[24bb002719] Afschrift brief wijkraad Bloemhof met ongevraagd advies over Rol Gemeente, Overheden en grondbeleid bij bodemdaling

Van: Wijkraad Bloemhof Telefoon: 14 010 E-mail: GebiedFeijenoord@rotterdam.nl Ons kenmerk: D2404-112512 Onderwerp: Rol Gemeente, Overheden en grondbeleid bij bodemdaling Retouradres: Postbus 70012, 3000 KP ROTTERDAM

Per email verzonden Aan het college van B en W Rotterdam Postbus 70012 3000 KP ROTTERDAM

Datum: 23 april 2024

Geacht college, Hierbij sturen wij u een ongevraagd advies over Rol Gemeente, Overheden en grondbeleid bij bodemdaling met referentienummer D2404-112512. De wijkraad Bloemhof heeft dit in de formele bijeenkomst van 17 april 2024 vastgesteld. De Gemeente Rotterdam heeft sinds jaar en dag de gewoonte om bij (her-)inrichting van de buitenruimte het niveau van de grond terug te brengen op het niveau van uitgifte. Daarmee wordt bedoeld het niveau dat de grond oorspronkelijk had voordat het bebouwd dan wel verhard werd. Het is ons niet gelukt in de openbare stukken in het online-archief een onderliggend beleidsdocument of afwegingskader te vinden, maar wel stukken waaruit blijkt dat deze ophogingen plaats vinden. Hoewel een overkoepelend document voor het beleid door ons niet gevonden is, is wel online het document ‘Herijking beleid (grond)uitgiftepeilen in buitendijks gebied’ beschikbaar. Voor de Buitendijkse gebieden staat het voorkomen van overstromingen en overstromingsschade centraal. De herijking geldt voor nieuwe projecten. Hieruit blijkt oog dat het beleid is gedelegeerd aan de directeur Buitenruimte van Stadsbeheer.1 Het beleid met betrekking tot het uitgiftepeil wordt het duidelijkst geformuleerd op de webpagina die de gemeente heeft ingericht over bouwen aan een klimaatbestendige stad.

Hierin wordt het beleid omtrent het uitgiftepeil als volgt omschreven: ‘Bodemdaling kan gevolgen hebben voor toekomstige ontwikkelingen. Om de nadelige effecten van bodemdaling tegen te gaan wordt het uitgiftepeil aangehouden. Dit uitgiftepeil is een theoretische maaiveldhoogte waarmee gewaarborgd kan worden dat ruimtelijke ontwikkelingen (nu en in de toekomst) geen ongewenste gevolgen ondervinden van oppervlaktewater, hemelwater, grondwater en rioolwater’. Vervolgens wordt gesteld dat de vuistregel bij nieuwbouw ter bepaling van het uitgiftepeil “waterpeil in de singel (peil volgens peilbesluit) + 1,20 m” is, terwijl bij bestaande bebouwing 1 meter gehanteerd wordt. Het doel van het beleid rondom het uitgiftepeil wordt geformuleerd als het beperken van de gevolgen van zetting. Zettingen zorgen volgens dit document voor afname van de ontwateringsdiepte en voor hoogteverschillen die schade aan gebouwen veroorzaken. Maar de effecten van het beleid op de bodemdaling zelf, dus op de zetting, blijft buiten beeld. ‘.2 1

Via de website van de Gemeente Rotterdam op de pagina https://www.rotterdam.nl/buitendijks wordt men door doorgelinkt naar https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2023-325459.html, waarop men een link kan vinden naar het onderliggende beleidsstuk via https://repository.officieleoverheidspublicaties.nl/externebijlagen/exb-2023-36368/1/bijlage/exb-2023-36368.pdf. 2 https://duurzaam.bouwenaanrotterdam.nl/klimaatbestendige-stad/

Blad: Datum: Ons kenmerk

2/4 23 april 2024 D2404-112512

In februari 2021 is het Gemeentelijk Rioleringsplan tot en met 2025 vastgesteld.3 Hierin wordt gesproken over de noodzaak tot ophoging van de Buitenruimte in sommige gebieden vanwege de bodemdaling die zich voordoet, de noodzaak hiertoe vanwege het noodzakelijke afschot van de Riolering en het feit dat in sommige gebieden dit vanwege de verzakte bebouwing niet gevolgd kan worden. De afweging dat dit beleid kennelijk bijdraagt aan de bodemdaling wordt hierin niet afgewogen. Wel wordt opgemerkt dat particuliere woningeigenaren hun eigen grond ook moeten blijven ophogen tot het uitgiftepeil, om te voorkomen dat het hemelwater naar hen toe zal stromen. De ophoging die uit de handhaving van het uitgiftepeil volgt heeft met betrekking tot de bodemdaling ook als gevolg dat hierdoor de bodemdaling versneld wordt. Dit wordt ook met zoveel woorden gezegd in bijvoorbeeld één van de bijlagen bij de behandeling van de Oostflank: ‘De slappe, samendrukbare bodemlagen leiden, in combinatie met (periodieke) ophogingen met zand, bebouwing en verlagingen van grondwaterpeilen tot bodemdaling en versnellingen van de bodemdaling. De bodem in A-Z daalt met gemiddeld 0,5 tot 1 cm per jaar.’4 Het probleem bij bodemdaling is dat iedereen in een gebied ermee te maken heeft.

Dus als een overheid zoals de Gemeente (of andere buren) handelen op een wijze die bodemdaling veroorzaakt dan wel bevordert, komt wel de vraag naar voren welke verantwoordelijkheid dit met zich meeneemt. Daarnaast valt in het hiervoor geciteerde document te lezen op dezelfde pagina: Door een relatief beperkte autonome verstedelijking is in veel deelgebieden sprake van een neutraal tot negatief effect van ruimtelijke ontwikkelingen op bodemdaling. In Kralingse Zoom en in Hart van Zuid is zelfs sprake van een significant negatief effect, vanwege de vele, reeds lopende bouwplannen in die deelgebieden. Al met al blijft de situatie in A-Z met betrekking tot de fysische bodemkwaliteit matig. Er zijn nog redelijk wat knelpunten, en ambities om bodemdaling tegen te gaan worden bijna nergens gehaald. Verstedelijking in A-Z leidt tot negatieve effecten op de fysische bodemkwaliteit, vanwege verdergaande en een versnellende bodemdaling. In Kralingse Zoom en in de Esch nog meer dan in de andere deelgebieden van A-Z.

De zone vanaf het Brainpark Rotterdam Kralingen tot en met het station Kralingse Zoom is namelijk een zone waar de hoogste zettingssnelheid in A-Z voorkomt (tot 1, 15 cm/jaar).’ Uit deze twee passages volgt dat de voorgenomen plannen van de Gemeente Rotterdam invloed hebben op de bodemdalingsproblemen, met daarbij de praktijk van het ophogen als speciaal benoemd voorbeeld van handelen van de Gemeente dat bijdraagt aan de bodemdaling. De logica hierachter is dat ophoging extra gewicht aanbrengt op de oorspronkelijke grondlaag waarna de zwaartekracht het werk doet. Er is tot nu toe weinig gesproken over de rol die de Gemeente en andere overheden spelen bij het proces van de bodemdaling. Eerdere vragen van de Wijkraad Bloemhof om 3

Van buis naar buitenruimte, Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025 Raadsstukken 28 september 2023, te vinden via https://gemeenteraad.rotterdam.nl/Agenda/Index/2328307a-7b61-4cb9-93f2-e7f0ad16fb29 Het betreft het document [23bb003390] Bijlage 2A behorende bij 23bb003399 over Aanvulling ROER Verstedelijking Oostflank, blz.32. 4

Blad: Datum: Ons kenmerk

3/4 23 april 2024 D2404-112512

een analyse van de rol van het Waterschap zijn tot nu toe onbeantwoord gebleven. Dit terwijl de consequenties wel eenzijdig bij de eigenaren van de woningen en panden neergelegd wordt. Dan dringt de in de bovenstaande citaten opgenomen zin ‘Er zijn nog redelijk wat knelpunten, en ambities om bodemdaling tegen te gaan worden bijna nergens gehaald’ zich toch echt wel naar voren. Vooral omdat het niet alleen niet lukt om de ambities die de overheid heeft betreffende het tegengaan van bodemaling niet behaald worden, maar ook omdat de overheid de bodemdaling via het beleid van ophoging en de voorgenomen projecten ook nog eens stimuleert.

Derhalve adviseren wij u: Een notitie op te stellen waaruit duidelijk wordt: o Welk beleid de Gemeente volgt bij het ophogen van de grond; o Welke afwegingskaders daarbij een rol spelen en welke afwegingen bij de uitvoering gemaakt worden; o Hoe bodemdaling en de consequenties voor de bodemdaling in de te maken afwegingen een rol spelen; o Welke zorgplicht en juridische verantwoordelijkheid de Gemeente heeft jegens omwonenden en eigenaren van de omliggende panden; - Een notitie op te stellen waarin gereflecteerd wordt op: o Welke partijen een rol spelen bij het proces van bodemdaling in Rotterdam; o Hoe de bevoegdheden tussen deze partijen verdeeld zijn; o Welke ambities er geformuleerd zijn door deze partijen met betrekking tot het tegengaan van bodemdaling; o In welke mate deze ambities gerealiseerd zijn en wat daarbij de knelpunten zijn; o Hoe partijen aangesproken kunnen worden op het achterblijven van de realisatie van de doelstellingen met betrekking tot de bodemdaling; - Wetenschappelijk te doen onderzoeken welk bijdrage het grondbeleid en de ophoging daarvan hebben op het proces van bodemdaling en wat eventuele alternatieven zijn; - Wetenschappelijk te doen onderzoeken wat de consequenties van de voorgenomen stedelijke ontwikkelingen zijn voor het proces van bodemdaling en wat de mogelijkheden zijn deze te beperken; - Een onafhankelijke juridische analyse uit te laten

voeren over de verantwoordelijkheid van een overheid of andere buren jegens een (pand-) eigenaar bij handelingen die bodemdaling veroorzaken of bevorderen, daarbij onder andere ook het voornoemde grondbeleid in beschouwing nemende; En natuurlijk adviseren wij de hieruit voortkomende documenten te delen met zowel de Gemeenteraad als de Wijkraden Bloemhof en Kralingse Veer. -

Daarbij willen wij u er overigens nogmaals aan herinneren dat Bloemhof de wijk is waar de Gemeente de problemen voortkomende uit de bodemdaling aan wil pakken. ‘In verschillende wijken zijn er problemen met verzakkingen van de bodem. Deze wijken en woningen moeten fors worden aangepakt om ze toekomstbestendig te maken, samen met andere partijen, zoals de woningcorporaties. Het maken van een strategie is voor Bloemhof het meest urgent.’5

5

Koers op Zuid 2040, blz.61.

Blad: Datum: Ons kenmerk

4/4 23 april 2024 D2404-112512

Dat betekent dat andere wijken zullen volgen. Wat wij hier vragen zal ook bijdragen aan de gesprekken in de wijken die hierna zullen komen. Wij zien uw reactie over de wijze waarop u dit advies ten uitvoering zal brengen tegemoet, uiterlijk voor 7 juni 2024.

Met vriendelijke groet,

Namens de wijkraad Bloemhof,

Marco van Lent

Anass Aklyi

Voorzitter

Wijkraadcoördinator

cc. Griffie Bijlagen: 1) Blz. 32 van document [23bb003390] Bijlage 2A behorende bij 23bb003399 over Aanvulling ROER Verstedelijking Oostflank. 2) Bijlage 2 Koers op Zuid 2040 - Veranderen en toch jezelf blijven - Concept mei 2023 -blz. 62&63. 3) Bijlage 3 Kennisgeving ‘Herijking beleid (grond)uitgiftepeilen in buitendijks gebied’ - Gemeenteblad 2023, 325459 _ Overheid.nl _ Officiële bekendmakingen Bijlage 4 Webpagina Gemeente Rotterdam over klimaatbestendige stad KLIMAATBESTENDIGE STAD

De slappe, samendrukbare bodemlagen leiden, in combinatie met (periodieke) ophogingen met zand, bebouwing en verlagingen van grondwaterpeilen tot bodemdaling en versnellingen van de bodemdaling. De bodem in A-Z daalt met gemiddeld 0,5 tot 1 cm per jaar.

Door een relatief beperkte autonome verstedelijking is in veel deelgebieden sprake van een neutraal tot negatief effect van ruimtelijke ontwikkelingen op bodemdaling. In Kralingse Zoom en in Hart van Zuid is zelfs sprake van een significant negatief effect, vanwege de vele, reeds lopende bouwplannen in die deelgebieden. Al met al blijft de situatie in A-Z met betrekking tot de fysische bodemkwaliteit matig. Er zijn nog redelijk wat knelpunten, en ambities om bodemdaling tegen te gaan worden bijna nergens gehaald. Verstedelijking in A-Z leidt tot negatieve effecten op de fysische bodemkwaliteit, vanwege verdergaande en een versnellende bodemdaling. In Kralingse Zoom en in de Esch nog meer dan in de andere deelgebieden van A-Z. De zone vanaf het Brainpark Rotterdam Kralingen tot en met het station Kralingse Zoom is namelijk een zone waar de hoogste zettingssnelheid in A-Z voorkomt (tot 1, 15 cm/jaar). In alle deelgebieden bevinden zich slappe en daarmee zettingsgevoelige veenlagen in de ondergrond, maar op noord zijn die veelal dikker dan op zuid. Het relatief diep gelegen Alexanderpolder is dus een gebied waar bodemdaling een belangrijk aspect is. Bovendien is dit kwelgebied zeer opbarst gevoelig voor grondwater, er kan niet zomaar ontgraven worden zonder extra maatregelen te nemen. Dat geldt zowel voor Alexanderknoop, als voor Lage Land en de Boszoom.

De relatief forse verdichtingsbouwstenen in Kralingse Zoom en in de Esch zullen ook daar voor een groot deel van die gebieden een verslechtering van de fysische bodemkwaliteit veroorzaken, met als resultaat een versnelling van de bodemdaling. Het negatieve effect van verdichting op bodemdaling is op Zuid over het algemeen minder groot.

5.1.2 Water Stedelijke watersystemen worden gekenmerkt door de aanwezigheid van riolering, grote hoeveelheden verhard landoppervlak en de productie van (vooral huishoudelijk) afvalwater. Het gecombineerde systeem van riool- en oppervlaktewater is in Rotterdam opgedeeld in hydraulische gebieden, waarbinnen het water onder natuurlijk verval afstroomt naar het laagste punt. Daartussen is weinig tot geen uitwisseling. Zo vallen de deelgebieden Alexanderknoop, Lage land en Boszoom samen in de hydaulische eenheid van Alexanderpolder. Kralingse Zoom en de Esch binnendijks vallen in de hydraulische eenheid Kralingen, Feijenoord City binnendijks behoort tot de eenheid IJsselmonde en Bloemhof-Hillesluis tot de eenheid Charlois-Feijenoord. Figuur 5.3: Zettingenkaart

Voor heel A-Z geldt dat er in de huidige situatie overal al sprake is van (soms hoge) zettingsgevoeligheid en bodemdaling. Die situatie wordt beoordeeld als matig.

32

1. Daadkracht om lokale wijkinitiatieven te ondersteunen Bewoners zijn vooral trots op de wijk of buurt als er sprake is van gemeenschapszin en een gezamenlijke aanpak. We helpen buurtinitiatieven die deze sociale cohesie en het thuisgevoel versterken en steunen actief (bewoners)initiatieven die hieraan bijdragen. We zetten gemeentelijk vastgoed in om goede plekken voor ontmoeting waar te maken, ook voor de jeugd. Dit kan een groot verschil maken in een wijk. We steunen ook groene initiatieven in de buitenruimte, en maken de koppeling met klimaatadaptatie en de ontbrekende schakels. We steunen dit soort initiatieven in de wijk. Bijvoorbeeld voor wijken waar geen grote gebiedsontwikkelingen zijn om op mee te liften, zoals Beverwaard.

Ik hoop dat Zuid over 10 jaar het visitekaartje van Rotterdam is geworden.

NPRZ. Op Zuid zijn veel woningen met energielabel D en lager. Veel bewoners leven of komen daardoor in financiële problemen. Veel geld gaat naar de hoge energierekening, waardoor er minder geld overblijft voor bijvoorbeeld voedsel, zorg, vervoer en de kinderen. Aanpak van de energielasten is dan ook noodzakelijk. Dit doen we door woningen versneld te verduurzamen. Als gemeente ondersteunen we dit door per type woningbouw aan te geven welk isolatiepakket nodig is. Tegelijker­tijd koppelen we dit aan robuuste en betaalbare duurzame energievoorzieningen. Met betrokken partners maken we een gezamenlijke propositie en verzoeken we het Rijk en/of Europa om extra financiële steun. 2. NPRZ aanpak wonen en versnelling verduurzaming woningen We blijven ons inzetten voor het verbeteren van de woonkwaliteit op Zuid in brede zin, via de aanpak NPRZ pijler wonen. Door mensen te helpen met de eigen woning toekomstbestendiger te maken en door meer mogelijkheden voor verschillende wooncarrières te bieden. Ook zetten we ons in om de woonomgeving en het samenleven in de wijk te verbeteren. Belangrijk aandachtspunt is dat woningen betaalbaar moeten zijn. Een fijn thuis voor iedereen. Bij het toekomstbestendiger maken van de woningvoorraad moeten we meer dan ooit de relatie leggen met de verduurzamingsopgave, samen met onze partners van

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

3. Strategie voor verzakte gebieden, Bloemhof als eerste In verschillende wijken zijn er problemen met ver­­zak­ kingen van de bodem. Deze wijken en woningen moeten fors worden aangepakt om ze toekomst­ bestendig te maken, samen met andere partijen, zoals de woning­corporaties. Het maken van een strategie is voor Bloemhof het meest urgent. Meerdere opgaven moeten in samenhang worden bekeken: vernieuwing van de riolering, van het aardgas af en aanpak van de buitenruimte en bebouwing (in verband met verzakkingen). Dit moet in zeer zorgvuldig overleg met de bewoners en in nauwe samenwerking met eigenaren en beheerders.

CONCEPT | juni 2023

62

De eigenaren zijn aan zet. De gemeente heeft een coördinerende rol, samen met alle betrokken partijen moeten we een nieuwe werkwijze uitvinden en perspectief schetsen. Wat we leren in Bloemhof nemen we mee naar andere verzakte gebieden. Dit vraagt ook om een zorgvuldige aanpak, planning en een vroeg­ tijdige betrokkenheid van bewoners. 4. Stadsbrug en Stadionpark realiseren De nieuwe stadsbrug zorgt voor verbinding van de stad op twee oevers en een betere aansluiting met andere stadsdelen: Erasmus Universiteit, Alexander, het Kralingse Bos en meer. De nieuwe HOV-verbinding biedt openbaar vervoer dat frequent rijdt waardoor je sneller van en naar de overkant reist. Inclusief goed ingepaste haltes. Essentieel om de wijken op Zuid optimaal te verbinden en mee te laten profiteren. Stadionpark is momenteel de grootste gebiedsontwikkeling van Rotterdam. Daarvoor is ook een aantrekkelijke stationsomgeving nodig, het nieuwe Citysprinter-station Stadionpark, met ruimte voor een intercity-halte op termijn. Ook hier geldt voor de aanpak van de openbare ruimte: van kruispunt naar stadsplein. Zodat ook de rivier met het nieuwe getijdenpark Feyenoord (onderdeel van de stadsprojecten) goed te bereiken en gebruiken is. Het verwijderen van het spooremplacement is daar onderdeel van, net zoals het maken van goede door­ gangen onder en boven het spoor.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

De aanpak van de station- en stadionomgeving samen met het toevoegen van aantrekkelijk nieuw programma voor de wijk moet bijdragen aan de behoeftes uit de wijk, zeker voor de jeugd. Het nieuwe programma moet ook de economie op Zuid versterken, inclusief verbetering van de winkelboulevards en toevoegen van onderwijs. Er komt een nieuwe invulling voor Feyenoord City met woon- en werkprogramma inclusief voorzieningen, nu een nieuw stadion van de baan is. De nieuwe woningen moeten ook bereikbaar zijn voor mensen uit omliggende wijken van Zuid, zoals Bloemhof, Hillesluis en IJsselmonde.

5. Hart van Zuid: doorontwikkelen als centrum van Zuid We willen door met de ontwikkeling van Hart van Zuid zodat het ook echt hét centrum van Zuid wordt en als magneet werkt voor Zuid en daarbuiten. Het centrum­ gebied moet voor iedereen goed te bereiken zijn via veilige en aantrekkelijk routes. Een omgeving die ook aantrekkelijk is voor voetgangers. Er moeten goede plekken zijn om te verblijven.

CONCEPT | juni 2023

63

15-04-2024 10:49

Gemeenteblad 2023, 325459 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen

Wegens technisch onderhoud zal deze website dinsdag 16 april tussen 17:30 en 20:00 uur in mindere mate beschikbaar zijn.

Publicaties > Officiële publicaties

Gemeenteblad van Rotterdam Datum publicatie 24-07-2023 09:00 Organisatie Rotterdam Jaargang en nummer Gemeenteblad 2023, 325459 Rubriek overige overheidsinformatie

Kennisgeving ‘Herijking beleid (grond)uitgiftepeilen in buitendijks gebied’ Op 29 mei 2018 is de ‘Herijking beleid (grond)uitgiftepeilen in buitendijks gebied’ vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Rotterdam. De gemeente Rotterdam hanteert een uitgiftepeilenbeleid voor het bouwen in buitendijkse gebieden. Dit beleid geeft een vastgestelde hoogte ten opzichte van het NAP minimale maaiveldhoogte mee voor nieuwbouw en renovatie. Dit noemen we het uitgiftepeil. Achter de Europoortkering (Maeslantkering en Hartelkering samen) geldt een uitgiftepeil van +3,60 m NAP voor niet-vitale en -kwetsbare functies en +3,90 m NAP voor vitale en kwetsbare functies. Onder vitale en kwetsbare functies worden bijvoorbeeld elektriciteitsvoorzieningen en ziekenhuizen verstaan. Buiten de Europoortkering is het uitgiftepeil hoger, omdat deze gebieden niet worden beschermd door de stormvloedkeringen. Hier geldt een uitgiftepeil van +5,10 m NAP voor niet-vitale en -kwetsbare functies en +5,50 m NAP voor vitale en kwetsbare functies. Soms is het in projecten niet mogelijk om het gewenste uitgiftepeil aan te houden. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als een projectlocatie grenst aan bestaande bebouwing met een lager peil. We kunnen dan iets anders aanhouden, maar dit kan alleen in overleg met de uitgiftepeilencommissie en als dit veilig kan.

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2023-325459.html

1/2

15-04-2024 10:49

Gemeenteblad 2023, 325459 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen

De ‘Herijking beleid (grond)uitgiftepeilen in buitendijks gebied’ is bijgevoegd als bijlage bij deze bekendmaking.

De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2023-325459.html

2/2

15-04-2024 10:23

KLIMAATBESTENDIGE STAD – Quickscan Rotterdam

< https://www.woneninrotterdam.nl/bouwen/>



BEGIN QUICKSCAN  < HTTPS://DUURZAAM.BOUWENAANROTTERDAM.NL/QUICKSCAN>

KLIMAATBESTENDIGE STAD Rotterdam is kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering en de gevolgen raken iedereen in de stad. Aan de hand van zes klimaatthema’s: extreme neerslag, droogte, hitte, grondwaterfluctuatie, bodemdaling en overstroming werken we aan het minimaliseren van de nadelige (toekomstige) gevolgen van klimaatverandering.

https://duurzaam.bouwenaanrotterdam.nl/klimaatbestendige-stad/

1/5

15-04-2024 10:23

KLIMAATBESTENDIGE STAD – Quickscan Rotterdam

Om extreme neerslag het hoofd te kunnen bieden is het algemeen uitgangspunt dat tenminste 50mm van al het hemelwater binnen het plangebied opgevangen en vastgehouden dient te worden. Daarnaast kan er ook extreme droogte en hitte ontstaan in een gebied. Om de droogte tegen te gaan zullen maatregelen moeten worden genomen zodat nadelige gevolgen worden tegengegaan. Vervolgens zal de bebouwing tijdens hitte een koele, gezonde en aantrekkelijke plek zonder nadelige gevolgen voor de omgeving eromheen zijn. Aangezien ook het aantal droge zomers naar verwachting tot 2050 verder toe zal nemen kan lokaal de grondwaterstand hierdoor uitzakken. Hierdoor zal de inrichting en de bouw afgestemd moeten worden op de lokale grondwaterstand en de fluctuaties daarin. Bodemdaling zorgt daarnaast voor extra kwetsbaarheid bij wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. De nadelige effecten van bodemdaling worden zoveel mogelijk voorkomen en het door de gemeente bepaalde uitgiftepeil wordt aangehouden. Om overstroming tegen te gaan zal buitendijks ‘hoog genoeg’ gebouwd dienen te worden volgens het uitgiftepeilenbeleid buitendijks. Bouwen rondom de dijken doen we zó, dat de mogelijkheid openblijft om onze dijken in de toekomst hoger en breder te kunnen maken. Nieuwe ontwikkelingen achter de dijken worden zo veel mogelijk uitgevoerd op een wijze dat de overstromingsrisico’s niet toenemen.

Door grote variatie in de ondergrond en stedelijke typologie verschilt de klimaatadaptatieopgave per gebied – elke plek in de stad vraagt om passende maatregelen. De bouwopgave zorgt voor verdichting van de stad en drukt op het beschikbare groen. Om de leefbaarheid te verbeteren wordt er de komende jaren 20 hectare extra groen toegevoegd aan het stedelijk weefsel. Daarnaast wordt gekeken hoe divers en klimaatbestendig groen en een gezonde bodem kan bijdragen aan de biodiversiteit. Ontwikkelingen versterkten de ecologische biotopen en/of verbindingszones. Voor nieuwe gebouwen geldt dat ze natuurinclusief worden ontworpen. Voor een aantal aandachtsgebieden wordt bovendien geadviseerd een de stadsecoloog te betrekken, voor overige gebieden wordt altijd geadviseerd ecologisch advies in te winnen, maar hier kan het ook advies worden gegeven door een extern adviesbureau. Zo behouden we de bijzonder flora en fauna in de stad. Per gebiedstype in Rotterdam is inzichtelijk gemaakt wat de aandachtspunten zijn met betrekking tot flora en fauna waar in de ontwikkeling rekening mee moet worden gehouden. Hiertoe wordt de gebiedsindeling van de Rotterdamse stijl gehanteerd. Extreme neerslag Grondwater Bodemdaling en uitgiftepeil Rotterdam is voor een aanzienlijk deel gebouwd op slappe bodem. Bodemdaling, met name zetting heeft veel effecten op de inrichting en bouwen van de stad.

Bodemdaling kan gevolgen hebben voor

https://duurzaam.bouwenaanrotterdam.nl/klimaatbestendige-stad/

2/5

15-04-2024 10:23

KLIMAATBESTENDIGE STAD – Quickscan Rotterdam

toekomstige ontwikkelingen. Om de nadelige effecten van bodemdaling tegen te gaan wordt het uitgiftepeil aangehouden. Dit uitgiftepeil is een theoretische maaiveldhoogte waarmee gewaarborgd kan worden dat ruimtelijke ontwikkelingen (nu en in de toekomst) geen ongewenste gevolgen ondervinden van oppervlaktewater, hemelwater, grondwater en rioolwater. Het uitgiftepeil bij nieuwbouw en herstructureringsgebieden wordt bepaald met de vuistregel “waterpeil in de singel (peil volgens peilbesluit) + 1,20 m”. Het uitgiftepeil dat uit deze berekening volgt, wordt het wenspeil genoemd. De 1,20 meter is dan de drooglegging. Voor de bestaande bebouwde omgeving is veelal een drooglegging van 1,00 meter gehanteerd. Dit betekent dat op veel plaatsen in de stad de tegenwoordig gewenste drooglegging van 1,20 meter niet wordt gehaald. Het is ook praktisch lastig om inbreidingslocaties een hoger uitgiftepeil te geven dan aangrenzende bestaande bebouwde omgeving. Dit vergt een maatwerkaanpak voor het bepalen van uitgiftepeilen voor herstructureringen en vervangende nieuwbouw. Daarnaast is het belangrijk om bij bouwen rekening te houden met bodemdaling zodat de gevolgen van zetting worden beperkt. De zetting zorgt ervoor dat de ontwateringsdiepte in de loop der tijd kleiner wordt. De hoogteverschillen door zettingen zorgen voor schade aan infrastructuren en gebouwen.

Het flexibel inrichten van de gebouwen, infrastructuren en buitenruimte kunnen de gevolgen van zettingen beperken. Hitte Dijken Buitendijks Binnendijks Multifunctionele daken TERUG NAAR ACHTERGRONDINFORMATIE < HTTPS://DUURZAAM.BOUWENAANROTTERDAM.NL/ACHTERGROND/>

OPEN HIER DE KAART KLIMAATBESTENDIGE STAD​ < HTTPS://QUICKSCANROTTERDAM.WEBGIS.NL/NL/WORKSPACE/QUICKSCANROTTERDAM/MAP/KLIMAATBESTENDIGE-STAD>

B A SIS

METEN

show_chart

straighten

crop_square

straighten

delete_forever straighten

search Zoek naar adres...

removearrow_right arrow_left

Kaartlagen

search

drag_handle layers Gemeentegrens

check_box more_horiz

arrow_drop_downfolder Extreme neerslag

check_box_outline_blank

https://duurzaam.bouwenaanrotterdam.nl/klimaatbestendige-stad/

3/5

15-04-2024 10:23

KLIMAATBESTENDIGE STAD – Quickscan Rotterdam

drag_handle layers Waterdiepte extreme neerslag

check_box_outline_blank more_horiz

drag_handle layers Grondwaterfluctuatie natte omstandigheden

check_box_outline_blank more_horiz

arrow_drop_downfolder Waterveiligheid

check_box_outline_blank

drag_handle layers Primaire waterkeringen

check_box_outline_blank more_horiz

drag_handle layers Buitendijks gebied

check_box_outline_blank more_horiz

arrow_drop_downfolder Hitte

check_box_outline_blank

drag_handle layers Afstand tot koele verblijfsplekken

check_box_outline_blank more_horiz

arrow_drop_downfolder Droogte

check_box_outline_blank

drag_handle layers Grondwaterfluctuatie droge omstandigheden

check_box_outline_blank more_horiz

arrow_drop_downfolder Water- en bodemsysteem

check_box_outline_blank

drag_handle layers Polderpeil gebieden

check_box_outline_blank more_horiz

drag_handle layers Gemiddelde ontwateringsdiepte natte periode

check_box_outline_blank more_horiz

drag_handle layers Gemiddelde ontwateringsdiepte droge periode

check_box_outline_blank more_horiz

arrow_drop_downfolder Biodiversiteit

check_box_outline_blank

drag_handle layers Kernbiotopen

check_box_outline_blank more_horiz

arrow_drop_downfolder Achtergrond kaartlagen drag_handle layers Actuele luchtfoto

radio_button_unchecked more_horiz

drag_handle layers Achtergrondkaart grijs (BRT)

radio_button_checked more_horiz

drag_handle layers Achtergrondkaart Onemap (Nieuwland GEO)

radio_button_unchecked more_horiz

Klimaatbestendige stad info 1:191643

Volg ons via < https://twitter.com/duurzaam010>

 < https://www.facebook.com/duurzaam010>

 < https://www.instagram.com/duurzaam010/>  < https://www.linkedin.com/company/gemeente-rotterdam-stadsontwikkeling/>

https://duurzaam.bouwenaanrotterdam.nl/klimaatbestendige-stad/

4/5

15-04-2024 10:23

KLIMAATBESTENDIGE STAD – Quickscan Rotterdam

Cookies < https://www.rotterdam.nl/cookies>

Toegankelijkheid <

https://www.rotterdam.nl/toegankelijkheid>

Over deze site <

https://duurzaam.bouwenaanrotterdam.nl/over-deze-site/>

https://duurzaam.bouwenaanrotterdam.nl/klimaatbestendige-stad/

5/5

Vaststellingsdatum: 18 februari 2021

Van buis naar buitenruimte Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

2



Inhoudsopgave Samenvatting

3

Introductie

6

Deel I Het Rotterdams stedelijk watersysteem in perspectief 1 Het stedelijk watersysteem als gezamenlijke inspanning en verantwoordelijkheid 2 Hoe functioneert het stedelijk watersysteem in Rotterdam? 3 Ontwikkelingen in de maatschappij 3.1 Het GRP en de perspectieven van Rotterdam 3.2 Relatie met het Rotterdams Weerwoord en de Visie Openbare Ruimte 4 De belangrijkste opgaven voor het stedelijk watersysteem

8 10 11 14 14 15 17

Deel II Strategie 1 Slim beheer 1.1 Assetmanagement 1.2 Actualisatie vervangings­strategie riolering: van buis naar buitenruimte 1.3 Slim gebruik van het rioolstelsel 2 Klimaatgerichte normering 2.1 Klimaatgerichte normering rioolstelsel en buitenruimte 2.2 Klimaatgerichte normering privaat terrein 2.3 Klimaatadaptief bouwen 3 Gebiedsgericht 3.1 We werken gebiedsgericht en samen met anderen 3.2 Gebiedsgerichte strategie 3.3 Gebiedsgericht maatwerk op basis van een Functioneel Advies Water (FAW) 3.4 Het uitgiftepeil als uitgangspunt

20 22 22 22 24 27 27 29 30 31 31 31 34 35

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021- 2025 1 Deelprogramma stedelijk afvalwater 1.1 Uitgangspunten voor het programma stedelijk afvalwater 1.2 Dit doen we de komende planperiode 2 Deelprogramma hemelwater 2.1 Uitgangspunten voor het deelprogramma hemelwater 2.2 Dit doen we de komende planperiode 3 Deelprogramma grondwater 3.1 Uitgangspunten voor het programma grondwater 3.2 Dit doen we de komende planperiode 4 Deelprogramma kennis en communicatie 4.1 Uitgangspunten deelprogramma kennis en communicatie 4.2 Dit doen we de komende planperiode 5 Hoe organiseert en financiert Rotterdam de rioleringszorg 5.1 Inleiding 5.2 Medewerkers, vaardigheden en competenties 5.3 Financiële middelen en kostendekking

36 38 38 39 44 44 45 48 48 49 50 50 51 55 55 55 56

Bijlagen Bijlage 1 Woordenlijst Bijlage 2 Referenties Bijlage 3 Overzicht voorzieningen Bijlage 4 Tabel exploitatie uitgaven beheer en onderhoud Bijlage 5 Overzichtstekening stedelijk watersysteem Bijlage 6 Evaluatie GRP 4 (2016-2020) Bijlage 7 Samenwerkingsverbanden

58 59 61 62 63 64 65 70

Colofon

71

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

3



Samenvatting Met een goed functionerend stedelijk watersysteem dragen we actief bij aan een gezond en aantrekkelijk Rotterdam. Dit watersysteem is zeer omvangrijk. Het goed laten ­functioneren ervan vraagt dan ook een enorme inspanning. Daarom doen we dit samen met alle belanghebbenden. In het bijzonder onze inwoners, bedrijven, woningcorporaties en waterschappen. Een terugblik over de afgelopen periode van het Gemeentelijk Rioleringsplan (2016-2020) leert ons dat veel is bereikt. We hebben volgens plan 200 kilometer riolering vervangen, diverse grote en kleine gemalen en persleidingen gerenoveerd. Ook hebben we kilometers aparte buizen voor het afvoeren van hemelwater aangelegd, hectares waterpasserende verharding aangelegd en een tiental bijzondere voorzieningen voor het vasthouden van hemelwater verspreid over de stad aangebracht. Vaak ook met innovatieve oplossingen, zoals de Urban Waterbuffer bij Sparta. We hebben ons stedelijk watersysteem robuuster gemaakt maar ook de kwaliteit van het rioolstelsel verbeterd. Dat hebben we niet alleen gedaan, we hebben samengewerkt met allerlei stakeholders, RET, woningcorporaties, nutsbedrijven. In het bijzonder met de samen­werkings­partners, waarmee we een convenant hebben, de drie waterschappen, gemeente Capelle aan den IJssel en Evides.

Belangrijk was ook de samenwerking met de bewoners en bedrijven, voor wie we het uiteindelijk doen. Door zoveel mogelijk integraal te werken konden we de kosten drukken, we zijn dan ook binnen de geprognosticeerde kosten gebleven. Voordeel van samen integraal optrekken is ook dat de buitenruimte niet elke keer opnieuw op de schop hoeft en we de overlast voor de bewoners konden beperken. Kortom een periode waarop we met voldoening terugkijken.

Van buis naar buitenruimte

De aanleg van meer en grotere rioolbuizen is niet meer voldoende om het stedelijk watersysteem van Rotterdam robuust en klimaatbestendig te houden. Door de klimaatverandering neemt de kans op overlast en schade door hevige neerslag, hitte, droogte en overstromingen toe. Dat levert in Rotterdam risico’s op voor onze gezondheid, veiligheid en economie. Er kan schade optreden aan ­gebouwen en infrastructuur door bijvoorbeeld wateroverlast, maar ook door lage grondwaterstanden als gevolg van langdurige droogte. Extreme hitte kan negatieve gevolgen hebben voor de maatschappij door gezondheidsproblemen, een verminderde arbeidsproductiviteit en een toenemend sterftecijfer van ouderen en kwetsbaren. De grote uitdaging voor Rotterdam is om de programma’s en investeringen in de stad te combineren en daardoor

meerwaarde te creëren om de vele ontwikkelingen van een passend antwoord te voorzien. Denk aan klimaatmaat­ regelen, energietransitie, mobiliteitstransitie en stedelijke verdichting. Door het combineren van werkzaamheden kan de overlast voor de stad zoveel mogelijk worden beperkt. We zetten de komende planperiode daarom nog meer in op integraal werken. Daarbij betrekken we de hele buitenruimte, het oppervlaktewater- en grondwatersysteem. We passen onze vervangingsstrategie voor de riolering aan. Tijdens de looptijd van dit GRP treedt de nieuwe ­Omgevingswet in werking. Deze wet gaat over de fysieke leefomgeving: alles wat nodig is om in Nederland te leven, wonen, werken, studeren en te recreëren. Dat gaat óók over de kwaliteit van water, lucht, bodem, natuur, wegen, energie en gebouwen. De Omgevingswet vervangt veel aparte wetten en regels die over onze fysieke leefomgeving gaan. Belangrijke instrumenten in de nieuwe wet zijn de omgevingsvisie, programma’s en het omgevingsplan. Rotterdam bereidt zich voor op de inzet van deze nieuwe instrumenten en dit GRP sluit daarop aan.

Wettelijke zorgplichten of taken

De gemeente heeft drie wettelijke zorgplichten, of – zoals dat onder de nieuwe Omgevingswet wordt genoemd – ­taken op het gebied van watersystemen en waterketen­ beheer. De belangrijkste taken zijn: 1. Beschermen van de volksgezondheid en het milieu door doelmatig inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater. 2. Voorkomen van wateroverlast door doelmatig inzamelen, vasthouden, transporteren, verwerken en hergebruiken van hemelwater. 3. Voorkomen of beperken van structureel nadelige gevolgen van een hoge of lage grondwaterstand door doelmatige maatregelen in openbaar gebied. Om het stedelijk watersysteem van de toekomst vorm te geven hebben we deze taken vertaald naar de volgende doelen. 1. Een goed functionerend stedelijk watersysteem voor een aantrekkelijke stad Doelmatig hergebruik, benutten, inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater. Dit doen we voor de volksgezondheid, een aantrekkelijke leefomgeving en een circulaire stad; 2. Klimaatbestendig stedelijk watersysteem Benutten van hemelwater en voorkomen van water­ overlast door doelmatig inzamelen, vasthouden, trans­ porteren, verwerken en hergebruiken van hemelwater;

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

4



3. Robuust grondwatersysteem Verkrijgen en behouden van een gezond en robuust grondwatersysteem door het zoveel mogelijk voorkomen of beperken van structureel nadelige gevolgen van een hoge of lage grondwaterstand door doelmatige maatregelen in openbaar gebied; 4. Actieve communicatie en participatie Actief communiceren en participeren met Rotter­dammers en Rotterdamse bedrijven over het stedelijk watersysteem; 5. Innovatie, digitalisering en automatisering Inzetten op innovaties en benutten van digitalisering en automatisering. Drie pijlers vormen de basis voor de strategie van het ­Gemeentelijk Rioleringsplan:

1. Een slim beheer: renoveren, repareren, beheren

Het Rotterdamse rioolstelsel is een robuust systeem dat we met slim beheer in stand houden. Bijvoorbeeld via risicogestuurd beheer aan de hand van het Assetmanagement Plan. Omdat de levensduur van het riool eindig is, is het zeer belangrijk voor het stelsel (en de stad) om tijdig te repareren, te renoveren en te vernieuwen. We gaan daarbij de uitdaging aan om programma’s en investeringen in riool, klimaatmaat­regelen, energietransitie, mobiliteitstransitie, en stedelijke verdichting zoveel mogelijk te combineren om de overlast voor de stad zoveel mogelijk te beperken. Deze opzet sluit aan bij het Rotterdams Weerwoord en past bij onze strategie ‘van buis naar buitenruimte’. Het uitgangspunt blijft het vervangen van tweehonderd kilometer riool over de gehele GRP-periode. Maar vanwege de integrale uitvoering is dit niet strikt veertig kilometer per jaar. Ook voor de tweehonderd kilometer geldt dat een afwijking van enkele kilometers per jaar, vanuit kwaliteitsoogpunt, acceptabel is. In de loop van de GRP periode ontwikkelen we een wijze om de voortgang van het GRP meer in samenhang met het Rotterdams Weerwoord te rapporteren. De nadruk komt te liggen op het effect van de maatregelen ten aanzien van de kwaliteitsverbetering en de klimaat­ bestendigheid van het stedelijk watersysteem.

In het overgrote deel van Rotterdam is de bodem erg zettings­gevoelig, ook wel ‘slappe grond’ genoemd. ­Gemiddeld daalt de bodem twee tot vier millimeter per jaar. Op sommige plaatsen is dat zelfs meer dan één centimeter per jaar. Het veranderende klimaat verergert deze bodemdaling. Voor een goede afvoer van het hemelwater is het

periodiek ophogen van de openbare ruimte dan ook een belangrijke opgave voor de gemeente. Het voorkómen van wateroverlast bij hevige neerslag is een voortdurende ­uitdaging. De volgende stap is het invoeren van een k­ limaatgerichte normering.

2. Klimaatgerichte normering voor de verwerking van neerslag

Het Rotterdams Weerwoord is het Rotterdamse antwoord op de klimaatverandering. Dit GRP sluit aan op en draagt bij aan de doelen uit het Rotterdams Weerwoord. In de klimaatgerichte normering categoriseren we welke knelpunten ontstaan bij verschillende neerslaggebeurtenissen. Per risicocategorie geven we aan of we dit ­acceptabel, onwenselijk of onacceptabel vinden. In de komende planperiode doen we ervaring op met de toepassing van de normering voor het verwerken van ­hemelwater op openbaar gebied en particulier terrein en werken deze verder uit. De Wet milieubeheer biedt de gemeente de bevoegdheid bij verordening regels te stellen voor de verwerking van het hemelwater op particulier terrein. De bestaande stimulerings­regeling Klimaatadaptatie helpt daarbij maar aanvullende regels over waterberging bij nieuwbouw zijn nodig. Daarnaast is het bij rioolvervangingsprojecten, waarbij ook hemelwaterriolen worden aangelegd, van belang dat hemelwater van het gemengde stelsel zo veel mogelijk wordt afgekoppeld en aangesloten op centrale hemel­watersystemen in het openbaar gebied.

3.Gebiedsgericht samenwerken

Bij de werkzaamheden aan het stedelijk watersysteem werken we gebiedsgericht en maken we slimme ­combinaties met andere opgaven in dat gebied. De grote uitdaging voor Rotterdam is om programma’s als het ­Rotterdams Weerwoord, Rotterdam gaat voor groen, de energietransitie en investeringen in de stad te combineren en op de juiste plekken in te zetten. De nieuwe Omgevingswet gaat ervanuit dat overheden, burgers, bedrijven en organisaties samen zorgdragen voor de fysieke leefomgeving. Daarnaast is het stedelijk watersysteem een samenhangend geheel van deelsystemen die in het beheer zijn van verschillende partijen. Doen wij als gemeente ingrepen in ons deel van het stelsel, dan hebben die onvermijdelijk invloed op de assets van anderen. Ook is ongeveer 40 procent van de stad eigendom

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

5



van de g ­ emeente, de overige 60 procent van is in handen van particulieren, bedrijven, woningcorporaties etc. Om de stad klimaatbestending te maken, is het nodig dat private perceel- en vastgoedeigenaren zelf maat­regelen nemen. We hanteren een gebiedsgerichte strategie voor het ­scheiden van waterstromen, het creëren van berging bij extreme neerslag en voor grondwater. Dit werken we uit in een Functioneel Advies Water (FAW). Dit advies dient als uitgangspunt voor de samenwerking met andere partners in de buitenruimte. Omdat in grote delen van Rotterdam bodemdaling plaatsvindt, is ophoging van het maaiveld tot het uitgiftepeil nodig. Dat is de beoogde hoogte van de buitenruimte. Dit gebeurt bij nieuwbouwprojecten, herstructurering en riool- of wegonderhoud.

De komende vijf jaar realiseren we de volgende programma’s: Verwerken afvalwater De bescherming van de volksgezondheid en het milieu door het doelmatig inzamelen en transporteren van afvalwater, staat centraal bij de verwerking van afvalwater. De gemeente regelt het onderhoud van het riool via programmaovereenkomsten (POK’s). Ook het uitgiftepeil is hier van belang. We kijken ook vooruit naar het hergebruiken van het afvalwater en we benutten het stedelijk afvalwater voor het terugwinnen van schoon water, energie en grondstoffen. Verwerken hemelwater In 2025 hebben we meer toepassingen van hemelwater als grondstof en meer ruimte om water vast te houden en minder schade door wateroverlast. Daarbij krijgen private partijen ook nadrukkelijk een rol. Op privaat terrein is de eigenaar in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de verwerking van het hemelwater. Voor nieuwbouw stellen we uniforme regels voor het verwerken van hemelwater op eigen terrein. Verwerken grondwater Het strategische principe ‘een robuust en klimaatbestendig grondwatersysteem’ staat centraal binnen het programma grondwater. D ­ aaronder verstaan we een grondwatersysteem waarin de grondwaterstand wordt beïnvloed door neerslag, het peil van het aanwezige oppervlaktewater, de bodemgesteldheid en aanwezige infrastructuur.

De grondwaterstand in het openbaar gebied wordt niet beïnvloed met mechanische middelen zoals pompen. Bewoners hebben verschillende belangen bij een hoge of lage grondwaterstand. Sommige bewoners hebben er baat bij dat de houten paalkoppen van funderingen onder hun woning onder water blijven. Andere bewoners hebben baat bij een lagere grondwaterstand om wateroverlast in souterrains en lage tuinen te voorkomen. Dit vraagt een actieve bewoners­communicatie en heldere uitgangspunten. De gemeentelijke grondwaterzorgplicht is een inspanningsverplichting, geen resultaatverplichting en we volgen daarbij een driestappenplan. We zorgen daarom dat we

goed in beeld hebben welke grondwatervoorzieningen er in de stad aanwezig zijn. We hebben ook een uitgebreid meetnet van grondwaterpeilbuizen in de stad. Actieve communicatie en participatie We hebben een nieuw programma opgesteld om actief met Rotterdammers, bedrijven en woningcorporaties in contact te komen. We zorgen ervoor dat zij weten waarmee zij bij de gemeente terecht kunnen en wat hun eigen verantwoordelijkheid is. Voorafgaand aan de ruimtelijke inrichting van water­ bergingen en rioleringsprojecten organiseren we bewonersavonden om gezamenlijk te zoeken naar oplossingen voor een klimaatbestendige stad. Daarbij maken we meer en meer gebruik van digitale gegevens. We zien de stad als een ‘meetnet’ waarbij de samenhang van de verschillende meetnetten wordt gebruikt om tot integrale systeem­ analyses te komen. We informeren ook jaarlijks aan de gemeenteraad over de voortgang van de belangrijkste doelen uit het GRP. De financiering Om de gestelde doelen te bereiken en de noodzakelijke onderzoeken en maatregelen te kunnen uitvoeren én het riooltarief beheersbaar te houden zijn voldoende financiële middelen nodig. Voor de benodigde financiële middelen wordt de in het GRP 2016-2020 ingestelde methodiek in de periode 20212025 voortgezet.

Hierbij betalen we een gedeelte van de jaarlijkse kosten direct uit de rioolheffing én een ander gedeelte van de kosten wordt tijdelijk geleend. De lening wordt in een aantal jaar afgelost waarbij gestreefd wordt naar een goede balans tussen enerzijds tariefsontwikkeling en anderzijds omvang en looptijd lening. De lening kunnen we aflossen door: • Een geleidelijke tariefsverhoging. Het tarief gaat in de jaren 2021-2028 elk jaar met € 6 (exclusief de jaarlijkse inflatiecorrectie, CPI) omhoog. • Groei van het aantal aansluitingen op het riool, zonder de kosten met een gelijk tred meegroeien. Met de groei van het aantal aansluitingen was in GRP4 geen rekening gehouden, in GRP wel. Dat is de voornaamste reden dat de lening beperkter van omvang is en dat de tarieven minder hoeven te stijgen dan was voorzien in GRP4. • Het tarief bedraagt aan het eind van de collegeperiode (2022) €231,70 (exclusief CPI), het tarief aan het eind van de planperiode van het GRP5 (2025) bedraagt € 249,70 (exclusief CPI). Het maximum tarief wordt in 2028 bereikt en bedraagt €267,70 (exclusief CPI). In de periode 2028 t/m 2033 blijft het tarief gelijk. Vanaf 2034 kan het tarief weer licht dalen (exclusief CPI). • Als alles is afgelost, kan het tarief weer dalen (exclusief CPI). Dat is naar verwachting omstreeks 2034.

Deze systematiek past binnen het besluit Begroting en verantwoording (de financiële gemeentelijke spelregels) en hiermee wordt ook zoveel mogelijk de huidige financieringswijze gevolgd. • In dit scenario is er geen plotselinge en sterke daling in het tarief zichtbaar, is de stijging vlakker en het maximum tarief lager dan waar we vanuit gingen in het GRP 2016-2020.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

6



Introductie Het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) biedt een overzicht van de ontwikkelingen die zich nu en in de toekomst afspelen in het stedelijk watersysteem van Rotterdam. Heel beknopt geformuleerd bestaat dit systeem uit een samenhangend geheel van het rioolstelsel, de buitenruimte en het oppervlaktewatersysteem. Het verzamelt, transporteert en verwerkt vooral huishoudelijk afvalwater, grondwater en afstromend hemelwater. In dit GRP schetsen we hoe het stedelijk watersysteem er vandaag de dag uitziet, welke ontwikkelingen er de ­komende jaren plaatsvinden en welke kansen zich daarbij voordoen. Het is een dusdanig omvangrijk geheel aan projecten dat wij het als gemeente Rotterdam niet alleen kunnen uitvoeren. De gemeente nodigt daarom de waterschappen, inwoners, ondernemers, verenigingen, woningcorporaties en kennisinstituten uit om samen met ons te bouwen aan het stedelijk watersysteem van de toekomst.

De meerwaarde van een GRP

Het stedelijk watersysteem is van grote waarde voor onze stad. Een goed ingericht en functionerend stedelijk watersysteem zorgt er immers voor dat de stad geen water­ overlast ondervindt. Dat is prettig voor de stad en haar inwoners en het voorkomt schade. Daarnaast is een goed ingericht systeem een basisvoorwaarde voor de volks­ gezondheid. Aan het beheer en onderhoud van de rioolbuizen, gemalen en persleidingen, etc. hangt een flink prijskaartje: De waarde van het systeem bedraagt zo’n 3,5 miljard euro en de jaarlijkse kosten bedragen ruim 60 miljoen. Dat vraagt om een duidelijke verantwoording. Dit GRP bestaat uit drie delen. Deel I Het stedelijk watersysteem in perspectief geeft aan wat de belangrijkste opgaven zijn. In deel II Strategie wordt aangegeven hoe we daar aan werken. In deel III Het Rotterdams GRP-programma. Het plan heeft een geldigheidsduur van vijf jaar en omvat de periode van 2021 tot en met 2025. In deze planperiode zal ook de Omgevingswet in werking treden. Een GRP is met ingang van deze wet niet meer verplicht. Desondanks kiest R ­ otterdam ervoor ook in de toekomst soortgelijke plannen te blijven maken, bijvoorbeeld een programma in de zin van de nieuwe Omgevingswet. Dit niet alleen vanwege het belang voor de stad en haar inwoners maar ook vanwege de kosten die met een stedelijk watersysteem gemoeid zijn. Daarover willen we transparant zijn.

Een GRP geeft inzicht in de kosten en vormt daarmee een goede onderbouwing voor de hoogte van de te innen rioolheffing. Deze inkomsten blijven nodig om de gemeentelijke riolering ook in de toekomst robuust en in goede conditie te houden.

Omgevingswet De nieuwe Omgevingswet gaat over de fysieke ­leefomgeving: alles wat nodig is om in Nederland te leven, wonen, werken, studeren en recreëren. Daarbij wordt gekeken naar de kwaliteit van water, lucht, bodem, natuur, wegen, energie en gebouwen. De Omgevingswet vervangt veel aparte wetten en regels die over onze fysieke leefomgeving gaan. Belangrijke instrumenten in de nieuwe wet zijn de omgevings­ visie, programma’s en het omgevingsplan. Dit GRP heeft dan ook een belangrijke relatie met de ­ mgevingsvisie. o

Bij het opstellen en uiteenzetten van het GRP nemen we ook de diverse maatschappelijke ontwikkelingen mee. We koppelen het GRP daarom aan de vijf perspectieven van Rotterdam. En ook aan andere plannen die gaan over de buitenruimte zoals het Rotterdams Weerwoord [1] en de Visie Openbare Ruimte [2]. Bij het stedelijk watersysteem zijn ook andere partijen betrokken: • De drie Rotterdamse waterschappen: Waterschap Hollandse Delta, Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard en Hoogheemraadschap van Delfland. De waterschappen gaan als watersysteem­ beheerders over het waterkwantiteits- en waterkwaliteits­ beheer; • Rijkswaterstaat, als beheerder van de Rijkswateren; • Provincie Zuid-Holland, als toezichthouder op de ­gemeentelijke financiën; • De milieudienst Rijnmond DCMR, die toezicht houdt op een schone en veilige omgeving; • Evides: de verantwoordelijke partij voor schoon en veilig drinkwater en actief in de markt van industriewater; • Particuliere perceel- en vastgoedeigenaren: deze zijn verantwoordelijk voor de verwerking van hemelwater en grondwater op eigen terrein.

De opbouw van het GRP

Het GRP bestaat uit drie delen. Deel I ‘Het Rotterdams stedelijk watersysteem in perspectief’ brengt de samenhang met de Omgevingsvisie Rotterdam in beeld. Ook worden de gemeentelijke taken voor het stedelijk water­ systeem beschreven en wordt duidelijk welke opgaven deze taken met zich meebrengen. In deel II ‘Strategie’ zetten we uiteen hoe we deze opgaven in de komende periode het hoofd willen bieden. Daarbij staan slim beheer, klimaatadaptatie en een gebiedsgerichte aanpak centraal. We leggen, nog meer dan voorheen, de verbinding met de

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025 

buitenruimte en zetten in op een verdere versterking van de samenwerking met bewoners. Deel III ‘Rotterdams GRP programma 2021- 2025’ is opgebouwd uit vier deel­ programma’s. In dit deel gaan we ook in op benodigde financiële en personele middelen. Het GRP bevat ter ondersteuning een aantal bijlagen. Zo maken de woordenlijst (bijlage 1) en referenties (bijlage 2) de lezer extra wegwijs. Bijlage 3 geeft een overzicht van de voorzieningen. Bijlage 4 bevat een overzicht van welke financiële middelen er jaarlijks nodig zijn voor het beheer en onderhoud van deze voorzieningen. De kaart in bijlage 5 geeft een mooi overzicht van de belangrijkste voorzieningen in de riolering van Rotterdam. In bijlage 6 blikken we terug op de afgelopen vijf jaar. Tot slot geeft bijlage 7 een overzicht van samenwerkingsverbanden. Omdat niet iedereen het GRP van kaft tot kaft zal lezen, herhalen we sommige teksten op verschillende plekken. Daardoor zijn onderdelen ook zelfstandig leesbaar.

7

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Deel I

Het Rotterdams stedelijk watersysteem in perspectief

8

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

9

Deel I Het Rotterdams stedelijk watersysteem in perspectief

Met een goed functionerend stedelijk watersysteem dragen we actief bij aan een gezond en aantrekkelijk Rotterdam.

Dit doen we samen met alle belanghebbenden. In het bijzonder onze inwoners, bedrijven, woningcorporaties en waterschappen. Om onze doelstellingen te bereiken en de stad leefbaar en aantrekkelijk te houden, passen we ­innovatieve methoden en technieken toe en bewandelen we waar dat nodig is ongebaande paden. Het beleid voor het stedelijk watersysteem en de uitvoering van maatregelen zijn gericht op: • Het voldoen aan wet- en regelgeving; • Het benutten van kansen en voorkomen van negatieve gevolgen van maatschappelijke transities en stedelijke opgaven; • Een effectief en initiatiefrijk stedelijk waterbeheer in coproductie met inwoners, bedrijven, waterschappen en andere belanghebbenden.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

10

Deel I Het Rotterdams stedelijk watersysteem in perspectief

1

Het stedelijk watersysteem als gezamenlijke inspanning en verantwoordelijkheid De gemeente Rotterdam is (mede)verantwoordelijk voor het goed functioneren van het stedelijk watersysteem in deze stad. Even als voor de aanleg en het beheer van het uitgebreide gemeentelijke rioolstelsel in de stad. Via dit systeem wordt zowel vuil als schoon water verzameld en getransporteerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) of het oppervlaktewatersysteem. Regenwater gebruiken of verwerken we bij voorkeur op de plek waar het valt. Uiteindelijk vloeit het regenwater af naar het oppervlaktewater. Het oppervlaktewater is in beheer bij de waterschappen. Zij zijn verantwoordelijk voor het beheer van zowel de waterkwantiteit als de waterkwaliteit. De gemeente Rotterdam is eigenaar van veel secundaire watergangen en aanliggende percelen. Zodoende is de gemeente óók verantwoordelijk voor het dagelijks beheer en onderhoud van deze watergangen. Rotterdam telt negen rioolwaterzuiveringsinstallaties. Deze vangen huishoudelijk en bedrijfsafvalwater op. Deze ­RWZI’s zijn in beheer en eigendom van de waterschapppen. Bij hevige neerslag of andere calamiteiten kan ongezuiverd afvalwater ook rechtstreeks geloosd worden op de Nieuwe Maas of Nieuwe Waterweg. Dat gebeurt via zeventien zo­ge­heten overstortbemalingen. Rijkswaterstaat is beheerder van deze Rijkswateren.

Het rioolstelsel heeft overstorten. Tijdens hevige ­neerslag kan het teveel aan rioolwater via deze overstorten worden geloosd op het oppervlaktewater van de singels. Zo voorkomen we wateroverlast en schade aan panden. De gemeente Rotterdam en de waterschappen zorgen er gezamenlijk voor dat de negatieve gevolgen van deze overstorten op de waterkwaliteit van de singels en waterpartijen beperkt blijft. Dit doen we door het rioolwater ­vanuit de singels, nadat het is gestopt met regenen, weer zoveel mogelijk terug te laten lopen in het riool. Vervolgens spoelen we de singels goed door met oppervlaktewater uit de boezem of de rivier, De inwoners, perceel- en vastgoedeigenaren en ­bedrijven in Rotterdam spelen een belangrijke rol. De perceel­ eigenaren zijn in principe zelf verantwoordelijk voor de verwerking van het regenwater en grondwater op eigen terrein. Inwoners en bedrijven moeten er ook voor zorgen dat er geen stoffen in het afval- en oppervlaktewater ­terechtkomen die er niet in thuishoren. De gezamenlijke milieudienst van de provincie Zuid-Holland en veertien gemeenten in de regio, Dienst Centraal Milieubeheer ­Rijnmond (DCMR) houdt toezicht op de bedrijfslozingen in de riolering. De waterschappen en Rijkswaterstaat houden toezicht op lozingen op het oppervlaktewater.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

11

Deel I Het Rotterdams stedelijk watersysteem in perspectief

2

Hoe functioneert het stedelijk watersysteem in Rotterdam? Het stedelijk watersysteem is onder te verdelen in vier segmenten die nauw met elkaar verbonden zijn: • De afvalwaterketen: bestaande uit de gemeentelijke riolering en de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI); • Het oppervlaktewatersysteem: zoals de singels, ­stadswateren en Rijkswateren; • De ondergrond en het grondwatersysteem: zoals freatisch grondwater, eerste watervoerend pakket, ­drainage en infiltratie; • De buitenruimte: bestaande uit openbaar of particulier terrein met verhard oppervlak (bijvoorbeeld bestrating en daken) en onverhard oppervlak (zoals grasvelden). De afvoerstructuur van het Rotterdamse stedelijk water­ systeem stamt uit de negentiende eeuw en is nog grotendeels in gebruik. Het grootste gedeelte ligt in de openbare ruimte. Het systeem verzamelt, transporteert en/of verwerkt zowel het afvalwater als het hemel- en grondwater. Het is een uitgebreid stelsel dat bestaat uit rioolbuizen, rioolgemalen, persleidingen en verschillende andere voorzieningen, zoals wadi’s, waterpasserende verharding en waterpleinen. Sinds het begin van 2020 is de Verordening Beheer Ondergrond (VBOR) van kracht. ­Rioolaansluitingen vanaf de erfgrens tot aan het hoofdriool maken nu ook deel uit van de gemeentelijke riolering en worden dan ook beheerd door de gemeente.

Het stedelijk watersysteem van Rotterdam is robuust. Dat komt vooral door de flinke bergings- en afvoercapaciteit van het Rotterdamse rioolstelsel en de rioolgemalen. ­Bepaalde maatregelen versterken die robuustheid. Zoals de manier van bergen van hemelwater in de openbare ruimte, zodat dit (schone!) hemelwater niet (meer) ­afgevoerd wordt via het gemengde rioolstelsel. Denk aan waterpleinen, gescheiden riolering en waterpasserende verharding. Zelfs bij hevige neerslag komen slechts op een beperkt aantal plaatsen in de stad water-op-straat-situaties voor. Overstorten vanuit het gemengde rioolstelsel blijven essentieel; alleen zo kunnen huishoudens onder alle ­omstandigheden hun afvalwater lozen in het riool én ­krijgen Rotterdammers geen natte voeten. Ook het oppervlaktewatersysteem draagt in belangrijke mate bij aan de robuustheid van het Rotterdamse watersysteem. De meeste neerslag komt immers uiteindelijk terecht in het oppervlaktewater. Het steeds meer scheiden van waterstromen zorgt ervoor dat er meer en meer hemelwater direct of juist vertraagd op het oppervlaktewater wordt geloosd. Om te waarborgen dat dit naar behoren blijft functioneren, wordt de bergings- en afvoercapaciteit van het oppervlaktewatersysteem regelmatig getoetst. Zo nodig wordt het systeem aangepast. De waterschappen zijn hiervoor verantwoordelijk.

Dat zijn zij ook voor maat­ regelen die bijdragen aan de waterbergingsopgave. De gemeente werkt mee aan praktische uitwerking en een goede k­ walitatieve invulling van meer oppervlaktewater in de ruimtelijke plannen.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

12

Deel I Het Rotterdams stedelijk watersysteem in perspectief

Drinkwater

Hemelwater

Afvalwatersysteem

Buitenruimte

Afvalwater

Verhard oppervlak

Particuliere huishoudens /bedrijven

Onverhard oppervlak

Hemelwaterberging

Afvalwater - gemengd riool

Hemelwaterriool

Drainage/DI-leiding

Zuivering

Oppervlaktewater

Infiltratie in de bodem

Oppervlaktewater kwel

kwel

Grondwater Grondwater/oppervlaktewatersysteem Drinkwaterbedrijf

Gemeente op openbaar terrein, perceeleigenaar op eigen terrein

Waterschappen

Perceeleigenaar

Gemeente Rotterdam

Rijkswaterstaat

Gemeente Rotterdam, Waterschappen, provincie Zuid-Holland

Waterstromen, zoals deze in de huidige situatie veel voorkomen in het Rotterdams stedelijk watersysteem Ongewenste stromen, zoals water-op-straat situaties, riooloverstorten en lekkende riolen Klimaatadaptieve stad: gewenste stromen, zoals afkoppelen van hemelwater, berging in hemelwatervoorzieningen