[24bb001405] Besluit over De nota ‘Onderhoud Kapitaalgoederen 2023-2027’

2018

47,0%

22,9%1

▪ maximaal 15% onvoldoende (kwaliteit C en D). Deze richtlijn is gebaseerd op de landelijke CROW normen. Grof gezegd betekent dit dat op elk willekeurig moment in 15 van de 100 straten in Rotterdam de kwaliteit onder de norm mag liggen. Dit betekent ook dat de veiligheid en het comfort niet optimaal zijn en dat aanvullende maatregelen nodig zijn, vooral om de veiligheid te waarborgen (bijvoorbeeld extra inspecties en extra klein onderhoud). De ontwikkeling in het meten van beeldkwaliteit (zie indicator beeldkwaliteit) geeft de mogelijkheid de prestaties voor technische kwaliteit in dezelfde taal te presenteren. Vanaf 2019 worden de onderstaande categorieën gehanteerd.

A+

A

B

C

4,3%

11,5%

19,2%

16,1%

15,7%

9,9%

D

Tabel: wegen kwaliteit inspectie 2021.

Kwaliteit wegen Conclusie: De afgesproken kwaliteit wordt niet gehaald. Op basis van de inspectie van 2021 voldoen de wegen niet aan de afgesproken kwaliteit. Meer dan 15% is onvoldoende. Maar door extra uitvoeren van groot onderhoud en vervanging de afgelopen jaren is het aandeel A+ en A vergroot.

▪ A+ en A = voldoende ▪ B = matig ▪ C = onvoldoende ▪ D = onvoldoende/achterstallig Tot 2018 was het gebruikelijk iedere twee jaar de kwaliteitsgegevens in te winnen voor de hele stad. Vanaf 2019 wordt van het gehele areaal jaarlijks 50% gemeten (geografisch verdeeld over de stad). Dit levert een jaarlijks voortschrijdend inzicht in de technische kwaliteit van verharding.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

38

De kwaliteitsontwikkeling is op twee manieren uit te leggen. Als er alleen gekeken wordt naar het percentage onvoldoende (C en D), dan is daar een toename te zien. De afgesproken kwaliteit van maximaal 15% onvoldoende wordt hiermee niet gehaald (=17,5%). Anderzijds loopt het percentage voldoende (A+ en A) op, wat duidt op een kwaliteitsverbetering. Dit is te danken aan de investeringen en deels ook door uitgevoerd groot onderhoud. Het percentage matig (kwaliteit B) is fors teruggelopen. Dit percentage daalt door het uitvoeren van (kleinschalig) groot onderhoud en storingsonderhoud. Vanaf 2018 is structureel extra budget voor onderhoud beschikbaar gekomen. Hierdoor is de kwaliteitsverslechtering van de Rotterdamse (wijkgebonden) wegen de afgelopen jaren nagenoeg tot stilstand gekomen. De stand van 81,5% (A+ t/m B) op wijkgebonden wegen en 88,7% (A+ t/m B) op hoofd- en verzamelwegen is gemeten in 2021.

Kwaliteit voetpaden Conclusie: Op basis van de meest recente kwaliteitsmeting (najaar 2021) volgens de CROW-systematiek voldoet de technische (constructieve) kwaliteit van de voetpaden niet aan de gestelde eisen, slechts 77% is matig en voldoende (A+ t/m B). Zie de figuur hieronder.

Evenals in de afgelopen jaren wordt ook in de komende jaren een groot deel van het budget gebruikt voor groot onderhoud om trottoirs op te knappen. Volgorde van aanpak van de voetpaden zal in samenspraak gaan met de wensen uit de wijk. Hierbij zullen de wensen vanuit de Wijkakkoorden worden meegenomen.

Kwaliteit voetpaden

A+

Een extra kanttekening bij deze score is dat de komende jaren (vijf jaar) een groot deel van het wegen areaal toe is aan groot onderhoud of vervanging. Dit heeft te maken met het asfalt onderhoud, de rioolopgave, de energietransitie, ingraven van kabels en leidingen en bouwprojecten.

22%

47%

A

1% 4%

26%

B C D

Kwaliteit fietspaden Conclusie: Op basis van de meest recente kwaliteitsmeting (najaar 2021) volgens de CROW-systematiek voldoet de technische (constructieve) kwaliteit van de fietspaden ruim aan de gestelde eisen, 96% van de fietspaden scoort minimaal voldoende (A+ t/m B). Zie de figuur hieronder.

Kwaliteit fietspaden

1%

Tabel: resultaat technische inspectie kwaliteitsniveau voetpaden 2021.

Opgave 2023-2027 Voor Wegen zijn vanaf 2023 de volgende budgetten nodig:

Budget Wegen

Budget per jaar (mln.)

Onderhoud (exploitatie)

52,1

Vervanging (investeringen)

31,5

Totaal

83,6

A+

7% 3% 26%

63%

A B C D

Tabel: budget Wegen Tabel: resultaat technische inspectie kwaliteitsniveau fietspaden 2021.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

Het beschikbare onderhoudsbudget op de begroting 2023 was 39,9 mln euro. Voor de asset wegen is een groeimodel voorgesteld om dit exploitatie tekort in te lopen tot aan 2027.

39

Specificatie gap Wegen (mln euro/jaar)

In mln.

Uitgesteld groot onderhoud

1,0

Elementenverhardig wegen en parkeren

Elementenverharding 6,8 trottoirs

Duurdere materialen

Nieuw areaal

Paden in parken

1,6

Straatmeubilair en borden

0,9

Waterpasserende verharding

0,5

Stil asfalt

1,0

Wegen en paden op begraafplaatsen

0,4

Totaal

Bij asfaltverharding is het van belang om bijtijds onderhoud (bijvoorbeeld het vervangen van de deklaag) uit te voeren. Onderhoud uitstellen geeft meer schade aan de verharding en daardoor moet er meer asfalt worden vervangen. En dat is duurder: kapitaalvernietiging. Bij natuursteenverharding is het van belang regelmatig voegonderhoud uit te voeren. Zolang de voegen gevuld zijn, blijft de verharding goed liggen en dat voorkomt schade aan de tegels. Zo heeft ieder materiaal zijn eigen type onderhoud nodig. Onderstaand wordt één en ander uiteengezet voor de soorten verharding.

12,2

Tabel: verschil benodigd en beschikbaar budget: 12,2 miljoen per jaar.

Ontwikkelingen materialen en wegen ▪ Forse toename aan onderhoudsbehoefte asfaltwegen (hoofdinfra en wijkontsluitingen). ▪ Toename regulier onderhoud van wegen die i.h.k.v. gemeentelijk ‘Actieplan Geluid’ voorzien zijn/ worden van geluidreducerende toplaag (stil asfalt). ▪ Extra onderhoud reeds toegepaste waterpasserende verharding die i.h.k.v. klimaatadaptieve maatregelen is aangebracht. (iedere 5 jaar voegonderhoud om de infiltratie van de verharding te waarborgen). ▪ Groenverharding, omwille van klimaatadaptieve maatregelen (verminderen hittestress), worden steeds meer parkeervakken voorzien van Groenverharding. Groenverharding heeft meer onderhoud nodig dan een gewone verharding, naast het reguliere wegonderhoud komt daar maaien en bemesten bij. ▪ Extra onderhoud t.g.v. areaaluitbreiding (incl. wegen begraafplaatsen), klinkerkaart en natuursteenverharding.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

Voor de besteding van het budget voor groot onderhoud wordt gebruik gemaakt van onderhoudsstrategieën en kwaliteitsinspecties. Iedere asset heeft zijn eigen strategie van onderhoud uitvoeren.

Soorten verharding Asfalt onderhoud De verwachting is dat de komende jaren fors meer asfalt onderhoud nodig is. Het onderhoud aan asfaltdeklagen is als volgt. Onderhoud deklagen hoofdinfra en wijkontsluitingswegen 300.000 250.000 200.000 Onderhoud stil

150.000

Onderhoud regulier

100.000 50.000 0 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 203 0 203 1 203 2 203 3

Tabel: prognose onderhoud asfalt deklagen.

De komende jaren staat er veel onderhoud aan asfalt op het programma. Vanwege de druk op de stad door grote projecten (bijvoorbeeld: Hofplein, Roseknoop, Van Brienenoordbrug) kan niet alles wat in een jaar gepland staat ook daadwerkelijk uitgevoerd worden. De verwachting is dat het geprogrammeerde onderhoud van 2023-2027 wordt verdeeld over de jaren 2023-2029. Dan nog is er sprake van circa 150.000 m2 asfalt onderhoud per jaar.

40

Stil asfalt

Waterpasserende verharding

Sinds 2004 zijn er in het stedelijk gebied van Rotterdam geluidsreducerende deklagen aangelegd. In de beginperiode met een stimuleringsregeling van het ministerie van VROM, in latere jaren met regulier geld voor onderhoudswerkzaamheden. In het gemeentelijke Actieplan Geluid is het beleid vastgelegd dat bij onderhoud aan asfaltwegen op 50 km/h wegen met geluidsgevoelige omgeving een geluidsreducerende deklaag als toplaag wordt aangebracht. Deze deklagen hebben een hogere onderhoudsfrequentie dan reguliere asfalt toplagen (circa om de 12 jaar versus 20 à 25 jaar) en daarmee hogere exploitatielasten.

Het klimaatadaptief maken van de stad gebeurt onder andere door het toepassen van waterpasserende verharding. De aanleg van waterpasserende verharding is niet veel duurder, maar het onderhoud wel. Iedere vijf jaar wordt er voegonderhoud uitgevoerd om de infiltrerende werking van de verharding te garanderen. Daarnaast is waterpasserende verharding eerder aan onderhoud toe. De verwachting is dat na twintig jaar de voegen niet meer waterdoorlatend zijn en ook niet meer voldoende zijn schoon te maken.

Zoals uit de grafieken blijkt is er een sterke toename van stil asfalt vanaf 2010. Omvang stilasfalt asfalt Omvang stil

100000 50000 0 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022

jaar

60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000

2

0

21 20

20 2

20 19

20 2

20 17

20 18

20 16

14

20 15

20 13

20

20 11

20 12

09

20 10

20

20 08

6

05

20 07

20 0

04

20

20

3 20 0

02

0

20

hoeveelheid wpv

De toename van gebruik van waterpasserende verharding is sinds 2016 ingezet. Het onderhoud van waterpasserende verharding neemt ieder jaar toe. Groenverharding

Stil asfalt

01

verharding

250000

150000

Tabel: omvang stil asfalt

20

ontwikkeling waterpasserende Ontwikkeling waterpasserende verharding

200000

500.000 450.000 400.000 350.000 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0

20 00

Tabel: ontwikkeling waterpasserende verharding.

Tabel: onderhoud stil asfalt

In het kader van de stad klimaatadaptief maken en het verminderen van hittestress wordt ook steeds meer groenverharding toegepast. Een nieuwe ontwikkeling die voornamelijk in parkeervakken wordt toegepast. Groenverharding is een combinatie van verharding en gras, maar valt onder de asset Wegen. Groenverharding heeft meer onderhoud nodig dan een gewone verharding, naast het reguliere wegonderhoud komt daar maaien en bemesten bij.

Met een levensduur van gemiddeld 12 jaar, neemt vanaf 2022 het onderhoud aan stil asfalt toe. In 2023 zijn al veel stille deklagen ingepland voor onderhoud. Dit wordt de komende jaren alleen maar meer.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

41

Natuursteen Het areaal natuursteen is sinds 2010 jaarlijks fors gestegen. Om natuursteenverharding in een goede conditie te houden, is regelmatig voegonderhoud essentieel. Jaarlijks wordt onderhoud aan de voegen van natuursteen uitgevoerd. Dit onderhoud neemt ieder jaar toe, vanwege de toename van het areaal natuursteen. Het voordeel van regelmatig voegonderhoud is dat de verharding minder snel groot onderhoud, zoals opnieuw bestraten, nodig heeft. Bij voldoende gevulde voegen ontstaat er ook geen vervuiling van de voegen door bijvoorbeeld sigarettenpeuken. De komende jaren zullen wel de eerste grote herstraat-werkzaamheden aan natuursteen nodig zijn. Het opnieuw bestraten met natuursteen is specialistisch werk en daardoor duurder dan het gebruik van ‘gewone’ trottoirtegels. Gebakken klinkers In stenige wijken wordt vaker een gebakken steen toegepast vanwege de gewenste kwaliteit van de openbare ruimte. Een gebakken klinker is duurder in beheer en onderhoud dan een betonsteen, omdat een gebakken klinker kwetsbaarder is voor zwaar verkeer.

Nieuw areaal en aandachtsgebieden Sinds de vorige nota is opgesteld zijn afspraken gemaakt wie wat beheert. Hierdoor is het wegen areaal toegenomen. In de vorige nota is aangegeven dat een aantal onderdelen, zoals borden, geen aandacht kreeg. Inmiddels is wel de wens en noodzaak ontstaan om ook het areaal borden weer goed te gaan beheren en onderhouden. ▪ Areaal begraafplaatsen: Het areaal wegen van de begraafplaatsen (220.000 m2) is nu onder de asset wegen opgenomen. ▪ P+R terreinen: Vanuit Parkeervoorzieningen is het areaal parkeerterreinen overgekomen, evenals de P+R-terreinen. ▪ Glooiingen: Van de zogenaamde droge glooiingen, oftewel de glooiingen naast een hooggelegen weglichaam, was tot voor kort onduidelijk wie de beheerder was. Dit is nu duidelijk geworden. Glooiingen ten behoeve van een weglichaam vallen onder de asset Wegen. ▪ Borden: Door budgettekorten zijn de borden in de afgelopen jaren alleen aan de hand van storingsmeldingen onderhouden. Dit krijgt extra aandacht met een inventarisatie, gevolgd door een aanpak om het kwaliteitsniveau van de borden weer op peil te brengen.

aandacht geweest. Deze paden zijn vooral in de coronaperiode veelvuldig gebruikt. Het extra beheerbudget wordt gebruikt om deze paden weer op een goed kwaliteitsniveau te brengen. ▪ Kwaliteit voetpaden: Zoals hierboven al is aangegeven is de kwaliteit van de voetpaden onder het afgesproken niveau. Om de voetpaden op het gewenste en afgesproken niveau te krijgen, worden veel voetpaden aangepakt. ▪ Straatmeubilair: De komende jaren wordt ook onderhoud gepleegd aan straatmeubilair. De afgelopen jaren is alleen storingsonderhoud uitgevoerd, maar het is nu de bedoeling meer preventief te gaan onderhouden.

Ontwikkelingen De asset Wegen krijgt de komende jaren een aantal uitdagingen. Dit zijn onder andere: ▪ Elektrisch vervoer: De toename van elektrisch vrachtvervoer zal eerder schade aan de rijwegen aanbrengen. Elektrische auto’s zijn zwaarder en hebben een groter koppel. Het koppel zorgt ervoor hoe snel een voertuig van zijn plek komt en veroorzaakt forse krachten op de verharding. Dat heeft tot gevolg dat asfalt meer en sneller slijt en elementverharding (stenen) uit elkaar wordt gereden. Het gevolg is een kortere levensduur en meer onderhoud. De vraag is hoe de elementenverharding bestand is tegen zwaardere voertuigen. De verwachting is dat gebakken steen veel sneller onderhoud nodig heeft, of zelfs niet bestand is tegen dit soort krachten. Ook betonsteenverharding zal eerder aan onderhoud (herstraten) toe zijn. ▪ Verdichting van de stad: Ook de transitie naar steeds minder ruimte voor de auto, het versmallen van rijwegen en het invoeren van éénrichtingverkeer in een aantal wijken zal tot extra kosten leiden. Enerzijds doordat de weg zwaarder belast wordt, meer (vracht) verkeer over minder verharding. Anderzijds is er steeds minder ruimte en tijd om onderhoud te plegen. Dit zal sneller en (nog) vaker in de avond en nacht moeten, wat kostenverhogend is.

▪ Extra aandacht voor de voetganger en fietser: Aandacht voor de voetgangers en fietsers betekent meer en vaker onderhoud uitvoeren aan voet- en fietspaden. Comfort voor de voetgangers en fietsers is belangrijker dan de technische kwaliteit.

▪ Paden in groengebieden: Voor het onderhoud van paden in groengebieden is in de afgelopen jaren te weinig Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

42

Risico’s De komende jaren worden er geen technische risico’s voor wegen voorzien. Wel wordt het afstemmen en plannen van het onderhoud, met alle andere werkzaamheden en benodigde omleidingen in de stad, steeds ingewikkelder met betrekking tot bereikbaarheid en de daarvoor benodigde financiële middelen. Onderhoud kan wel enigszins worden uitgesteld, maar niet afgesteld.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

Het grootste financiële risico zijn de prijsstijgingen van de afgelopen jaren en vooral in 2022. Of prijsstijgingen tot stilstand komen of dat prijzen weer gaan dalen is nog onbekend. De verwachting is dat het prijseffect merkbaar wordt in de nieuw aan te besteden onderhoudscontracten.

43

3.5 Groen en bomen

De assetgroep Groen en bomen bestaat uit openbare groengebieden met groenelementen als gras, bodembedekkers, heesters en bosplantsoen. Daarnaast zijn er de bomen in straten en plantsoenen, waaronder de parken. Het groenareaal in Rotterdam is ongeveer 25 miljoen m2. Hiervan ligt ongeveer 65 procent in parken, natuurgebieden, scheggen, stroken en zones. In de straten is 35 procent van het groenareaal te vinden. In totaal staan er in Rotterdam in het openbaar gebied van de stad ruim 166.000 bomen.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2026 2027

Maart 2023

44

Opbouw areaal Assetgroep

Beheergroep

Areaal (stuks)

Bomen

Straatbomen

140.800

Areaal (m2) Afgerond

Bomen

Plantsoenbomen

25.200

1.346.000

Totaal bomen

Het huidige areaal aan groen en bomen van de gemeente Rotterdam bestaat uit de volgende aantallen en soorten assetgroepen en onderliggende beheergroepen.

Assetgroep

Beheergroep

Beplanting

166.000

Bodembedekkers

133.000

Hagen

184.000

Heesters

1.052.000

Kwaliteit areaal

Bosplantsoen

5.867.000

Groen

Grassen

16.060.000

Voor het meten van de kwaliteit aan het groen wordt gewerkt met twee methodes. De beeldkwaliteit, die laat zien hoe het groen eruitziet, en de technische kwaliteit, een indicator voor de levensverwachting van het groen. Voor de beeldkwaliteit hanteert Rotterdam de CROW-richtlijn wat uitgaat dat minimaal 90% van het groen een beeldkwaliteitsscore heeft van B of hoger. Maximaal 10% mag van onvoldoende beeldkwaliteit (C en D) zijn. Op verschillende plekken in de stad worden ieder kwartaal steekproefsgewijs metingen uitgevoerd. Hierdoor kan er een globaal oordeel gegeven worden over de beeldkwaliteit van het Rotterdamse groen.

Bloemrijk gras

6.869.000

Gazon

8.878.000

Moeras en oevervegetatie

314.000

Sierbeplanting

314.000 Sierbeplanting

313.000

Losse bakken

1380

Overig

o.a. stranden, hertenkamp en heemtuin

883.000

Begraafplaatsen

divers

518.000

Totaal groen

25.416.000

Tabel: areaal bomen (peildatum 1 januari 2023).

De grafiek toont de resultaten van Q1 tot en met Q4 van 2022.

Tabel: overzicht areaal groen (peildatum december 2022). Beeldkwaliteit groen De assetgroep Groen en bomen bestaat uit het areaal met onder andere grassen, hagen, heesters, sierbeplanting en bosplantsoen en straat- en plantsoenbomen. De bomen en het groen dragen bij aan een aantrekkelijke, gezonde en toekomstbestendige stad. Hiermee zijn ze essentieel voor de kwaliteit van de openbare ruimte en de woon- en leefomgeving. Groen nodigt uit om naar buiten te gaan, om te spelen, te ontmoeten en te ontspannen. In Rotterdam zetten we in op meer groen voor het versterken van o.a. de klimaat adaptatie (opvangen van neerslag, reductie van hitte en veerkracht bij droogte) en op meer divers groen voor het versterken van de biodiversiteit. De focus van beheer en onderhoud is om een zo vitaal mogelijk groen en bomen areaal te hebben met beperkte uitval. Zo dragen we zo optimaal mogelijk bij aan de diverse doelstellingen van de stad op sociaal en fysiek vlak.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

24% 9%

4%

A+ A B

% 52%

C D

Tabel: meting beeldkwaliteit. 87% van het areaal heeft beeldkwaliteit A+, A of B en de rest behaalt C en D. Score D is onwenselijk, omdat hierbij het beeld van het groen slecht ervaren wordt door de Rotterdammers. Daarnaast kan het tot onwenselijke situaties leiden in het gebruik of de veiligheid. Conclusie: Deze totaalscore laat zien dat het onderhoud van het groen vanuit de beeldkwaliteit grotendeels op een goed tot voldoende niveau wordt uitgevoerd, maar ook dat het toegenomen percentage C en D aandacht vraagt.

45

Daarnaast wordt eens per vier jaar in Rotterdam een technische kwaliteitsinspectie uitgevoerd. Deze geeft waarde aan de toestand, toetst deze met het beoogde eindbeeld en legt het onderhoudsbeeld vast. Aan de hand van deze inspectie worden gebreken geclassificeerd en wordt de restlevensduur bepaald. De kwaliteit is in 2021 voor het laatst in kaart gebracht volgens de landelijke NEN-schouwmethodiek.

Goed Matig Slecht

90%

Bij het beheer en onderhoud van het bosplantsoen, lag de focus vanwege de beschikbare middelen, op de veiligheid. De bosplantsoenen voldoen hiermee aan de vereiste veiligheid. Door minder uitgevoerd groot onderhoud aan het bosplantsoen, waaronder verjongingen, is dit areaal minder vitaal en divers geworden. En is de diversiteit aan gewenste eindbeelden afgenomen. Dit is een onwenselijke situatie voor de biodiversiteit.

Bomen

Technische kwaliteit groen 4% 0,1% 5%

Bosplantsoen

Onbekend

Tabel: meting technische kwaliteit groen.

Conclusie: Uit de inspectie bllijkt dat 90% van het groen areaal van goede kwaliteit is. Circa 5,1% is van slechte of matige kwaliteit en heeft groot onderhoud nodig of dient vervangen te worden.

Rotterdam hanteert het Handboek Bomen 2022 van het Norminstituut Bomen. In het handboek staan normen voor de kwaliteit zoals de veiligheidsinspecties, eventueel nader onderzoek, de onderhoudsinspecties en uitvoeringsvoorwaarden. De CROW-norm voor boomveiligheid is in het Handboek Bomen verwerkt. De afgelopen decennia groeide het gemeentelijk bomenbestand fors door uitbreiding van ingericht areaal en vergroeningsprojecten. Hiermee is het areaal in levensverwachting vrijwel gelijk gebleven aan de vorige Nota Kapitaalgoederen.

Levensverwachting <10 jaar >10 jaar Onbekend Straatbomen

9%

86%

5%

Plantsoenbomen

7%

87%

6%

Tabel: kwaliteitsniveau van de bomen in Rotterdam op basis van de levensverwachting.

Voor periodiek boomonderhoud is er geen differentiatie in onderhoudsniveaus. Een derde van het areaal bomen (ca. 55.000 stuks) wordt jaarlijks geschouwd. Daarvan heeft 25 – 35% een snoeibehoefte (ca. 13.500 – 19.000 stuks). De snoeimaatregel is maatwerk, want het verschilt per locatie en boomvorm. Een plantsoenboom wordt anders gesnoeid dan een straatboom.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

46

Opgave 2023-2027 Onderhoudsscenario’s Het onderhoud van groenvoorzieningen bestaat voor het grootste deel uit periodiek onderhoud, zoals maaien, schoffelen en snoeien. Dit zijn regelmatig terugkerende activiteiten om het groen in conditie te houden en schade te voorkomen.

Het beheer en onderhoud van het bomenbestand in Rotterdam omvat de volgende maatregelen: ▪ Snoeien en dunnen - Snoeien van bomen en dunnen van bosplantsoen leidt ertoe dat bomen en bosplantsoen op een gezonde manier kunnen uitgroeien. ▪ Inboet bomen - Inboet bomen is het vervangen van met name jonge bomen die (nagenoeg) dood zijn, ernstig ziek of aanplanten van bomen op locaties waar bomen, als gevolg van calamiteiten (storm, aanrijding) zijn weggevallen.

Budget Groen en bomen

Budget per jaar (mln.)

Onderhoud (exploitatie)

41,0

Vervanging (investeringen)

9,7

Totaal

50,7

Tabel: budget Groen en bomen

Specificatie gap Groen en bomen (mln euro/jaar)

1. Groot onderhoud

2,3

▪ Groeiplaatsverbetering bomen - Bestaande bomen van de eerste en tweede grootte (bomen die hoog kunnen worden) krijgen groeiplaatsverbetering wanneer de kwaliteit van de bodem (groeiplaats) onvoldoende is.

2. Toename groenareaal

0,5

3. Duurder sortiment

0,1

Totaal

2,9

De beschikbare financiele middelen van de afgelopen jaren lieten niet toe dat alle noodzakelijke maatregelen zijn uitgevoerd. Dit college kiest ervoor om hier wel middelen beschikbaar voor te stellen. De maatregelen worden uitgevoerd zoals het onderhoud aan gazons, het tijdig dunnen van bosplantsoen en het inboeten van beplantingen om kale plekken te voorkomen.

Tabel: specificatie gap Groen en bomen.

In de komende jaren richt de aandacht zich op de instandhouding en het koesteren van het huidige groen door het uitvoeren van periodiek onderhoud. Ook willen we storingen tijdig oplossen en plegen we groot onderhoud en tussentijdse vervanging. Hierdoor blijven de groenelementen zo lang mogelijk in goede conditie, om optimaal bij te dragen aan de biodiversiteit en het klimaatadaptief maken van de stad.

Het beschikbare budget in de begroting 2023 was 38,1 mln euro. Het college heeft het jaarlijks tekort van 2,9 mln euro in de Voorjaarsnota 2023 toegekend.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

Voor de asset Groen en bomen is 41 miljoen per jaar nodig voor het dagelijks onderhoud en om werkzaamheden beter te borgen voor onder andere de bomen (de groeiplaatsverbetering), de beplanting, het gazon en het bosplantsoen.

47

Uitdagingen groenonderhoud De stad Rotterdam kent momenteel twee grote opgaves namelijk de biodiversiteit versterken en de stad vergroenen om onder andere meer klimaatadaptief te zijn. Hierdoor is er behoefte aan meer vitaal, toekomstbestendig en aantrekkelijk groen. Door toenemend areaal, meer impact van klimaatverandering en duurder en diverser groen zijn de onderhoudskosten de afgelopen jaren gestegen. Ook zijn achterstanden in het areaal onwenselijk, omdat het groen zo minder kan bijdragen aan de ambities, als biodivers en klimaatadaptief.

Het verschil met de vorige nota: ▪ Groeiend areaal afgelopen jaren

Areaal uitbreiding Afgelopen collegeperiode is ingezet op extra groen in de stad. Deze opgave tot vergroening zet zich de komende collegeperiode door. De resultaten van het uitbreiden van het groen-areaal zijn al zichtbaar. Dit brengt voor het groenonderhoud meer kosten met zich mee. Daarnaast is het groen een levende asset, waardoor direct na de aanleg het groen al meegenomen moet worden in het onderhoud. Denk aan maaien, maar ook aan watergeven om te voorkomen dat het groen direct na aanleg uitvalt. De borging van de kosten voor de vergroening vinden deels plaats via de Groenagenda, en deels door de regeling in Motie Sies. In de twee tabellen hieronder is de uitbreiding van het areaal zichtbaar.

▪ Duurder sortiment groen ▪ Prijsindexatie 2022 is 9%. Voor 2023 wordt een verdere stijging verwacht ▪ Groot onderhoud zoals dunning bosplantsoen, groeiplaatsverbetering jaren niet geborgd in exploitatiebegroting en ook de inboet (bomen, beplanting) afgelopen jaren niet volledig geborgd.

Bomen Bomen areaal areaal

Groen areaal 25.000.000 24.800.000 24.600.000 24.400.000 24.200.000 24.000.000 23.800.000 23.600.000 23.400.000 23.200.000 2020

2021

Tabel: groen areaal

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

2022

2020

2021

2022

Tabel: bomen areaal

48

Duurder sortiment

Intensiever gebruik openbare ruimte

Naast dat er meer groenareaal aan de stad wordt toegevoegd, zien we ook een verschuiving in de beheergroepen. Met opgaven als biodiversiteit en wensen vanuit de wijk, groeit het areaal van sierbeplanting harder dan de andere beheergroepen. Sierbeplanting geeft de stad meer kleur en variatie. Om deze assetgroep optimaal te laten functioneren is veel beheerinzet nodig. De beheerkosten van deze assetgroep ligt ongeveer tien keer hoger dan het onderhoud aan grassen in de stad. Afgelopen twee jaar werd er drie hectare meer sierbeplanting in beheer genomen, dit zorgt voor een stijging van bijna 15% ten opzichte van een 3% aan areaal gazon.

De druk op de openbare ruimte neemt toe, meer mensen willen gebruik maken van het bestaande groen en parken. Ook de Coronacrisis leidde ertoe dat meer mensen buiten zijn gaan sporten en wandelen, en meer mensen elkaar daar ontmoeten. Naast het herstellen van gebruikssporen is er ook een wens van gebruikers voor meer vitaal groen en bijvoorbeeld verzorgde plantvakken en gazons.

Toe- en afname areaal beheergroep 20,0 15,0 10,0 5,0 0,0 -5,0

Klimaateffecten De laatste jaren hebben we met verschillende klimaateffecten te maken gehad in de stad. Deze hadden ook invloed op het beheer van de asset Groen en bomen. Denk aan langdurige droogte in combinatie met periodes met bovengemiddelde hitte. De vele stormen in het voorjaar van 2022 zorgde voor veel omgevallen bomen in het Kralingse Bos. Binnen het groenonderhoud proberen we lessen te leren uit deze jaren en voor de komende jaren bij te sturen en te anticiperen. We zien echter ook dat het maatwerk blijft in de stad.

Uitgesteld onderhoud

-10,0 -15,0 Bodembedekkers

Hagen

Heesters Bosplantsoen

Totaal bloemrijk gras

Totaal gazon

Moeras Sieren oever- beplanting vegetatie

Losse bakken, schalen

Tabel: toe - en afname areaal beheergroep. Toename sierbeplanting 310.000 300.000 290.000 280.000 270.000 260.000 250.000 240.000 2020

2021

Tabel: toename sierbeplanting.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

2022

De assetgroepen bomen, beplanting en bosplantsoen vragen binnen het groen extra aandacht, omdat eerdere jaren niet alle werkzaamheden volledig zijn uitgevoerd door onvoldoende financiële middelen. Om deze assets zo goed mogelijk in stand te houden en te laten groeien tot volle wasdom is groot onderhoud nodig. Denk hierbij aan werkzaamheden zoals bodem- en groeiplaatsverbeteringen, het uitvoeren van dunningen en de inboet van de bomen en beplantingen die eerder zijn uitgevallen dan hun einde levensduur. ▪ Groeiplaatsverbetering – bomen krijgen aan de start een beperkte hoeveelheid grond mee, met de gedachte dat ze twee keer groeiplaatsverbetering krijgen. De beperkte groeiplaats zorgt ervoor dat het behalen van einde levensduur niet altijd realistisch is en de bomen minder vitaal zijn of vervroegd uitvallen. Het uitgangspunt nu is bij nieuwe bomen grotere groeiplekken aan te leggen. Bij bestaande bomen met beperkte groeiplekken is de inzet deze te verbeteren.

49

▪ Bodem werkzaamheden – naast groeiplaatsverbetering is het ook wenselijk om in relatie tot de waterhuishouding werkzaamheden aan de bodem uit te voeren, zoals aan greppels, drainage, poelen of wadi’s. Dit stond afgelopen jaren ook onder druk, wat wel effect heeft op de vitaliteit van een groen of bosplantsoen vak. Nu worden deze bodemwerkzaamheden bij het onderhoud in samenhang met de investeringsprogramma’s zoals bosplantsoen en gazonherstel steeds meer gecombineerd. ▪ Inboet beplanting en bomen – Binnen het onderhoudsprogramma groen en bomen kunnen bij toename van middelen de lege plekken worden gevuld. ▪ Dunning Bosplantsoen – De dunningen in het bosplantsoen waren gericht op het borgen van de veiligheid. Echter, voor het bereiken van een groter effect voor de biodiversiteit zijn meerdere type ingrepen noodzakelijk, zoals verjonging en meer gelaagdheid aanbrengen aan de bosranden.

Klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulair Met de Groenagenda is de aandacht op het groen als middel voor de klimaatadaptatie en de biodiversiteit groter dan voorheen. Het bewustzijn is groot dat groen één van de middelen is om de biodiversiteit te bevorderen, en de negatieve effecten van onder andere hittestress en extreme neerslag te temperen. Deze opgave vraagt echter om vitaal groen, en dan met name vitale bomen. Groot onderhoud in de vorm van groeiplaatsverbetering is noodzakelijk om bomen uit te laten groeien tot volwassen bomen met een optimaal kroonvolume. Dit is nodig voor schaduwwerking, sponswerking en huisvesting van allerlei insecten en diersoorten. Ook draagt het bij aan de doelstellingen van circulair, waarbij het waardevol is dat een boom zijn einde levensduur behaalt in de meest optimale vorm.

Daarnaast zien we dat andere manieren van onderhoud, bijvoorbeeld meer gefaseerd, ook een bijdrage leveren aan het meer biodivers maken van de stad. Dit vraagt echter wel meer inzet. Ook gaan we vaker direct op locatie snoeiafval verwerken, om logistieke stromen zo veel mogelijk te beperken. Dit wordt de komende jaren verder ontwikkeld.

Ontwikkelingen Noodzaak uitvoeren groot onderhoud Het niet uitvoeren van groot onderhoud heeft als gevolg dat bomen, bosplantsoen en beplantingen niet de levensduur verlengende maatregelen krijgen die nodig zijn om uit te groeien tot volwaardig groen of volwaardige bomen. Op die manier kunnen ze niet optimaal bijdragen aan alle transities, zoals circulair, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Het is goed om te realiseren dat met het uitvoeren van groot onderhoud, het meest wordt bijgedragen aan de transities voor het huidige areaal en beheeractiviteiten. Hiermee zijn de maatregelen en ander onderhoud om de transities geheel te borgen echter nog niet volledig gedekt, omdat niet alle maatregelen en ontwikkelingen bekend zijn. De transities zijn nog zo in ontwikkeling. We werken nog aan meer inzicht in juiste maatregelen vanuit de diverse programma’s.

Vervolgopgave Het opstellen van een business case groot onderhoud voor bomen Het opstellen van een businesscase groot onderhoud voor bomen met inzicht in kosten en baten op de lange termijn. In tegenstelling tot andere assets hebben bomen in de eerste 30 jaar hoge kosten voor beheer en onderhoud. Daarna nemen deze kosten af en neemt de maatschappelijke waarde toe.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

50

Risico’s De uitdagingen binnen de asset Groen en bomen zijn groot en zullen door uitvoering te geven aan de opgaves van de stad als toename biodiversiteit, klimaatverandering, energietransitie en de toenemende gebruiksdruk op de openbare ruimte en ondergrond alleen nog maar toenemen. Ruimte die cruciaal en noodzakelijk is voor het groen en de bomen.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

Het huidige onderhoudscontract loopt tot 2025 en wordt daarna opnieuw aanbesteed. Tijdens de marktbenadering zal naast de instandhoudingsverplichting van het groen ook ingegaan worden op de relevante transities zoals biodiversiteit, klimaat en circulariteit. De verwachting is dat het prijseffect merkbaar wordt in de nieuw aan te besteden onderhoudscontracten. Dit effect is niet meegenomen in deze nota.

51

3.6 Speelvoorzieningen

De assetgroep Speelvoorzieningen bestaat uit speelelementen met ondergronden verdeeld over bijna 1200 verblijfsplekken.

Opbouw areaal Ondergrondtype

Areaal (m2)

Sportveld

Totaal 75.288:

Kunstgras groen, zand infill

39.454

Kunstgras groen, rubber infill

35.834

Valdempend

Totaal 125.743:

Kunstgras

73.182

EPDM

15.771

Scherpzand

29.520

Schors

7.270

Overig

Totaal 2.829:

Duinzand/speelzand (zandbak)

1.375

Grind/split

440

Jeu de Boules

1.014

Totaal ondergronden

203.860

Tot het areaal horen alle speel-, sporttoestellen en speelondergronden in de openbare ruimte die in beheer zijn bij de gemeente. De speel- en sporttoestellen staan op verblijfsplekken. De verblijfsplekken zijn dusdanig ingericht dat ze aansluiten op de behoefte van de gebruiker. Door de inrichting te variëren met verschillende elementen stimuleert het de Rotterdammer om meer en vaker naar buiten te gaan om te bewegen, te sporten of bewegen en te ontmoeten. Het areaal van speelvoorzieningen is een zeer verouderd areaal. Het doel is om in de komende vier jaar, met uitvoeren van meer periodiek onderhoud en groot onderhoud, het areaal beschikbaar en veilig te houden, totdat de verblijfsplek ingepland is in de vervangingsopgave.

Tabel: areaal Speelvoorzieningen ondergrond.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2026 2027

Maart 2023

52

Het huidige areaal aan speelplekken en speeltoestellen van de gemeente Rotterdam bestaat uit de volgende aantallen en soorten objecten.

Gebied

Verblijfsplekken

Rotterdam Centrum

36

Assetgroep

Areaal (stuks)

Overschie

51

Statische houten elementen

946

Feijenoord

116

Statische kunststof elementen

454

Prins Alexander

200

Statische elementen met een mix van RVS kunststof en/of aluminium

1838

Rozenburg

62

Noord

84

Betonnen elementen

452

IJsselmonde

129

Dynamische elementen

2177

Kralingen-Crooswijk

97

Interactieve elementen

10

Pernis

19

Speelaanleidingen

263

Hillegersberg/Schiebroek

56

Belijning

31

Charlois

104

Ballenvangers

38

Delfshaven

98

Totaal speel- en sporttoestellen

6.209

Hoogvliet

98

Hoek van Holland

52

Totaal

1.202

Tabel: areaal Speelvoorzieningen, spel en sporttoestellen (peildatum 2022).

Het areaal speel- en sporttoestellen is ingedeeld op materiaalsoort en constructiesoort, omdat het onderhoud en de levensduur hiervan verschilt. Onder het areaal speeltoestellen vallen de assets met veelal de traditionele speelfuncties zoals schommelen, klimmen en glijden. Onder sporttoestellen vallen zowel de traditionele sporttoestellen (zoals voetbaldoelen en basketbalpalen) als de nieuwe urban sporttoestellen (zoals skate, calisthenics en freerun-elementen).

Tabel: aantal verblijfsplekken per wijk (peildatum november 2022).

Naast de areaalindeling op toestel- en ondergrondniveau, spreken we ook vaak over verblijfsplekken. Rotterdam kent momenteel 1202 verblijfsplekken verdeeld over de hele stad, waar wordt gespeeld, wordt gesport en mensen elkaar ontmoeten.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

53

Kwaliteit areaal Het areaal aan speel- en sporttoestellen is aan het verouderen. Gemiddeld genomen is de technische levensduur van het speelareaal 15 jaar. Zo gaan houten speel- en sporttoestellen korter mee (10 jaar) dan roestvrijstalen toestellen (25 jaar). In 2017 bestond het areaal voor 26% uit toestellen die ouder zijn dan 15 jaar. In 2022 is het verouderde speelareaal gegroeid met 11%. In totaal is nu ongeveer 37% van het speelareaal aan vervanging toe. De technische kwaliteit van het speelareaal wordt bepaald aan de hand van de volgende criteria; ▪ Speelveiligheid: Het areaal speeltoestellen voldoet aan de zorgplicht vanuit de vigerende wet- en regelgeving, het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS) ▪ Beschikbaarheid: Rotterdam gaat voor optimale beschikbaarheid van speelvoorzieningen en heeft hiervoor afspraken gemaakt met aannemers over de doorlooptijd van onderhoud en reparaties.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

Leeftijd areaal 60% is ouder dan 10 jaar. Areaal 2017

Areaal 2022

27%

26%

23%

21%

26%

17%

0 - 5 jaar

6 - 10 jaar

11 - 15 jaar

23%

37%

> 15 jaar

Tabel: leeftijd areaal speelvoorzieningen.

54

Speelveiligheid De toetsing vindt plaats aan de hand van het jaarlijkse inspectieregime (WAS verplichting). De inspectie kent een aantal criteria namelijk waaraan het speelareaal wordt getoetst: ▪ Urgentie 1: Direct repareren vanwege de veiligheidsaspecten ▪ Urgentie 2: Zeer dringend repareren vanwege de veiligheidsaspecten ▪ Urgentie 3: Dringend repareren vanwege de veiligheidsaspecten of staat van onderhoud ▪ Urgentie 4: In de toekomst repareren of de verwachting dat het toestel in de toekomst onderhoud nodig heeft, dan wel kleine beschadigingen, welke geen risico’s met zich meebrengen ▪ Urgentie 5: Toestel is in orde, maar mogelijke aanleiding tot preventief onderhoud ▪ Geen meldingen: Volledige beschikbaarheid

Resultaten technische schouw speelvoorzieningen 1

0%

1%

70%

2

14%

12%

3

3%

4 5

De afgelopen 5 jaar is wel het aantal inspectiemeldingen gegroeid. Met name de meldingen binnen de categorieën urgentie 4 en 5 zijn sterk toegenomen. In 2022 is ca 25% van het beschikbare onderhoudsbudget besteed aan het verhelpen van storingen. Door extra beschikbare middelen kan er meer periodiek en groot onderhoud uitgevoerd worden met als doel storingsmeldingen te voorkomen.

Aantal meldingen speelvoorzieningen 2000 1500 1000 500 0 2017

2018

1

2019

2

2020

3

4

2021

2022R1

5

Tabel: aantal meldingen speelvoorzieningen. Conclusie: Het overgrote deel van het areaal is veilig en beschikbaar. Slechts 1% van de speelplekken scoort urgentie 1 en 2 bij de laatste meting. Toch zien we een toenemend aandeel vanaf urgentie 3, wat betekent dat we op korte termijn veel onderhoud en reparaties kunnen verwachten. Omdat het college het belangrijk vindt dat speel- en sportvoorzieningen beschikbaar zijn en blijven voor de Rotterdammer heeft het college extra middelen beschikbaar gesteld.

Tabel: technische schouw speelvoorzieningen.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

55

Opgave 2023-2027

Ontwikkelingen

Om het areaal in conditie te houden wordt er jaarlijks onderhoud uitgevoerd. Het uit te voeren onderhoud is te verdelen in drie groepen:

Met het beheer en onderhoud aan de speelvoorzieningen dragen we bij aan verschillende transities en waarden. Met verplaatsbare fitness- en bootcampvoorzieningen (Move-Fit) wordt bepaald of deze aansluiten bij behoefte en gebruik. Bij succes kan een structurele sportplek met aansluitend aanbod worden geplaatst. In 2021 is er een sportautomaat in het Kralingse Bos geplaatst, waar gebruikers sportspullen kunnen gebruiken voor onder andere crossfit. We zijn voornemens om meer tijdelijke, verplaatsbare sportvoorzieningen in te zetten, om de variatie van sportvoorzieningen te bevorderen.

▪ Periodiek- en storingsonderhoud: Uitvoeren van planbare jaarlijkse (onderhouds)werkzaamheden en oplossen van constateringen vanuit de diverse inspecties. ▪ Groot onderhoud: gedeeltelijke vervangingen aan toestellen en/of ondergronden, zoals toplagen of staanders. ▪ Vervanging: het vervangen van elementen die aan het einde zijn van de technische levensduur, of dermate beschadigd dat repareren geen optie is. Het jaarlijks budget voor de asset Speelvoorzieningen is als volgt verdeeld over de verschillende onderhoudsbehoeftes: Budget Speelvoorzieningen

Budget per jaar (mln.)

Onderhoud (exploitatie)

5,3

Vervanging (investeringen)

5,8

Totaal

11,1

Tabel: budget Speelvoorzieningen. Het jaarlijks budget in de begroting 2023 was 3,4 mln euro. Het college heeft het jaarlijkse tekort van 1,9 mln euro in de Voorjaarsnota 2023 toegekend.

Specificatie gap Speelvoorzieningen

Er wordt al jaren gebruik gemaakt van het speeldepot. Zo kunnen toestellen weer worden hergebruikt op een andere plek. Dit is een belangrijk middel om de levensduur van toestellen en verblijfsplekken te verlengen. Er zijn in 2021 een aantal pilots gestart m.b.t. verschillende natuurlijke en kunstmatige ondergronden, waarbij deze beoordeeld worden op beheer(kosten) en impact op klimaatadaptatie en circulariteit. Met de resultaten van deze pilot willen wij een beter te beheren en duurzamer speelareaal ontwikkelen. Behalve op wensen uit de buurt, zet de gemeente Rotterdam ook in op ‘inclusie’ zodat alle Rotterdammers kunnen participeren en mee kunnen doen in het spel en de ontmoeting in de buurt. Door oog te hebben voor mensen met een beperking, creëert de gemeente Rotterdam een inclusievere stad waarin iedereen mee kan doen. Dit is bekrachtigd met de ondertekening van het SamenSpeelakkoord, een landelijk initiatief om speelvoorzieningen toegankelijker te maken voor kinderen met een beperking.

(mln euro/ jaar)

1. Toenemend storingsonderhoud

0,7

2. Benodigd groot onderhoud

1,0

3. Benodigd periodiek onderhoud

0,2

Totaal

1,9

Tabel: specificatie gap Speelvoorzieningen.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

56

3.7 Oppervlaktewater

De assetgroep Oppervlaktewater bestaat uit beschoeiingen, duikers, stuwen en watergangen. De overige waterassets vallen onder de assetgroep Riolering die niet is opgenomen in deze Nota Kapitaalgoederen maar wel in het Gemeentelijk rioleringsplan (GRP.)

Opbouw areaal Het huidige areaal aan oppervlaktewater van de gemeente Rotterdam bestaat uit de volgende aantallen en soorten objecten. Oppervlaktewater Hoofdwatergangen

140 km

Overige watergangen

250 km

Oeverbescherming

700 km

Duikers

2072 stuks

Tabel: areaal Oppervlaktewater (peildatum 2022).

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2026 2027

Rotterdam heeft als deltastad een uitgebreid watersysteem met veel verschillende typen water binnen haar grenzen. Niet alleen de rivieren de Nieuwe Maas, de Rotte en de Schie, maar ook singels en plassen, zoals de Kralingse Plas. Het oppervlaktewater is van groot belang voor de afvoer van hemelwater. De assetgroep Oppervlaktewater bestaat uit watergangen, duikers en oeverbescherming. Deze assets dragen bij aan de instandhouding van een weerbare waterhuishouding Een drietal waterschappen is verantwoordelijk voor waterkwaliteit en waterkwantiteit op het Rotterdamse grondgebied. Maar ook de gemeente Rotterdam heeft een taak in het onderhoud van een groot deel van het oppervlaktewater. In nauwe samenwerking met deze waterschappen is een strategie voor de wateropgaven uitgewerkt in (de herijking van) Waterplan 2. Het onderhoud van het oppervlaktewater is vastgesteld in de vigerende wet- en regelgeving en het assetmanagementplan (oppervlakte)water.

Maart 2023

57

Kwaliteit areaal Watergangen De waterschappen zijn het bevoegd gezag voor het oppervlaktewater. In haar legger vermeldt een waterschap wie onderhoudsplichtig is voor een watergang en aan welke eisen deze moet voldoen. In de legger wordt onderscheid gemaakt tussen hoofd- en overige watergangen. Voor de laatste soort heeft de gemeente Rotterdam een onderhoudsplicht. Door periodiek onderhoud in de vorm van baggeren, maaien, krozen en vuilvissen zorgen we ervoor dat deze watergangen aan de gestelde eisen voldoen. Het waterschap controleert met schouwen of aan de eisen wordt voldaan.

Conclusie: Op dit moment functioneert 95% van de duikers goed. Dit komt doordat duikers regelmatig worden geïnspecteerd en onderhouden. Ca 700 duikers zijn ouder dan vijftig jaar. Deze hoeven niet direct vervangen te worden, maar hebben wel extra aandacht en onderhoud nodig. Er zijn in 2023 voldoende financiële middelen beschikbaar om aan de berekende exploitatiebehoefte te voldoen

Voldoet

95%

Verminderd functioneren 5% Tabel: kwaliteit schouw duikers (peildatum 2022). 5

Conclusie: Door het consequent uitvoeren van baggeronderhoud is er op dit moment geen baggerachterstand in de gemeentelijke watergangen. Dit geldt ook voor het (maai) onderhoud van de watergangen. Naast de onderhoudsplicht streeft Rotterdam naar het toevoegen van waarde aan openbare ruimte. In het kader van het circulair en duurzaam omgaan met reststromen wordt sinds 2020 op verschillende plekken in de stad bagger op de kant verwerkt, in plaats van het af te voeren naar een verwerkingslocatie. Duikers Naast de watergangen beheert Rotterdam ook de duikers, die de verbinding vormen tussen verschillende watergangen. Om de doorstroming van water te garanderen worden de duikers indien nodig gereinigd. Een slechte doorstroming heeft namelijk een negatieve invloed op zowel de waterkwaliteit als -kwantiteit. De duikers worden geïnspecteerd om inzicht te verkrijgen in hun constructieve en functionele staat. Op basis van de inspectieresultaten wordt onderhoud of vervanging uitgevoerd. In overleg met de waterschappen, worden sinds 2022 baggerschotten toegepast om de functionaliteit van de duikers te optimaliseren.

Oeverbescherming Oeverbescherming gaat afkalven tegen, remt golfkrachten en andere invloeden die de stabiliteit van de waterkant in gevaar brengen. Een deel van het areaal van de Rotterdamse oeverbescherming voldoet niet aan de kwaliteitseisen. De onderstaande tabel toont de percentages van het areaal dat goed, matig of slecht is. Matige kwaliteit oeverbescherming voldoet nog, maar de verwachting is dat op korte termijn deze kwaliteit verschuift richting de kwaliteit ‘slecht’. De aanleg van natuurvriendelijke oevers heeft een positieve invloed op de kwaliteit van de leefomgeving en de biodiversiteit.

Conclusie: De komende jaren vervangen we oeverbescherming van slechte of matige kwaliteit. Waar mogelijk vormen we om naar natuurvriendelijke oevers. Dit levert een significante bijdrage aan de verbetering van de biodiversiteit in de stad.

Voldoet goed

77%

Voldoet matig

8%

Voldoet slecht

15%

Tabel: kwaliteit oeverbescherming in overige watergangen (peildatum september 2022).

5

Verminderd functioneren betekent niet dat een duiker vervangen hoeft te worden, maar dat het reinigen van de duiker ook kan volstaan.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

58

Opgave 2023-2027

Vervangingsinvesteringen

Duikers en/of oeverbescherming die een onderhoudsbehoefte hebben, worden zoveel mogelijk meegenomen in integrale projecten in de openbare ruimte. Wanneer een integrale aanpak niet mogelijk is, overwegen we de duikers en oeverbescherming per stuk te vervangen.

▪ Het vervangen van duikers en oeverbescherming met een onderhoudsbehoefte;

Het benodigde exploitatiebudget in deze Nota Kapitaalgoederen valt hoger uit dan in de vorige nota. Dat komt door het nieuwe onderhoudscontract Watergangen (maaien, krozen, vuilvissen), een toename aan baggervolume in deze periode en een nieuw contract voor het baggeren van de watergangen.

Budget Oppervlaktewater

Budget per jaar (mln.)

Onderhoud (exploitatie)

5,5

Vervanging (investeringen)

4,1

Totaal

9,6

Het benodigde investeringsbudget is evenals het exploitatiebudget gestegen ten opzichte van de vorige Nota Kapitaalgoederen. Dit heeft vooral te maken met de investering in het vervangen van oeverbescherming of omvorming daarvan naar natuurvriendelijke oevers. Ook is er een kleine toename in de vervanging van duikers en stuwen. Beheer en onderhoud en vervangingsinvesteringen zijn beide nodig om de kwaliteit en de omvang van onze assets in stand te houden. In 2024 zal gestart worden met doorlopende inspecties en met het vervangen van objecten (duikers, oeverbescherming en natuurvriendelijke oevers). In onderstaand overzicht staat hoe het huidige budget wordt besteed aan elk type werkzaamheden. Periodiek en storingsonderhoud ▪ Het baggeren van de watergangen om daarmee te voldoen aan de eisen van het waterschap; ▪ Het maaien, krozen en vuilvissen van de watergangen; ▪ Het correctief reinigen van duikers om de doorstroming te herstellen (storingsonderhoud);

▪ Het vervangen of herstellen van stuwen naar aanleiding van storingsmeldingen.

Tabel: budget Oppervlaktewater.

Ontwikkelingen Om bij te dragen aan belangrijke transities zoals circulariteit, biodiversiteit en slim (efficiënter en effectiever) beheer met data zijn er vier belangrijke ontwikkelingen binnen de assetgroep Oppervlaktewater: ▪ Het circulair omgaan met baggerspecie, zodat niet alle baggerspecie hoeft te worden afgevoerd. Een deel kan worden verwerkt ter plaatse op de kant. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar andere circulaire oplossingen (Circulair Bagger Consortium) ▪ De omvorming van harde oevers naar meer natuurvriendelijke oevers; ▪ De inzet van innovatieve inspectiemethodes, zoals (varende) drone-inspectie van de verschillende assets; ▪ Het beter vastleggen van data over baggeraanwas om vervolgens te gebruiken voor het toepassen van risicogestuurd beheer.

▪ Storingen en aanschrijvingen van het waterschap oplossen voor zover deze niet leiden tot vervanging of investering; ▪ Het informeren van de bewoners/gebruikers wanneer sprake is van blauwalg bij officiële zwemwaterlocaties.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

59

3.8 Verkeersinstallaties

De assetgroep Verkeersinstallaties bestaat uit de verkeersregelinstallaties, verkeerscamera’s, parkeergeleidingsborden, dynamische routeinformatiepanelen, radars, laadpalen en -pleinen en een digitaal platform voor verkeersmanagement.

Opbouw areaal Het huidige areaal aan verkeersinstallaties bestaat uit de volgende aantallen en soorten objecten. Assetgroep

Aantal

Verkeersregelinstallaties (VRI’s)

270

Camera’s

69

Borden bij garages/ Parkeergeleiding

264

Dynamisch Route-informatiepaneel (DRIP’s)

43

Radars

80

MobiMaestro

1

Kwaliteitscentrale

1

Laadpalen

1.240

Laadpleinen

5

Tabel: areaal Verkeersinstallaties (peildatum 2022).

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2026 2027

Maart 2023

60

Kwaliteit areaal De gemeente hanteert een technische levensduur van vijftien jaar voor een verkeersinstallatie. Enkele objecten hebben een kortere levensduur. Daarnaast kunnen installaties ook eerder worden vervangen vanwege nieuwe eisen of technologische ontwikkelingen. Hierdoor werken we aan de transitie naar meer systemen en meer onderling en met de weggebruikers communicerende systemen. Conclusie: De conditie van de verkeerslichten is in het algemeen goed en wordt via het technisch onderhoud op peil gehouden. Bij het technisch onderhoud wordt ook gekeken of de installaties er nog voldoende uitzien voor hun taak, zodat bijvoorbeeld de verkeerslantaarns nog voldoende zichtbaar zijn. Er zijn voldoende financiële middelen beschikbaar om aan de berekende exploitatiebehoefte te voldoen.

Opgave 2023-2027 Om het areaal in optimale conditie te houden is er jaarlijks onderhoud nodig en vernieuwen van assets bij het bereiken van einde levensduur. Voor de periode 2023-2027 bedraagt de investeringsbehoefte € 7,1 miljoen. Dit is nodig voor de vervanging van de VRI’s, bewegwijzering, drip’s, modems en camera’s. Voor onderhoud van de installaties is jaarlijks € 3,7 mln. nodig. In dit bedrag zit het preventief en correctief onderhoud om de assets werkend te houden. Verder worden diensten gefinancierd om reistijd- en monitoringgegevens van het verkeer in Rotterdam te verkrijgen en daarmee verkeersmanagement uit te kunnen voeren. Uit de exploitatiekosten worden ook kosten voor communicatie en energie gefinancierd. In het budget is rekening gehouden met de transitie naar meer systemen en meer onderling en met de

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

weggebruiker communicerende systemen. Dit zijn nieuwe ontwikkelingen die de komende jaren verder zullen worden ingevoerd. Of de ophogingen van de laatste jaren toereikend zijn om de ontwikkelingen helemaal te kunnen volgen, is nog niet helemaal duidelijk. In de toekomst zal het aantal van laadpalen (en wellicht laadpleinen) aanzienlijk toenemen. Aangezien dit door de markt wordt opgepakt worden ze kostenneutraal beheerd, onderhouden en vervangen.

Budget Verkeersinstallaties(*)

Budget per jaar (mln.)

Onderhoud (exploitatie)

3,7

Vervanging (investeringen)

7,1

Totaal

10,8

Tabel: budget Verkeersinstallaties. * Radars, MobiMaestro en de kwaliteitscentrale worden gezien het bedrag (minder dan € 100.000) vervangen vanuit exploitatie. * Laadpalen en laadpleinen worden een-op-een vervangen aan het einde van de levensduur, dat is na tien jaar. Deze kosten zijn niet meegnomen in deze tabel.

Ontwikkelingen De verkeersinstallaties zorgen ervoor dat de capaciteit van het wegennet goed wordt benut. Afhankelijk van de beleidskeuzes, kunnen doelgroepen zoals fietsers, voetgangers en openbaar vervoer extra worden bevoordeeld. De installaties kunnen op afstand worden aangestuurd en bijgesteld. In de toekomst zullen de systemen over en weer kunnen communiceren met de weggebruikers. Dit stelt strenge eisen aan de privacy en security.

61

3.9 Openbare verlichting

De assetgroep Openbare verlichting bestaat uit lichtmasten met armaturen, grondspots, elektriciteitskasten, telemanagement, wegwijzers met verlichting en klokken. De straatverlichting wordt momenteel vervangen door LED en daarbij wordt ook ‘slimme verlichting’ toegepast.

Assetgroep

Aantal (stuks)

Armaturen

106.900

Lichtmasten

94.000

Grondspots (sierverlichting)

2.000

Elektriciteitskast voor eigen

40

Wegwijzers met verlichting

542

Wegwijzers zonder verlichting

1.631

Portalen voor wegwijzers

43

(historische) klokken

97

Deze nieuwe verlichting is op afstand aan te sturen en biedt allerlei ‘slimme’ mogelijkheden. Zoals het dimmen van verlichting ‘s nachts. Zo besparen we extra energie en geld. Er is al meer dan tweederde van de straatverlichting, ruim 60.000 lampen, vervangen door LED. Rotterdam is de eerste grote stad die op grote schaal de straatverlichting vervangt door LED en daarbij ook de ‘slimme verlichting’ toepast.

Tabel: areaal Openbare verlichting

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2026 2027

Maart 2023

62

Verlichting draagt in belangrijke mate bij aan (het gevoel van) (sociale) veiligheid. Wettelijk gezien is er geen verplichting om wegen, parken en pleinen te verlichten. Doet een gemeente – zoals Rotterdam – dat wel, dan is er de Nederlandse Praktijkrichtlijn (NPR).

zijn verschillende maatregelen genomen om de installatie veiliger te maken: dubbel isoleren van de lichtmasten/ armaturen en aanstelling van een verantwoordelijke voor de elektrische installaties van de openbare verlichting.

Het beleid van de Openbare verlichting in Rotterdam is vormgegeven in het bestuurlijk vastgestelde Lichtplan Rotterdam 2011. Uitgangspunten:

Conclusie: In 2022 is het programma Vervanging Lichtmasten opgestart. Het programma wil binnen tien jaar alle lichtmasten uit de jaren ’70 en ’80 vervangen. Hierdoor is in 2030 al het achterstallig onderhoud weggewerkt en kan de vervanging van lichtmasten plaatsvinden volgens het reguliere onderhoudsplan. Er zijn in 2023 voldoende financiële middelen beschikbaar om aan de berekende exploitatiebehoefte te voldoen.

▪ Zorg voor betere beeldkwaliteit, door ontwikkeling en toepassing van de Rotterdamse Stijl; ▪ Zorg voor efficiënt beheer door standaardisering van het lichtmeubilair; ▪ Bijdrage leveren in het terugbrengen van het energieverbruik en toepassen van technologische innovaties.

Kwaliteit areaal Afgesproken is dat tenminste 95% van alle verlichting in Rotterdam moet branden. Bij 100% betekent dit dat er nooit iets kan uitvallen. Als er uitval is, wordt dit meestal door een kabelstoring veroorzaakt. Binnen een paar jaar is alle verlichting voorzien van LED en telemetrie. Hierdoor geeft een armatuur bij een defect zelf een storingsmelding door. Het afgelopen jaar is een onderhoud managementsysteem aanbesteed. Met dit systeem wordt een groot deel van het storingssysteem geautomatiseerd. Zo zijn we minder afhankelijk van meldingen van inwoners en kunnen storingen eerder worden opgelost. Een significant deel van het Rotterdamse lichtnet voldeed - na de wetswijziging in 1998 - niet aan de NEN 1010. Er

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

De technische levensduur voor masten is 40 jaar. Voor armaturen geldt een technische levensduur van 20 jaar. De opbouw van het areaal lichtmasten in leeftijd is als volgt: Leeftijd lichtmasten

29%

26%

14%

18% 13%

2010 - heden 2000 - 2010 1990 - 2000 1980 - 1990 1970 - 1980

Tabel: leeftijd lichtmasten.

63

Opgave 2023-2027 LED-transitie Met het toenemen van het areaal aan Ledverlichting neemt de omvang van het periodiek vervangen van lampen af. Ledverlichting heeft een levensduur van 20 jaar. Andere lampen hebben een levensduur van 2 tot 6 jaar, afhankelijk van het type. In 2020 is het LED- vervangingsprogramma opgestart. De doelstelling van het programma is het verminderen van energieverbruik van openbare verlichting in Rotterdam. Dit wordt gedaan door in 6 jaar (2020-2025) alle openbare verlichting naar LED om te bouwen en daarnaast telemanagement toe te passen. Dit project draagt bij aan zowel het reduceren van de CO2-uitstoot in Rotterdam als het bereiken van de landelijke klimaatdoelstellingen. Als een van de grootste gebruikers van electriciteit is de openbare verlichting onderwerp in de CO2 prestatieladder. Hierin is beschreven dat de openbare verlichting 50% minder energie gaat gebruiken dan in 2013 (start energie-akkoord). De voortgang wordt elk half jaar gemonitord. Dit scheelt bijna 7 mln. kWh aan opwekking. In 2025 zullen vrijwel alle armaturen vervangen zijn door LED-armaturen. In 2022 zijn ruim 60.000 armaturen voorzien van LED, dat is 56% van alle armaturen. Onderhoud Management Systeem (OMS) In 2022 is een onderhoud managementsysteem aanbesteed, dat het gehele onderhoudsproces automatiseert. Zo is een groot deel voorzien van telemetrie.

Storingsafhandeling kan hierdoor efficiënter gebeuren waardoor de hogere kosten voor personeel enigszins gecompenseerd kunnen worden. Een deel van het budget voor onderhoud, bestaat uit inkomsten van reclame aan lichtmasten.

Budget Openbare verlichting

Budget per jaar (mln.)

Onderhoud (exploitatie)

6,3

Vervanging (investeringen)

8,1

Totaal

14,4

Tabel: budget Openbare verlichting.

Toekomstige ontwikkelingen Lichtmasten hebben een gunstige invloed op de ontwikkeling van de Smart City. In Rotterdam hebben de lichtmasten alleen elektriciteit nodig in de avond en nacht. Voor de ontwikkeling van een digitale stad is het noodzakelijk om ook overdag elektriciteit op deze locaties te hebben. Op zeer korte termijn is dit belangrijk voor alle camera’s die in de openbare ruimte nodig zijn. Op iets langere termijn hebben sensoren, antennes (5G) en andere elektrische apparaten constante voeding nodig. Deze ontwikkelingen vallen buiten het terrein van de openbare verlichting, waarvan de primaire taak, het verlichten van de openbare ruimte is. Aan het in bezit hebben van elektrische apparatuur in de openbare ruimte zijn strenge veiligheidseisen gesteld. Dit is nog niet voor alle apparatuur goed geregeld. De afgelopen jaren zijn alle randvoorwaarden in beeld gebracht en is de zogenaamde CENT-R ontwikkeld. Dit is een modulaire en circulaire asset die kan voorzien in alle elektrische toepassingen in de openbare ruimte, inclusief alle regelgeving die hierop van toepassing is. Deze asset is in eerste instantie nodig om de huidige aansluitingen van bestaande camera’s volgens vigerende wetgeving aan te passen en veilig te maken. In tweede instantie dient het om de stad gereed te maken voor een digitale stad.

Bijkomend voordeel is dat het zorgt voor harmonie in de openbare ruimte. Het straatbeeld is niet rommelig en het elektrische beheer is eenduidig. Daarbij is de samenwerking met de afdeling mobiliteit belangrijk. Hier is draagvlak voor het verder ontwikkelen van de CENT-R aanwezig.

Vervolgopgave Het doorontwikkelen van de assetgroep Openbare verlichting Het in beeld brengen van het effect van digitaliseren en elektrificeren op de doorontwikkeling van de assetgroep Openbare verlichting naar een assetgroep van de Elektrische installaties.

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

64

Risico’s Vanwege de langlopende periode van het mastenvervangingsprogramma en de LED-transitie, is het kostenverloop moeilijk in te schatten. Vooralsnog lijken de kosten in de pas te lopen met de prognoses. In 2023 is er een nieuw meerjarig onderhouds- en projectencontract en lichtmastencontract aanbesteed. De kosten hiervan komen

Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027

overeen met de kosten uit de vorige contracten. De verwachting is dat de eventuele kostenverhogingen door extra vuile grondonderzoek, wegafsluitingen enz. enigszins gecompenseerd kunnen worden door het automatiseren van het onderhoudsproces.