[24bb001405] Besluit over De nota ‘Onderhoud Kapitaalgoederen 2023-2027’
Tekst van het document
65
3.10 Parkeervoorzieningen
De assetgroep Parkeervoorzieningen bestaat uit de technische voorzieningen voor het (betaald) parkeren van auto’s en fietsen in de openbare ruimte, overdekt en inpandig. De scanapparatuur, dus de scanbox op de scanauto, valt ook onder deze assetgroep.
Opbouw areaal Het huidige areaal aan Parkeervoorzieningen van Rotterdam bestaat uit de volgende aantallen en soorten objecten (peildatum 2022): Soort object
Aantal (stuks)
Fietsenstalling
8
Fietstrommel
1140
Fietsvlonder
60
Parkeerautomaat
695
Stallings- en openbare garage
48
Parkeer- en P+R Terrein
8
Scanbox
10
Tabel: areaal Parkeervoorzieningen.
7
In tegenstelling tot de vorige Nota Onderhoud Kapitaalgoederen (2019-2022) zijn in deze nieuwe Nota Kapitaalgoederen alle objecten van de parkeervoorzieningen meegenomen. Nieuw in deze nota zijn de aan garageparkeren gerelateerde objecten en de daartoe behorende technische installaties. Daarnaast zijn ook de scanboxen op de scanauto meegenomen. Het opnemen van deze objecten en de daarbij behorende beheer- en onderhoudskosten, hebben als logisch gevolg dat het weergegeven totaal bedrag voor exploitatie en investering hoger zijn dan de vorige nota. In de voorgaande jaren zijn deze kosten nooit expliciet benoemd en inzichtelijk gemaakt. In het budgetoverzicht zijn de personeelslasten meegenomen van de assetmanager, objectbeheerder en directe collega’s die zorgdragen voor het onderhoud van de assets. De personeelslasten van toezichthouders en gastheren en gastvrouwen in de garages en fietsenstallingen zijn niet opgenomen7. Deze personeelslasten zijn niet toe te schrijven aan onderhoud en vallen onder de apparaatslasten van de afdeling Parkeervoorzieningen.
De kostprijsdekkende huur van het vastgoed is niet opgenomen in deze nota.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2026 2027
Maart 2023
66
Fietstrommels Conclusie parkeervoorzieningen: De kwaliteit van de objecten en het gehele areaal parkeervoorzieningen is operationeel en actueel. De objecten zijn in algemene zin als goed te betitelen. Met het huidige onderhoudsbudget en de opgenomen vervangingsinvesteringen, zoals benoemd in de Nota Vervangingsinvesteringen 2021, kan het huidige areaal onderhouden worden en blijven de kernwaarden, zoals veiligheid, beschikbaarheid en wet- en regelgeving, gewaarborgd.
Fietsparkeren Het areaal Fietsparkeren omvat diverse objecten, te weten openbare- en buurtfietsenstallingen, fietstrommels en fietsvlonders. De afgelopen jaren is het areaal Fietsparkeren flink uitgebreid en ook in de toekomst zal het blijven groeien*. (*Coalitieakkoord 2022-2026 en Fietskoers 2025).
Fietsenstallingen De mobiliteitsvraag heeft in de afgelopen jaren gezorgd voor een forse toename van het areaal Fietsparkeren. Voorbeelden hiervan zijn de nieuwe openbare fietsenstallingen bij OV-locaties, zoals bij metrostation Capelsebrug, de fietsenstalling aan de Hoogstraat/Zijl in het centrum en de tijdelijke stalling aan de Lijnbaan. De komende jaren groeit het aantal fietsenstallingen verder, met onder andere stallingen bij P+R Kralingse Zoom, de Centrale Bibliotheek en de Beursgallery. Met de uitbreiding van het areaal zal het onderhouds- en exploitatiebudget navenant toenemen. Naast de openbare fietsenstallingen voorziet Rotterdam, met buurtstallingen, in de behoefte van veilige en overdekte fietsparkeerplekken voor bewoners zonder berging.
Conclusie: De bedoeling van de gemeente is om het aantal (buurt)fietsenstallingen uit te breiden daar waar de behoefte groot en de beschikbare openbare ruimte beperkt is. Er zijn in 2023 voldoende financiële middelen beschikbaar om aan de berekende exploitatiebehoefte te voldoen.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
De fietstrommel is in het straatbeeld van Rotterdam ondertussen een veelvoorkomend verschijnsel. Dit object is een ovaalvormige ministalling die een oplossing biedt voor huishoudens zonder eigen berging. De gemeente voorziet hiermee in de behoefte van haar inwoners om fietsen in een veilig en afgesloten object te kunnen stallen. In de afgelopen vier jaar is het areaal fietstrommels uitgebreid van 826 (peildatum 2019) naar 1.140 stuks in 2022. De kwaliteit van het areaal is daarnaast verbeterd door de vervanging van gemiddeld 45 fietstrommels per jaar. Hiermee is het voornemen uit de vorige Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2019-2022, 4% vervanging per jaar, ruim behaald. Om het areaal zo goed mogelijk te onderhouden en de conditie in kaart te brengen, worden er jaarlijkse controles uitgevoerd waarbij de algemene staat van de fietstrommels worden beoordeeld. Daarnaast worden de fietstrommels periodiek onderhouden en jaarlijks schoongemaakt.
Conclusie: Het huidige areaal fietstrommels scoort voldoende tot goed.
Kwaliteit Fietstrommels
9%
3%
Nieuwstaat 44%
Goed Voldoende
44%
Matig
Tabel: kwaliteit fietstrommels.
67
Fietsvlonders
Parkeergarages en P+R-terreinen
Sinds 2015 zijn er op diverse parkeerplaatsen in de binnenstad tijdelijke fietsparkeerplaatsen gecreëerd door het plaatsen van zogeheten fietsvlonders in een parkeervak. Deze vlonders voorzien in de behoefte aan meer fietsparkeervoorzieningen daar waar het plaatsen van fietsnietjes geen optie is. Een fietsvlonder is een houten of kunststof vlonder met vijf fietsrekken, waarop in totaal tien fietsen geplaatst kunnen worden. Deze objecten worden gedurende hun levenscyclus op verschillende locaties ingezet.
Om de leefbaarheid en veiligheid van de binnenstad en oude stadswijken te kunnen waarborgen, wordt er ook vanuit het nieuwe coalitieakkoord ingezet om bezoekers van Rotterdam zoveel mogelijk te laten parkeren in de openbare parkeergarages en op de P+R-terreinen aan de randen van de stad. Hiermee wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de mobiliteitstransitie. Het aantal parkeergarages en P+R terreinen van de gemeente Rotterdam is in de afgelopen jaren dan ook uitgebreid met onder andere locatie P+R Noorderhelling (2022) en het in beheer en onderhoud nemen van P+R Beverwaard (2021).
Scanboxen In Rotterdam rijden scanauto’s rond, die controleren of er betaald is voor het parkeren. De scanbox op de auto maakt onderdeel uit van het areaal van Parkeervoorzieningen. De scanbox bevat de techniek en camera’s om de kentekens, met foto’s, te vergelijken met de gegevens in een database. Conclusie: Het onderhoud van deze scanboxen is binnen het huidige onderhoudsbudget opgenomen en voldoende om de apparatuur gedurende de opgegeven levensduur te onderhouden.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
Een ander onderdeel dat bijdraagt aan zowel de mobiliteits- als energietransitie is de verdere uitrol van laadpalen in de openbare garages en bij de P+R-terreinen. In een groot deel van de openbare garages zijn inmiddels laadpalen aanwezig. Daar waar mogelijk en noodzakelijk wordt het aantal laadpalen verder uitgebreid. De benodigde infrastructuur en zaken als elektrotechnische verdeelinrichtingen worden hierbij meegenomen en zijn opgenomen in het investeringskrediet ten behoeve van de laadinfra in parkeergarages. Bij de uitbreiding van laadinfrastructuur en laadpalen in parkeergarages worden de landelijke en Europese voorschriften en richtlijnen gevolgd. Veranderende en nieuwe wet- en regelgeving is op dit punt een belangrijk item, waarbij met name veranderende inzichten en vereisten op het gebied van brandveiligheid in de toekomst kunnen zorgen voor bouwkundige of technische aanpassingen. Gezien precieze wijzigingen en nieuwe wet- en regelgeving en het effect op het huidige areaal nog niet bekend zijn, is dit niet meegenomen in het onderhouds- en investeringsoverzicht.
68
Straatparkeren In het Coalitieakkoord 2022-2026 zijn de nieuwe gebieden benoemd waar betaald parkeren wordt ingevoerd. De uitbreiding betreft het resterende deel van de Esch, Wielewaal, Pendrecht, Zuidwijk, bedrijventerrein Charlois-West, Lombardijen en Groot IJsselmonde, waardoor het gehele gebied binnen de ring betaald parkeergebied zal zijn. Verwacht wordt dat door deze uitbreiding het areaal parkeerautomaten zal toenemen met zo’n 150 stuks. Uitbreiding van de betaald parkeergebieden brengt ook een uitbreiding van de benodigde zone- en bewegwijzeringsborden met zich mee, om gebruikers te informeren over de dichtstbijzijnde parkeerautomaat. Om ook op lange termijn hoogwaardige dienstverlening aan de gebruikers te bieden, is het noodzakelijk om te blijven investeren in de nieuwste technieken. Het huidige areaal parkeerautomaten heeft een gemiddelde leeftijd van acht jaar, waarbij zo’n 80% ouder is dan negen jaar (peildatum 2022). Het merendeel van de huidige parkeerautomaten wordt in de komende jaren (2023-2025) vervangen. Rekening houdende met een afschrijvingstermijn van tien jaar is het streven om de komende twee jaar zo’n 550 parkeerautomaten te vernieuwen, dit verloopt via het investeringskrediet zoals ook opgenomen in de Nota Vervangingsinvesteringen.
In het exploitatiebudget zijn onder meer de huidige service- en onderhoudscontracten, het storings- en periodieke onderhoud, de energiekosten, schoonmaakwerkzaamheden en overige exploitatiekosten voor het beheer en de instandhouding van het huidige areaal opgenomen (prijspeil 2021). Toekomstige uitbreidingen van het areaal door het in beheer nemen van bijvoorbeeld nieuwe P+R locaties, fietsenstallingen en andere objecten zijn niet meegenomen in het overzicht. De kosten voor het dagelijks toezicht en beheer in en nabij de fietsenstallingen en parkeergarages, zoals de gastheren, gastvrouwen en toezichthouders zijn niet opgenomen in het exploitatiebudget.
Ontwikkelingen Onderdeel van de mobiliteitstransitie is de ontwikkeling van meer fietsparkeervoorzieningen en de verschuiving van auto’s op straat naar parkeergarages en P+R terreinen. Daarnaast worden bestaande locaties waar mogelijk uitgebreid en verbouwd, Een andere ontwikkeling is de verdere uitrol van laadinfrastructuur en laadvoorzieningen in de gemeentelijke parkeergarages en op P+R terreinen.
Risico’s
Budget Parkeervoorzieningen
Budget per jaar (mln.)
Onderhoud (exploitatie)
5,0
Vervanging (investeringen)
3,2
Totaal
8,2
Door de uitbreiding van de laadinfra in de parkeergarages wordt er een grotere vraag naar energie neergelegd bij de netbeheerders. In heel Nederland is te zien dat netbeheerders stoeien met de verzwaringen en uitbreiding van netcapaciteit. Dit komt voor een deel door de groei van het elektrische wagenpark in Nederland, maar ook door de afschakeling van fossiele brandstoffen in bijvoorbeeld woonwijken en het bedrijfsleven.
Tabel: budget Parkeervoorzieningen.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
69
3.11 Toezichtcamera’s
Deze assetgroep bestaat uit vaste, bedrade en draadloze camera’s. Het merendeel van de camera’s is bevestigd aan gevels en portalen.
Opbouw areaal
Kwaliteit areaal
Het huidige areaal aan Toezichtcamera’s in beheer bij de gemeente Rotterdam bestaat uit de volgende aantallen en soorten objecten:
Kwaliteit van camera’s kan in het algemeen als goed worden beschouwd. De gemiddelde leeftijd van de bestaande objecten is nog minder dan de helft van de technische levensduur. Als de huidige strategie (70% van camera’s in komende tien jaar vervangen) voortgezet wordt, functioneren de camera’s optimaal. We inspecteren de toezichtcamera’s jaarlijks. Eventuele schade (technisch of mechanisch) wordt direct hersteld. Het groot onderhoud is in principe de incidentele vervanging van een camera of onderdelen ervan.
Asset
Totaal (stuks)
Toezichtcamera’s
448
Tabel: areaal Toezichtcamera's (peildatum 2022).
Ontwikkelingen Conclusie: Er zijn in 2023 voldoende financiële middelen beschikbaar om aan de berekende exploitatiebehoefte te voldoen.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2026 2027
Het aantal camera’s kan in de toekomst variëren. Dit is afhankelijk van bestuurlijke prioriteiten, lokale (overlast) situaties of van planontwikkeling, waarbij het areaal wordt geactualiseerd.
Maart 2023
70
Leeftijd en afschrijvingstermijn
Opgave 2023-2027
De veiligheidscamera’s hebben een technische levensduur van vijftien jaar. Conform de gemiddelde leeftijd (vijf jaar) van de bestaande camera’s, wordt in de komende tien jaar circa 75% vervangen. De vervanging van de camera’s wordt verspreid over het jaar gepland, op basis van de leeftijd van de camera’s. Hierdoor is de vervanging kostentechnisch en planmatig haalbaar. Aangezien het object veiligheidscamera niet voorkomt in de vastgestelde afschrijvingstabel voor deze asset, wordt de afschrijvingstermijn van de meest relevante systemen (verkeer/ elektrische installatie) van vijftien jaar gehanteerd.
Om het areaal in optimale conditie te houden is er jaarlijks onderhoud nodig. Het beschikbaar budget voor de asset Toezichtcamera’s is als volgt verdeeld over de verschillende onderhoudsbehoeftes:
Budget Toezichtcamera’s
Budget per jaar (mln.)
Onderhoud (exploitatie)
0,2
Vervanging (investeringen)
0,1
Totaal
0,3
Tabel: budget Toezichtcamera’s.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
71
3.12 Afvalvoorzieningen
De assetgroep Afvalvoorzieningen bestaat uit de huiscontainers, rolcontainers bij flats, wijkcontainers en prullenbakken. De wijkcontainers worden in toenemende mate ondergronds geplaatst.
Opbouw areaal Het huidige areaal aan inzamelmiddelen in beheer bij de gemeente bestaat uit de volgende aantallen en soorten objecten:
Assetgroep
Fractie
Halfverdiept
Ondergronds
Bovengronds
Totaal
Containers
Rest
834
3762
4597
Glas
76
571
647
OPK*
62
673
735
GFE**
346
346
Textiel
227
227 6552
Afvalbakken
9601
Tabel: areaal Afvalvoorzieningen (peildatum 2022). * OPK is oud papier en karton. ** GFE zijn groente-, fruit- en etensresten.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2026 2027
Maart 2023
72
Kwaliteit areaal
Opgave 2023-2027
Containers worden jaarlijks gekeurd. Containers die in principe economisch afgeschreven zijn, maar technisch nog in orde en vooral ook nog veilig in gebruik, blijven gehandhaafd. De beeldkwaliteit speelt daarbij een ondergeschikte rol. Er zijn momenteel nog geen normen benoemd of vastgelegd voor containers. Wel wordt er gewerkt aan het bepalen van prestatie-indicatoren voor het bepalen van de opgave. De opgave wordt nu bepaald aan de hand van de lijst van onderstaande prioriteiten:
Om het areaal in optimale conditie te houden is er jaarlijks onderhoud nodig. Het beschikbaar budget voor de asset Containers is als volgt verdeeld over de verschillende onderhoudsbehoeftes:
Budget Afvalvoorzieningen
Budget per jaar (mln.)
Onderhoud (exploitatie)
2,1
1. Veiligheid;
Vervanging (investeringen)
4,8
2. Tijdelijke bovengrondse containers vervangen door definitief ondergrondse;
Totaal
6,9
3. Halfverdiepte containers vervangen door ondergrondse;
Tabel: budget Afvalvoorzieningen.
4. Uitbreiding areaal containers;
Sinds een aantal jaar plaatsen we afvalcontainers voor groente-, fruit- en etensresten (gfe-cocons) voor bewoners van galerijflats, portiekwoningen en appartementen. Ook voor de komende jaren is de verwachting dat er nog meer GFE-cocons worden geplaatst.
5. Beeldkwaliteit; 6. Innovatie; 7. Beleid afval bij hoogbouw.
De afschrijvingstermijn voor ondergrondse restafvalcontainers is tien jaar. Uiteraard worden containers die nog niet zijn afgeschreven, maar technisch niet meer in orde en/of onveilig in gebruik, waar mogelijk gerepareerd of vervangen. De jaarlijkse inspectie van de onderlossende containers is te beschouwen als de periodieke kwaliteitsschouw, met daarbij de nadruk op de technische aspecten van de containers. Alle containers worden jaarlijks gekeurd op de veiligheid, beeldkwaliteit is minder belangrijk. Een refurbished container kan naar verwachting zes jaar langer mee. Voor prullenbakken geldt geen periodieke inspectie. Onveilige of defecte prullenbakken worden gerepareerd of vervangen. Eventuele defecten worden bij het veelal wekelijks legen geconstateerd. Economisch afgeschreven prullenbakken worden niet automatisch vervangen. De beeldkwaliteit kan in dit geval wel aanleiding zijn voor het vervangen.
Ontwikkelingen
Als gevolg van de groei en verdichting van de stad ontstaat er een grotere capaciteitsbehoefte in de buitenruimte waar er juist steeds meer claims op de beperkt beschikbare ruimte komen. Als gevolg hiervan zal het areaal aan ondergrondse perscontainers gaan toenemen om deze capaciteit te vergroten.
Risico’s Energie en materiaalprijzen zijn – door de huidige wereldpolitiek - zeer gevoelig voor prijsfluctuaties. Het risico bestaat dus dat prognoses voor kosten sterk kunnen afwijken. De asset Inzamelmiddelen is zeer afhankelijk van staalprijzen, die juist op dit moment zeer onvoorspelbaar zijn.
Conclusie: Er zijn in 2023 voldoende financiële middelen beschikbaar om aan de berekende exploitatiebehoefte te voldoen.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
73
C Bijlagen
Bijlage 1: Doorontwikkeling assetmanagement Doorontwikkeling assetmanagement houden van ‘assets’ op korte en lange termijn. Met de opkomst van het maatschappelijk verantwoord ondernemen is ‘de wereld’ steeds centraler komen te staan: wat heeft de Rotterdam nodig om ook in de toekomst een aantrekkelijke, gezonde en leefbare stad te blijven en hoe kunnen wij vanuit het beheer daaraan bijdragen? Dat is de vraag waar het nu om gaat. Bij het sturen op waarde wordt daarom gekeken naar zowel de kosten als de baten van keuzes of beslissingen.
Assetmanagement is de methodiek van beheer die in Rotterdam wordt toegepast. De methode helpt bij het kiezen van de juiste maatregelen en zorgt dat de budgetten worden ingezet waar ze het hardste nodig zijn. De methode kijkt daarbij naar alle relevante maatschappelijke waarden (de ‘kernwaarden voor assetmanagement’) en zoekt de juiste balans tussen kosten, prestaties en risico’s of kansen. Het sturen op waarde past in een bredere (internationale) ontwikkeling van assetmanagement door de jaren heen. Van oudsher lag de focus op het veilig en beschikbaar
Ontwikkeling assetmanagement
Situatie
Sterke groei
Economische tegenwind
Opkomst assetmanagement
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
Motto
Bouwen, bouwen, bouw
Mensen aan het werk
Wat assets nodig hebben
Wat de wereld nodig heeft
1995 - 2010
2010 - ...
Tijd
1950 - 1980
1980 - 1995
Bron: conceptuele inspiratie AssetResolutions
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
75
Rotterdams waardenwiel Het Rotterdamse waardenwiel is onderdeel van het maatschappelijk waardenmodel voor assetmanagement. Het laat zien hoe het beheer van de openbare ruimte waarde toe kan voegen aan de stad en haar
gebruikers. Het vormt een breed strategisch kader voor het waardengestuurd beheer in Rotterdam. Het waardenwiel wordt in de komende jaren geïmplementeerd, waarbij de focus per assetgroep kan verschillen.
Opbouw van het Rotterdamse waardenwiel Eerste ring: de 6 kapitalen vormen de kern van het waardenwiel (de ‘kapstok’). Tweede ring: hierin staan de bijbehorende Rotterdamse kernwaarden voor assetmanagement. Derde ring: toelichting op de kernwaarden. Vierde ring: de kernwaarden zijn vertaald in concrete doelstellingen. De kapitalen + kernwaarden + doelstellingen samen geven een goed beeld van waar het beheer van de stad Rotterdam voor staat.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
76
Bijlage 2: Begrippenlijst Areaal
BBV
In deze nota wordt uitgegaan van de arealen van de kapitaalgoederen zoals die in 2022 bekend zijn.
Vanaf 2018 wordt onderscheid gemaakt tussen onderhoud aan en vervanging van assets (aansluitend bij aangescherpte BBV-regelgeving in 2016). De nieuwe begrotingsregels van de BBV (Besluit Begroting Verantwoording) verplichten provincies en gemeenten om een onderscheid te maken tussen exploitatie en investering van kapitaalgoederen. In de Nota Kapitaalgoederen 2023-2027 worden de uitgaven aan kapitaalgoederen in de openbare ruimte met maatschappelijk nut nu als volgt gecategoriseerd:
Asset Een asset is een middel dat gebruikt wordt om een bepaalde doelstelling of waarde te realiseren. Voor de gemeente Rotterdam zijn het alle assets (bijv. bruggen, groenstroken en wegen) in de openbare ruimte, in eigendom en beheer bij de gemeente. Deze maken een goed gebruik van de ruimte mogelijk en zijn daarom van waarde voor de stad.
Assetmanagement Assetmanagement is het vinden van een optimale balans tussen risico’s, prestaties en kosten voor het beheer van assets. Het vergroot de blik van het technisch beheer. Het kijkt naar alle maatschappelijke waarden die een ‘asset’ kan toevoegen aan de stad. Het beheer wordt daarbij programmatisch en waardegestuurd aangepakt met een langetermijnperspectief. Op die manier kan geld zo efficiënt mogelijk worden besteed, worden bewuste keuzes gemaakt en kunnen keuzes altijd goed worden verantwoord.
Assetmanagementplan Een assetmanagementplan omvat een beschrijving van het areaal, de beheerstrategie en maatregelen voor een bepaalde periode, de prestaties, de risico’s en de financiële middelen. Voor de meeste Rotterdamse assetgroepen zijn assetplannen opgesteld (juni 2019). In 2023 wordt een groot aantal assetmanagementplannen geactualiseerd.
Beeldkwaliteit Naast technische kwaliteit is het belangrijk hoe de openbare ruimte eruitziet. Dit noemen we beeldkwaliteit. Vanaf 2019 is de gemeente Rotterdam gestart met een nieuwe landelijke methodiek voor het meten en monitoren van de beeldkwaliteit. De beeldkwaliteit bepaalt in grote mate de beleving van de ruimte; de beeldkwaliteit geeft weer in welke mate onderdelen in de openbare ruimte er netjes en verzorgd uitzien. Aan de hand van een meetlat wordt bepaald wat de ‘staat van de straat’ is. Het is een globale thermometer over hoe de openbare ruimte erbij ligt en doet geen uitspraak over de technische kwaliteit.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
▪ Exploitatie, bestaande uit uitgaven aan storings-, periodiek- en groot onderhoud. ▪ Vervangingsinvesteringen, bestaande uit levensduur verlengende maatregelen of vervanging van de asset.
CROW CROW is het Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek. Het CROW is het nationale kennisplatform voor infrastructuur, verkeer, vervoer en de openbare ruimte.
CROW-meetsystematiek De gemeente Rotterdam maakt gebruikt van de landelijke CROW systematiek. De stad is hierbij opgedeeld in rasters van 100x100 meter. Dit zijn de meetlocaties. Het uitvoeren van de metingen is door de gemeente belegd bij een onafhankelijk gespecialiseerd bedrijf. De medewerker voert binnen een meetlocatie verschillende metingen uit. Dit doet hij met behulp van beeldmeetlatten. We maken onderscheid in 2 categorieën: schoon (bijvoorbeeld afval, onkruid, uitwerpselen en graffiti) en heel (onderverdeeld in openbaar groen en wegen). In de begroting zijn normen opgenomen voor technische kwaliteit onderhoud wegen (85%B) en beeldkwaliteit onderhoud groen (90%B)
De Rotterdamse Stijl Beheer en onderhoud van de openbare ruimte begint al in het ontwerpproces. We willen dat de ruimte efficiënt en duurzaam wordt ingericht. Door gebruik te maken van de Rotterdamse Stijl, maar ook door goed rekening te houden met de techniek van het beheer en onderhoud en praktische ervaringen. Zowel in het ontwerp als bij de materiaalkeuze wordt rekening gehouden met duurzaam en aangenaam gebruik gedurende de gehele levensduur, waarvoor weerbaarheid en adaptiviteit de belangrijkste randvoorwaarden zijn. In 2023 komt er een update van het Handboek van de Rotterdamse Stijl.
77
Exploitatie Het beheer en onderhoud gedurende de levensduur bestaat uit een aantal activiteiten:
van die relatie, ook niet zomaar gedekt worden met een hoge(-re) parkeeropbrengst. Daar is een expliciet besluit van college en raad voor nodig.
▪ Het inspecteren van de kapitaalgoederen;
Groot onderhoud
▪ Het uitvoeren van het periodiek onderhoud; ▪ Ingepland groot onderhoud; ▪ Het storingsonderhoud aan de kapitaalgoederen.
Functionele wijziging Veranderen van een deel van de asset om de functie uit te breiden en/of in te perken. De aanleiding is vaak het uitvoeren van groot onderhoud of het vervangen van een object. Voorbeeld hiervan is het omvormen parkeerplaatsen naar groen.
Gebiedsgericht beheer Het geheel is meer dan de som der delen. Gebiedsgericht beheer in plaats van objectgericht beheer betekent dat assets niet als afzonderlijke objecten (verharding, groen, speelobject, lichtmast, bank, etc.) worden benaderd, maar dat het gaat om de assetcombinaties in een type gebied. Gebiedsgericht beheer vraagt om integraal assetmanagement en sturing op waarden. Dat vraagt uiteindelijk om maatwerk per gebied. Ieder gebied is immers anders.
Gesloten financieringssystemen De meeste assets worden gefinancierd uit de algemene middelen van de gemeente. Bij een aantal assets is er sprake van een gesloten systeem, waarbij de kosten in de basis worden gedekt via een heffing of leges. Dit geldt voor de assets Begraven en cremeren en voor kapitaalgoederen waarvan gebruik wordt gemaakt door de afvalinzameling, de afvalvoorzieningen. En voor riool met rioolheffing en parkeren via de parkeertarieven/-leges. In een situatie dat de kosten voor beheer en onderhoud of vervanging toenemen, dienen de tarieven of heffing hierop aangepast te worden. Soms vindt het bestuur het onwenselijk om de leges of heffing hier (volledig) op aan te passen. In dat geval neemt de kostendekkendheid af en wordt het verschil tussen de opbrengsten vanuit de heffing of leges en de verwachtte kosten gedekt vanuit de algemene middelen. De parkeeropbrengsten hebben geen directe relatie met de kosten van de afdeling Parkeren en de daarbij ingezette parkeervoorzieningen. De opbrengsten zijn ook aanzienlijk hoger dan de gemaakte kosten. Eventuele hogere kosten voor beheer en onderhoud kunnen, door het ontbreken
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
Grootschalige werkzaamheden die worden uitgevoerd wanneer de technische conditie van het te onderhouden object een bepaald minimum heeft bereikt en moet worden hersteld. Bijvoorbeeld het aanbrengen van een nieuwe deklaag op een asfaltweg. Dit soort onderhoud heeft een lange terugkerende cyclus (vaak langer dan 5 jaar) en is planbaar. Onderhoud is niet levensduurverlengend.
Investeringen met een maatschappelijk nut in de openbare ruimte Investeringen in de openbare ruimte die geen economisch nut opleveren (geen middelen genereren en/ of verhandelbaar zijn), bijvoorbeeld aanleg van nieuwe wegen en parken.
Kapitaalgoederen Goederen die gedurende meerdere jaren nut geven zoals wegen, gebouwen, bomen, bruggen, kademuren, lichtmasten, duikers, gemalen en riolen.
Kwaliteitseisen In de begroting van de gemeente Rotterdam (bron: www.watdoetdegemeente.rotterdam.nl Programma Beheer van de Stad) zijn KPI’s opgenomen voor de technische kwaliteit van verharding (CROW 85%B) en de beeldkwaliteit van het onderhoud voor groen en schoon (CROW 90%B). Deze normen geven gemiddelde scores over de hele stad weer. Sommige locaties scoren een A en andere een C. Ook is het zo dat om een B te halen op de ene locatie meer inzet nodig is dan op een andere locatie (bijvoorbeeld in drukbezochte gebieden of vanwege omstandigheden voor goede groei van groen). Beschikbaarheid van de vitale infrastructuur op bruggen en tunnels bedraagt minimaal 95% (Erasmusbrug, Maastunnel) Straatsverlichting werkt voor minimaal 95% (conformlandelijke norm) Onderhoud groen heeft een gemiddelde beeldkwaliteit van 90% B Onderhoud verharding heeft een gemiddelde technische kwaliteit van 85% B 40 hectare bijenlandschap toegevoegd in 2026
78
Levensduur verlengende investeringen
Park-, plein- en strandmanagement
Dit zijn investeringen die worden gedaan voor een bestaande asset. Deze investeringen leiden expliciet tot een substantiële levensduurverlenging van betreffende asset. Bijvoorbeeld, het renoveren (= vernieuwen naar de huidige maatstaven en normen) van een brug of bouwwerk. Het gaat hier dus niet om (groot)onderhoud. Onderhoud dient om het gedurende zijn levensduur actief in goede staat te houden.
Een organisatievorm of het instrument waarmee meerdere partijen gezamenlijk een bepaald doel of doelen (economisch, sociaal, natuur- of cultuurbehoud) in de openbare ruimte proberen te bereiken, dat of die zij los van elkaar niet kunnen of willen bereiken. Denk aan samenwerkingsafspraken tussen gemeente en externe partij (bijv. ondernemers, BIZ, politie, bewoners, stichting, etc.) Kenmerkend is het langdurig commitment bij een plek van de betrokken partijen.
Motie Sies ‘Onderhoud nieuwe buitenruimte geregeld’ Wijzigingen in areaal vinden dagelijks plaats, bij elke aanpassing in de openbare ruimte. Of het nu de aanleg is van een nieuw park, de vervanging van de riolering, het herinrichten van een straat, het planten van extra bomen of het plaatsen van verkeerslichten. Jaarlijks wordt in de begroting en de jaarrekening inzicht gegeven in verwachte en gerealiseerde areaalwijzigingen met de daarbij behorende extra onderhoudskosten via de onderhoudsgevolgenregeling. De Onderhoudsgevolgenregeling is getroffen om dekking te garanderen bij areaaluitbreiding (motie 15bb9224 van 7 juni 2016, oftewel ‘Motie Sies’).
Nieuwe- of uitbreidingsinvesteringen Investeringen in nieuwe activiteiten of in de uitbreiding van bestaande activiteiten. Bijvoorbeeld de aanleg van een nieuwe weg, respectievelijk het uitbreiden van en weg met 2 keer 1 rijstrook omzetten naar 2 keer 2 rijstroken.
Periodiek onderhoud Alle regelmatig terugkerende onderhoudsmaatregelen aan het object om het op een bepaald kwaliteitsniveau te houden. Voorbeelden zijn maaien, vegen en kolken reinigen.
Plekmanagement als aanpak Bij plekmanagement staat het perspectief van de gebruiker(s) centraal. Dat kan bijvoorbeeld een bezoeker, ondernemer, bewoner, of instelling zijn. Bij de aanpak of benadering van de locatie houden we rekening met de fysieke en sociale eigenschappen. Maar ook stellen we de vraag: wat is er per seizoen, week en/of dagdeel nodig? Plekmanagement is maatwerk en vraagt om een gebiedsgericht beheer en een integrale blik.
Storingsonderhoud
NEN is een afkorting die staat voor Nederlandse Norm. Het Nederlandse Normalisatie-instituut wordt over het algemeen aangeduid met NEN. Dit instituut zet zich in voor de ontwikkeling van normen, beheert en publiceert ze.
Reactief en correctief onderhoud om ad-hoc schades en afwijkingen aan assets te repareren. Hiermee wordt de functionaliteit van de asset hersteld en verdere vervolgschade voorkomen. Kenmerkend van storingsonderhoud is dat de werkzaamheden meestal moeilijk te plannen zijn en niet uitgesteld kunnen worden in verband met veiligheidsaspecten.
Onderhoud
Technische levensduur
Het uitvoeren van preventieve of corrigerende maatregelen om een object binnen de levensduur in goede staat te houden of te brengen op een vooraf vastgesteld kwaliteitsniveau. Onderhoudskosten kunnen niet worden geactiveerd, maar komen rechtstreeks ten laste van de exploitatiebegroting.
Het aantal jaren dat een asset daadwerkelijk meegaat voordat het geheel versleten of kapot is.
NEN
Onderhoudsgevolgen Een areaalwijziging is een toe- of afname van het aantal kapitaalgoederen met bijbehorende kwaliteit en samenhangende onderhoudseisen. Deze areaalwijzigingen hebben meestal financiële consequenties. Iedere vier jaar vindt herijking plaats van de Nota Onderhoud Kapitaalgoederen Openbare Ruimte. Deze nota is de check op de beschikbare onderhoudsmiddelen in relatie tot de dan aanwezige kwaliteit en de arealen in de openbare ruimte.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
Technische kwaliteit De technische kwaliteit is een belangrijk uitgangspunt voor het beheer en onderhoud van de stad. Om de veiligheid en toegankelijkheid te waarborgen is het regelmatig inspecteren van bijvoorbeeld bruggen, bomen, riolen en wegen van belang. Hoe deze inspecties zijn georganiseerd verschilt per asset en specifiek onderdeel. Veel van deze inspecties zijn gebaseerd op wettelijk normen en richtlijnen.
79
Veilig en beschikbaar Het functioneren van de openbare ruimte is alleen mogelijk met goed beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen. De manier van beheren en de keuzes die daarbij worden gemaakt zijn afhankelijk van bestuurlijk vastgestelde ambities en de daarbij horende kwaliteit. De Rotterdamse ambitie voor de openbare ruimte is dat deze ‘veilig en beschikbaar’ moet zijn. Daar waar schoon en uiterlijk heel bepalend zijn voor de beleefde kwaliteit van de stad, zijn heel en veilig uitgangspunten voor het technisch beheer.
Vervangingsinvesteringen Investeringen om een asset met economische veroudering of slijtage te vervangen. Alle integrale rioolvervangingsprojecten, maar ook vervangingsprogramma’s van specifieke kapitaalgoederen worden beschouwd als vervangingsinvesteringen.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
80
Bijlage 3: Kengetallen Kengetallen
Groot onderhoud
Kengetallen zijn een belangrijk fundament onder de berekeningen van het uit te voeren onderhoud. Deze kengetallen zijn opgebouwd uit verschillende componenten de bouwsom, apparaatslasten en overige kosten zoals risicoreserveringen. Per component is er een percentage bepaald. De percentages verschillen per assetgroep en zijn mede bepaald door landelijke richtlijnen en nacalculaties.
De opbouw van kengetallen van (singulier) groot onderhoud. Deze activiteiten worden grotendeels via langjarige raamovereenkomsten of aparte aanbestedingen verricht.
Uitgangspunten kengetallen ▪ Voor de berekening is uitgegaan van prijspeil 2021/2022. Op het moment van opstellen nota was nog geen duidelijkheid over prijsniveaus voor 2023. We zien daarnaast dat de prijzen sterk zijn gestegen, waarvan niet zeker is of deze aanhouden. De aanname is dat de jaarlijkse indexatie van budgetten voldoende is om prijsstijgingen op te vangen. ▪ De kengetallen zijn, voor zover beschikbaar, gebaseerd op landelijke standaarden (CROW, DNR, SSK). ▪ Een all-in eenheidsprijs, apparaatslasten (planfase, voorbereiding en engineering, project-, contract- en omgevingsmanagement), uitvoeringskosten (bouwsom) en risico-opslag. ▪ Apparaatslasten bestaan uit de inzet van Rotterdamse ambtenaren die direct betrokken zijn bij initiëren, programmeren, plannen, uitvoeren en borgen van de activiteiten aan de kapitaalgoederen.
Inspecties, periodiek onderhoud en storingsonderhoud De opbouw van kengetallen voor het uitvoeren van inspecties, periodiek onderhoud en storingsonderhoud, waar de activiteiten (voornamelijk) met raamcontracten worden verricht.
Raamovereenkomsten en maatwerk Voor veel assets zijn de afgelopen jaren diverse (lang) jarige raamovereenkomsten voor onderhoud afgesloten met (lokale) marktpartijen. Schaalgrootte biedt veel efficiency-voordelen. Binnen deze overeenkomsten wordt zoveel mogelijk gebiedsgericht gewerkt. Voor een aantal gebieden of assets zijn afspraken gemaakt voor maatwerk en/of extra onderhoudsmaatregelen. Dit heeft vaak te maken met gebruikte speciale materialen bij aanleg. Of met de afspraken over de Rotterdamse Stijl of juist het afwijken hiervan. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van natuursteen of speciale beplanting op bijzondere locaties. Deze afspraken zijn dan expliciet vastgelegd in het assetmanagementsysteem.
▪ In de kengetallen is NIET meegenomen: de inzet voor het veilig- en schoonhouden van de stad zoals handhaving, toezichthouding, reiniging, crowd-management en calamiteiten (zoals demonstraties).
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
81
Groot onderhoud De opbouw van kengetallen van (singulier) groot onderhoud. Deze activiteiten worden grotendeels via langjarige raamovereenkomsten of aparte aanbestedingen verricht. Component
Kostenposten
Bandbreedte opslag (%)
Bron
Opmerking
Bouwsom
Materialen en uitvoering
50-70
Nacalculatie
Het uitvoeren van de onderhoudsactiviteiten
Apparaatskosten
Beheeradvies (Onderhoudsbehoefte,
1-3
Nacalculatie / CROW Publicatie 145
Ontwerp/engineering onderhoud
1-3
Uitvoeringsbegeleiding
20-25
Projectmanagement
1-3
DNR 2011 (kosten%) / CROW Publicatie 145 / Nacalculatie
Omgevingsmanagement
2-3
Leges, verzekeringen, sturing
1-5
Programmeren)
Overige
Voorbereiding en planning Directie en toezicht Sturing Communicatie / Participatie
SSK 2015
Inspecties, periodiek onderhoud en storingsonderhoud De opbouw van kengetallen voor het uitvoeren van inspecties, periodiek onderhoud en storingsonderhoud, waar de activiteiten (voornamelijk) met raamcontracten worden verricht.
Component
Kostenposten
Bandbreedte opslag (%)
Bron
Opmerking
Bouwsom
Direcht + indirect
60-76
Nacalculatie
o.b.v. recente projecten
Apparaatskosten
Beheeradvies
1-3
CROW Publicatie 145
Ontwerp/Engineering onderhoud
13-18
Uitvoeringsbegeleiding
6-8
DNR 2011 (kosten%) / CROW Publicatie 145 /nacalculatie
Projectmanagement
1-3
Omgevingsmanagement
1-3
Overige kosten en risicoreservering
1-5
Overige
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
Onderzoek/Bestek/ Aanbesteding Directie en Toezicht Landelijke beheerkosten/ prognose
SSK 2015
82
Bijlage 4: Vervolgopgaven De wereld is permanent in verandering. Dat geldt ook voor het beheer van Rotterdam. Daarom formuleren we in deze nota alvast een aantal vervolgopgaven voor de volgende Nota Onderhoud Kapitaalgoederen:
A. H et op poten zetten van een organisatie en aanpak van de regie op de ondergrond en bodem Om te voldoen aan de Kamerbrief ‘Water en Bodem sturend’ en om de diverse ondergrondse maatregelen om transities op het gebied van klimaat, biodiversiteit en energie te realiseren is meer gemeentelijke inzet nodig. Om de gemeentelijke ‘exploitatie en regie’ op de ondergrond invulling te geven, is structureel 0,5 mln/ jaar nodig voor extra capaciteit, onderzoek en extern advies. Hierbij willen we ook verkennen of ondergrond en bodem een aparte assetgroep moet worden.
B. H et doorontwikkelen van de assetgroep Openbare verlichting Het in beeld brengen van het effect van digitaliseren en elektrificeren op de doorontwikkeling van de assetgroep Openbare verlichting naar een assetgroep van de Elektrische installaties.
C. H et opstellen van een business case groot onderhoud voor bomen Het opstellen van een businesscase groot onderhoud voor bomen met inzicht in kosten en baten op de lange termijn. In tegenstelling tot andere assets hebben bomen in de eerste 30 jaar hoge kosten voor beheer en onderhoud. Daarna nemen deze kosten af en neemt de maatschappelijke waarde toe.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
D. Het opstellen van een assetbeheerplan voor de assetgroep Begraven en cremeren Opstellen van een assetmanagementplan ‘Begraven en cremeren’, waarbij de arealen van de diverse assets (zoals wegen, groen en kunstwerken en menseninzet) binnen de assetgroep transparant inzichtelijk worden gemaakt en aparte kwaliteitsafspraken worden vastgesteld.
E. Het implementeren van plekmanagement Bijzondere ontmoetingsplekken verdienen bijzondere aandacht. Voor het nieuw aan te leggen Rijnhavenpark en Hofbogenpark wordt een integraal beheer-, onderhoud- en inzetplan opgesteld en gaan we plekmanagement implementeren.
F. Het implementeren van waardengestuurd beheer en het doorvertalen van het waardenwiel in assetmanagementplannen Het Rotterdams waardenwiel voor assetmanagement zal als strategisch kader in de assetmanagementplannen worden vertaald naar beheer en onderhoud van specifieke assetgroepen.
83
Bijlage 5: Assetmanagement documenten Nota Onderhoud Kapitaalgoederen Openbare Ruimte
Nota Vervangingsinvesteringen Openbare Ruimte
Gemeentelijk Rioleringsplan
Assetmanagementplannen
Hoe vaak
1x per 4 jaar
1x per 4 jaar
1x per 5 jaar
Continue
Tijdhorizon
0 tot 4 jaar
0 tot 10 /50 jaar
0 tot 5 jaar
0 tot 10 jaar
Scope & Beheer
Exploitatie
Investeringen
Exploitatie en investeringen
Exploitatie en investeringen
Financiële gevolgen
Aanvraag middelen exploitatie
Inzicht in ontwikkelingen kapitaalslasten
Rioolheffing
Inzicht in noodzaak, behoefte en ambitie
Aanvraag middelen investeringen (RIM) Beleid
Noodzaak op basis van inspecties en assetplannen
Beleidsarm, technisch op basis van kengetallen
Beleidsrijk
Beleidsrijk, vertaling ambities, beleid en uitvoering
Wettelijke plicht/ plankader
Verantwoordingsdocument voor de Provincie, BBV en begroting
Onderdeel van de RIM (Rotterdamse investeringsmonitor), BBV
Wettelijk verplicht
Ambtelijk document
Financiële dekking
Geregeld
Geregeld en Indicatief
Rioolheffing
Indicatief
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
84
Colofon Tekst
Fotografie
Gemeente Rotterdam
Joep Boute, Rene Castelijn, Eric Fecken, Gemeente Rotterdam, Sjors Ferreira Ribeiro Heijboer, Irene Hoekstra, Rhalda Jansen, Jan van der Meijde, Jan van der Ploeg, David Rozing, Peter Schmidt, Arjen-Jan Stada, Hans Tak, Arnoud Verhey, Eddie Visser
Contactpersonen ▪ Nicole Borkens n.borkens@rotterdam.nl ▪ Wiebe Oosterhoff wj.oosterhoff@rotterdam.nl
Kernteam Nicole Borkens, Daisy van Eijck-Nilwik, Joey de Lijster, Wiebe Oosterhoff, Esther Philipsen, Tony Pipping, Mozafar Said
Communicatie Clémentine Mulder Gemeente Rotterdam
Vormgeving Assetmanagers en beheerders Civiele kunstwerken: Isabelle van Steveninck, Howard de Bruin, Jeroen Habers, Robert Aartsen, Ad Oskam, Rem de Tender, Riemer te Velde Beeldende kunst en monumenten: Jaap Zijlstsra
Opschudders B.V.
Drukwerk Veenman+
Jaar van uitgave 2023
Begraven en cremeren: Ton van Dam Wegen: Marins Hettinga, Arjan Oostra, Steven Bouman Groen en bomen: Liesbeth van Ommen-Koen, Jacco de Frel Speelvoorzieningen: Marins Hettinga, Nancy van Trigt Oppervlaktewater: Robbert van der Klippe, Tamara Labrovic-Hoogland Verkeersinstallaties: Hans van Run, Hans Velt Openbare verlichting: Isabelle van Steveninck, Peter Wijnands Parkeervoorzieningen: Ruud Timmers Toezichtcamera’s: Gerben Pille, Ton Frehe Afvalvoorzieningen: Edo Roldan Sanchez
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
85
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
86