[24bb002750] Brief van de Ombudsman Rotterdam Rijnmond over ORR Jaarverslag 2023

Een inwoner met een I-melding komt al dan niet via publieksreacties van elk cluster bij een integriteitscoördinator terecht. Maar ook daar is de procedure en de terugkoppeling niet bij elk cluster hetzelfde. Een I-melding van een medewerker gaat al dan niet via een vertrouwenspersoon naar de integriteitscoördinator of de directeur van een cluster, die op voorstel van de centrale onderzoekseenheid besluit om een onderzoek in te stellen. De terugkoppeling van de resultaten van het onderzoek is over het algemeen summier. Als ORR hebben we in alle gevallen zorgen over de nazorg. Veel meldingen, veel werk Al deze meldingen kosten ons heel veel tijd, in 2023 onevenredig veel. Dit kwam ook doordat drie groepen medewerkers zich bij ons hebben gemeld. Zij vonden dat de gemeente onvoldoende serieus met hun signalen is omgegaan en zij voelden zich niet eerlijk behandeld. Het betrof medewerkers van MO, BCO en SO. Ook van SO-medewerkers kwamen er meldingen binnen, voordat de artikelen van de NRC verschenen. Daarover later meer.

Onze zorg is vooral gericht op een eerlijke behandeling van deze signalen en de nazorg aan deze mensen. Een eerlijke behandeling, procedurele rechtvaardigheid, betekent dat de juiste procedures worden gebruikt en dat ze juist worden toegepast. Daarnaast moeten mensen de gelegenheid hebben om hun zegje te kunnen doen, gehoord te worden en invloed uit te kunnen oefenen op de einduitkomst. Tot slot willen deze mensen uitleg krijgen over wat er is gebeurd en hoe men tot de conclusie is gekomen dat er wel of niet iets aan de hand is. Als er wel iets aan de hand is, willen zij weten wat de gemeente gaat doen om herhaling te voorkomen.

pagina 36 | Jaarverslag

En dan de nazorg. Nazorg, nazorg, nazorg. Wij kunnen niet genoeg benadrukken dat hier meer aandacht aan moet worden besteed. Als mensen gelijk hebben gekregen, maar zeker als het onderzoek uitwijst dat er niets of weinig aan de hand was. Hoe gaan deze mensen binnen hun afdeling of team samen met elkaar verder? Hoe krijgen zij weer vertrouwen in elkaar en in hun werkgever? Wij voelen ons daarin gesteund door de conclusies en aanbevelingen uit het rapport van de Rekenkamer Rotterdam uit november 2023:

"Ambtelijke integriteit, onderzoek naar detecteren, oppakken en onderzoeken, afhandelen en leren".

tijdens aanbestedingen. Het is goed dat de gemeente heeft besloten hier onafhankelijk onderzoek naar te laten doen. Eerder heeft ORR al signalen ontvangen hierover vanuit het Wijkpaleis en de samenleving. In algemene zin willen wij opmerken: Volgens de wet is het niet gezegd dat bij alle vastgoedtransacties een BIBOB-onderzoek moet plaatsvinden. Bij de totstandkoming van de Wet BIBOB3 werd al aangedrongen op een helder beleid met een helder kader voor de afweging om wel of niet een BIBOB-onderzoek in te stellen. Dit heldere beleid is enerzijds nodig omdat een BIBOB-onderzoek een ingrijpend instrument is, dat diep ingrijpt in de privacy van degene die onderzocht wordt. Anderzijds kan de gemeenteraad bij een helder beleid gemakkelijker een besluit van het college om een BIBOB-onderzoek in te stellen toetsen. ORR denkt dat er vooral een duidelijk en algemeen bekendgemaakt afwegingskader moet komen voor wanneer wel en wanneer geen BIBOB-onderzoek. In dat afwegingskader moet rekening worden gehouden met de beginselen van proportionaliteit, subsidiariteit, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid. De memorie van toelichting vermeldt ook dat er speciale gronden kunnen zijn om een BIBOBonderzoek in te stellen, zoals vermoedens van ernstige misstanden, maar ook bepaalde objectieve omstandigheden, zoals bij aanbesteding de aard van gebouw (bijvoorbeeld politiebureau of ambassade).

Stadsontwikkeling Voor en na de artikelen in de NRC hebben zich medewerkers en bedrijven bij ons gemeld met meldingen over Stadsontwikkeling. Dat waren meldingen over het afwegingskader voor een BIBOBonderzoek en meldingen over de gang van zaken

De conclusie is dus dat het lang niet altijd nodig is om een BIBOB-onderzoek uit te voeren. Maar de beslissing om zo'n onderzoek te starten, moet op transparante wijze worden genomen en goed worden vastgelegd. Zo komen later niet allerlei mensen in een verdachtenbankje terecht, terwijl ze daar niet thuishoren. We denken daarbij aan de obligatiehouders van het Wijkpaleis.

Aanbestedingen: bedoeld om het eerlijk te maken! Jaarverslag | pagina 37

Naar aanleiding van de artikelen in de NRC over het cluster Stadsontwikkeling komen veel verhalen los over de gang van zaken rondom aanbestedingsprocedures van de gemeente Rotterdam. Hoewel de gunningscriteria aan de voorkant soms heel helder zijn, is aan de achterkant niet altijd duidelijk waarom een bepaalde inschrijvende partij heeft gewonnen. En klopt het echt dat de gemeente het liefst zaken doet met bepaalde grote partijen? Het doel van een aanbesteding is dat iedereen objectief en op dezelfde manier behandeld wordt. Dat gevoel hebben vooral kleinere partijen niet wanneer zij zakendoen met de gemeente Rotterdam en specifiek het cluster Stadsontwikkeling. Dat is slecht voor de stad. Bouwplannen blijven in de kast liggen of lopen vertraging op en het is niet duidelijk waarom een bepaalde partij een aanbesteding heeft gewonnen. En als het werk vervolgens niet wordt uitgevoerd, vraagt iedereen zich af wat er aan de hand is. Vooral kleinere partijen hebben moeite om hierover met de gemeente in gesprek te komen. Soms proberen ze het niet eens omdat ze bang zijn in het vervolg uitgesloten te worden, of 'straf' te krijgen.

Deze mensen/bedrijven voelen zich nu gesteund door de artikelen in de NRC, vooral het artikel over de asbestsaneerder die de aanbesteding voor het saneren van asbest in Boijmans van Beuningen heeft gewonnen. Hoe kan het dat hij de aanbesteding heeft gewonnen en later blijkt dat hij deze niet heeft uitgevoerd volgens de gunningscriteria van de gemeente? Dus mét een nieuwe methode van asbestsanering en mét Social Return on Investment. Is dit eerlijk verlopen? Hoe zorgt de gemeenteer voor dat een partij voldoet aan alle criteria van een gegunde aanbesteding en indien er iets verandert, transparant is naar alle inschrijvende partijen? Het zou goed zijn als de gemeente onderzoek laat doen naar deze gang van zaken. Wij hopen dat wat er ook uit zo'n onderzoek komt, er meer transparantie komt. Meer transparantie zorgt ervoor dat voor iedereen duidelijk is hoe een aanbesteding is gegaan, welke informatie er is uitgewisseld, of en hoe inschrijvingen gedurende het proces zijn aangepast en waarom juist deze inschrijving heeft gewonnen. Het sluitstuk is dat de gemeente ook controleert of de opdracht wordt uitgevoerd volgens de gewonnen inschrijving en niet anders.

pagina 38 | Jaarverslag

Gemeente Als regiomanager van de gemeente Albrandswaard ben ik verantwoordelijk voor het wel en wee van deze gemeente. - ombudser Glenn

Onlangs heb ik een bezoek gepland aan het gemeentehuis, een moment dat strategisch gekozen is vanwege de recente ontvlechting van de BARgemeenten (Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk). Het doel van dit bezoek is om te praten over de werkprocessen en actuele thema's binnen Albrandswaard. Wat betreft het aantal klachten uit onze regio, kan ik melden dat dit gelijk is gebleven ten opzichte van vorig jaar. Er zijn te weinig klachten om significante trends of patronen te identificeren. Mogelijk zou de recente ontvlechting van de BAR-gemeenten een rol kunnen gaan spelen in het functioneren van bepaalde processen. Deze ontwikkeling vraagt om zorgvuldige monitoring in de komende periode. In mijn interacties met de gemeente Albrandswaard heb ik voornamelijk contact gehad met twee centrale klachtencoördinatoren.

Jaarverslag | pagina 39

In mijn interacties met de gemeente Albrandswaard heb ik voornamelijk contact gehad met twee centrale klachtencoördinatoren. Hun toewijding aan het vinden van oplossingen en het waarborgen van tevredenheid onder de inwoners is opmerkelijk. De laagdrempeligheid van hun benadering wordt versterkt door de kleinschaligheid van de gemeente, waardoor de klachtencoördinatoren gemakkelijk bereikbaar en benaderbaar zijn.

Albrandswaard Wat valt ons op?

in een notendop.. 2022

Het aantal signalen uit deze gemeente ligt enigszins hoger dan vorig jaar - 12 in 2022 en 16 in 2023. Door het beperkte aantal signalen is het niet mogelijk om significante trends of patronen te ontdekken.

2023

Totaal aantal signalen

0

5

10

15

20

Het is mogelijk dat de recente ontvlechting van de BAR-gemeenten invloed gaat hebben op bepaalde processen. Het is daarom belangrijk om deze ontwikkeling de komende periode te monitoren.

Thema's Albrandswaard afgehandeld in percentages Belastingen Belastingen 6,3% 6.3% Overlast 12.5%

Inkomen/schulden 12.5%

Bekijk hier een aflevering van OmbdsTV in Albrandswaard

Jeugd 18.8%

Parkeren 12.5%

Dienstverlening 18.8%

Zorg/PGB/wijkteam 18.8%

pagina 40 | Jaarverslag

Gemeente We weten elkaar te vinden als er iets speelt en hebben ideeën uitgewisseld over een betere samenwerking. - ombudser Abderrahmann

Het contact met de gemeente Capelle aan den IJssel verloopt gelukkig soepel. Ik heb regelmatig contact met de klachtencoördinator van de gemeente. We weten elkaar te vinden als er iets speelt en hebben ideeën uitgewisseld over een betere samenwerking tijdens haar bezoek aan ORR. Wij krijgen geregeld signalen van Capellenaren via email, telefoon en ons contactformulier. Tijdens onze bezoeken aan Capelle luisteren we naar waar Capellenaren mee zitten. Dat is niet altijd direct een klacht, maar kan soms simpelweg te maken hebben met een gebrek aan informatie, of mensen hebben behoefte aan goed advies. Capelle had de primeur van onze Ombulance. Die werd daar voor het eerst in gebruik genomen. Voormalig burgemeester Oskam was daarbij. Het weer speelde niet mee, maar die dag hebben we waardevolle gesprekken gehad. In mijn werk heb ik veel te maken met Capelse organisaties zoals Welzijn Capelle en het Centrum voor Jeugd- en Gezin (CJG). Samen werken wij aan een oplossing voor de Jaarverslag | pagina 41

hulpvragen van Capellenaren die het idee hebben dat zij er bij de gemeente niet door komen. Volle kracht vooruit! Wat mij motiveert om bij ORR te werken en hier te blijven, is mijn wens om inwoners en ondernemers te helpen die vastlopen in hun interactie met de overheid. Daarnaast wil ik een bijdrage leveren aan het herstel van het vertrouwen van burgers in de overheid, wat historisch gezien op een dieptepunt is. De nieuwe aanpak van ORR, die meer gericht is op het vinden van oplossingen, biedt de mogelijkheid om echt impact te maken en zelfs kleine doorbraken te realiseren. Het idee dat ik als medewerker van ORR het verschil kan maken voor de bewoners van Capelle aan den IJssel, motiveert mij enorm.

Capelle aan den IJssel Wat valt ons op?

in een notendop.. 2022

Inclusief de meldingen over IJsselgemeenten hebben we 43 Capellenaren geholpen bij het oplossen van hun problemen, twee meer dan vorig jaar.

2023

Een belangrijke groep die vorig jaar bij ons langskwam, was slachtoffer van het kinderopvangtoeslagschandaal.

Totaal aantal signalen

0

10

20

30

40

50

Thema's Capelle aan den IJssel afgehandeld in percentages Zorg/PGB/wijkteam 14%

Belastingen 7%

Toeslagenschandaal 16.3%

Daarnaast kregen we te maken met inkomensvragen en zorgvragen van zowel volwassenen als kinderen. Dit zijn traditioneel belangrijke onderwerpen voor ORR.

ORR introduceerde de Ombulance in Capelle

Overlast 4.7% Parkeren 4.7%

Algemeen 11.6%

Inkomen/schulden 18.6% Burgerzaken 7%

Jeugd 16.3%

pagina 42 | Jaarverslag

Gemeente ‘Mijn' gemeente is Krimpen aan den IJssel. Dit blijkt een goede match te zijn. Ik heb goed contact gehad met vooral jonge beleidsambtenaren van de gemeente. Ook met de wethouders is het erg prettig samenwerken.

- ombudser Caroline

In de regio hebben mensen voornamelijk zorgen op het gebied van zorg, welzijn, wonen en geldzaken. In onze gesprekken met Krimpenaren kunnen we daarom vaak verwijzen naar Krimpenwijzer. Krimpenwijzer is voor al deze onderwerpen het adres. Daarna komen er niet veel mensen bij ons terug. Dat is mooi, want dan zijn deze mensen geholpen. Zowel met ons advies om hun vraag bij Krimpenwijzer voor te leggen als dat Krimpenwijzer hen heeft kunnen helpen bij de volgende stap. Misschien krijgen we daardoor niet veel signalen uit Krimpen binnen.

zijn en door ons worden overgedragen en gemonitord. Daarnaast zijn er ook signalen over ruimtelijke ontwikkeling (RO) en parkeren.

Het contact met de vervangende klachtencoördinator van Krimpen, voorheen werkzaam als manager Dienstverlening, is positief. In het contact met de klachtencoördinator komt deze ervaring duidelijk terug. En dit zie je ook terug in de kwaliteit van de afhandeling van klachten en signalen.

Als ombudser heb je een unieke kans om het verschil te maken voor mensen als zij er met de overheid niet uitkomen. Het is een voortdurende uitdaging om op het snijvlak van wet- en regelgeving, beleid en uitvoering te opereren, met als doel het herstellen van vertrouwen en het bieden van oplossingen aan inwoners en ondernemers.

We hebben voornamelijk incidentele signalen ontvangen over zorg en het werkplein, die eerstelijns Jaarverslag | pagina 43

Afgelopen jaar zijn we regelmatig in Krimpen op bezoek geweest. En natuurlijk zijn we bij het afscheid van burgemeester Vroom geweest. We hebben gesproken met beleidsmedewerkers in het sociaal domein en een presentatie gegeven over ORR. Daarnaast zijn er contacten geweest met verschillende wethouders en de oude en nieuwe burgemeester.

Krimpen aan den IJssel Wat valt ons op?

in een notendop.. 2022

In 2023 hebben we zes signalen van Krimpenaren afgehandeld, wat minder is dan in 2022 toen het er tien waren.

2023

Totaal aantal signalen

0

2

4

6

8

10

De aard van de signalen is hetzelfde gebleven. Met onze nieuwe werkwijze is niet alles als signaal geregistreerd, maar in onze contacten met Krimpenaren hebben zij van ons wel liefdevolle raad en daad gekregen.

Thema's Krimpen aan den IJssel afgehandeld in percentages Zorg/PGB/wijkteam 16.7%

Overlast/buitenruimte 33.3%

Parkeren 16.7%

Bekijk hier een aflevering van OmbdsTV in Krimpen

Inkomen/schulden 33.3%

pagina 44 | Jaarverslag

Gemeente Als verantwoordelijke voor de samenwerking met Nissewaard ben ik dankbaar voor de goede band die we tot nu toe hebben opgebouwd. Per jaar ga ik een aantal keer langs bij de gemeente.

- ombudser Derya

We hebben dan niet alleen de kans om te reflecteren op wat we belangrijk vinden, maar luisteren we ook naar de behoeften en zorgen van de inwoners. Dit stelt ons in staat om onze samenwerking met de gemeente verder te versterken. Wat mij is opgevallen, is dat hoewel zaken snel worden opgepakt, de verwachtingen soms verschillen in de afhandeling van klachten. Inwoners voelen zich soms niet begrepen en zijn niet altijd tevreden met de gang van zaken. Dit heeft vooral te maken met de nazorg en de manier waarop Nissewaard de inwoners ondersteunt nadat hun klacht is afgehandeld. Inwoners hebben het gevoel dat onze steun en betrokkenheid doorgaat, terwijl wij juist verwachten dat de gemeente deze rol op zich neemt. Het is essentieel dat de gemeente

Jaarverslag | pagina 45

begrijpt hoe belangrijk het is om de ondersteuning van inwoners ook na de afhandeling van klachten voort te zetten. Door deze boodschap duidelijk over te brengen, kunnen we streven naar het versterken van het vertrouwen tussen de gemeente en haar inwoners. Passie voor het werk Mijn motivatie voor dit werk is diepgeworteld in mijn levensfilosofie. Ik geloof dat niet iedereen gelijke kansen krijgt of de mogelijkheid heeft om zijn of haar stem te laten horen. Mijn doel is om degenen die naar ons toekomen, te helpen in hun zoektocht naar een veilig, zorgeloos en gelukkig leven. Soms hebben we misschien geen directe oplossing, maar het bieden van licht, hoop en een steuntje in de rug kan net zo belangrijk zijn.

Nissewaard

Wat valt ons op?

Doordat we vaker in Nissewaard zijn en veel contact hebben met Nissewaarders, hebben we veel meer signalen ontvangen dan in 2022. In 2022 hebben we 48 signalen afgehandeld, terwijl dat er in 2023 71 waren.

in een notendop.. 2022

2023

Totaal aantal signalen

0

20

40

60

80

Thema's Nissewaard afgehandeld in percentages

Toeslagenschandaal Belastingen 2.7% WOCO 4.1% WOCO 8.5% Inkomen/schulden 8.1% 7%

Overlast 9.9%

Dit betekent niet dat de dienstverlening erop achteruit is gegaan, maar juist dat Nissewaarders ORR beter weten te vinden. Ook OmbudsTV en andere radio- en televisieoptredens hebben hieraan bijgedragen. Dit was ons doel. Zo kunnen we namelijk meer inwoners helpen om het contact tussen hen en de gemeente te verbeteren.

Bekijk hier een aflevering van OmbudsTV in Nissewaard

Buitenruimte 12.7%

Zorg/PGB/wijkteam 21.1%

Dienstverlening/burgerzaken 18.3%

Jeugd 14.1%

pagina 46 | Jaarverslag

Gemeente In 2023 was het een boeiende en uitdagende ervaring om verantwoordelijk te zijn voor de klachten uit Voorne aan Zee. Dit heeft alles te maken met de fusie van Westvoorne, Brielle en Hellevoetsluis tot de nieuwe gemeente Voorne aan Zee.

- ombudser Donnovan

De fusie van de drie gemeentes is niet zonder hobbels verlopen, wat nog steeds merkbare gevolgen heeft. We zien dat de fusie intern voor veranderingen heeft gezorgd en dat heeft ook gevolgen voor haar inwoners. We bundelen signalen en streven ernaar er te zijn voor de inwoners, maar dit vergt meer tijd dan aanvankelijk gedacht. De signalen die we ontvangen, met name over communicatie, tonen aan dat mensen zich vaak niet gehoord voelen en moeite hebben om contact te leggen met medewerkers van de gemeente. Dit resulteert in verwarring, boosheid en onzekerheid. Transparantie over wat men kan verwachten is cruciaal, maar inwoners missen dat vaak. Dit is een terugkerend patroon in de klachten die we ontvangen over Voorne aan Zee. In 2024 gaan we hier meer aandacht aan besteden. Dit is uitdagend, maar ook een kans om te pakken. Ons contact met de gemeente is over het algemeen goed. Onze boodschap is duidelijk: het gebrek aan Jaarverslag | pagina 47

responsiviteit heeft geleid tot frustratie bij inwoners, die zich genegeerd en niet gehoord voelen. Het afgelopen jaar hebben we meerdere keren de gemeente bezocht, waarbij we gesprekken hebben gevoerd met verschillende belanghebbenden, waaronder inwoners, gemeenteambtenaren en maatschappelijke organisaties zoals VluchtelingenWerk. Deze gesprekken hebben ons waardevolle inzichten opgeleverd als het gaat om het verbeteren van de dienstverlening en het aanpakken van de problemen waarmee inwoners worden geconfronteerd. Mijn intrinsieke motivatie om iets voor een ander te betekenen is de drijvende kracht achter mijn werk. De combinatie van juridisch werk met direct contact met inwoners maakt mijn werk zeer waardevol en bevredigend. Ook in 2024 sta ik weer klaar voor de inwoners van Voorne aan Zee, om hen te ondersteunen en te helpen waar nodig.

Voorne aan Zee Wat valt ons op?

in een notendop.. 2022

In 2022 handelden we 23 signalen af over de gemeenten Hellevoetsluis en Westvoorne. In 2023 hebben wij er 59 afgehandeld over Voorne aan Zee.

2023

Totaal aantal signalen

0

10

20

30

40

50

60

Dat waren vooral signalen over het uitblijven van een reactie, geen contact kunnen krijgen en niet weten waar je aan toe bent op alle thema’s. Hoofdzakelijk ging het over de afhandeling van bezwaren en klachten, zorgvragen en woonvragen.

Thema's Voorne aan Zee afgehandeld in percentages Woningen 10.2%

Algemeen 15.3%

Bekijk hier een aflevering van OmbudsTV in Voorne aan Zee

Overlast 13.6% Jeugd 13.6%

Werk 3.4% Burgerzaken 5.1%

Buitenruimte 6.8%

Zorg/PGB/wijkteam 10.2%

Toeslagenschandaal 3.4%

Klachtbehandeling 18.6%

pagina 48 | Jaarverslag

Onze

thema's WAT SPEELT ER?

REGIOBREED Zoals eerder benoemd, bundelen we de klachten en signalen die we ontvangen per thema om een overzicht te creëren. Hierdoor kunnen we bepalen of het om een incidenteel probleem gaat of dat meerdere mensen er last van hebben. In het geval van het laatste streven we naar een oplossing voor iedereen, en proberen we te voorkomen dat anderen dezelfde problemen ervaren.

Jaarverslag | pagina 49

Bewoners die zich bij ons melden hebben het gevoel dat ze er niet toe doen. Ze raken hierdoor het vertrouwen in de (lokale) overheid kwijt.

Zimmen betekent zeggenschap en inspraak, meepraten en meebeslissen. De basis voor herstel van vertrouwen in de overheid. Zimmen moet een onderdeel zijn van hoe de overheid ons betrekt bij alle aspecten van ons dagelijks leven en onze leefomgeving.

- ombudser Cem

pagina 50 | Jaarverslag

GEMEENTEN

We zien dat alle ORR-gemeenten zich inzetten voor zimmen. Gemeenteraden bespreken het, het komt terug in nieuwe beleidskaders en er worden bijvoorbeeld participatiecafés en omgevingswetmarathons georganiseerd.

Op diverse plekken en binnen verschillende thema’s pakken allerlei partijen in de stad 'participatie' op. Cliëntenraden, winkeliersverenigingen, ondernemers, wijkbewoners en de gemeente geven er vorm aan. Soms in samenwerking met elkaar, soms tegenover elkaar. De wijkraden in Rotterdam hebben een rol gekregen bij het bevorderen van de lokale democratie. Zij geven zo ook invulling aan zimmen. In het verleden heeft ORR verschillende aanbevelingen en aansporingen gedaan, met name in de rapporten van de kinderombudsvrouw, om werk te maken van zeggenschap en inspraak. Daarin benadrukten we de cruciale rol van meepraten en meebeslissen. Het verheugt ORR dan ook dat het idee van zimmen nu concreet vorm begint te krijgen voor kinderen en jongeren en dat het steeds meer verankerd wordt in beleid. Dat jeugdparticipatie een vanzelfsprekendheid is, komt steeds dichterbij. De meerwaarde van zeggenschap en inspraak is groot In de afgelopen jaren heeft ORR klachten en signalen ontvangen over hoe participatieprocessen zijn opgezet en wat de resultaten daarvan zijn. Het blijkt dat de verwachtingen van kinderen, jongeren, bewoners en ondernemers vaak niet overeenkomen met de manier waarop participatie is georganiseerd en wat daar uiteindelijk uit is gekomen. Deze teleurstelling is voor niemand gunstig.

Participatie is cruciaal, en het goed inregelen ervan moet worden beschouwd als een viering van en voor de democratie. Dat inspireert tot meer. Jaarverslag | pagina 51

hebben grote ambi ties

ORR heeft ervoor gekozen om een OmbudsLat te gaan ontwikkelen. Niet alleen gebaseerd op negatieve ervaringen, maar juist ook geïnspireerd door goede voorbeelden. Positieve voorbeelden dienen namelijk als bron van inspiratie. Met alles wat er in onze regio op het programma staat, van de spreidingswet tot grote nieuwbouwprojecten, van funderingsproblemen tot energietransities, is dit het goede moment voor extra aandacht voor zimmen. Voor kinderen heeft ORR al een eerste aanzet gegeven voor de meetlat in de vorm van een folder.

Bakkie oplos-

ADVERTENTIE

e i f f ko

ook voor jou!

pagina 52 | Jaarverslag

OmbudsLat Naast wat er in wetten, regels en beleidsstukken staat over zeggenschap, inspraak, meepraten en meebeslissen, hanteren wij altijd onze ombudsbril (behoorlijkheidsvereisten) en nemen we de kinder- en mensenrechtenverdragen als vertrekpunt. Elementen voor de Ombudslat: vanuit kinderen en jongeren De basis voor het recht van kinderen om mee te kunnen praten en meebeslissen ligt vast in het Kinderrechtenverdrag en is uitgewerkt in een Algemene Aanbeveling van het VN Kinderrechtencomité. Ieder kind heeft het recht om mee te praten en mee te beslissen over belangrijke zaken in zijn of haar leven. Ook vanuit het VN Verdrag Handicap rust er op gemeenten de plicht om kinderen (en volwassenen) met een beperking via hun representatieve organisaties te betrekken bij beleid en andere besluitvorming die over hen gaan. Met passende ondersteuning van de gemeenten als dat nodig is. En gemeenten zijn verplicht om juridische regels en procedures op te stellen over participatie. Dat alles vertaalt zich in de treffende slogan: Not about us, without us! Volgens het VN Verdrag Handicap zijn gemeenten ook verplicht om in een plan concreet aan te geven hoe ze inclusief en toegankelijk zullen zijn, bijvoorbeeld door het opstellen van een Lokale Inclusie Agenda. Niet alle gemeenten hebben zo'n agenda. Diegene die er wel een hebben, betrekken vaak inwoners bij het opstellen ervan.

Maar nog niet alle gemeenten betrekken kinderen hierbij. Naar aanleiding van ons onderzoek naar het dagelijks leven van kinderen met een beperking uit 2022, kregen deze kinderen in Rotterdam de kans om voor het eerst mee te praten over de update van de Lokale Agenda Toegankelijkheid. Ook in Nissewaard zullen kinderen met een beperking worden betrokken bij het inclusiebeleid. Krimpen aan den IJssel bereidt zich voor om deze groep te betrekken bij het vormgeven van inclusiebeleid. Wij denken hier graag in mee. Is er sprake van een integrale holistische benadering? Jaarverslag | pagina 53

Elementen voor de Ombudslat: vanuit case studies, klachten en signalen In 2023 is ORR wat dieper in een aantal klachten gedoken. We hebben geconstateerd dat het zimmen op verschillende vlakken verbeterd kan worden. Het is jammer als betrokken bewoners en ondernemers, die graag een bijdrage willen leveren aan hun stad, gefrustreerd afhaken omdat ze het gevoel hebben dat hun inbreng niet serieus wordt genomen. Dit is ook teleurstellend voor de gemeenten die juist hun best doen om mensen invloed te geven. Hieronder onze belangrijkste constateringen:

1. Aan de voorkant is het niet duidelijk welke invloed

mensen hebben: gaat het om meedenken, geïnformeerd worden, meepraten, ongevraagd advies geven, meebeslissen of co-creatie? 2. Informatie-ongelijkheid: de gemeente beschikt over 2. meer informatie dan de deelnemers aan inspraak-, zeggenschaps- of participatietrajecten, wat resulteert in een oneerlijk speelveld. En de beschikbare informatie is niet altijd gemakkelijk te begrijpen voor inwoners vanwege het gebruik van ambtelijke taal. 3. Naarmate het onderwerp complexer wordt, verliezen 3. zowel de gemeente als de inwoners soms het overzicht. Dan wordt er in losse stukjes, compartimentjes en brokjes geparticipeerd en verdwijnt het maatschappelijke doel uit zicht. 4. 4. Het kost bewoners en ondernemers (vrije) tijd, terwijl er (duur) betaalde bureaus en ambtenaren worden ingezet voor het vormgeven en uitvoeren van participatie. Deze bewoners horen soms dat ze niet representatief zijn. Een alternatief is omgekeerde participatie: de deelnemers geven mede vorm aan wat zij vinden en willen en hoe hun belangen kunnen worden behartigd. Vervolgens wordt deze uitkomst voorgelegd aan de buurt/wijk/stad met de vraag: bent u het hiermee eens? Kunt u zich hierin vinden? Op deze manier kan de cirkel rond worden gemaakt. Maar omgekeerde participatie is ORR nog niet tegengekomen in de praktijk.

Ervaringen

5.1. Afvinkparticipatie en schijnparticipatie: de stap van

'participatie' wordt doorlopen, maar de deelnemers hebben toch niet het gevoel dat ze gehoord en serieus genomen worden. 2. We zien dat er koudwatervrees heerst bij ambtenaren 6. om met kinderen in gesprek te gaan. Ze zijn bang dat ze onbedoeld verwachtingen wekken, niet weten hoe het moet, of niet weten hoe ze met kinderen in contact moeten komen. Dit staat het doen in de weg. Dit is een onderwerp waarover het gesprek moet worden aangegaan. 3. Ambtenaren en het systeem vinden participatie soms 7. tijdrovend en remmend werken (in de doorlooptijd). Het organiseren van zeggenschap en inspraak wordt dan als te veel gedoe ervaren. Daarnaast is het ook onzeker: "We weten niet wat er uitkomt" (geen grip). De Ombudslat (in wording): Not about us, without us ORR gaat de komende periode verder met 'stad en straat' in gesprek om de Ombudslat meer onder de aandacht te brengen en betekenis te geven. Ook zal er een verfijning plaatsvinden. De Omgevingswet is nieuw. De Spreidingswet is nieuw. En er zijn grote maatschappelijke opgaven waarbij de samenleving nog niet veel ervaring

heeft opgedaan met zimmen. Het is van cruciaal belang, maar tegelijkertijd ook uitdagend, om zeggenschap, inspraak, meepraten en meebeslissen effectief vorm te geven, zowel voor belanghebbenden als voor gemeenten. In veel gemeenten komt het denken op gang om mensen meer invloed te geven. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het ontstaan van burgerberaden en het besluit in Rotterdam tot een klimaatberaad. Als ORR sluiten wij onze ogen niet voor situaties waarbij de overheid naast de verantwoordelijkheid voor goede participatie óók het algemeen belang moet dienen. Gemeenten kunnen terughoudend zijn om te veel invloed te geven en volledige transparantie te bieden. Het vinden van een goede balans tussen het dienen van het algemeen belang en het recht doen aan zimmen, is volgens ons de juiste weg. Dit zal met vallen en opstaan gepaard gaan. Het is belangrijk om te doen, te experimenteren en te leren van goede voorbeelden. Als de overheid duidelijk kan uitleggen wat, waarom en hoe zij handelt, kan dit begrip, draagvlak, acceptatie of steun creëren. Evenzo kan de gemeente veel baat hebben bij de kennis, betrokkenheid en kracht van de samenleving, ongeacht leeftijd. pagina 54 | Jaarverslag

C A SUS

Participatie en inspraak HOV-maastunnel buslijn De gemeente Rotterdam werkt samen met de RET en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) aan de zogenaamde HOV-busverbinding tussen Rotterdam Centraal en het Zuidplein. HOV staat voor hoogwaardig openbaar vervoer. Het is een sneldienst, wat betekent dat de bus gemiddeld 25 km per uur rijdt en tien keer per uur vertrekt. De route loopt langs de ventwegen aan weerszijden van de Henegouwerlaan. Het college is blij met de HOV-Maastunnel buslijn, omdat deze een impuls voor de stad zal betekenen. De verwachting is dat mensen door deze buslijn vaker de auto zullen laten staan. Daarnaast zal de buslijn de metro ontlasten. Het is voor het college een win-winsituatie, aangezien de bewoners van Zuid en van de nieuwe wijken Little C en Parkhaven hierdoor beter openbaar vervoer in de buurt zullen hebben. De inwoners van Rotterdam-West maken zich grote zorgen over de komst van deze nieuwe buslijn. Zij ervaren overlast van de frequentie (10 keer per uur) en snelheid (25 km per uur) van de bussen op de ventwegen. Zij pleiten voor meer rust en veiligheid op deze wegen en voor tweerichtingsverkeer voor fietsers. Daarom hebben zij een alternatief voorstel gedaan. De gemeente heeft twee inloopbijeenkomsten georganiseerd.

Naar aanleiding daarvan hebben de bewoners van de Henegouwerlaan (en omgeving) projectgroep HOV-Maastunnel uitgenodigd voor een gesprek over de plannen en het alternatief. Vervolgens heeft de gemeente een QuickScan uitgevoerd. Uit de QuickScan kwamen geen grote belemmeringen voor de alternatieve route naar voren. De bewoners van de Henegouwerlaan hebben gereageerd op de QuickScan en enkele kritische vragen gesteld waar zij naar hun mening nog geen goed antwoord op hebben gekregen. Ook hebben twee wijkraden de gemeente geadviseerd om de bussen niet over de ventwegen te laten rijden. Echter, het college heeft besloten om vast te houden aan de geplande route via de ventwegen aan de Henegouwerlaan. De bewoners hebben er geen vertrouwen meer in en hebben contact opgenomen met ORR. Wij zijn op dat moment bezig met een breder onderzoek naar zeggenschap en inspraak, meepraten en meebeslissen. Het signaal over de HOV-buslijn wordt hierin meegenomen. Zeggenschap en Inspraak Voor ons als ORR, en in dit geval ook voor de wijkraden, is het relevant dat er geen vaste afspraken zijn voor dergelijke participatietrajecten. Het is dus niet helder wat een inwoner van de gemeente mag verwachten.

Als aan het begin van een besluitvormingstraject volstrekt duidelijk is wanneer en hoe de inspraak is geregeld, waarover er meegepraat of meebeslist mag worden en wat inwoners (of bewonersorganisaties, ondernemers, wijkraden, enzovoort) mogen verwachten, zal dat bijdragen aan herstel van vertrouwen in de overheid. Ook in situaties waarin het algemeen belang boven het individueel belang gaat. Op dit moment brengt ORR alle signalen over minder goed en goed zimmen onder de aandacht. Duidelijke afspraken over verplichtingen die gemeenten hebben jegens 'hun' co-creatoren, insprekers, meepraters, meebeslissers en meedenkers moeten worden verduidelijkt en vastgelegd. De komende periode ontwikkelen wij een Ombudslat: waaraan moet goed zimmen voldoen?

Jaarverslag | pagina 55

C A SUS

Ouderen uit Kralingen zijn niet te spreken over verdwijnen tramlijn 7 In een uitzending van OmbudsTV is de situatie van tramlijn 7 aan bod gekomen. Ombudsvrouw Marianne van den Anker werd in juni 2023 gevraagd om iets te komen vertellen over ons werk in het Termaathuis. De ouderen die daar zelfstandig wonen hingen aan haar lippen over het toeslagenschandaal, de lokettenjungle en de plannen voor de Ombulance. Op haar vraag: "Hebben jullie nog ergens klachten over?", brak het tumult los: “We zijn niet betrokken bij het opheffen van tramlijn 7. We zijn overrompeld, boos en bezorgd over het verdwijnen van deze tramlijn. Hoe durven ze daar op de Coolsingel? En ja...men had wel gehoord dat er een bus zou komen, maar zo’n bus is natuurlijk geen doen voor mensen met een rollator.” Meteen diezelfde avond heeft ombudsvrouw Marianne wethouder Karremans op de hoogte gebracht van de zorgen van de mensen van het Termaathuis en ook verteld over de spontane actie om tramlijn 7 te behouden door de tram te ‘bezetten’ Wethouder Karremans gaf aan dat hij uiteraard in gesprek wilde met de mensen van het Termaathuis, de buurt en de wijkraad Kralingen-Crooswijk. Hij beloofde na de zomervakantie met de toekomstige bus op bezoek te komen om "deze te testen en de mensen te laten zien dat de bus een prima alternatief is".

Voormalig minister van Staat Frits Korthals Altes, tevens bewoner van het Termaathuis, benadrukte in zijn speech het belang van toegankelijk openbaar vervoer. Ondanks de belofte dat het vervangen van de tram door een bus nog jaren op zich laat wachten, wees hij de gemeente op de verantwoordelijkheid dat er ook dan weer ouderen zullen zijn die van toegankelijk openbaar vervoer gebruik moeten kunnen maken. De gezamenlijke test van de bus wees uit dat het voor mensen met een rollator geen makkie is en soms zelfs gevaarlijk kan zijn om de bus in en uit te komen. Wethouder Karremans stelde dit tijdens de test zelf ook vast. En heeft in het bijzijn en naar tevredenheid van de ombudsvrouw beloofd dat hij "aanvullende eisen gaat stellen aan de vervoerder". ORR houdt vinger aan de pols. Wethouder Karremans: "Het dankzij de ombudsman georganiseerde gesprek met de bewoners van het Termaathuis was open en eerlijk. Ik denk dat de bewoners iets meer begrip hebben voor de keuzes die we moeten maken voor het OV in de hele stad. Tegelijkertijd hebben de bewoners mij duidelijk te verstaan gegeven hoe groot hun behoefte aan toegankelijk ov in de wijk is. De testrit wees uit dat daar op zijn zachtst gezegd nog wel wat verbetering nodig is en daar zet ik me vol voor in.”

Bekijk hier een aflevering van OmbudsTV.

pagina 56 | Jaarverslag

C A SUS

Riviercruiseschip in Rotterdam zorgt voor overlast Mevrouw Z.*

“Ik ben voor huisvesting op een locatie die voor alle partijen geschikt en aangenaam is.”

Sinds 16 november 2023 ligt het riviercruiseschip de MPS Rotterdam aan de Sint-Jobshavenkade. Het schip is daar neergelegd om ongeveer 100 vluchtelingen te huisvesten. Veel bewoners van de Sint-Jobshavenkade ervaren overlast, omdat het schip direct voor hun balkon ligt en de bewoners van het schip rechtstreeks in hun woning kunnen kijken. Daarnaast zijn er klachten over geluidsoverlast van aggregaten aan boord. Zelfs nadat het schip naar een andere locatie was verplaatst, waarvan werd gedacht dat het minder overlast zou veroorzaken, ontvangt ORR signalen van ontevreden bewoners. ORR, wethouder Achbar en omwonenden van de Feijenoordkade op Zuid hebben al eens eerder over vergelijkbare problemen gesproken, toen rondom de MS Switzerland. Destijds was de afspraak dat de gemeente eerst met de bewoners in gesprek zou gaan voordat er op deze locatie nogmaals een schip zou worden neergelegd. In onderstaand filmpje is een impressie van het bezoek opgenomen. Hoe zit het eigenlijk met deze afspraak? ORR neemt natuurlijk eerst contact op met de gemeente. Die laat weten dat er inderdaad iets mis is gegaan met de communicatie. Het blijkt dat niet alle omwonenden een uitnodiging hebben ontvangen voor de bewonersbijeenkomsten over de ligplaats aan de Sint-Jobshavenkade. Sindsdien heeft de gemeente laten weten het opvangschip MPS Rotterdam uiterlijk 1 juli a.s.

naar een andere locatie te verplaatsen. Dit vanwege een overschrijding van de geluidsnorm voor de nacht. Het verder geluidsarm maken van dit schip is niet meer mogelijk. Het kan zijn dat in de toekomst de Sint-Jobshavenkade weer gebruikt gaat worden als aanlegplek voor een opvangschip dat wel aan de eisen voldoet. Er is namelijk nog steeds een groot tekort aan opvangplekken in Nederland en een tekort aan geschikte kades in Rotterdam. Drie keer is scheepsrecht en wij houden het in de gaten!

Bekijk hier een aflevering van OmbudsTV.

* fictieve naam Jaarverslag | pagina 57

C A SUS

Inwoners niet blij met plannen voor ondergrondse afvalcontainer Bewoners

“Wij zien een ondergrondse afvalcontainer in de straat niet zitten.”

Twee bewoners van de P.-straat komen bij ons op kantoor langs. De gemeente heeft besloten om een ondergrondse afvalcontainer in hun straat te plaatsen, maar daar zijn zij het niet mee eens. Ze hebben bezwaar en beroep aangetekend en zelfs de Raad van State heeft gezegd dat de gemeente dit besluit kan en mag nemen. De gemeente is dus van plan om de ondergrondse container te plaatsen. De bewoners van de P.-straat hebben inmiddels geen vertrouwen meer in de overheid. Zij begrijpen niet waarom er niet naar hun argumenten wordt geluisterd. Waarom moet de container juist daar geplaatst worden en kan het niet op een andere, veel logischere locatie? Daarnaast hebben zij veel vragen over hoe het proces verloopt. Omdat wij het vertrouwen tussen de inwoners en de overheid willen herstellen, hebben wij de gemeente gevraagd om met deze inwoners in gesprek te gaan. Daarbij is van tevoren duidelijk gemaakt dat het uitgangspunt niet was dat er gesproken zou worden over of de gemeente de container wel of niet zou plaatsen. Daan van de gemeente kwam toen bij ons op de lijn. Hij begreep onze vraag en is met de bewoners gaan praten. Daan heeft goed naar hen geluisterd. Uit die gesprekken bleek vooral dat de bewoners niet begrepen waarom de gemeente zo vasthield aan het besluit dat de container precies op die plek moest komen en niet ergens anders kon worden geplaatst.

Daan heeft toen laten zien welke alternatieve mogelijkheden er zijn en daar uitleg over gegeven. Hij heeft zelfs gezorgd dat er proefsleuven werden gegraven. Uiteindelijk is de container er toch niet gekomen, hoewel dat niet het doel van de gesprekken was. Wat wij vanuit ORR ontzettend positief vinden, is dat Daan, ondanks dat de zaak tot aan de Raad van State is gekomen en de gemeente in het gelijk is gesteld, toch nog het gesprek wilde aangaan. Dat hij bereid was om na al die procedures toch naar de bewoners te luisteren en uitleg te geven. Los van het feit dat uiteindelijk het besluit is ingetrokken, vinden wij dat de missie al geslaagd is door de manier waarop naar de bewoners is geluisterd. Dit gevoel hebben zij niet eerder in het proces gehad, waardoor de emoties hoog zijn opgelopen. Daarnaast gaat de gemeente kijken hoe de communicatie over de plaatsing van containers in het algemeen kan worden verbeterd. Ook dit vinden wij een heel mooi resultaat. Alleen zo is de overheid transparant en kan zij vertrouwen wekken en versterken.

* fictieve naam

pagina 58 | Jaarverslag

ombudser

MATTHIJS BOSMAN

NATTE PALEN, DROGE VOETEN Het onderstaande voorbeeld biedt een prachtige illustratie van hoe participatie in de praktijk tot uiting komt.

In 2018 voerde ORR samen met de Rekenkamer onderzoek uit naar burgerinitiatieven. Eén van de initiatieven die destijds deelnam aan het onderzoek was Grondwater Op Peil (GOP). Zij wezen erop dat de samenwerking met de gemeente verbeterd kon worden. Uiteindelijk zijn er in het gezamenlijke rapport aanbevelingen gedaan, waarvan de gemeente Rotterdam aangaf deze te zullen opvolgen. De initiatiefnemers van GOP bezoeken ons spreekuur en melden dat de gemeente zich niet aan de aanbevelingen houdt en dat de communicatie weer moeizaam verloopt. Het wantrouwen is groot. Natte palen verwijst naar houten funderingspalen die constant onder water moeten blijven om zo de aantasting van de palen, en daarmee de fundering, te voorkomen. Dit is een groot en kostbaar probleem, ook in Rotterdam. Het vervangen van palen kan al snel tienduizenden euro's kosten. Als de bestaande houten palen, die nog niet ernstig zijn aangetast, nat worden gehouden, blijven ze goed. Door wisselende waterstanden staan de palen soms droog en soms nat, met alle gevolgen van dien. Daarom hebben bewoners het GOP opgericht. Ze willen samenwerken met de gemeente en het Hoogheemraadschap om het grondwaterpeil op niveau te houden. Ze hebben een innovatief en kosteneffectief idee: een pomp die het grondwater op peil houdt. Bewoners houden zelf het waterpeil in de gaten met behulp van peilbuizen.

Wat kon ORR doen? Jaarverslag | pagina 59

Next level participatie = co-creatie!

We hebben meerdere keren met GOP en de gemeente om tafel gezeten. Wat we hebben vastgesteld, is dat er een gedeeld belang is om de fundering goed te houden. Natuurlijk gaan er soms dingen mis, zoals de dag waarop alle peilbuizen vergrendeld bleken te zijn. GOP vermoedde toen dat dit een teken van wantrouwen was van de gemeente jegens hen. Maar al snel werd duidelijk dat dit werd veroorzaakt door de complexe structuur van de gemeente, waarbij verschillende afdelingen soms niet op de hoogte zijn van elkaars activiteiten. Er is dus absoluut geen sprake geweest van kwade intenties!

Het beeld van de initiatiefnemers destijds kan de gemeente niet wegnemen. Wel is vanuit de gemeente aandacht gegeven aan dit beeld door - in eerste aanleg door de toenmalig Rayondirecteur - gestructureerd overleg in te plannen om de afstemming over de voortgang lopende projecten en voorbereiding nieuwe projecten. Dit overleg loopt nog steeds en wordt in de regel als positief ervaren. Het neemt niet weg dat er altijd inhoudelijk verschil van inzicht kan blijven bestaan over de uitvoering. Gelukkig is tijdens een laatste spoedgesprek in december 2023, net voor de kerst, door alle partijen uitgesproken dat er vertrouwen is in elkaar en dat de intenties goed zijn. Voor ORR vormt dit de essentie van samenwerking en co-creatie, en dat ook nog eens op een zeer actueel en maatschappelijk relevant thema. Funderingsproblemen treffen de hele samenleving. Als gemeenten en inwoners dan samenwerken om de beste oplossingen te vinden en voortdurend te verkennen, biedt dat hoop voor ons allemaal.

Jeugdparticipatie:

kinderombudsvrouw

STANS GOUDSMIT

VORDERINGEN IN EEN VOGELVLUCHT In Rotterdam is in 2023 een motie aangenomen die de gemeente opdraagt om samen met de kinderombudsvrouw en kinderen waarborgen op te stellen rond jeugdparticipatie. Hier wordt momenteel hard aan gewerkt. Deze richtlijnen dienen als leidraad voor ambtenaren die op een

zorgvuldige manier kinderen willen betrekken. Ze vormen

ook een toetssteen voor ORR om te controleren of de

gemeente het meepraten en meebeslissen op een manier uitvoert die

'kinderrechtenproof' is.

Dit kan bijvoorbeeld door begrijpelijke informatie te verstrekken over onderwerpen waarover de mening van kinderen wordt gevraagd. In een aantal gemeenten waar ORR actief is, hebben kinderen en jongeren al de mogelijkheid om mee te denken, bijvoorbeeld via een kindergemeenteraad of jongerenraad. In Albrandswaard ontbreekt zo'n structuur nog. Naar aanleiding van de bespreking van het onderzoek naar het dagelijks leven van kinderen met een beperking in de gemeenteraad, komt er nu hopelijk een kinderraad. Waar het gaat om gedupeerde kinderen van het toeslagenschandaal slaat ORR een brug tussen deze jongeren en de gemeenten. In Rotterdam en Nissewaard heeft dat bijgedragen aan de betrokkenheid van deze jongeren bij de uitvoering van brede hulp aan de slachtoffers van het toeslagenschandaal. Mooie ontwikkelingen! Wel zien we koudwatervrees om het gesprek ook écht te voeren.

Ons advies: ga het doen. Begin klein en probeer uit. Dan gaat de schroom eraf en wordt het een vanzelfsprekendheid. pagina 60 | Jaarverslag

PARTICIPATIE In de Rotterdamse dorpen ondernemers ontsluiting via het water te organiseren en het niveau van de maatschappelijke voorzieningen te versterken, zijn ter sprake gekomen.

Gemeente Rotterdam en de wijkraden weten elkaar steeds beter te versterken en omarmen elkaar meer en meer. Om de samenwerking verder te verbeteren, werd er op een nazomerse avond een bijeenkomst georganiseerd in Heijplaat. Op de agenda stonden diverse grote en kleine onderwerpen. De wijkraden van Heijplaat, Rozenburg, Hoek van Holland en Pernis maken zich zorgen over verschillende kwesties, waaronder het gebrek aan betaalbare woningen, het woongenot, de algehele leefbaarheid, verpaupering, de vertrekkende ondernemers en winkels (leegstand), en het afnemende aantal maatschappelijke voorzieningen. Ook de bereikbaarheid (hoe kom je de dorpen in en uit) is een grote bron van zorg en frustratie: "Wat nou als er een calamiteit is in de havens?" Al die thema's los je niet op in één avond. Het gesprek tussen de gemeente, met steun vanuit het stadsbestuur (wijkwethouders) en de wijkraden, was stevig maar ook liefdevol, over en weer. De ideeën van de wijkraden, bijvoorbeeld om samen met Jaarverslag | pagina 61

ORR heeft de kans gekregen om de avond af te sluiten. Er zijn toen meteen afspraken gemaakt om de Ombulance samen met de wijkraden en de gemeente te laten uitrijden op marktdagen en andere momenten waarop er veel mensen op straat zijn. Er wordt momenteel hard gewerkt aan een gedragen visie, waarbij input van bewoners en ondernemers wordt meegenomen. De stap om dit vanuit vertrouwen en samenwerking te doen, is inmiddels gezet.

INITIATIEFRIJKE BURGERS

in de knel

In 2022 heeft ORR geschreven over initiatiefnemers die in de knel zitten en de grote behoefte aan persoonlijk contact met ambtenaren. We hebben toen kenbaar gemaakt dat we ons zouden gaan richten op het thema maatschappelijk vastgoed. Dit om twee redenen: ten eerste hebben initiatiefnemers maatschappelijk vastgoed nodig om hun initiatieven uit te voeren, en ten tweede stond er in 2023 een nota over maatschappelijk vastgoed op de agenda.

Momenteel voert ORR gesprekken met de gemeenten over de antwoorden op onze vragen. We streven ernaar om tegen de zomer een eindproduct te presenteren. Bij dit onderzoek betrekken we signalen uit de regio, waaronder die van de ondertekenaars van het Manifest Uitdagingen in de Zorg.

In 2023 zijn we begonnen met een regiobreed onderzoek naar de uitdagingen waarmee initiatiefnemers (nog steeds of opnieuw) worden geconfronteerd wanneer ze de hulp van de gemeente nodig hebben om hun initiatieven van de grond te krijgen. De startbrieven voor het onderzoek zijn al verzonden en we hebben al enkele reacties ontvangen. pagina 62 | Jaarverslag

MAATSCHAPPELIJK

vastgoed

Naar aanleiding van het voorstel Kadernota Vastgoed schreef ORR op 7 september 2023 een brief, met als rode draad: Rotterdam waardeer als gemeente uw betrokken maatschappelijk initiatiefnemers. Zij voegen immers belangrijke waarde aan de stad toe. Wij hebben vier suggesties gedaan: Suggestie 1 bij kernwaarde open en duidelijk Wees als gemeente helder over de gewenste beschikbaarheid en betaalbaarheid van maatschappelijk vastgoed. Expliciteer daarbij de sturende/faciliterende rol van de gemeente Rotterdam, evenals de verantwoordelijkheden van de betrokken directies. Suggestie 2 bij kernwaarde eerlijk, betrouwbaar, onpartijdig en redelijk Bij de beleidsvorming en -keuzes met betrekking tot maatschappelijk vastgoed dienen gemeenten een gelijke kans op betaalbare huur in acht te nemen voor zowel bestaande als nieuwe initiatieven. Suggestie 3 bij kernwaarde betrokken en oplossingsgericht Betrek als gemeente bij alle aanbestedingen met betrekking tot de aan- en verkoop van maatschappelijk vastgoed nieuwe processen, zoals bijvoorbeeld het Beste Plan voor de Wijk. Ook dienen sociale ondernemers en bewoners die direct worden Jaarverslag | pagina 63

geraakt of ervaring hebben op dit gebied te worden betrokken. Suggestie 4 bij kernwaarde respectvol, behulpzaam en fairplay Neem als gemeente in de procedures op wat redelijkerwijs verwacht mag worden van maatschappelijke initiatiefnemers. Bied ondersteuning en denk met hen mee waar mogelijk, zelfs als dit een scheiding van gemeentelijke rollen vereist, zoals tussen beoordelaar/toezichthouder en meedenker/ondersteuner. Toelichting brief Tijdens de commissievergadering van 13 september 2023 van de gemeenteraad van Rotterdam hebben wij onze brief toegelicht. Tijdens de raadsvergadering van 28 september 2023 werd de Kadernota Vastgoed vastgesteld. ORR was verheugd te horen dat onze bestuurders veel belang hechten aan het creëren van kansen voor goede en betaalbare huisvesting voor sociaal-maatschappelijke initiatieven. We zullen de komende tijd zien hoe dit in de praktijk uitpakt. In Rotterdam kunnen sociaal-maatschappelijke initiatiefnemers geholpen worden via Ik zoek een ruimte | Rotterdam.nl. Voor de andere gemeenten geldt: neem de adviezen van ORR ter harte en reflecteer hier samen met de gemeenteraden en lokale initiatiefnemers op.

C A SUS

Het verkrijgen van subsidie gaat niet altijd van een leien dakje Kinderparadijs

“Als wij de deuren moeten sluiten is dat zonde voor de wijk.”

Het Kinderparadijs in Rotterdam heeft de afgelopen jaren zijn subsidie ontvangen vanuit Colour Locale, een potje voor welzijnsactiviteiten van de gemeente Rotterdam. In 2023 kondigde de gemeente aan dat de organisatie niet langer vanuit deze middelen gefinancierd zou worden. De taken rondom jeugdwerk zouden worden overgenomen door welzijnsorganisatie Sol, die wel de mogelijkheid heeft om bepaalde taken uit te besteden. Het Kinderparadijs meldde dat de communicatie hierover onduidelijk was verlopen. In eerste instantie werd verteld dat hun aanvraag niet meer zou worden goedgekeurd als ze deze op dezelfde manier zouden indienen. Echter, er werd niet voldoende duidelijk gemaakt dat er hoe dan ook geen financiering meer beschikbaar zou zijn. Bovendien zijn deze mededelingen alleen mondeling gedaan en niet schriftelijk bevestigd. Het uitblijven van subsidie zou tot gevolg hebben dat het Kinderparadijs moet sluiten, wat volgens de bestuursleden een aanzienlijk verlies zou zijn voor de wijk. Tijdens een gesprek met deze organisatie heeft ombudsvrouw Marianne kritische vragen gesteld over wat er al gedaan is om nieuwe geldbronnen aan te boren. Er is een duidelijke afspraak gemaakt dat alle fondsen die zijn benaderd en de stappen die zijn ondernomen, inclusief redenen voor afwijzing, voor ORR op papier worden gezet. Dit zorgt voor een helder overzicht van de inspanningen van hun kant.

Wat blijkt? De bestuursleden hebben bij diverse instanties bijna 50 verschillende acties ondernomen om subsidie te verkrijgen. Het Kinderparadijs heeft bezwaar gemaakt tegen de beslissingen van de gemeente. De bestuursleden kregen het gevoel dat er onvoldoende aandacht was voor de meerwaarde van het Kinderparadijs en dat er alleen maar naar de regels werd gekeken. Daarnaast kregen zij maar niet helder hoe de interne geldstromen bij de gemeente liepen. Verschillende afdelingen wezen naar elkaar en wisten zelf ook niet wie wat moest betalen. In diverse contacten met de wethouder Welzijn en Samenleving heeft ombudsvrouw Marianne van den Anker de problemen van het Kinderparadijs aangekaart. Uiteindelijk is een aanzienlijk deel van de aangevraagde subsidie voor 2024 alsnog toegekend. Gelukkig erkent de wethouder het belang van het vaststellen en meewegen van de maatschappelijke meerwaarde van organisaties zoals het Kinderparadijs bij het toekennen van subsidies. En ook dat deze initiatieven, zeker als het bestuur uit vrijwilligers bestaat, vanuit de gemeente ondersteuning verdienen. Het is goed dat de gemeente hiermee rekening houdt en waardering toont voor al het werk dat deze mensen belangeloos doen.

De gemeente kan hier verdere invulling aan geven door ervoor te zorgen dat deze maatschappelijke organisaties niet via allerlei fondsen en loketten hun financiering bij elkaar moeten sprokkelen.

pagina 64 | Jaarverslag

C A SUS

Onzekere tijden voor maatschappelijke organisatie Meneer Gurung*

"Ik vind dat er niet naar mij wordt geluisterd en voel me onder druk gezet."

Meneer Gurung benadert ons omdat de gemeente hem heeft laten weten dat zij het pand waarin zijn stichting gevestigd is, gaat verkopen. De schrik slaat hem om het hart. Hij probeert bij de vastgoedafdeling van de gemeente zijn vragen te stellen, maar krijgt geen antwoord. Hij vindt dat er niet naar hem wordt geluisterd en voelt zich onder druk gezet. De gemeente heeft hem wel gezegd dat hij gewoon kan blijven huren. In het wetboek staat dat koop geen huur breekt, maar meneer Gurung heeft hier geen vertrouwen in. De oude huurovereenkomst is niet meer te vinden en hij is bang dat de huur met een nieuwe eigenaar enorm omhoog zal gaan. Gemeenteraadsleden hebben vragen gesteld over de situatie van de stichting. ORR is met de wethouder Haven en Economie in gesprek gegaan. In dit gesprek hebben wij aandacht gevraagd voor de maatschappelijke meerwaarde van de stichting en gevraagd waarom de gemeente de stichting niet beter ondersteunt. Ook bezien vanuit het beleid over culturele diversiteit en inclusie. Na het gesprek met de wethouder is de gemeente tijdelijk het verkooptraject gestopt. Binnen de gemeente is geen animo om het pand over te nemen. Een tweede bijeenkomst vindt plaats, met een positief resultaat: de openbare verkoop wordt definitief afgelast. De gemeente en de stichting gaan weer met elkaar om tafel.

Misschien is er een mogelijkheid dat de stichting het pand zelf kan kopen. De afdeling vastgoed van de gemeente zal de stichting helpen om haar toekomst veilig te stellen. Dankzij de inzet van de wethouder heeft de gemeente nu een beter begrip van de situatie van de stichting. De heer Gurung vindt dat er nu beter naar hem wordt geluisterd, al is hij nog wel bezorgd over de toekomst van zijn stichting. * fictieve naam

Jaarverslag | pagina 65

Dankzij de overheid zijn de ouders in problemen gekomen, maar helaas verloopt het herstel moeizaam. Dat de afhandeling zo traag verloopt, vind ik onbegrijpelijk. - ombudser Tineke

ORR draagt met haar werk bij aan het herstel van het vertrouwen in de overheid. Dit rechtvaardigt onze inzet en blijvende aandacht voor de zwaar getroffen groep slachtoffers van het toeslagenschandaal, die ongekend onrecht is aangedaan. In 2023 hebben we, net zoals in voorgaande jaren, veel energie en tijd gestoken in het slachtoffers van het toeslagenschandaal, zowel ten behoeve van individuele slachtoffers als voor een beter en sneller herstel voor álle slachtoffers. In april 2023 hebben we de Rotterdamse gemeenteraad geïnformeerd over onze inspanningen. Slachtoffers hebben ook gevraagd om erkenning door de gemeente. ORR heeft de Rotterdamse gemeenteraad verzocht om hier aandacht aan te besteden. Erkenning door de gemeente kan het vertrouwen in de overheid helpen herstellen. ORR heeft ook namens zichzelf excuses aangeboden aan de slachtoffers. In het verleden hebben we slachtoffers die bij ons hebben aangeklopt naar de Belastingdienst verwezen, in plaats van naast hen te gaan te staan (holy ground). pagina 66 | Jaarverslag

Vastlopen bij de gemeente "We merken ook op dat we als ORR de hoeveelheid signalen van slachtoffers niet meer aankunnen. Het aantal is te groot."

Ook in 2023 hebben we weer veel individuele slachtoffers geholpen die vastlopen bij de gemeenten. Slachtoffers kunnen bij hun gemeente aankloppen voor brede hulp. Maar deze hulp loopt vaak vast door een tekort aan middelen, zoals personeel, woningen en psychische ondersteuning. Hierdoor wordt de focus vaak gelegd op materiële hulp, zoals spullen. Dit jaar hebben we een versterking gezien van de tegenstelling tussen wat slachtoffers vragen en wat de gemeenten kunnen bieden. Deze ontwikkeling bevestigt dat de gekozen aanpak niet leidt tot blijvend herstel. We merken ook op dat we als ORR de hoeveelheid signalen van slachtoffers niet meer aankunnen. Het aantal is te groot. Waar we voorheen samen met slachtoffers naar passende oplossingen zochten, verwijzen we de signalen nu terug naar de gemeenten, waar ze thuishoren. Het is namelijk de verantwoordelijkheid van de gemeenten om de klachten op te lossen. Uiteraard blijven we monitoren of de klachten netjes worden afgehandeld.

Jaarverslag | pagina 67

C A SUS

“Het is de toon die de muziek maakt” Mevrouw J.* is een slachtoffers van het toeslagenschandaal. Zij ontving jarenlang een uitkering van de gemeente, waarbij één van de verplichtingen was dat zij aan het werk ging, zodat haar kinderen naar de kinderopvang konden. De gemeente hielp haar met een kinderopvangmakelaar bij het vinden van een plaats bij een kinderopvangorganisatie. Nu weten we dat het allemaal niet zo eenvoudig was. Kleine foutjes hadden grote gevolgen. Ook voor mevrouw J., die in totale ellende terechtkwam. Nadat ze erkend is als slachtoffer, heeft mevrouw (opnieuw) een uitgebreide klacht ingediend bij de gemeente. Na enige tijd heeft de gemeente de klacht formeel gezien keurig afgehandeld. Formeel, omdat alle aangedragen punten netjes en gedegen zijn onderzocht en behandeld. Er is tijd en moeite gestoken in de afhandeling van de klacht. Zo is onder andere vastgesteld dat er tussen 2009 en 2016 veel contact is geweest tussen mevrouw en de gemeente, maar dat pas in 2016 werd vastgesteld dat mevrouw niet in staat was om aan haar verplichtingen te voldoen. De gemeente biedt daarvoor welgemeende verontschuldigingen aan. ORR is van mening dat hoewel de klachtafhandeling van de gemeente formeel correct was, de toon en taal niet in verhouding staan tot hetgeen mevrouw is overkomen.

Zeker gezien het feit dat de gemeente al in 2016 vaststelde dat mevrouw niet aan haar verplichtingen kon voldoen. Er heeft daarom een gesprek plaatsgevonden tussen ORR en de gemeente, waarbij is verzocht de brief bij voorkeur te herschrijven en in ieder geval qua toon recht te doen aan wat mevrouw heeft doorgemaakt. Het zou het mooist zijn als de gemeente erkent dat zij de betreffende inwoner (en ook de andere slachtoffers) onvoldoende heeft geholpen tegenover de Belastingdienst en mogelijk meer had kunnen doen om haar te helpen. Misschien zou zelfs een excuses van de gemeente hier op zijn plaats zijn. Mevrouw heeft daarop een brief ontvangen, bestaande uit één bladzijde, waarin nogmaals erkenning wordt uitgesproken voor het leed en verdriet dat het toeslagenschandaal heeft veroorzaakt. De gemeente kan zich met de kennis van nu voorstellen dat mevrouw zich niet gehoord en niet ondersteund heeft gevoeld. Mevrouw vond de brief erg summier en is ook van mening dat de gemeente nog steeds niet erkent dat zij ook een (meer passieve) rol heeft gespeeld in het hele schandaal. Als ORR hebben we daarom nogmaals uitgebreid gesproken met de gemeente, die ons heeft laten weten dat dit het is voor wat betreft deze klacht. Hoewel ORR dit teleurstellend blijft vinden, kunnen we ons hier iets bij voorstellen.

De erkenning van de gemeente moet namelijk worden gedaan door anderen dan de behandelaars van de klacht, namelijk door het College van burgemeester en wethouders van de gemeente Rotterdam. Daarom hebben we besloten deze klacht niet verder door te zetten, maar ons wel in te zetten en uit te spreken voor (een vorm van) erkenning door de gemeente van haar eigen rol bij het toeslagenschandaal. We hopen van harte dat het ons allen lukt om in 2024 zover te komen. Dit hebben we ook aan de gemeente en aan het college laten weten. Om ervoor te zorgen dat onderzoekers die de archieven induiken ergens in de loop van de tijd toegang hebben tot de wijze waarop gemeenten zijn omgegaan met slachtoffers, hebben wij de klachtafhandeling hier expliciet in laten opnemen. Wordt hopelijk vervolgd... * fictieve naam