke opvangschepen · (bijv. status­houders, vluchtelingen)

Cargo

· Zeeschepen · Duwbakken · Binnenvaart watergebonden (werkschepen, zee­ · Overig havenpolitie, loodswezen, bunkerstation etc.)

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

Personenvervoer over water (op afroep) · Watertaxi Watertaxi (veerdiensten) · Waterbus (regionale lijndienst) ·

4. Wateratlas: wat willen we waar?

29

Overzicht van alle typen gebruik:

Toerisme / leisure

· Zeecruises · Riviercruises (vanaf 12 personen), waaronder: · Passagiersvaart Partyvaart (evenement op een schip) · · Rondvaart (vaart meestal volgens tijd­schema, bijv. Spido, Pannenkoekenboot en Splash)

· Hop on hop off (toeristische lijndienst) · Bruine vloot / chartervaart

· Overig, bijv. RHIB-motorboten Recreatie en watersport

· · · ·

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

Pleziervaart (zeiljachten, motorboten, sloepen) Jachthavens Watersport (roeien, kanoën, kleine zeilboten, suppen) Zwemmen

Overig publiek toegankelijke functies: bijv. · Varende museumschip, theaterboot, zwembadboot publiek toegankelijke functies: · Drijvende bijv. SS Rotterdam, Chinese Boot, Drijvende

· · · · ·

Bollen, duwbak met recreatieve invulling (bijv. boulder hal) Drijvende functies, niet publiek toegankelijk: Floating Office Rotterdam (kantoren) Varende functies, niet publiek toegankelijk: bijv. tot atelier verbouwd binnenvaartschip Museumschepen en kranen (Maritiem District) Drijvende openbare ruimte (steigerpark Rijnhaven, drijvende trappen Leuvehaven) Groen in/aan/op/onder water

4. Wateratlas: wat willen we waar?

30

4.2 Toekomstbeeld

Het toekomstbeeld verbeeldt het gebruik op de binnenstedelijke Nieuwe Maas zoals dat er in 2040 uit zou kunnen zien. Dit toekomstbeeld is opgebouwd uit vier verschillende kaartlagen, waarin steeds een andere betekenis van het water centraal staat. functie van de rivier als hoofdvaarweg voor · De goederentransport is en blijft bepalend voor wat er

·

kan en mag op het water: cargo & safety first. Daarnaast liggen er kansen om als rivierstad gastvrijer te zijn voor recreatieve functies en

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

· ·

personenvervoer over water, door gastvrije havens – openbaar, herkenbaar en aangenaam – op de meest attractieve en goed bereikbare plekken aan het water te realiseren. Ook zijn er kansen om het water van een aantal havenbekkens van grotere betekenis voor de omliggende wijken te laten zijn, dit zijn de buurthavens. Tot slot onderschrijft deze Wateratlas de ingezette koers om de Nieuwe Maas te ontwikkelen tot groot netwerk van groene plekken,

parken en lijnen waar de stedeling op adem kan komen en waar stadsnatuur een plek heeft: verbonden groen.

4. Wateratlas: wat willen we waar?

31

4.3 Themakaart: Cargo & safety first

De rivier is een belangrijke transportroute voor de zee- en binnenvaart, het is één van de drukste vaarroutes van Europa. Op de hoofdvaarweg staat de veilige en efficiënte afwikkeling van scheepvaart altijd centraal.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

Zonering hoofdvaarweg Op de binnenstedelijke Nieuwe Maas gaat beroepsvaart gerelateerd aan de haven steeds meer samen met recreatieve beroepsvaart (cruises, partyschepen etc.), vervoer over water (ook een vorm van beroepsvaart) en pleziervaart en watersport. De Divisie Havenmeester

Rotterdam (DHMR) ziet het liefst zo min mogelijk kleinschalige en/of particuliere recreatieve vaart en watersport op de Nieuwe Maas, omdat interactie van deze groepen met beroepsvaart kan leiden tot onveilige situaties. De afgelopen jaren zijn er ook enkele incidenten geweest. DHMR is daarom met het

4. Wateratlas: wat willen we waar?

32

Rijk in overleg om te komen tot een betere zonering op de vaarweg. Concreet gaat het om aanpassing van de ‘regeling snelle motorboten’. Nu is de regel dat een (snelle) motorboot binnen 20 meter van de kant niet harder mag dan 20 km/uur. DHMR wil deze regeling oprekken zodat er een bredere veilige zone ontstaat voor de recreatievaart. Inzet is om een zone van 50 meter van de kade en 100 meter vanaf havenmondingen in te stellen waar een maximumsnelheid geldt van 20 km/ uur. Voorwaarde is wel dat dit goed gehandhaafd wordt. Vanuit de Wateratlas onderschrijven we deze inzet.

Wat mag er varen op de hoofdvaarweg? Uitgaande van wet- en regelgeving mag er op de hoofdvaarweg heel veel. Alleen zwemmen en zeilen (zonder motor) is verboden, maar bijvoorbeeld roeien en kanoën (“door spierkracht voortbewogen schepen”) en jetskiën mag. Gemotoriseerd verkeer moet minimaal 6km/u varen. Al het verkeer moet zoveel mogelijk stuurboordwal houden. Er geldt geen maximale snelheid1, behalve in de eerste 20 meter vanaf de kade. Volgens de DHMR brengt kleinschalige en particuliere vaart de meeste risico’s met zich mee, waarbij risicofactoren zijn: slechte zichtbaarheid, geen vaarbewijs, veel kruisende bewegingen, geen marifoon.

Wat mag er aan de hoofdvaarweg?

Ligplaatsen zeevaart en binnenvaart en watergebonden bedrijvigheid

Aan de kade aan de hoofdvaarweg (op het water) geldt in principe een ligplaatsverbod voor niet watergebonden activiteiten2, tenzij een functie in aanmerking komt voor ontheffing. Kwetsbare functies, zoals wonen, onderwijs en zorg, komen hier niet voor in aanmerking en dat geldt ook voor functies met een lengte kleiner dan 20 meter. Voor overige functies geldt dat in overleg met de DHMR en de Veiligheidsregio Rotterdam Rijnmond (VRR) per situatie moet worden bekeken wat mogelijk is. Op de kade gelden beperkingen voor nieuwe bebouwing vanwege het risico van plasbranden. In de eerste 25 meter worden vanuit de provinciale verordening alleen incidenteel nieuwe kleinschalige voorzieningen ‘ter ondersteuning van het dagrecreatieve karakter van de oever, waaronder restaurants, cafés en kiosken, alsmede voorzieningen die noodzakelijk zijn voor het functioneren van de vaarweg of de haven’ toegestaan, mits aan een aantal veiligheidsvoorwaarden wordt voldaan.

In het binnenstedelijk deel van de Nieuwe Maas is er, naast ruimte voor de veilige en efficiënte doorvaart, ook ruimte nodig voor ligplekken (wachtplekken) voor zee- en binnenvaartschepen. Het behouden van havenfuncties op het water van de binnenstedelijke Nieuwe Maas is niet alleen vanuit economische optiek wenselijk, ook vanuit de beleving van Rotterdam als havenstad willen we deze functies een zichtbare plek in de stad blijven bieden. Walstroom is daarbij een belangrijke randvoorwaarde. Het Havenbedrijf Rotterdam wil de wachtplaatsen voor de zeevaart aan de Lloyd- en Parkkade behouden. Voor de binnenvaart zet het Havenbedrijf in op clustering van ligplaatsen in de Maashaven en een aantal kleinere concentraties aan de Maaskade (Noordereiland), Bartel Wiltonkade (Schiemond), DWL 1, 2 en 3 aan de Buitenbassinweg en in Merwe-Vierhavens. Voor de Buitenbassinweg wil de gemeente onderzoeken of hier een ecologische getijdenparkzone als onderdeel van Rivierpark Noord kan worden gerealiseerd (ter compensatie van het groen van polder de Esch, dat deels verdwijnt als gevolg van de rivierverruiming ten behoeve van de stadsbrug), en samen met het Havenbedrijf Rotterdam bekijken wat dit betekent voor de binnenvaartligplaatsen.

In het binnenstedelijk deel van de Nieuwe Maas is daarnaast nog een aantal watergebonden bedrijven actief, deze watergebonden bedrijvigheid is weergegeven op de kaart Cargo & Safety First.

¹ M.u.v. de Nieuwe Maas ter hoogte van het Noordereiland, over een lengte van 4 km (km-raai 998 tot km-raai 1002) geldt voor binnenvaartschepen een dynamische maximale snelheid van 13 kilometer per uur. Dit is een tijdelijke m ­ itigerende maatregel i.h.k.v. de aanleg van de Tweede Maasvlakte (t.b.v. de luchtkwaliteit). De uiterste einddatum van de snelheidsbeperking is 1 januari 2025. ² Een activiteit die ter uitoefening van het beroep of bedrijf noodzakelijkerwijs op het water plaatsvindt en met het water een aanwijsbare en vanzelfsprekende binding heeft.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

4. Wateratlas: wat willen we waar?

33

Aandachtspunten bij inpassing van de microhubs zijn onder andere: verkeersveiligheid en verkeershinder, geluidhinder voor omwonenden en ruimtelijke inpassing en kwaliteit van voorzieningen op de kade (zoals parkeerplaats voor vrachtfietsen of klein magazijn). Op de kaart Safety First is een voorzet gedaan voor een aantal zoekgebieden voor microhubs. Dit zijn locaties aan het water binnen de Ring Rotterdam met een bedrijfsbestemming, aangevuld met locaties waar mogelijk ruimte is om een microhub in te passen. De locaties in en nabij het stadscentrum zijn vanuit logistiek oogpunt het meest interessant. Verder onderzoek naar deze locaties en de potentie van stadslogistiek over water is nodig.

Daarnaast liggen er kansen voor bouwlogistiek over water. Bouwmaterialen kunnen bij bouwprojecten die in directe omgeving van de Nieuwe Maas gelegen zijn vanaf het water bevoorraad worden. Het gaat dan vaak over grote volumes waardoor veel zwaar vrachtverkeer over de weg vermeden wordt. Daarvoor wordt tijdelijk (maar vaak intensief) gebruik gemaakt van de kade gedurende het bouwproject. Bij bouwlogistiek over water moet per bouwproject een afweging gemaakt worden van het positieve effect ten opzichte van de impact op andere watergebruikers en de omgeving.

Stadslogistiek over water Daarnaast dient zich mogelijk een nieuwe watergebonden activiteit aan: stadslogistiek over het water. Om de luchtkwaliteit en de bereikbaarheid van de binnenstad te verbeteren en de CO2-uitstoot te verminderen werkt de gemeente Rotterdam samen met het bedrijfsleven aan slimme en schone stadslogistiek. Transport over water biedt daarbij kansen, bijvoorbeeld door microhubs in de stad te realiseren: kleinschalige logistieke overslagpunten voor de last mile delivery, waarbij overslag vanaf een schip op kleine elektrische voertuigen en (bak)fietsen plaatsvindt. Het gaat dan bijvoorbeeld om bezorging van pakketten, bevoorrading van winkels en horeca, maar ook om retourstromen met afval. Het aantal ritten met een bestel- of vrachtauto in de stad wordt hierdoor gereduceerd.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

4. Wateratlas: wat willen we waar?

34

4.4 Themakaart: Gastvrije havens

Op veel plekken kan Rotterdam een aantrekkelijker bestemming aan én vanaf het water worden. Er liggen verschillende iconen en attracties aan of dichtbij de rivier, en dat worden er steeds meer: de Euromast, de Kop van Zuid, het centrum (Boompjeskade), RDM, FENIX, Cultuur&Campus, Feyenoord City. Ook historisch Delfshaven en de Erasmus Universiteit Rotterdam zouden een adres aan de rivier kunnen krijgen.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

Openbaar en gastvrij Het idee is dat de meest attractieve plekken aan het water altijd over een openbare kade beschikken. Deze openbare kades zijn te gebruiken door vervoer over water en door passagiersvaart (partyschepen, rondvaart, hop on hop off). De openbare kades zijn vooral bedoeld om kortdurend aan te meren: voor het oppikken en afzetten

van passagiers. Vaste ligplekken of exclusief gebruik door één type vaart is hier niet aan de orde, deze kades zijn ‘voor iedereen’.

4. Wateratlas: wat willen we waar?

35

Mogelijk kan in een aantal gastvrije havens een uitzondering worden gemaakt voor één of twee rondvaartboten die op schema varen en een vast begin en eindpunt nodig hebben. De gastvrije haven kan voor hen een herkenbaar en representatief adres worden. De gastvrije havens passen bij het streven om toerisme in de stad meer te spreiden en zijn ook bedoeld als uitnodiging aan de markt om nieuwe concepten te ontwikkelen. De grotere schepen, de rivier- en zeecruises, horen niet in de gastvrije haven, zij hebben hun eigen vaste plek.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

Pleziervaart, watersport en zwemmen horen vanuit veiligheidsoverwegingen ook niet in de gastvrije havens en kades, die veelal aan de hoofdvaarweg liggen: pleziervaart is aangewezen op jachthavens, voor watersport en zwemmen wordt ruimte gezocht in andere havens.

Openbare ruimte dichtbij het water Gastvrije havens kunnen bijvoorbeeld worden ingericht met een aantrekkelijk vormgegeven steiger, die geschikt is voor het aanmeren van de verschillende typen schepen, en die tegelijk betekenis heeft als

openbare ruimte. Door de steiger ruim en aantrekkelijk vorm te geven, voor iedereen toegankelijk (Rotterdam Onbeperkt), ingericht met bankjes en met zo min mogelijk hekken en gebouwtjes (opslag bijvoorbeeld onderin de steiger) wordt dit een aantrekkelijke plek waar vandaan het komen en gaan van schepen en mensen is te aanschouwen. De steigers brengen het water dichterbij en maken de dynamiek van het getij beleefbaar. Daarmee worden ook de steigers een bestemming op zich! Aandachtspunt in de uitwerking is de aan- en afvoer van grote groepen passagiers en het beperken van overlast voor omwonenden.

4. Wateratlas: wat willen we waar?

36

Vervoer over water en land De gastvrije havens zijn herkenbare haltes voor vervoer over water. Voldoende ruimte voor fietsparkeren, deelmobiliteit, goede wandelroutes van/naar de bestemming en nabijgelegen (H)OV-haltes zijn onderdeel van het totaalconcept. Het bereikbaarheidsprofiel van de verschillende steigers verschilt: soms kan een goede koppeling met het HOV-netwerk op land worden gemaakt (Boompjeskade-Blaak), soms zijn de gastvrije steigers een warm onthaal via het water van het locaties die niet goed op HOV zijn aangesloten (bijvoorbeeld Cultuur&Campus en FENIX).

Waternetpontons De gastvrije steigers zijn een aanvulling op het huidige (regionale en stedelijke) netwerk van waternetpontons. Waternetpontons zijn in 2000 in het leven geroepen om rondvaartboten, partyschepen en ander groepsvervoer locaties te bieden waar passagiers af- en op kunnen stappen. Tot eind 2022 waren de waternetpontons eigendom van het Havenbedrijf Rotterdam, inmiddels zijn ze in eigendom en beheer van de gemeente Rotterdam. Op een aantal plekken waar deze Wateratlas gastvrije steigers voorstelt, zijn reeds waternetpontons en vaak ook watertaxisteigers aanwezig of in de buurt. Met de gastvrije steiger stellen we feitelijk een flinke upgrade van het waternetponton voor en een combinatie met de watertaxisteiger. Kenmerk van de gastvrije steigers is: ze liggen op de meest prominente plekken aan de rivier en zoveel mogelijk in de buurt van (H)OVhaltes, ze zijn geschikt voor verschillende typen gebruikers (partyvaart, rondvaart, vervoer, hop-on-hop-off),

· ·

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

hebben ruimtelijke kwaliteit en zijn tevens · ze verblijfsplek aan het water, zijn van een zekere omvang, zodat ze verschillende · ze gebruikers tegelijk kunnen bedienen én een

· ·

verblijfsplek kunnen zijn, ze zijn herkenbaar (en al dan niet uniform in ontwerp en/of uitstraling), ze zijn goed vindbaar: vanaf de gastvrije steiger is een aantrekkelijke wandelroute naar bestemming/ attractie of OV-halte].

Vaste ligplaatsen partyvaart De vaste ligplaatsen van de schepen die de gastvrije havens gebruiken, organiseren we op andere locaties in de stad. Voor een groot deel gebeurt dit nu al, en waar nodig kunnen meer vaste ligplekken worden gecreëerd aan de Prins Hendrikkade, Feijenoordkade en/of in de 2e Katendrechtse Haven. Deze vaste ligplekken zijn geen op- en afstapplekken voor passagiers en walstroomgebruik is een voorwaarde.

4. Wateratlas: wat willen we waar?

37

Cruises een eigen toekomstbestendige plek De Boompjeskade is één van de beoogde ‘gastvrije havens’. Wanneer de Boompjeskade betekenis krijgt als gastvrije haven, betekent dit dat voor de riviercruises een andere, toekomstbestendige plek moet worden gevonden. De Rhijnspoorkade (bocht

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

Maasboulevard) lijkt een passende plek voor clustering van alle riviercruises. Voor de zeecruises is besloten dat zij in ieder geval tot 2044 aan de Wilhelminakade kunnen blijven en naar verwachting kunnen hier in 2024 walstroomvoorzieningen in gebruik worden genomen.

4. Wateratlas: wat willen we waar?

38

4.5 Themakaart: Buurthavens

Een aantal havenbekkens van de Nieuwe Maas is bij uitstek geschikt om meer betekenis te krijgen als buurthaven: een openbare ruimte midden in de buurt met een gebruik dat aansluit bij het karakter van de omliggende wijk(en). Dit betekent een minder stedelijk karakter, maar een karakter met lokale betekenis voor de bewoners van de omliggende wijken of buurten.

Beleidsnota Wateratlas binnenstedelijke Nieuwe Maas

Veel buurthavens functioneren al op die manier, maar een aantal buurthavens, met name in het Lloydkwartier en in de Kop van Feijenoord, is nog bijzonder leeg. Om veiligheidsredenen kan er in havenbekkens méér dan langs de vaarweg. Zeker wanneer de passagiersvaart (de watertaxi daargelaten) hier