[24bb001713] Bijlage behorende bij 24bb001712 over Beleidskader gezondheid met bijlagen

Gezonder010 Gezondheidsaanpak Rotterdam 2024+

Inhoudsopgave Voorwoord

4

1. Waar staan we?

5

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Terugblik Gezondheid in cijfers Veranderende context Onze leidende principes Rol van het College

2. Ambitie, focus, strategie 2.1 Gezonde inwoners in een gezonde stad 2.2 Focus 2.3 Strategie

3. Wat gaan we doen? 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Een gezondere woon- en leefomgeving Meer Rotterdammers hebben een stabiele bestaanszekerheid Meer Rotterdammers hebben een duurzame en stevige sociale basis Meer Rotterdammers hebben betere gezondheidsvaardigheden en leefstijl Betere basis voor preventie Bewaken, beschermen en bevorderen van gezondheid als wettelijke taak

4. Evalueren 4.1 Evalueren en waarderen 4.2 Monitoren indicatoren

5. Financieel kader 5.1 Middelen

5 6 7 8 9

10 10 11 12

13 17 21 24 27 31 33

34 34 36

37 38

6. Kennis en wetenschap

40

6.1 Gezondheidsonderzoeken 6.2 Partners in de wetenschap

41 42

Bijlagen

43

Uitvoeringsagenda 2024-2025 Feitenkaart Lobbylijst

44 65 75

Voorwoord In Rotterdam zien we grote gezondheidsverschillen. Het maakt nogal uit in welke wijk je woont. Gemiddeld genomen leef je in Nesselande langer dan wanneer je woonachtige bent in de buurt van de Slinge. Dat vind ik onacceptabel en daar wil ik iets aan doen. Dit College zet in op één stad. Een stad waar verschillen in gezondheid en levens­ verwachting worden gedicht. Waar je als kind gelijke kansen hebt, in welk deel van de stad je ook woont. Bij gezondheid wordt al snel gedacht aan fysieke gezondheid. Maar gezondheid is veel meer dan dat. Het is niet alleen maar ‘niet ziek zijn’. Het gaat er ook om hoe je in je vel zit, of je goede sociale contacten hebt, en of je kunt meedoen in de maatschappij. Gezonder010 bekijkt gezondheid met een brede blik. Waarbij ook wordt gekeken naar de leefomgeving en levensomstandigheden. Je gaat bijvoorbeeld eerder een wandeling maken als je een park in de buurt hebt, dan wanneer je alleen maar stenen om je heen ziet. Armoede en schulden kunnen ook effect hebben op hoe je je mentaal en fysiek voelt. En de luchtkwaliteit is van invloed op de gezondheid van Rotterdammers. Daarom zet dit College in op een gezamenlijke aanpak voor een gezonde stad. Een stad waarin inwoners voor een gezond leven kunnen kiezen. De jeugd heeft mijn speciale aandacht. Want als je er vroeg bij bent, kun je kinderen gezond gedrag meegeven.

Jong geleerd, is oud gedaan. Wat mij betreft werken we toe naar een nieuwe norm voor gezondheid. Een ‘state of mind’ waarbij gezond eten en bewegen en een gezonde omgeving voor iedere Rotterdammer vanzelfsprekend is. Want onderzoek wijst uit dat als je uit een gezin komt dat bewust omgaat met gezondheid, je later ook een gezonde leefstijl hebt. Een snack op z’n tijd kan heus geen kwaad, als je het maar afwisselt met gezond eten en lekker sporten of bewegen. Een speeltuin of veld in de buurt om bijvoorbeeld met vrienden buiten te spelen helpt hierbij. Omdat er in Rotterdam verschillen in de gezondheid en levensverwachting van bewoners zijn, is onze aanpak gericht op wat nodig is en wat werkt. We kijken naar de behoefte per wijk en per bewoner. De vrije keuze van inwoners staat voorop. Want generieke maatregelen zijn niet effectief of efficiënt. We gaan voor een gezonde stad. Eén stad waarbij het niet uitmaakt waar je vandaan komt en waar je woont. Faouzi Achbar MBA MSc Wethouder Welzijn, Samenleven, Sport en Digitale Inclusie

Versie 1 | 18-03-24

4

1. Waar staan we?

1.1 Terugblik Voor Rotterdammers is gezondheid een basis voor hun geluk. Toch werd gezondheid als belangrijke eigenstandige waarde onvoldoende gezien. Daarom wilden we met Gezond010 een beweging op gang brengen voor meer aandacht voor gezondheid. Eind 2019 presenteerde de gemeente Rotterdam samen met meer dan 80 Rotterdamse partners Gezond010: het akkoord, omdat de gemeente het ondersteunen van gezondheid niet alleen kan doen. Met het ondertekenen van dit akkoord is er een nieuwe weg ingeslagen. Sindsdien is het realiseren van maatschappelijke impact, samenwerking en samenhang nog belangrijker geworden.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Onze aanpak is ontwikkeld met wetenschappelijk gefundeerde kennis en begrip over de samenhang tussen gezondheid en andere maatschappelijke opgaven. Deze samenhang maakt effectief ingrijpen voor de verbetering van de gezondheid complex. Er is geen wondermiddel beschikbaar. Met (nieuwe) partners samenwerken vraagt tijd, kennis delen, elkaar begrijpen en gezamenlijk optrekken in gezondheidsopgaven. We kunnen inspiratie putten uit goede voorbeelden, zoals de samenwerking met het fysieke domein rondom groen en mobiliteit, met welzijn rond herstelacademies en met partners uit het onderwijs rond mentale gezondheid. Deze samenwerkingen vormen een mooi fundament om op voort te bouwen.

Versie 1 | 18-03-24

5

1.2 Gezondheid in cijfers In de GGD Gezondheidsmonitors wordt informatie verzameld over de gezondheidstoestand van de stad. De Gezondheidsmonitors brengen de gezondheid, het welzijn en de leefstijl in kaart. Er is een Gezondheidsmonitor Jeugd, Jongvolwassenen en Volwassenen en Ouderen. In de bijlage bij dit gezondheidsplan is een uitgebreide feitenkaart te vinden. De gegevens die in de bijlage zijn gebruikt komen uit de meest recente beschikbare monitors. We zien uit de laatste cijfers een dip in de gezondheidsbeleving. Dit hangt zeer waarschijnlijk nog samen met de Coronaperiode.

Figuur 2 uit bijlage feitenkaart Rotterdammers (25 t/m 64 jaar) met slecht ervaren gezondheid naar opleidingsniveau

60 50 40 35%

30

29%

20 26%

22%

10 0

24,5%

2012 praktisch

van de Nederlandse volwassenen hebben onvoldoende of beperkte gezondheidsvaardig­heden.

2016 midden

2020 theoretisch

2022 totaal

Figuur 10 uit bijlage feitenkaart Het aandeel inwoners (18+) dat vindt dat er voldoende groen in hun buurt is 80 70 60

Eén op de vijf jongvolwassenen in Rotterdam-Rijnmond heeft schulden.

50 40

De helft van de jongeren ervaart vaak stress. Vier op de tien jongeren geeft aan stress te ervaren door school of huiswerk.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

2008

2012 Rotterdam

2016

2020

Regio (exclusief Rotterdam)

Versie 1 | 18-03-24

6

1.3 Veranderende context De fysieke en mentale gezondheid van veel Rotterdammers en van de samenleving als geheel staat onder druk. Dit komt door negatieve ontwikkelingen zoals corona, armoede en geldzorgen als gevolg van de energiecrisis en forse inflatie, dalend vertrouwen in de overheid en toenemende ervaren prestatiedruk. We zagen het duidelijk terug in de laatste gezondheidsmonitor. De ervaren gezondheid van Rotterdammers is afgenomen (Bron: Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2022). Gelukkig gaat het volgens de monitor met veel Rotterdammers wel goed, maar de dalende trend moeten we ombuigen.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Een goede basisgezondheid is een belangrijke waarde voor geluk en welbevinden, maar is ook belangrijk om andere redenen. Over 10 jaar is 23% van de Rotterdammers 65 jaar of ouder. Gezondheid staat verder onder druk door leefstijlaandoeningen, zoals overgewicht. Ook hebben jongeren vaker last van psychische klachten en eenzaamheid. De gezondheidszorg en zorginstellingen zijn al overvraagd en er zijn wachtlijsten bij o.a. de jeugdzorg. Intussen nemen de vraag naar zorg en de daarbij komende kosten nog steeds toe. Bovendien is er een enorm tekort aan arbeidskrachten in alle (economische) sectoren, waaronder ook de zorgsector. Verlies van arbeidsproductiviteit door vermijdbare overbelasting, ziekte en aandoeningen kunnen we ons niet veroorloven. Het verbeteren van onze gezondheid kan helpen om het tij te keren. Niet alleen voor het behoud van arbeidskrachten in de zorgsector, maar ook in alle andere sectoren die cruciaal zijn in onze samenleving. (Bron: RIVM ziet 3 grote uitdagingen voor volksgezondheid en zorg in 2050 | RIVM ) Dit vraagt een verschuiving van focus: van het repareren van gezondheidsschade naar het voorkomen ervan. Kortom: van ziekte en zorg naar gezondheid en preventie. We moeten daarom nu de zorg voor morgen met elkaar anders gaan organiseren.

Ook is niet elke zorgvraag een medische vraag. (Bron: Op onze gezondheid - de noodzaak van een sterkere publieke gezondheidszorg | Advies | Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (raadrvs.nl)) Door meer zelf te doen, samen met anderen en het benutten van informele zorgpartijen, blijft de zorg toegankelijk, uitvoerbaar en betaalbaar. Extra aandacht voor en inzet op preventie is en blijft dus belangrijk. Preventie en gezondheid zijn daarom belangrijke thema’s in de recent gesloten landelijke bestuursakkoorden, zoals het Integraal Zorg Akkoord (IZA), Wonen en Zorg voor ouderen (WoZo), Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), Sportakkoord II. Ook zijn het belangrijke thema’s in het lokale programma Bestuurlijke Opdracht Zorg. Preventie kan helpen gezondheidsachterstanden te verkleinen, gelijke kansen op gezondheid te bevorderen en afvlakking van de groei van de zorgvraag (mede) te realiseren. Voor het lokale gezondheidsbeleid van 2024 en verder, zijn de hierboven genoemde landelijke akkoorden van invloed. Met de ondertekening van het GALA en IZA door o.a. zorgpartijen, zorgverzekeraars, VWS en gemeenten is de strategische samenwerking verstevigd. En zijn er ook, vooralsnog tijdelijke, rijksmiddelen beschikbaar gesteld voor het versterken van o.a. preventie. Een moment dus om te bezien waar het gezondheidsbeleid aanscherping vraagt.

In dit plan leest u onze ambities voor de komende jaren.

Versie 1 | 18-03-24

7

1.4 Onze leidende principes Onze visie op gezondheid, ons mensbeeld en onze overtuiging over wat werkt en impact heeft, gaat vooraf aan de keuzes die we maken. In deze paragraaf lichten we de leidende principes voor het beleid kort toe en schetsen daarmee de kaders.

Gezondheid als gemeenschappelijk doel (On)gezondheid is zoals gesteld de uitkomst van complexe maatschappelijke mechanismen. Het aanpakken ervan reikt dus ook verder dan het individu of een afzonderlijk beleidsterrein. We zien dat gezondheid een gemeenschappelijke waarde kan zijn en daarmee diverse sectoren kan dienen.

Samenwerken voor meer impact Gezondheid is niet alleen een opgave van de gemeente. We zijn met het Gezond010 netwerksamenwer­ king en partnerschappen gestart op basis van gelijkwaardigheid om onze krachten te bundelen en de beweging naar een gezond leven op gang te brengen. Als het belang van en de inzet op gezondheid en preventie bij andere organisaties - zoals werkgevers, zorgverleners, het fysieke- en sociale domein en het onderwijs - ook aandacht krijgt, dan wordt de maatschappelijke impact groter.

Positieve gezondheid In dit brede gezondheidsconcept staat niet langer centraal wat iemand niet kan. Het gaat er juist om wat iemand wél kan, belangrijk vindt en eventueel wil en kan veranderen. Gezond zijn gaat niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid. Maar ook om het vermogen om je aan te passen, welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving. Werken vanuit positieve gezondheid betekent een brede blik houden, vertrekken vanuit het gezondheidspotentieel i.p.v. het gebrek daaraan. Het werken vanuit dit concept biedt kansen om preventie, zorg en welzijn beter met elkaar te verbinden en te vertalen naar de Rotterdamse praktijk van zorg en (preventieve) ondersteuning.

Denken in systemen en mechanismen Bij het bepalen van onze inzet kijken we naar zo veel mogelijk factoren die van invloed zijn en hoe deze factoren elkaar onderling beïnvloeden. In plaats van het kijken naar individuele op zichzelf staande determinanten, zoals overgewicht, kijken we ook naar sociaaleconomische omstandigheden, werk, opleiding, mentale gezondheid en zetten we in op die factoren die de meeste impact leveren. ​We kijken naar diepere oorzaken en hebben oog voor mogelijke ​(onverwachte of perverse) effecten. Dit leidt ertoe dat we wegblijven van geïsoleerde oplossingen binnen het gezondheidsdomein. We streven naar een samenhangende aanpak van interventies (universele, selectieve en geïndiceerde preventie), over de domeinen heen en op verschillende niveaus: landelijk en lokaal in de wijken.​

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

8

Inzet op vroege preventie We streven naar een goede mix van voorzorgsmaatregelen. Het accent ligt op een populatiegerichte en dus collectieve aanpak in plaats van vooral individuele maatregelen. Maar het ene sluit het andere niet uit. Er blijven altijd mensen met een behoefte aan individuele ondersteuning. Door meer aandacht voor een collectieve aanpak, houden we individuele ondersteuning toegankelijk en betaalbaar voor wie het nodig heeft.

Ongelijk investeren voor gelijke gezondheidskansen In ieder gebied, elke wijk en buurt verschilt de gezondheidssituatie. Er liggen in deze diversiteit kansen voor gezondheidsbevordering en -bescherming. Uit onderzoek blijkt dat verschillen in gezondheid al vroeg in het leven ontstaan (in de baarmoeder), doorwerken gedurende de levensloop en zelfs doorgegeven worden aan volgende generaties. Gezondheidsachterstanden zijn terug te dringen door gerichte interventies, die aangrijpen op factoren die ongunstiger zijn voor verschillende groepen. Een voorbeeld hiervan is het aanbieden van gratis fruit op school waar veel leerlingen zitten die in armoede opgroeien of met geldzorgen te maken hebben. Ongelijk investeren creëert zo gelijke kansen en verkleint verschillen. (Bron: Bereiken en betrekken van kwetsbare inwoners met een migratieachtergrond bij (preventieve) gezondheidsinterventies - CEPHIR 2023)

1.5 Rol van het College De gemeente draagt niet alleen met dit plan bij aan de gezondheid. Vanuit diverse beleidsthema’s, opgaven zoals een beter milieu, armoedebestrijding, werkgelegenheid, welzijn en zorg wordt een bijdrage geleverd voor een gezondere stad. Dit college zet diverse rollen in om gezondheidsdoelen te bereiken: aanjager, lobbyist, facilitator, opdrachtgever, regisseur, kadersteller en handhaver. Het college jaagt de beweging aan, kan maatregelen treffen en voorwaarden scheppen voor een gezond leven binnen de wettelijke en financiële kaders. Deze maatregelen worden niet alleen binnen het gezondheidsdomein, maar juist ook daarbuiten genomen, bij armoede, schulden, welzijn, taal en of stedelijk ontwikkeling of economie. Bijvoorbeeld door een rookvrije omgeving, een gezonde leefomgeving die bewegen, ontmoeten en ontspannen bevordert en het handhaven van het alcoholschenkbeleid. Daar waar de wettelijke of financiële kaders niet toereikend zijn, lobbyt dit college voor aanpassing ervan. We behouden ruimte voor vallen en opstaan, samen met de stad, zodat we blijven doen wat werkt voor een gezondere stad. Dit betekent dat we ambities hebben, maar het behalen van deze ambities hebben we niet altijd zelf in de hand.

Ervaringskennis van inwoners centraal Wij bepalen onze inzet zo veel mogelijk in samenwerking met bewoners, ondernemers en organisaties. Voorwaarde is dat er voldoende tijd en ruimte beschikbaar is om samen te verkennen wat nodig is, draagvlak te creëren en wederzijds vertrouwen op te bouwen. De uitkomst van zo’n proces en daarmee de uiteindelijke inzet staat niet bij voorbaat vast. Door ervaringskennis te benutten krijgen we beter inzicht in waar de doelgroepen en bewoners met een kwetsbare gezondheid zich bevinden, wat hen belemmert en wat hen helpt bij een gezond leven. Hiervoor zoeken we inwoners op in de buurten en wijken om in gesprek te gaan over wat hen helpt of belemmert een gezond en actief leven te leiden.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

9

2. Ambitie, focus, strategie

2.1 Gezonde inwoners in een gezonde stad Rotterdammers van jong tot oud, ongeacht hun achtergrond, buurt of sociaaleconomische status kunnen een gezond en actief leven leiden. In 2040 zijn de gezondheidsachterstanden verkleind en hebben alle Rotterdammers meer levensjaren in goede gezondheid en ervaren hun gezondheid positiever dan nu. Dat is onze ambitie.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Het college wil dat iedereen in 2040 een gezonder leven kan leiden en dat de groepen, die op achterstand staan, een grotere stap hebben kunnen zetten. De periode tot 2040, met meerdere achtereenvolgende colleges, is nodig om de verschuiving naar meer gezondheid te realiseren. Sociale en culturele normen zijn hardnekkig en slechte gezondheid, armoede, ongezonde leefomgeving die van generatie op generatie is doorgegeven, lossen we niet op in drie jaar, maar we zetten wel een volgende stap.

Versie 1 | 18-03-24

10

De beoogde resultaten ervaren gezondheid onder Rotterdammers neemt toe en · De nadert het landelijk gemiddelde in 2040. verschillen in ervaren gezondheid tussen hoge en lage · De inkomens nemen af en het verschil nadert het landelijk

· ·

gemiddelde in 2040. Het aantal levensjaren in goede gezondheid neemt toe en nadert eveneens het landelijk gemiddelde in 2040. Rotterdammers beoordelen hun leefomgeving in wijken/ buurten waar het oordeel nu onder het gemiddelde is positiever. De scores zijn dichter het gemeentelijk gemiddelde in 2040.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

2.2 Focus In aansluiting op Heel de Stad kiezen we ervoor deze extra’s in te zetten voor jeugd (-1 tot 18 jaar), volwassenen in een kwetsbare positie of met gezondheidsachterstanden en ouderen boven de AOW leeftijd. We kiezen voor deze focus om een aantal redenen. De belangrijkste hiervan is de verwachte impact voor het individu en samenleving. Jong geleerd is oud gedaan. Inzetten op een goede gezondheid vroeg in het leven van kinderen, levert veel op voor de lange termijn en heeft impact op Rotterdammers en hun gezinnen. We zien echter dat er ook groepen zijn die in een kwetsbare situatie belanden door ziekte, aandoening, werkloosheid, schulden, etc. en we hebben ervaren dat gezondheid en activering mooi samengaan. Door actief te werken aan een betere gezondheid vinden veel mensen met een kwetsbare financiële positie en een grote afstand tot de arbeidsmarkt toch een baan vinden of hebben minder zorg of medicijnen nodig. Daarnaast hebben we te maken met vergrijzing. De komende 4 jaar komen er elk jaar zo’n 7.000 65-plussers bij. Als zij langer vitaal blijven, kunnen zij langer zelfstandig thuis wonen, gebruiken zij minder zorg en participeren zij meer.

Versie 1 | 18-03-24

11

2.3 Strategie Om de impact te vergroten werken we met een heldere strategie. Deze strategie kent een drietal lijnen met activiteiten. De strategie is gelaagd, en richt zich naast het individu ook sterk op de systemen en context. Het oplossen van het gezondheidsvraagstuk bij de inwoners te beleggen is niet effectief, wetende dat de fysieke en sociale omgeving zo’n grote rol speelt. Beleid dat zich volledig richt op gedragsverandering van het individu zal niet slagen, zonder veranderingen in de maatschappij en omgeving.

1. Vergroten van het begrip en kennis over gezondheid in de samenleving, gezondheid als waarde.

We richten onze acties daarom op het versterken van drie sporen:1 1 Raad Volksgezondheid en Samenleving: Een eerlijke kans op gezond leven 2021, Op onze gezondheid 2023, Strengthen community capacity to create their own healthy future, Vermeer et al.

2. De waarde van gezondheid buiten het gezondheidsdomein verzilveren in domeinoverstijgende samenwerking (health for all policies).

3. De kracht/zelfregie van inwoners ondersteunen als het gaat om hun gezondheid.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

12

3. Wat gaan we doen?

Uit onderzoek naar de factoren die het meest van invloed zijn op gezondheid komt een aantal clusters van factoren naar voren. Fysieke leefomgeving, sociale leefomgeving, bestaanszekerheid (sociaaleconomische positie), gezondheidsvaardigheden en leefstijl (onder andere voeding, sport en bewegen). Om een verbetering in de gezondheid te realiseren is het nodig deze factoren in samenhang te zien, te beïnvloeden en de onderliggende mechanismen te herkennen. Daarnaast is het nodig een aantal (rand) voorwaarden voor preventie te behouden en te verbeteren.

Om de ambitie die in het vorige hoofdstuk is geformuleerd te behalen, hebben we verbeterdoelen gesteld, zogenaamde ER-doelen tot 2040. ER-doelen beschrijven een verbetering ten opzichte van de 0-situatie. Het gaat om doelen zoals betER, meER, sterkER. Deze doelen zijn niet SMART beschreven, maar geven de beoogde richting van de beweging aan. De acties die aan deze doelen moeten bijdragen zijn wel SMART, net als de beoogde (tussen)resultaten. We willen de beweging langs een aantal sporen versterken. Deze worden hieronder kort toegelicht en in de daaropvolgende paragrafen (3.1 t/m 3.6) verder uitgewerkt. In deze uitwerking is aandacht voor de ambities, acties, beoogde (tussen)resultaten en partners. Een uitgebreid overzicht van de geplande activiteiten voor 2024-2025 is te vinden in de uitvoeringsagenda. Dit is als bijlage 1 toegevoegd. Tevens in bijlage 2 vindt u ook een beknopte feitenkaart gebaseerd op de GGD Gezondheidsmonitors.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

13

1. Een gezondere fysieke woon- en leefomgeving voor Rotterdammers Alle Rotterdammers zijn gebaat bij een omgeving die gezond leven mogelijk maakt en die belemmeringen wegneemt. Een leefomgeving die de mentale en fysieke gezondheid, gezond gedrag en een gezonde leefstijl bevordert, die groen en veilig is, en waarbij aandacht is voor milieukwaliteit en mogelijkheden voor ontspanning en ontmoeting in de woon- en leefomgeving.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

2. Meer Rotterdammers hebben een stabiele bestaanszekerheid De aanpak van gezondheidsachterstanden vraagt én minder stress rondom wonen, werk en inkomen (verbeteren van de bestaanszekerheden) én het beter omgaan met stress, besef van veerkracht en weerbaarheid (bevorderen gezondheidsvaardigheid). Bestaanszekerheid is niet alleen vanwege stress een relevante factor. Het is ook bepalend voor toegang tot gezonde voeding, sport- en cultuurdeelname en zorgvoorzieningen.

3. Meer Rotterdammers hebben een duurzame en stevige sociale basis Een goed sociaal netwerk is belangrijk voor ieders gezondheid omdat er dan ook eerder signalering is van problemen. Maar ook omdat een netwerk zeer bepalend is voor de eigen regie en veerkracht van mensen. Verbetering van de sociale basis van Rotterdammers leidt naar verwachting tot meer welzijn en gezondheidswinst en minder beroep op zorg.

Versie 1 | 18-03-24

14

4. Meer Rotterdammers hebben goede gezondheidsvaardigheden en een gezondere leefstijl Naast de fysieke en sociale omgeving spelen individuele gezondheidsvaardigheden en keuzes een rol bij gezondheid. Goede gezondheidsvaardigheden leiden vaker tot een gezonde leefstijl, fysiek en mentaal.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

5. Betere basis voor preventie Naast de thematische acties en activiteiten is er ook een aantal overkoepelende onderwerpen die randvoorwaarden scheppen voor het vergroten van de impact van preventie op gezondheid. Deze gaan als een ‘satéprikker’ door alle thema’s. Dit zijn vaak trajecten van een lange adem waar veel partners bij betrokken zijn en waarbij de gemeente niet altijd aan het stuur zit.

Denk hierbij aan het verbeteren van de samenwerking tussen medisch en sociaal domein, digitalisering, verschuiving van het perspectief in de zorg van curatie naar preventie en domeinen verbinden langs gezamenlijke doelen. Hierbij hoort ook een deugdelijke uitvoering van de wettelijke taak van de gemeente in het kader van de Wet Publieke gezondheid t.a.v. o.a. infectieziektebestrijding, monitoring etc. door de GGD Rotterdam Rijnmond.

Versie 1 | 18-03-24

15

Tot slot De uitdaging is om onze inwoners op een passende wijze te ondersteunen, te informeren en te bereiken met een goede en zo veel mogelijk collectieve preventieve gezondheidsaanpak met daarbij respect voor hun autonomie. En we willen de voorwaarden creëren voor gezond leven, terwijl we rekening houden met de diverse invloeden van systemen/mechanismen waar onze inwoners mee te maken hebben zoals. De toeslagensystematiek, verregaande digitalisering maar ook sociale mechanismen als culturele normen, discriminatie en uitsluiting. Dit vraagt om een brede aanpak met een lange adem.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

16

3.1 Een gezondere woon- en leefomgeving Waarom? De leefomgeving is (onbewust) van grote invloed op leefstijlkeuzes en gedrag (Bron: Daniël Kahneman, Thinking fast and slow). Onze leefomgeving draagt vaak niet bij aan gezondheid en stimuleert het aannemen en volhouden van een gezonde levensstijl niet. Vooral in minder welvarende wijken is dat zichtbaar in een overvloed aan ongezond voedselaanbod (een toename van 67% sinds 2004), een afname van ‘vers’ aanbod, een ongezondere woningvoorraad, een stenige leefomgeving met weinig mogelijkheden voor bewegen of ontmoeting, meer hittestress, etc. Maar ook op andere plekken in de stad worden we omringd door reclames voor en aanbiedingen van ongezond voedsel, gokken en alcohol.

We bouwen met deze drie aspecten door aan een gezonde leefomgeving waarbij de kwaliteit van leven centraal staat. (Bron: Position-paper-Samenwerken-aan-degezonde-leefomgeving.pdf (vng.nl)). We zien kansen voor verbetering. Met omgevingsinterventies bereiken we in potentie alle Rotterdammers, óók de moeilijk bereikbare doelgroepen. Hierbij hebben we extra aandacht voor kinderen en jongeren.

De leefomgeving nodigt niet alleen uit tot ongezonde keuzes, ook is deze in zichzelf vaak ongezond. Aangetoond is dat het milieu verantwoordelijk is voor 6% van de ziektelast. In bepaalde stedelijke omgevingen is die bijdrage rond de 11%. De invloed van de leefomgeving ligt tussen de 6 en 15%. Ongezond gedrag, beïnvloed door een ongezonde leefomgeving, is verantwoordelijk voor bijna 20% van de ziektelast (Bron: RIVM, 2023). Alle Rotterdammers zijn gebaat bij een omgeving die gezond leven mogelijk en vanzelfsprekend maakt en die belemmeringen wegneemt. Een gezonde leefomgeving staat omschreven als een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is. De leefomgeving kan de gezondheid: tegen elementen die de gezondheid schaden, zoals blootstelling aan · beschermen: schadelijke stoffen, hitte en UV- straling, ongezonde voeding etc.; elementen die de gezondheid juist actief bevorderen, zoals een groene · bevorderen: en beweegvriendelijke omgeving; elementen in de leefomgeving die bijdragen aan het mogelijk maken van · faciliteren: gezondheid, zoals een veilige omgeving of goede basisvoorzieningen (Bron: Leefomgeving en gezondheidsverschillen, Pharos 2023).

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

17

Ambities

Actielijnen

We streven naar:

ondersteunen de ontwikkeling van juridische instrumenten · We waarmee de gezondheid van de voedselomgeving gemeten en

gezondere voedselomgeving met speciale aandacht voor de · een kindomgeving en de horeca; en betaalbaar gezond voedsel met name in wijken met · toegankelijk gezondheidsachterstanden; rookvrije buitenruimten in de stad, met een focus op plekken · meer waar kinderen/jongeren vaak komen; openbare ruimte die geschikt is voor informeel sporten dichtbij · een huis en die uitnodigt tot bewegen; terugdringen van schadelijke invloeden van luchtvervuiling, · het geluidsoverlast, bodemverontreiniging, UV-straling en hitte.

· · · · · ·

Gezondheidsaanpak Rotterdam

getoetst kan worden en die het stap voor stap realiseren van een gezonde balans in het aanbod op termijn mogelijk maken. We stimuleren en faciliteren horecaondernemers die hun menukaart duurzamer en gezonder willen maken. We onderzoeken hoe we gezond en betaalbaar koken in wijken met gezondheidsachterstanden kunnen ondersteunen. We ondernemen acties samen met onze netwerkpartners voor een ‘rookvrije generatie’ in de buitenruimte. We stimuleren gezonde activiteiten in de buitenruimte zoals Urban sports, fietsen, lopen en bewegen door aanpassingen in de buitenruimte te doen en programmering aan te jagen. We stimuleren bewustwording rondom de schade van UV-straling en hittestress, door middel van het delen van kennis en het aanleren van vaardigheden. We nemen maatregelen gericht op luchtkwaliteit, geluid, hitte, schadelijke stoffen.

Versie 1 | 18-03-24

18

Beoogde resultaten randvoorwaarden voor gezond koken in de wijken met · De achterstanden zijn in beeld gebracht in 2025. zoveel mogelijk plekken waar veel kinderen komen · Op ontmoedigen we het roken door een tegel ‘Rookvrij’ te plaatsen. deze collegeperiode wordt 20 ha extra groen gerealiseerd en/of · deIn planvorming daarvan afgerond. Er worden nieuwe groene verbindingen gerealiseerd. Bewoners · kennen deze en gebruiken ze voor ontspanning, sporten en

· · · · · ·

bewegen, en worden door welzijnspartijen hierin gestimuleerd. Bewoners zeggen in 2025 dat ze vaker lopen of verder lopen dan nu. Bewoners die nu nog voor korte ritten de auto pakken, zeggen in 2025 dat ze vaker lopen (of fietsen) dan nu. Klimaatadaptieve maatregelen in 2026 beschermen onze inwoners tegen zon en hitte (zoals benoemd in het Rotterdams Weerwoord). Inwoners in wijken met gezondheidsachterstanden zijn ondersteund bij fietsen door lessen en materiaal. Ten minste 50% basisscholen, kinderopvanglocaties en sportclubs hebben beleid op betere bescherming tegen UV in 2026. In samenwerking met de GGD vergroten we de bewustwording over gehoorschade en stimuleren we het dragen van oordoppen. Er worden meer matregelen genomen tegen gehoorschade collectief en individueel.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

19

Actieve mobiliteit Lopen en fietsen

Met welke beleidskaders en -opdrachten kunnen we verbinden om impact te vergroten en ambities te bereiken? Gezonde Rotterdammers Ontmoeten en verblijven

Bevorderen van bewegen, ontmoeten en verblijven

Welzijn

Sporten en spelen

Vergroening

Klimaat Beschermen tegen hittestress, UV, allergie

Luchtkwaliteit

Geluid

Gezonde Leefomgeving

Welke belangrijkste in- en externe partners hebben we nodig om ons resultaat te bereiken?

partners zijn het Voedingscentrum, RIVM, ministeries · Landelijke van VWS, BZK, IW en LNV, JOGG, partners in de City Deal Gezonde

· ·

en Duurzame Voedselomgeving. Interne partners zijn vooral clusters, directies en afdelingen, die de leefomgeving direct of indirect beïnvloeden, zoals het cluster Stadsontwikkeling met de directies stedelijke ontwikkeling, economie en duurzaamheid en gebiedsontwikkeling. Binnen het cluster Maatschappelijke Ontwikkeling gaat het om de afdelingen Onderwijs en Sport en de GGD.

De belangrijkste lokale externe partners zijn bewoners, (horeca) ondernemers, Blue City voedselaanbieders, vervoersbedrijven, speel- en verblijfsplekken, scholen, sportaanbieders, inkoop- en subsidierelaties, welzijnspartners.

Beschermen tegen gezondheidsschade

Rookvrije omgeving

· Groenagenda · Duurzaamheidsbeleid Weerwoord · Rotterdams Mobiliteitsagenda · Sportnota · Fitte Generatie · Heel de Stad ·

Gezonde voedselomgeving

Figuur: Gezonde rotterdammers in een gezonde leefomgeving

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

20

3.2 Meer Rotterdammers hebben een stabiele bestaanszekerheid Waarom? Bestaansonzekerheid hangt samen met een slechte gezondheid en niet of minder participeren. Factoren, zoals de sociaaleconomische achtergrond, de geletterdheid van mensen en de toegang tot zorg zijn hierop van invloed. Bestaansonzekerheid en de hieraan gerelateerde chronische stress gaan vaak samen met een slechtere (mentale en fysieke) gezondheid en een verminderd cognitief functioneren (Bron: Bovens et al., 2017; Luijben et al., 2019; Jungmann e.a., 2020). Dit werkt negatief door op de maatschappelijke participatie en leidt tot slechtere gezondheid, meer zorggebruik en een lagere levensverwachting (Bron Pharos 2021; Naper 2009). Bij armoede en gezondheid is sprake van een vicieuze cirkel. Rotterdammers in armoede hebben slechtere woonomstandigheden (qua binnenklimaat, schimmels, duurzaamheid, ruimte, etc.), minder mogelijkheden om buiten te spelen, te sporten, of zich terug te trekken voor het maken van huiswerk. Wie weinig te besteden heeft, heeft onvoldoende middelen voor leer- of sportmaterialen, een gezond ontbijt of een gezonde lunch om mee te nemen naar school. Dit kan leiden tot minder goede leerprestaties, achterstanden, een lager schooladvies en uiteindelijk tot lager betaald en fysiek zwaarder werk onder slechtere arbeidsomstandigheden.

Vervolgens leidt dit tot meer gezondheidsrisico’s, minder middelen om te investeren in een gezonde leefstijl, meer geldzorgen en meer stress. Zo is de cirkel rond.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Goede, betaalbare en begrijpelijke zorg

Achterliggende oorzaken van verschillen in ervaren gezondheid

Werksituatie Bestaanszekerheid Leefomstandigheden Sociaal netwerk, kennis en vaardigheden

Figuur: Achterliggende oorzaken van verschillen in ervaren gezondheid Bron: https://www.pharos.nl/factsheets/sociaaleconomische-gezondheidsverschillen-segv/

Ook de bijkomende gezondheidseffecten van armoede en schulden zijn groot. Mensen ervaren vaak schaamte en voelen zich gestigmatiseerd en van de samenleving buitengesloten (Bron: Marttila et al., 2010). Negeren van deze belangrijke factoren in de gezondheidsaanpak is onmogelijk. Dit zijn de onderliggende mechanismen die om een oplossing vragen voor meer gezonde inwoners. Ongezond zijn is zelden een bewuste keuze maar vaak een uitkomst van kansenongelijkheid. Hoe dit college meer bestaanszekerheid kan bieden, is vastgelegd in de aanpak van armoede en schulden ‘Rotterdam is voor iedereen.’ Meer samenhang in de aanpak van armoede en gezondheid leidt tot meer bewustwording over deze samenhang, kan erger voorkomen door integrale inzet en het leidt tot meer resultaat. Specifiek zien we dat armoede via chronische stress, het ontbreken van toegang tot voorzieningen en een gezonde leefstijl en leefomstandigheden de gezondheidsachterstanden versterkt. Hieruit volgen de volgende doelen.

Versie 1 | 18-03-24

21

Ambities

Actielijnen

We streven naar:

ondersteunen de toegang tot gezonde voeding, sporten en · We bewegen en ontspannen voor inwoners met een laag inkomen en

verbeteren van de toegang tot voorwaarden voor gezond leven · het voor inwoners met een laag inkomen; bij inwoners in een kwetsbare positie; · stressreductie ondersteuning bij toegang tot (preventieve) zorg. ·

Gezondheidsaanpak Rotterdam

· · ·

hun kinderen door financiële drempels weg te nemen. We werken aan stressreductie door het bieden van stresssensitieve dienstverlening. We ondersteunen bij de toegang tot preventieve zorg in het VGZ-pakket en tandartsenzorg. We verbeteren de samenhang door interventies beter in beeld te hebben, samenwerking te stimuleren en integraliteit te realiseren met het positieve gezondheidsconcept.

Versie 1 | 18-03-24

22

Beoogde resultaten scholen doen mee met de (onderzoeks)pilot om gratis · 5schoollunches te verstrekken. Behoud van voorzieningen om kinderen uit de lage · inkomensgroepen te ondersteunen bij sport- en cultuuractiviteiten. gebruik van de gemeentepolis voor de laagste inkomens blijft · Het op peil en de toegang tot tandartszorg is verbeterd. 200-300 inwoners zijn via een outreachende pilot · Ongeveer schuldenaanpak op de huisartsenpraktijk in 2 wijken met schulden

·

en armoedeproblematiek ondersteund. Integraliteit is toegenomen tussen armoede- en schuldenaanpak en er zijn minimaal 5 nieuwe verbindingen tussen interventies uit de afzonderlijk domeinen

Met welke beleidskaders en -opdrachten kunnen we verbinden om impact te vergroten en ambities te bereiken? Gemeente:

Opdracht Zorg. Pilot bestaanszekerheid · Bestuurlijke Heel de Stad · Armoedebeleidsplan, Rotterdam voor iedereen · Beleidskader participatie: Werk is geweldig! · Integraal zorg akkoord (IZA)/Gezond en · Actief Leven Akkoord (GALA)

Landelijk:

Pharos, Divosa, Movisie, Citydeal Gezonde en · NIBUD, Duurzame Voedselomgeving

Welke belangrijkste in- en externe partners hebben we nodig om ons resultaat te bereiken?

Rijnmond Dokters, Werk en Inkomen, MOW (o.a. afdeling · VGZ, P010, Grip op Geldzaken), team Sociale Zekerheid, team Welzijn, Sinefuma, Rotterdam, Circulair, Team NXT, SharEaty, Vakmanstad, Jeugdsportfonds, St. Meedoen, welzijnspartijen

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

23

3.3 Meer Rotterdammers hebben een duurzame en stevige sociale basis Waarom? De meeste Rotterdammers lukt het om op eigen kracht een gelukkig en betekenisvol leven op te bouwen. Een veilige sociale omgeving en sociale contacten dragen hieraan bij. Maar niet iedereen groeit op in dezelfde omgeving en onder dezelfde omstandigheden. Sommige inwoners hebben bijvoorbeeld te maken met problemen in het gezin of met andere tegenslagen. Daarbij is het fijn om niet alleen te staan. Naast een eigen sociaal netwerk is er ook een netwerk van professionals en vrijwilligers dat klaarstaat om te ondersteunen, adviseren en op weg te helpen als dat nodig is. Vanuit het beleidskader ‘Heel de Stad (2021-2026)’ zet de gemeente in op een goede sociale basis in de wijken en buurten. We gaan daarbij uit van de kracht van Rotterdammers, ook als zij (tijdelijk) niet (volledig) zelfredzaam zijn. We streven naar een stad waarin mensen naar elkaar omzien. Rotterdammers krijgen de ruimte om hun betrokkenheid en talenten in te zetten voor medebewoners, die een helpende hand nodig hebben. Ook werken we met o.a. het jeugdpreventiekader aan een veilige sociale omgeving van jongs af aan. Bijvoorbeeld door het versterken van de sociaal-emotionele vaardigheden van jeugdigen en opvoedondersteuning voor ouders.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

In verband met de druk op de zorg is het belangrijk om bij (beginnende) gezondheidsproblemen, waar mogelijk (collectieve) zelfredzaamheid en toeleiding naar laagdrempelig aanbod in de wijk te versterken of ontwikkelen. Waar mogelijk, stimuleren we hulp of ondersteuning door familie, buren, vrijwilligers of maatschappelijke organisaties in plaats van professionele zorg of ondersteuning. Door onvoldoende samenwerking tussen informele en formele zorgpartijen worden kwetsbaarheden of problematiek bij bewoners niet altijd op tijd gezien. Of worden zij te laat of helemaal niet geholpen. Bovendien zien we dat buurtinitiatieven vaak afhankelijk zijn van kortdurende financiering. Daardoor blijven dit soort initiatieven kwetsbaar en krijgen ze te weinig voet aan de grond. Daarom versterken we het informele veld. Zodat alle Rotterdammers van 0 tot 100 jaar, die vrijwilligers, burenhulp of mantelzorgondersteuning nodig hebben, deze dichtbij huis kunnen vinden. Het is niet de bedoeling dat vrijwilligers het werk van de zorg volledig overnemen. Maar een goede sociale basis helpt bij het voorkomen, signaleren van of ondersteunen bij (chronische) stress, eenzaamheid of andere problematiek. Daarom is het van belang om de sociale basis en het zogenoemde ‘voorliggende veld’ van buurt- en mantelzorg en vrijwilligers, verder te versterken.

Versie 1 | 18-03-24

24

Ambities We streven naar: sociale omgeving voor kind en jeugdigen; · veiligere het verminderen van sociale eenzaamheid bij jongeren en ouderen · in wijken met gezondheidsachterstanden; vergroten van het bereik bij lichte ondersteuningsvormen · het (informele zorg en mantelzorg, jeugdpreventiekader) en gelegenheden voor ontmoeting in de buurten (zonder indicatie).

Actielijnen bieden effectieve preventieve ondersteuning gericht op de · We sociaal emotionele ontwikkeling van kinderen en jeugdigen. stimuleren de samenredzaamheid rond gezondheid en zorg in · We wijken waar gezondheid onder druk staat. stimuleren de bespreekbaarheid van eenzaamheid en · We ontwikkelen met de doelgroep daarvoor acties. ondersteunen mantelzorgers om overbelasting te voorkomen. · We We versterken de samenwerking tussen formele en · informele zorg gefaseerd in wijken. We faciliteren ontmoetingen rond het thema gezondheid in wijken · met de grootste gezondheidsachterstanden. starten in Schiebroek en in Bloemhof een integrale aanpak · We ‘bestaanszekerheid’ (pilot integrale wijkaanpak i.h.k.v. Bestuursopdracht Zorg), waar samenredzaamheid onderdeel van is.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

25

Beoogde resultaten gebruik van de diverse vormen van mantelzorgondersteuning · Het neemt toe. zijn tools beschikbaar voor het bespreekbaar maken en het · Ersignaleren van eenzaamheid zowel onder ouderen als jongeren. wordt beter gebruik gemaakt van de mogelijkheden die · Erinformele zorgpartijen in de wijken bieden en informele partijen

·

zijn versterkt. Er wordt beter gebruik gemaakt van de ondersteuning uit het jeugdpreventiekader.

Met welke beleidskaders en -opdrachten kunnen we verbinden om impact te vergroten en ambities te bereiken?

· Welzijnsopdracht Zorg · Informele Mantelzorg · Aanpak Eenzaamheid · Actieprogramma Ouderen ‘Goud voor Oud’ · Armoede en schulden (project Samen Versterken) · Bestuursopdracht Zorg (Spoor Bestaanszekerheid) · Jeugdpreventiekader · Actieplan vastpakken en niet meer loslaten · Onderwijsbeleid ·

Welke belangrijkste in- en externe partners hebben we nodig om ons resultaat te bereiken?

· Mantelzorgers · Welzijnspartijen ondernemers · Sociaal Buurtinitiatieven · Levensbeschouwelijke en religieuze organisaties ·

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

26

3.4 Meer Rotterdammers hebben betere gezondheidsvaardigheden en leefstijl Waarom? Volgens het Nivel is 1 op de 4 volwassen Nederlanders onvoldoende of beperkt in staat om informatie over gezondheid en gezondheidszorg te vinden, te begrijpen en te gebruiken voor beslissingen over de eigen gezondheid en zorg. Gezondheidsvaardigheden zijn van groot belang voor het behouden of versterken van de eigen gezondheid en voor een gezonde leefstijl. Een ongezonde leefstijl is verantwoordelijk voor bijna 20% van de ziektelast volgens het RIVM. Chronische ziekten, zoals diabetes en hart- en vaatziekten veroorzaken de meerderheid van de ziektelast in Nederland. De helft van de ziektelast door deze chronische aandoeningen is toe te wijzen aan een ongezonde leefstijl. Alcohol veroorzaakt in onze samenleving zowel lichamelijke, psychische en maatschappelijke schade die te voorkomen is als men zich houdt aan de richtlijn van het WHO; drink niet of maximaal 1 glas alcoholhoudende drank per dag. Een gezonde leefstijl verkleint de kans op ziekten en chronische aandoeningen.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Goede mentale gezondheid is geassocieerd met een 15 tot 20 jaar langere levensverwachting dan de levensverwachting van mensen met een slechte mentale gezondheid (Trimbos). Dit komt onder meer doordat mensen met een goede mentale gezondheid sneller herstellen van lichamelijke ziekten. Zij voelen zich niet alleen beter, maar voelen zich ook vaker verbonden met elkaar en zorgen over het algemeen goed voor hun kinderen. Verder zijn zij productief en zijn ze van betekenis voor hun directe omgeving. We zien echter dat velen in Rotterdam over onvoldoende kennis en vaardigheden beschikken om hun leefstijl te verbeteren. Nog los van de omstandigheden die eventueel hun leefstijl negatief beïnvloeden, of de keuzes die Rotterdammers zelf maken. Om het onbenutte gezondheidspotentieel te versterken en daarmee gezondheidswinst te boeken willen we een aantal zaken verbeteren.

Versie 1 | 18-03-24

27

Ambitie We streven naar: (digitale) gezondheidsvaardigheden in wijken met · betere gezondheidsachterstanden (buurtenaanpak); toename van het gebruik van (preventieve) zorg en · een ondersteuning met name in wijken met gezondheidsachterstanden; toegankelijkheid van het aanbod van ondersteuning en zorg · goede voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden; positieve verandering t.a.v. de leefstijlthema’s (roken, bewegen, · een alcohol, drugs, overgewicht en mentale gezondheid); toegankelijker maken van een actievere leefstijl voor o.a. · het chronisch zieken, mensen met een beperking en statushouders.

Actielijnen bieden trainingen/bijeenkomsten aan, gericht op het vergroten · We van de (individuele) gezondheidsvaardigheden. ontwikkelen een ‘buurtaanpak’ waarop buurten/wijken door · We kunnen pakken. stimuleren en faciliteren zorgorganisaties bij het toegankelijker · We maken van hun diensten voor bewoners met

· · ·

gezondheidsachterstanden. We vergroten de kennis en vaardigheden t.a.v. roken2, bewegen, overgewicht, alcohol en drugs en mentale gezondheid met als focus jeugd en (jong)volwassenen, opvoeders en (zorg)‌professionals. We bieden ondersteuning bij overgewicht en stoppen met roken. We faciliteren een betere verwijzing naar beweeg- en sportaanbod vanuit gezondheidsinterventies en zetten o.a. in op het voorkomen van vallen bij ouderen.

2 Onder roken valt zowel sigaretten, sigaren, vapen, pijp en shisha.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

28

Beoogde (tussen)resultaten van Rotterdammers en de · Gezondheidsvaardigheden organisatiekracht in buurten waar de ‘buurtaanpak’ is ingezet,

· · · · · ·

is toegenomen en inwoners weten beter de weg te vinden in relatie tot hun gezondheid. Er zijn jaarlijks minimaal 5 Rotterdamse welzijn- en zorgorganisaties gezondheidsvaardiger geworden dan in 2023. Tot 2026 ronden jaarlijks gemiddeld 5.000 kinderen en jongeren (en/of hun ouders/verzorgers) een goed onderbouwde of bewezen effectieve preventieve jeugdinterventie af (collegetarget). Tot 2026 realiseren we een toename van 10% in de sportdeelname en een toename van 10% in het voldoen aan de beweegrichtlijnen (collegetarget). De acties uit het preventie en handhavingsplan alcohol en drugs hebben geleid tot meer bewustzijn en afname van drugsen alcoholgebruik. Ouderen (65+) bewegen meer dan nu en vallen minder vaak doordat de sport- en beweegdeelname toeneemt. Mentale gezondheid is bespreekbaar gemaakt en er zijn tools en trainingen beschikbaar voor ondersteuning van het gesprek hierover.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

29

Met welke beleidskaders en -opdrachten kunnen we verbinden om impact te vergroten/ambities te bereiken? Lokaal

Voorkomen en versterken · Jeugdpreventiekader, Preventie en handhavingsplan drugs en alcohol 2023-2027 · Sportnota 2021+ · Rotterdam loopt/Rotterdam fietst · Taalbeleid · GGD Rotterdam Rijnmond · Rotterdams Onderwijs Beleid · Heel de Stad · Digitale Inclusie ·

Landelijk

Preventieakkoord · Landelijk Landelijke aanpak ‘Mentale gezondheid: van ons allemaal’ · Fitte Generatie · Global Active City en Global Wellbeing · Beweegalliantie · Sportakkoord II · Alliantie Gezondheidsvaardigheden ·

Welke belangrijkste in- en externe partners hebben we nodig om ons resultaat te bereiken? Er is weinig bekend over gezondheidsvaardigheden. Er is een kans voor onder andere wetenschappers om hieraan bij te dragen. Cephir, Healthy’R, Trimbos, Alliantie gezondheidsvaardigheden, Pharos zijn partners om mee in gesprek te gaan. Sportpartijen, eerstelijnszorg, Welzijnspartners, GGD, Rijnmond Dokters, Informele (zorg)partijen, onderwijsinstellingen, aanbieders van preventieve interventies (Indigo, VGZ, YOUZ, St. Mano) en Bibliotheek Rotterdam spelen allemaal een rol in de uitvoering.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

30

3.5 Betere basis voor preventie Naast de thematische onderwerpen werken we aan de verdere versteviging van het fundament onder preventie. Dit doen we langs een aantal verandersporen: 1. Preventie- infrastructuur 2. Preventie in de zorg 3. Digitalisering 4. Domeinverbindend samenwerken

1. Preventie- infrastructuur Samenwerking tussen medisch en sociaal domein is noodzakelijk om de juiste zorg en ondersteuning op de juiste plek te bieden. Vanuit het project wijkpreventieketen wordt gebouwd aan randvoorwaarden voor een preventie- infrastructuur. Het is een complexe opgave om de twee werelden aan elkaar te knopen door de verschillende belangen, financieringen en taal. Maar er worden gezamenlijke stappen gezet, die uiteindelijk moeten bijdragen aan de houdbaarheid van ons gezondheids- en zorgstelsel. Deze samenwerking zal ook de komende jaren onze energie en inzet vragen. Hier geven we invulling aan door: een goede verbinding en afstemming tussen welzijn, preventie en eerste- en tweedelijnszorg te realiseren en zo ook bij te dragen aan de zorgopgaven. Hiervoor zijn er vijf ketenaanpakken, die we de komende periode verder ontwikkelen: Stevige Start, Valpreventie, Gezond Gewicht voor volwassenen en jeugd en Welzijn op Recept.

We hebben de volgende ambities:

implementeren de 5 genoemde ketenaanpakken samen met zorgverzekeraars en GGD-RR. · We De ketenaanpakken zijn in 2025 beschikbaar. · We zetten de wijkpreventieketen voort in samenhang met IZA (integrale wijkaanpak) en BOZ.

2. Preventie in de zorg Iedere Rotterdammer verdient een eerlijke kans op een gezond, veilig en betekenisvol leven (‘Heel de Stad 2021-2026’). Een ambitie die onder druk staat, omdat het aantal ouderen en het aantal mensen met een (chronische) ziekte of psychosociale problematiek toeneemt. Om kwalitatieve zorg en ondersteuning beschikbaar te houden voor Rotterdammers die het nodig hebben, moeten we nadenken over hoe we zorg en ondersteuning kunnen voorkomen, uitstellen of verkorten. Dit vraagt om een transitie naar een meer preventieve werkwijze. Daarbij ligt de nadruk op de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen en niet op beperkingen of ziekten. Daarom willen we vanuit de Bestuursopdracht Zorg en het Integraal Zorgakkoord de (collectieve) zelfredzaamheid van Rotterdammers vergroten. Dat doen we onder andere door: hoe het gebruik van het concept positieve gezondheid door welzijns- en zorgprofessionals · Verkennen ingezet kan worden. hoe welzijn, zorg en ondersteuning doorontwikkeld kunnen worden naar een · Verkennen herstelgerichte aanpak.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

31

3. Digitalisering

4. Domeinverbindend samenwerken

Digitalisering en eHealth zijn belangrijk om gezondheid te helpen behouden, vergroten en zorg of ondersteuning toegankelijk te houden. Het verzamelen en inzetten van (gezondheids)data, gegevensuitwisseling tussen het medisch en sociaal domein, het bieden van digitale zorg en ondersteuning, digitale vaardigheden van bewoners en professionals zijn concrete uitdagingen. Digitale vaardigheden beïnvloeden de gezondheidsvaardigheden. Dit geldt wanneer zorg en ondersteuning meer digitaal en via eHealth wordt geboden. Digitalisering van aanbod wordt namelijk toegepast om ondersteuning makkelijker toegankelijk te maken of arbeidskrachten te ontlasten zodat ze beschikbaar blijven voor groepen of cliënten, die minder digitaal vaardig zijn of niet passend met eHealth kunnen worden ondersteund. Daarom geven we aandacht aan digitalisering in gezondheidsbeleid en uitvoering Wmo en welzijn. Dit doen we vanuit de verschillende rollen die de gemeente heeft:

Gezondheid overstijgt een individuele verantwoordelijkheid. Gezondheid centraal stellen, binnen andere beleidsterreinen van de gemeente, maar ook in relatie tot het bedrijfsleven, onderwijs en de inwoners, zorgt voor meer impact. Vanuit het gezondheidsdomein binnen de gemeente gaan we door met het agenderen van het belang van gezondheid in andere beleidsdomeinen. Dit doen we vanuit de visie dat het inzetten op gezondheid op heel veel vlakken winst oplevert. Het doel van deze health for all policies is meer samenwerking en integraliteit in besluiten en acties, die gezondheid en een gezonde leefomgeving binnen de gemeente bevorderen, samen met alle partners. We geven hier invulling aan door: van duurzame samenwerking met andere terreinen, te beginnen bij · Versterken partners binnen sport, het fysieke domein, armoede, schulden en werk, in het belang

toegankelijke, betaalbare, passende en veilige digitale ondersteuning en van de langetermijn transitie. · Stimuleren eHealth in zorg en welzijn. van het netwerk van Gezond010 naar een actief privaat en publiek · Doorontwikkelen Vergroten digitale vaardigheden vooral in het licht van gezondheidsvaardigheden platform waarin we bewustwording creëren in de samenleving door middel · inwoners en wmo en jeugdhulp professionals. van kennisuitwisseling. domeinoverstijgende samenwerking door middel van data · Stimuleren en digitalisering.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

32

3.6 Bewaken, beschermen en bevorderen van gezondheid als wettelijke taak Wet publieke gezondheid

Kennis en onderzoek

CJG

De GGD Rotterdam Rijnmond bewaakt, beschermt en bevordert de gezondheid. Dit doet de GGD voor 13 gemeenten in regio Rijnmond vanuit de Wet Publieke Gezondheid (Wpg). De basistaken worden uitgevoerd op basis van een gemeenschappelijke regeling. De begroting bevat aard, omvang en prijs van de producten en diensten die de GGD levert aan de gemeenten.

De GGD onderzoekt regelmatig de gezondheid van Rotterdammers en regiogenoten. Dit doet de GGD via surveillance, de gezondheidsmonitor en met aanvullende onderzoeken.

Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG voert de wettelijke taken uit op het gebied van Jeugd­gezond­ heidszorg en het Rijksvaccinatieprogramma. Het CJG biedt preventieve gezondheidszorg aan kinderen van 0-18 jaar. Samen met ouders en ketenpartners volgt het CJG de lichamelijke, psychosociale en cognitieve ontwikkeling. Zo worden mogelijke gezondheids­ bedreigingen vroegtijdig gesignaleerd en kan tijdig passende ondersteuning worden ingezet en zo overmedicalisering worden voorkomen.

Concreet levert de GGD Rotterdam Rijnmond een bijdrage aan de gezondheid van Rotterdammers met o.a. de volgende onderdelen: bestrijden en voorkomen · Infectieziekten Technische hygiënezorg · Tuberculosebestrijding · Reizigerszorg · Medische milieukunde · Seksuele gezondheid en soa-bestrijding · Psychosociale hulp en onderzoek na ramp/crisis · Monitoring en onderzoeken van de · gezondheidssituatie · Toezicht kinderopvang

Gezondheidsaanpak Rotterdam

De komende periode gaan we de kennispositie van de GGD in de regio versterken. Onder andere door kennisen dataverzameling vanuit de ketenaanpakken overgewicht, welzijn op recept, kansrijke start en valpreventie.

Via het Rijksvaccinatieprogramma kunnen kinderen tegen 12 infectieziekten beschermd worden. Hiermee wordt de ziektelast en verspreiding van infectieziekten kleiner. Ook wordt een hielprikscreening uitgevoerd om erfelijke aandoeningen op te sporen. Ook voert het CJG prenatale huisbezoeken uit samen met de gemeente en verzorgt deze organisatie de vaccinatie van zwangeren.

Versie 1 | 18-03-24

33

4. Evalueren

4.1 Evalueren en waarderen Het verbeteren van gezondheid is een maatschappelijke opgave waarbij de traditionele monitoring- en evaluatiemethoden voor tekortschieten. De komende periode ontwikkelen wij samen met het netwerk van partners in de stad passende werkwijzen om deze aanpak te evalueren en waarderen.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

We werken aan de gezondheidsopgave samen met partners in de stad op basis van gedeelde waarden, beschikbare kennis, middelen en capaciteit. In deze samenwerking sturen, evalueren, verantwoorden en leren we voortdurend. Voor het complexe vraagstuk van gezondheid is geen simpele oplossing voor handen. Het omgaan met diverse onzekerheden en afhankelijkheden vraagt zowel een lerende (doen we de dingen goed?) als adaptieve (doen we de juiste dingen?) houding. Een lerende houding helpt bij verbetering of optimalisatie van bestaande processen en uitkomsten.

Versie 1 | 18-03-24

34

We leggen in het evalueren en verantwoorden van deze aanpak de focus op het maatschappelijk effect en draagvlak dat we voor ogen hebben vanuit een aantal perspectieven: waarderen zowel het (eind)resultaat als het proces naar het · Wij (eind)‌resultaat (procesevaluatie). waarderen zoveel mogelijk de inzet van het netwerk en de stad door dit in · We kaart te brengen welke impact door interventies in wijken/ buurten is

·

bereikt (outputevaluatie). Een maatschappelijk effect kan niet alleen op basis van cijfers gewaardeerd worden. We zoeken per opgave daarom naar een balans tussen cijfers en dialoog (impactevaluatie).

Concreet betekent dit dat we vaker dan voorgaande colleges in gesprek zullen zijn met de stad over wat partners en inwoners zien en ervaren. Welke veranderingen zij zien rondom gezondheid, wat ze willen veranderen binnen de mogelijkheden die de stad biedt en hun eigen mogelijkheden? Hiervoor organiseren we minimaal 1 keer per jaar een stedelijke bijeenkomst en werken we met domeinoverstijgende stedelijke werkgroepen rond de 4 speerpunten. Daarnaast spreken we tenminste 1 keer per jaar (najaar) in elk gebied de wijkvertegenwoordigers over gezondheid. Deze gesprekken kunnen tot concrete acties in de wijkactieplannen leiden. We stimuleren partners in de stad om ook initiatieven voor dialoog te ontplooien om het leervermogen te vergroten en de zelfregie op gezondheid van de inwoners te herstellen.

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

35

4.2 Monitoren indicatoren Outcome Als onderdeel voor de gesprekken met de stad gebruiken we de data die al op diverse plekken wordt verzameld. Relevante monitors in dit kader zijn de GGDgezondheidsmonitor (eens in de 4 jaar, laatst gepubliceerd in 2022) en de wijkprofielen. Deze lokale monitors geven een goed beeld van de gezondheid, maar zijn pas van waarde als we samen met de stad betekenis geven aan deze data.

Beoogd effect:

ervaren gezondheid onder Rotterdammers neemt · De toe en nadert het landelijk gemiddelde in 2040. verschillen in ervaren gezondheid tussen hoge en · De lage inkomens nemen af en het verschil nadert het

· ·

landelijk gemiddelde in 2040. Het aantal levensjaren in goede gezondheid neemt toe en nadert in eveneens het landelijk gemiddelde in 2040. Rotterdammers beoordelen hun leefomgeving in wijken/buurten waar het oordeel nu onder het gemiddelde is positiever. De scores zijn dichter het gemeentelijk gemiddelde in 2040.

Beoogd effect per speerpunt:

Output en proces indicatoren

streven naar een luchtkwaliteit conform de WHO We hebben de acties gebundeld in een uitvoerings­ · We advieswaarden in 2040. agenda voor 2024-2025. Na twee jaar is het tijd voor herijking van deze agenda. We verzamelen gedurende de Inwoners ervaren als gevolg van hun financiële situatie · minder stress in 2040. uitvoering van deze aanpak output-indicatoren van de verrichte activiteiten. We kunnen tellen hoeveel mensen oordeel over samenredzaamheid (in het · Het een bepaalde activiteit hebben gevolgd, hoe groot het Wijkprofiel) in wijken met gezondheidsachterstanden 3

· · · ·

schuift in 2040 op naar het Rotterdams gemiddelde. De sociale eenzaamheid neemt de komende jaren af in wijken met gezondheidsachterstanden en is in 2040 5% lager dan in 2022. Meer Rotterdamse kinderen tot 13 jaar hebben een gezond gewicht en in 2040 is de toename substantieel bij elke meetmoment. Het gerapporteerde roken4 en alcohol drinken in de leeftijd tussen 13-16 jaar gaat verder omlaag in 2040. De mentale gezondheid van jongvolwassenen is verbeterd en ze voelen zich gelukkiger. De stijging in 2040 is substantieel ten opzichte van 2023.

bereik van bepaalde voorzieningen is, hoe een proces verloopt etc. De waarde van deze indicatoren wordt vergroot door reflectie hierop.

Rapporteren Een keer per jaar (Q2) rapporteren we over de voortgang van de activiteiten aan de gemeenteraad. De rapportage gaat over de beweging die in gang is gezet, de output indicatoren. In 2026 maken we de balans op t.a.v. de indicatoren.

3 Nieuwe WHO-advieswaarden luchtkwaliteit - Schone lucht akkoord 4 Ook andere tabaksproducten als snuss of vapen

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

36

5. Financieel kader

Gezondheidsaanpak Rotterdam

Versie 1 | 18-03-24

37

5.1 Middelen Voor de uitvoering van de in dit plan opgenomen activiteiten maken we grotendeels gebruik van de op sommige thema’s vooralsnog tijdelijke GALA‑middelen (Brede SPUK). Deze middelen zijn voor de periode 2023-2026 beschikbaar gesteld in de vorm van een specifieke uitkering voor gemeenten. Voor een aantal thema’s (zie tabel) geldt een aflopende reeks. Het zijn de onderwerpen leefomgeving, middelengebruik, eenzaamheid, preventie infrastructuur, mentale gezondheid en ketenaanpak overgewicht en kennis- en adviesfunctie GGD. De financiering van deze thema’s is onzeker vanaf 2026. We hebben de gesprekken met de VNG hierover reeds opgestart. Voor de ketenaanpakken geldt dat er sprake is van een gezamenlijke inzet vanuit het Integraal Zorgakkoord en GALA. Lokaal Sportakkoord en de Brede Regeling Combinatiefuncties is toegevoegd aan de sportmiddelen. Eenzaamheid, mantelzorg, sociale basis zijn geïntegreerd bij Welzijn en Ouderen. Kansrijke start budget is uiteraard voor de uitvoering van het reeds lopende programma. In deze collegebrede aanpak zijn ook activiteiten opgenomen die binnen de overige beleidsthema’s worden gefinancierd met andere middelen dan de GALA. De GGD wordt gefinancierd o.b.v. inwonersbijdragen per gemeente via de regiobegroting van de gemeenschappelijke regeling (2024-2027). De middelen voor GGD kennisfunctie zijn toegevoegd aan die middelen.