[24bb001260] Bijlage 1 behorende bij 24bb001259 over Rapportage evaluatie Lekker Fit! 2005-2017

Lekker Fit! is in vergelijking met andere gezondheidsbevorderende programma’s en leefstijlprogramma’s, een programma dat qua aanpak voldoet aan een succesvol preventieprogramma. Lekker Fit! is immers een langlopend programma (intensief leefstijlprogramma) met een doorlopende leerlijn. Scholen zijn een belangrijke samenwerkingspartner (scholenaanpak). Elk deelproject kent zijn eigen projectleider onder supervisie van een algemene projectleider (goede coördinatie), het heeft een sterk wijkgerichte benadering (Lekker Fit!-Gebied) met groot bereik. Het Lekker Fit!-programma heeft heldere realistische doelen, is intensief in de zin dat het zich op elke leeftijdsgroep richt (doorlopende leerlijn) en het beschikt over voldoende budget. Daarnaast is er continuïteit geweest qua beleid gedurende de looptijd van het programma. Wel is het van belang om de samenhang tussen de tussen de verschillende interventies goed te blijven bewaken. Gesteld dat Lekker Fit! voldoet aan vrijwel alle succesfactoren voor een geslaagd gezondheidsbevorderend programma, dan zouden we, op basis van onderzoek57, een daling mogen verwachten van 1 à 2% van het aantal Rotterdamse kinderen die niet of nauwelijks bewegen en een daling van één à drie procentpunten van het percentage overgewicht.

Een daling van het percentage overgewicht onder kinderen op Rotterdamse Lekker Fit! scholen is echter uitgebleven: het is stabiel gebleven/niet verder gestegen, wat een positief resultaat genoemd mag worden met het oog op het toenemend landelijke probleem van overgewicht. Wat betreft beweging is het beeld ten aanzien van schoolgaande kinderen in heel Rotterdam, dus niet alleen voor de kinderen op LF!-scholen, wisselend. Zo wordt er enerzijds vaker 5 dagen per week buiten gespeeld, maar anderzijds is het percentage kinderen dat minstens een uur per dag buiten speelt afgenomen. Minder kinderen hebben een tv of (spel)computer op de eigen kamer en ook wordt er minder vaak meer dan 2 uur per dag tv gekeken en/of gecomputerd. Maar aan de andere kant is het percentage kinderen dat minstens 1 uur per week bij een sportvereniging sport, afgenomen. We zagen al dat een groot aantal Rotterdammers – kinderen, jongeren, ouders en bezoekers van bijvoorbeeld kinderboerderijen en educatieve tuinen– in aanraking is gekomen met één of meerdere Lekker Fit!- interventies, dankzij het grote bereik van met name de interventies LF! peuterspeelzalen 56 57

“Bewegen is goed. Meer bewegen is beter”; Gezondheidsraad 2017 Kosteneffectiviteit en gezondheidswinst van behalen beleidsdoelen bewegen en overgewicht. Onderbouwing

Nationaal Actieplan Sport en Bewegen door G.C.W. Wendel – Vos en anderen. RIVM. 2005. 43

en kinderdagverblijven, -Basisonderwijs en –Gebied. Het is dan ook zeer aannemelijk dat Lekker Fit! een belangrijke bijdrage levert aan een grotere bewustwording onder Rotterdammers als het gaat om een actieve leefstijl, een gezond voedingspatroon en gezond gewicht.

44

6 Discussie en conclusie Het doel van dit onderzoek is het geven van een overzicht van wat het programma Lekker Fit aan resultaten heeft opgeleverd in haar ruim 10-jarige bestaan. De evaluatie biedt ingrediënten voor wat er verder nog nodig is ter bevordering van een gezondere leefstijl van de Rotterdamse jongeren en welke acties er nodig zijn om overgewicht onder de Rotterdamse jeugd terug te dringen. Dit onderzoek vervult tevens een rol in het kader van monitoring: het biedt inzicht in de stand van zaken met betrekking tot Lekker Fit!: informatie die projectleiders, uitvoerders en andere direct betrokkenen kunnen gebruiken ter verbetering van het programma. De algemene onderzoeksvraag naar de stand van zaken splitsen we uit in een aantal deelvragen die we hieronder beantwoorden. Onderzoeksvragen Vraag 1. Wat is het bereik van het programma Lekker Fit! Rotterdam? In dit onderzoek is een overzicht gegeven van de programma-onderdelen van Lekker Fit! en hoe deze zich verhouden tot de uitkomstmaten: overgewicht, voeding en bewegen. Van deze onderdelen is nagegaan wat het bereik is in aantal kinderen, ouders en bezoekers dat met dit aanbod wordt bereikt. Lekker Fit! Rotterdam kenmerkt zich door een doorlopende leerlijn; de activiteiten richten zich op het jonge kind tot en met jongeren van 19 jaar en op ouders en bezoekers in de wijk.

In Rotterdam zijn 145 kinderdagverblijven en peuterspeelzalen die Lekker Fit!-activiteiten uitvoeren. Er zijn 94 Lekker Fit!-basisscholen. Er waren tot schooljaar 2015-2016 23 Rotterdamse VO-scholen actief met een Lekker Fit!-VO-aanpak. Daarnaast vindt de Lekker Fit!-Gebied aanpak plaats in 4 gebieden, namelijk: Feijenoord, Delfshaven, IJsselmonde en Kralingen-Crooswijk. Ten aanzien van drie programma-onderdelen mag het bereik Lekker Fit! groot worden genoemd. Het gaat dan om: Lekker Fit!-peuterspeelzalen en kinderdagverblijven, - Basisonderwijs en - Gebied. Op basis van effectstudies mogen deze drie projecten ook effectief worden genoemd op het bereiken van één of meer doelstellingen van Lekker Fit! De LF! aanpak Kinderen van -9 maanden tot 2 jaar, buiten de kinderdagopvanglocaties, staat nog in de kinderschoenen. Daarom streeft de gemeente Rotterdam om meer Lekker Fit!-activiteiten voor deze doelgroep te ontwikkelen en in te zetten. De LF!- interventies in het VO hebben wel significante effecten op voeding en in mindere mate ook op beweging. De geringe belangstelling voor deelname door scholen, maakte het bereik beperkt. Dat laatste is een belangrijke reden geweest voor het stopzetten van deze interventie. De bestaande contacten met de scholen en leerlingen zijn weliswaar benut om de gezonde leefstijl op de agenda van de VO-scholen te laten staan.

Ten aanzien van de meer algemene onderdelen zoals monitoring zijn er verschillende onderdelen in het oriënterende en ontwikkelstadium. Een projectgroep neemt momenteel bestaande monitoringsactiviteiten onder de loep met het oog deze te verbeteren. Lekker Fit! kent een groot aantal partners. Bijlage 4 geeft hiervan een overzicht.

45

Vraag 2. Welk aandeel van de Rotterdamse kinderen voldoet aan kenmerken voor een actieve leefstijl? Ten aanzien van de scores op de beweegindicatoren kan worden opgemerkt dat een groot deel van de Rotterdamse kinderen voldoet aan kenmerken van een actieve leefstijl. Zo voldoet 82% van de kinderen aan de beweegnorm. Zij bewegen dus minimaal 1 uur per dag matig intensief. Driekwart van de kinderen speelt minstens 5 dagen per week buiten en ook driekwart van de kinderen speelt minstens 1 uur per dag buiten. Drie van de vijf kinderen gaan altijd lopend of fietsend naar school. Ruim de helft van de kinderen is lid van een sportvereniging en bijna twee op de drie kinderen sporten minstens 1 keer per week. Er zijn op dit gebied positieve én negatieve trends waargenomen. Zo is het percentage kinderen dat minstens 5 dagen per week buiten speelt toegenomen, tegelijkertijd is het percentage kinderen dat minstens een uur per dag buiten speelt, afgenomen. Andere positieve trends zijn: minder kinderen die een tv of (spel)computer op de eigen kamer hebben en de afname van het percentage kinderen dat 2 uur of meer tv kijkt of computert. Daarentegen is het percentage kinderen dat minstens 1 uur per week bij een sportvereniging sport afgenomen; dit kan een negatieve ontwikkeling genoemd worden.

Ondanks dat een groot deel van de Rotterdamse kinderen voldoet aan kenmerken van een actieve leefstijl zijn er, afhankelijk van de indicator, ook risicogroepen te benoemen. Door in te zetten op deze groepen kan het aandeel kinderen dat voldoet aan een actieve leefstijl worden vergroot en hiermee zou de prevalentie overgewicht kunnen dalen.

Vraag 3. Welk aandeel van de Rotterdamse kinderen voldoet aan kenmerken van een gezond voedingspatroon Een groot deel van de Rotterdamse kinderen voldoet aan kenmerken van een gezond voedingspatroon. 95% van de kinderen eet minder dan 4 keer per dag iets tussen de maaltijden door (groente en fruit als tussendoortje niet meegerekend), 90% ontbijt dagelijks en 85% eet minstens 5 keer per week fruit. Het percentage kinderen dat voldoet aan de fruitnorm is echter slechts 37%. Ruim 80% eet minstens 5 keer per week groente. En ruim twee derde van de kinderen drinkt dagelijks water en drinkt minder dan 3 zoete drankjes per dag. Op de meeste uitkomstmaten op het gebied van voeding zijn geen trends waarneembaar. Het percentage kinderen dat minstens 5 keer per week fruit eet is toegenomen, net als het percentage kinderen dat minstens 5 keer per week groente eet. Ondanks dat een groot deel van de Rotterdamse kinderen voldoet aan kenmerken van een gezond voedingspatroon zijn er, afhankelijk van de indicator, ook risicogroepen te benoemen. Door in te zetten op deze groepen kan het aandeel kinderen dat voldoet aan een gezond voedingspatroon worden vergroot en hiermee zou de prevalentie overgewicht kunnen dalen.

Vraag 4a .In welke mate zijn de Lekker Fit! pijlers op de Lekker Fit! scholen geïmplementeerd? De Lekker Fit! aanpak voor het basisonderwijs is opgebouwd uit 10 pijlers. Per pijler zijn prestatie indicatoren vastgesteld. Een schoollocatie voldoet aan een pijler als de schoollocatie aan minstens 1 prestatie indicator voldoet. Het percentage schoollocaties dat aan een pijler voldoet, varieert van 18% bij de pijler Onderzoek tot 98% bij de pijler Extra bewegingsonderwijs. Het aantal kinderen dat per pijler bereikt wordt, varieert van ongeveer 4.600 kinderen tot 23.000 kinderen. Zo krijgen bijvoorbeeld 23.000 kinderen een Lekker Fit! rapport mee naar huis. En ruim 18.000 kinderen uit groep 3 tot en 46

met 8 krijgen extra beweegonderwijs en les over voeding, beweging en gezonde keuzes. Op niet alle schoollocaties wordt aan alle prestatie indicatoren tegelijk gewerkt. Een aantal indicatoren is mogelijk niet goed geregistreerd, voor andere indicatoren geldt dat er alleen aan voldaan kan worden na selectie door Lekker Fit! In totaal waren er 14 prestatie indicatoren waar alle scholen in theorie aan konden voldoen. Slechts 2 schoollocaties voldeden hier ook aan. Ongeveer de helft van de schoollocaties voldeed aan 11-13 prestatie indicatoren.

Vraag 4b.Hangt een daling in overgewichtpercentage in de groepen 3-858 van de Lekker Fit! scholen samen met de kwaliteit van de implementatie van de Lekker Fit!- pijlers? Er is een statistisch significant effect van de mate van implementatie op de BMI. Als op scholen meer prestatie indicatoren zijn geïmplementeerd, heeft dat een licht gunstig effect op de ontwikkeling van de BMI. Op scholen waar 11-12 indicatoren zijn geïmplementeerd, daalt de BMI in de loop van de tijd. Echter, op scholen waar maximaal 5 indicatoren geïmplementeerd zijn, stijgt de BMI in de loop van de tijd. In beide gevallen is het effect klein. Vervolgens is per prestatie indicator gekeken wat het effect is op het verloop van de BMI. Bij 9 prestatie indicatoren is een positief effect gevonden; bij deze prestatie indicatoren neemt de BMI in de loop van de jaren significant af als de prestatie indicatoren goed zijn geïmplementeerd. Ook deze effecten zijn klein.

Vraag 5. Hoe verhoudt de prevalentie van overgewicht onder Rotterdamse kinderen zich tot de landelijke prevalentie in overgewicht onder kinderen en de prevalenties van de andere G4 steden? Bij jonge Rotterdamse kinderen, namelijk bij 2-jarigen en bij kinderen uit groep 2, is een daling zichtbaar van het percentage kinderen met overgewicht. Bij kinderen uit groep 7 blijft het percentage kinderen met overgewicht stabiel. In vergelijking met landelijke cijfers is het percentage kinderen met overgewicht in Rotterdam hoger. Ook in vergelijking met de andere grote steden wonen er in Rotterdam meer kinderen met overgewicht. In Amsterdam is er een daling te zien in overgewicht bij kinderen uit groep 2 en uit groep 7. Ook in Utrecht is een daling zichtbaar, terwijl in Den Haag de prevalentie overgewicht gelijk blijft.

Vraag 6. Welke landelijke initiatieven/ontwikkelingen hebben er parallel aan Rotterdam Lekker Fit! gelopen die mogelijk van invloed zijn geweest op de Rotterdamse overgewichtprevalentie onder kinderen? Zowel op landelijk als op gemeentelijk niveau zijn er tal van initiatieven om obesitas terug te dringen en burgers meer te laten bewegen, zoals het Nationaal Programma Preventie, Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG), Gezonde kantines. Elementen van deze programma’s zijn verbreed naar het programma Lekker Fit! in Rotterdam. Er is wetenschappelijk aangetoond dat meer bewegen over het algemeen een positief effect heeft op het verminderen van het risico op chronische ziekten en op het bevorderen van fitheid bij kinderen en adolescenten. Het blijft echter moeilijk om de effectiviteit van de afzonderlijke beweegprogramma’s te bewijzen door middel van wetenschappelijk onderzoek. Er is op basis van de bestaande effectstudies en procesevaluaties van nationale preventie- en leefstijlprogramma’s wel een aantal succesfactoren aan te wijzen die ook het Lekker Fit!-programma in grote lijnen kenmerken. Dit zijn: voldoende budget, goede coördinatie, een wijkgerichte aanpak.

58

We beperken ons tot deze groepen omdat in deze groepen een effect van Lekker Fit! op overgewicht al is aangetoond

47

een intensief leefstijlprogramma (doorlopende leerlijn) inclusief realistische doelstelling en continuïteit in beleid, samenwerking van overheid en gemeente met diverse sectoren en met verschillende maatschappelijke organisaties (integrale aanpak). Conclusie is dat Lekker Fit! in vergelijking met andere gezondheidsbevorderende programma’s en leefstijlprogramma’s qua aanpak voldoet aan de voorwaarden voor een succesvol preventieprogramma. Het percentage overgewicht onder de Rotterdamse jeugd is niet gedaald. Dat wil niet zeggen dat er geen winst is behaald. Het percentage overgewicht is stabiel gebleven/niet verder gestegen. Dit mag een positief resultaat worden genoemd met het oog op het toenemende landelijke probleem van overgewicht. Het is dan ook zeer aannemelijk dat er door Lekker Fit! winst is geboekt wat betreft een grotere bewustwording onder Rotterdammers als het gaat om een actieve leefstijl, een gezond voedingspatroon en gezond gewicht. Dit is mede te danken aan het grote bereik van de interventies LF! peuterspeelzalen en kinderdagverblijven, -Basisonderwijs en –Gebied, waardoor een groot aantal Rotterdammers in aanraking is gekomen met Lekker Fit!

48

Bijlage 1 Definities prestatie indicatoren Lekker Fit! Basisonderwijs Pijler

1

Titel

Normering

Drie Beweegmomenten

0 = <3x 1 = 2-3 per week 2 = voldoet

Vierde Beweegmoment

0 = geen 1 = deels 2 = voldoet e/o SVV

Extra Bewegin gs onderwijs

0 = geen Gesprek cyclus 1 = deels GNS 2 = voldoet

Vakwerk-plan 2

GNS

0= geen 1= deels 2= voldoet

0= geen LF! in de school 1= deels 2= voldoet

Opmerkingen bij beoordeling Norm: 2x 45 minuten in gymzaal en 1x 45 gym of zwem grp 5-6 of andere sportles. 0= minder dan 3 beweegmomenten 1= niet volledig (3x 40 min e/o 1x 30 ander sport moment). 2= drie beweegmomenten alle groepen (ook met 1x 14 dg zwemles). Norm: is 4x 30 wk naschools aanbod e/o SSV; bij 0,6 fte 3x naschools aanbod. Bij SSV ■ Een aansluitende Lekker Fit! school voert minimaal twee beweegmomenten na schooltijd x 30 weken = 60 naschoolse activiteiten uit voor de groepen 3 t/m 8. ■ Een aansluitende school organiseert in de dalperiode (maanden november, december, februari, maart) extra activiteiten voor de kinderen met overgewicht en obesitas. ■ Een SSV heeft met vier naschoolse trainingen het vierde beweegmoment georganiseerd. 0= geen 4e beweegmoment 1= wel aanbod maar norm wordt niet gehaald (bijvoorbeeld 2x of <30 weken) 2= voldoet aan norm. Norm: Minimaal 2x functionerings- of beoordelingsgesprek van GNS met schooldirectie. Zonodig wordt er aanvullend een gesprek gehouden op de cyclus van de school. 0= geen gesprek 1= 1 gesprek per jaar of 1 per 2 jaar 2= minimaal 2 gesprekken. Norm: De vakleerkracht heeft een vakwerkplan opgesteld en bespreekt dit (jaarlijks) met de groepsleerkrachten. 0= Geen vakwerkplan opgesteld. 1= Wel vakwerkplan maar niet afgestemd met het team.

2= Voldoet aan norm Norm: LF! en de activiteiten zijn een onderdeel van het schoolbeleid. Dit uit zich door: Groepsleerkracht en ondersteunend personeel actief betrokken zijn bij de uitvoering LF! activiteiten, bijvoorbeeld in een LF! commissie, begeleiding sporttoernooien, LF op website/kalender (LF-week). 0= LF! geen onderwerp in teamoverleg en geen samenwerking in uitvoering activiteiten. 1= Ad hoc zijn groepsleerkrachten betrokken bij LF! 49

2= Voldoet aan norm

3

Lespakket

0= geen 1= deels 2= voldoet

4

School -sport

Clinics

0 = geen clinics 1 = mindr dan 2 2 = >2 clinics alle

Soort SSV

0= geen 1= Individueel 2= Aangesloten 3= Trekker

5

50

SSV

Norm: Beide boekjes zijn besproken en inhoud is getoetst door GNS 0= één of beide lesboekjes zijn niet besproken. 1= Boekjes zijn uitgedeeld, geen (mondeling) toetsing door GNS. 2= Beide boekjes zijn besproken en inhoud is getoetst door GNS. Norm: Twee beweegactiviteiten voor alle groepen 3-8. Deze pijler wordt alleen voor 1 februari ingevuld voor het dan lopende schooljaar, door secretariaat clinics. 0= niets aangevraagd 1 = aangevraagd e/o niet beschikbaar waardoor minder dan twee beweegactiviteiten voor alle groepen 3-8 ontvangen. 2= twee of meer beweegactiviteiten voor alle groepen 3-8. Norm voor 'soorten' SSV: 1= Op individuele basis nemen leerlingen deel aan de SSV, dit heeft geen status en school behoud verplichting 3 of 4 naschoolse 2= Een aansluitende Lekker Fit! school voert minimaal twee beweegmomenten na schooltijd x 35 weken = 70 naschoolse activiteiten uit voor de groepen 3 t/m 8. ■ Voor een aansluitende school geldt dat minimaal 10% van de kinderen lid is van de schoolsportvereniging, bij aanvang van het tweede schooljaar als aansluitende school. Het aantal kinderen dat het voorgaande schooljaar is doorgestroomd naar de betreffende sportvereniging vanuit de schoolsportvereniging telt hierbij mee. ■ Een aansluitende school organiseert in de dal periode (maanden november, december, februari, maart) extra activiteiten voor de kinderen met overgewicht en obesitas.

3= Een schoolsportvereniging biedt minimaal 4 naschoolse trainingen van minimaal 60 minuten aan in minimaal 4 verschillende sporten voor de groepen 3 t/m 8. ■ Het minimum aantal deelnemers per trainingsuur is 8 kinderen. ■ Het minimum aantal leden per schoolsportvereniging is 80. Dit is opgebouwd uit 5 verenigingen die elk 2 uur sport aanbieden (aan 2 verschillende groepen). 10 trainingsuren x 8 kinderen = 80 kinderen. ■ Het maximum aantal leden per schoolsportvereniging, uitgaande van het basisconcept, is 120. Dit is opgebouwd uit 5

verenigingen die elk 2 uur sport aanbieden (aan 2 verschillende groepen). 10 trainingsuren x 12 kinderen = 120 kinderen. ■ Alle betrokken partijen (Rotterdam Sportsupport, scholen en verenigingen) ondertekenen een overeenkomst waarin alle afspraken per partij staan.

Voldoet SSV

6

Monitorin Leerlijnen g

7

Onderzo ek

Fittest

8

Schooldi ëtist Zorg voor

LF! Groente en Fruit

9

Voeding

LF! Water

Norm: zie tekst soort SSV 0= SSV voldoet niet aan de norm van de SSV 1= voldoet deels niet aan normen. Bijvoorbeeld niet genoeg kinderen die deelnemen 2= voldoet volledig aan de SSV normen. Norm: ouders zijn geïnformeerd over de motorische 0=geen ontwikkeling van hun kind via het LF!-rapport 1=deels 0= Geen Rapport 2=voldoet 1= Via rapport van school e/o 1xpj LF-Rapport 2= Twee maal per jaar LF! rapport Norm: School stelt tijd beschikbaar voor onderzoek 0= Niet bereid vanuit RLF! 1= Niet gevraagd 2= 0= niet bereid tot deelname aan onderzoek Neemt deel aan 1= niet gevraagd voor deelname aan onderzoek 2= deelname aan onderzoek Norm: Fittest is voor de herfstvakantie afgenomen. 0=geen 0= Fittest is niet afgenomen 1=deels 1= Fittest is na de herfstvakantie afgenomen 2=voldoet 2= Fittest is voor de herfstvakantie afgenomen 0= Geen SSV 1= voldoet niet 2= voldoet

Norm: Kinderen met (ernstig) overgewicht hebben één zorggesprek voor kerstvakantie 0= geen nazorg 0= geen of minder dan 50% van de kinderen hebben 1= deels nazorg 2= een gesprek voor kerstvakantie. volledige nazorg 1= minimaal 50% van de kinderen hebben één zorggesprek voor kerstvakantie 2= alle kinderen één zorggesprek voor kerstvakantie Norm: 5dg alleen groente/fruit in de ochtendpauze, dit is vastgelegd in schoolgids/website 0= school wil niet 0 =geen inzet. G= (nog) geen inzet op 1 = start 1= Startend met groente en fruit eten in de 2 = 3 dagen ochtendpauze; nog niet alle groepen; 1-2 dg. 3 = 5 dagen 2= 3dg alleen groente/fruit in de ochtendpauze. 3= 4-5dg alleen groente/fruit in de ochtendpauze, dit is vastgelegd in schoolgids of website. Norm: Twee maal per dag een water drinkmoment op school en het beleid is vastgelegd in 0 = geen inzet. schoolgids/website. 1 = start 0= school wil niet 2 = gymles G= (nog) geen inzet op 3 = 2 x per dag 1= Startend met waterdrinkactiviteiten op school. 2= Water drinken in gymles georganiseerd e/o 1 x pd 3= Twee maal per dag een water drinkmoment op 51

school en het beleid is vastgelegd in schoolgids/website.

10

11

LF! Trakteren

0 = geen inzet 1 = start 2 = deels 3 = voldoet

Workshop

0=geen 1=deels 2=voldoet

com-municatie

0=geen 1=deels 2=voldoet

Deelname

0 = geen inzet 1= start 2 = voldoet

Oudervoorlichti ng

LF! Kleuters

0 = geen inzet aantal 1= < 90 min. p beweegmomen week tenten gr1-2 2 = >= 90 minuten

Les gegeven door

52

0=Geen 1=GLK geven geen gymles 2= min. 1x GLK

Norm: Slogan 'één is genoeg en klein is oké', beleid in schoolgids/website voor alle groepen 0= school wil niet G= (nog) geen inzet op 1= startend, slogan wordt gepromoot 2.=slogan, wall of fame, geen beleid of nog niet in alle groepen. 3= slogan, beleid in schoolgids/website voor alle groepen. Norm: 1x per jaar een ouder of ouder-kind workshop over gezonde leefstijl e/o ouder-kind sporttoernooi e/o ouder-kind gymles per schooljaar. 0= Geen ouder-kind activiteit 1= niet alle groepen ouder-kind activiteit 2= alle ouders aan activiteit kunnen deelnemen. Norm: Communicatie met ouders over LF! kan inzichtelijk worden gemaakt. 0= Geen communicatie 1=website/schoolgids en/of via nieuwsbrieven/memo's 2= op website/schoolgids en via nieuwsbrieven/memo's worden ouders over LF! geïnformeerd Norm: Gecertificeerd voor LF-Kleuters 0=nog) geen inzet op (ook als start 2017-2018) 1= gestart met LF! Kleuters 2= Gecertificeerd voor LF! kleuters Norm: 90 minuten per week bewegingsonderwijs (=gestructureerd/ingeroosterd/volgens vakwerkplan, >= 3 vakken) door groeps- of vakleerkracht voor groep 1 en 2. 0= geen beweegmomenten 1= minder dan 90 minuten per week of niet gestructureerd (LF!) 2= voldoet aan norm, dit zijn twee beweegmomenten van 45 min (voor inventarisatie Ministerie) of 3x 30 minuten. Norm: Maximaal één keer p.w.

bewegingsonderwijs (gymles) gegeven door de GNS en minimaal één gymles door Groepsleerkrachten (GLK). 0= geen bewegingsonderwijs; 1=GLK geven geen gymles; 2= max 1 gymles door GNS en minimaal 1 gymles door GLK.

Bijlage 2 Het aandeel Rotterdamse kinderen dat voldoet aan kenmerken van een actieve leefstijl Speelt minstens 5 dagen per week buiten JMR 2008-2009 JRB 2011 1 t/m 11 jaar 51% 4 t/m 11 jaar 1 t/m 3 jaar 24% 52%* 5 jaar 10 jaar * statistisch significant verschillend ten opzichte van voorgaande meting

GM 2014 65% 60%* 77% 62%* -

Speelt minstens 1 uur per dag buiten Let op verschillen in vraagstelling: JMR 2008-2009 gr 2 (5-jarigen): Wanneer uw kind buiten speelt, hoe lang speelt uw kind dan buiten per dag JMR gr 7 (10-jarigen): Hoe lang speelt, wandelt of fietst uw kind meestal buiten per dag? (ook wandelen en fietsen naar school meetellen). JRB 2011: Hoe lang speelt, wandelt of fietst uw kind meestal buiten per dag? (ook wandelen en fietsen naar school meetellen). GM 2014: Hoe lang per dag speelt uw kind meestal buiten (buiten schooltijd)? JMR 2008-2009

JRB 2011

GM 2014

1 t/m 11 jaar 90% 4 t/m 11 jaar 1 t/m 3 jaar 82% 91%* 5 jaar 80% 89%* 10 jaar * statistisch significant verschillend ten opzichte van voorgaande meting

73% 73%* 74% 73%* 73%*

Gaat 5 dagen per week lopend of zelf fietsend naar school JMR 2008-2009 1 t/m 11 jaar 4 t/m 11 jaar 1 t/m 3 jaar 5 jaar 10 jaar

JRB 2011 80%

GM 2014 63% 74%

61% 61% 73%

53

Is lid van een sportvereniging JMR 2008-2009

JRB 2011 68%

1 t/m 11 jaar 4 t/m 11 jaar 1 t/m 3 jaar 5 jaar 10 jaar

GM 2014 54% 66%

56% 65%

Sport minstens 1 keer per week Let op verschillen in vraagstelling: JRM 2008-2009 groep 2: sport buiten schooltijd, niet per se bij een vereniging JRB 2011 en GM 2014: sport bij een vereniging JMR 2008-2009

JRB 2011 64% -

1 t/m 11 jaar 4 t/m 11 jaar 1 t/m 3 jaar 5 jaar 10 jaar

GM 2014 73% 65% -

64%* 55% -

Voldoet aan de beweegnorm Om aan de beweegnorm te voldoen moeten kinderen minimaal 1 uur per dag matig intensief bewegen. JMR 2008-2009 1 t/m 11 jaar 4 t/m 11 jaar 1 t/m 3 jaar 5 jaar 10 jaar

54

JRB 2011 -

GM 2014 -

82% -

Kijkt minder dan 2 uur per dag televisie en/ of computeren JMR 2008-2009

JRB 2011 51% 35%

1 t/m 11 jaar 4 t/m 11 jaar 1 t/m 3 jaar 5 jaar 10 jaar

GM 2014 51% 61%* 42%*

-

Heeft geen tv of (spel)computer op de eigen kamer JMR 2008-2009 1 t/m 11 jaar 4 t/m 11 jaar 1 t/m 3 jaar 5 jaar 10 jaar

JRB 2011 43%

GM 2014 59% 51%*

-

55

Uitsplitsing naar achtergrondkenmerken en gebieden GM 2014, 1 t/m 11 jaar

Speelt minstens 5 dagen per week buiten

Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

56

Jongens

68%

Meisjes

61%*

1 tot 4 jaar

77%

4 tot 8 jaar

63%*

8 tot 12 jaar

56%*

Nederlands

71%*

Surinaams

56%*

Antilliaans/Arubaans

55%*

Marokkaans

63%

Turks

72%*

Kaapverdiaans

43%*

Overig

59%*

Geen opleiding of lager onderwijs

56%*

VMBO, LBO, MAVO

65%

MBO, HAVO, VWO

63%

HBO, WO

67%*

Rotterdam Centrum

57%*

Delfshaven

58%*

Overschie

69%

Noord

61%

Hillegersberg-Schiebroek

67%

Kralingen-Crooswijk

67%

Feijenoord

67%

IJsselmonde

65%

Pernis

66%

Prins Alexander

62%

Charlois

66%

Hoogvliet

75%*

Hoek van Holland

73%*

Rozenburg

76%*

GM 2014, 1 t/m 11 jaar

Speelt minstens 1 uur per dag buiten

Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

Jongens

75%

Meisjes

71%*

1 tot 4 jaar

74%

4 tot 8 jaar

73%

8 tot 12 jaar

73%

Nederlands

76%*

Surinaams

72%

Antilliaans/Arubaans

75%

Marokkaans

69%

Turks

71%

Kaapverdiaans

67%

Overig

71%

Geen opleiding of lager onderwijs

65%*

VMBO, LBO, MAVO

77%

MBO, HAVO, VWO

78%

HBO, WO

70%*

Rotterdam Centrum

67%

Delfshaven

71%

Overschie

78%

Noord

71%

Hillegersberg-Schiebroek

65%*

Kralingen-Crooswijk

73%

Feijenoord

75%

IJsselmonde

70%

Pernis

76%

Prins Alexander

75%

Charlois

81%*

Hoogvliet

78%

Hoek van Holland

83%*

Rozenburg

85%*

57

GM 2014, 4 t/m 11 jaar

5 dagen per week lopend of zelf fietsend naar school

Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

58

Jongens

64%

Meisjes

59%*

4 tot 8 jaar

54%

8 tot 12 jaar

73%*

Nederlands

56%*

Surinaams

64%

Antilliaans/Arubaans

72%*

Marokkaans

75%*

Turks

64%

Kaapverdiaans

72%*

Overig

62%

Geen opleiding of lager onderwijs

74%*

VMBO, LBO, MAVO

68%

MBO, HAVO, VWO

66%

HBO, WO

54%*

Rotterdam Centrum

62%

Delfshaven

66%*

Overschie

56%

Noord

65%

Hillegersberg-Schiebroek

58%

Kralingen-Crooswijk

63%

Feijenoord

55%*

IJsselmonde

69%*

Pernis

56%

Prins Alexander

65%

Charlois

61%

Hoogvliet

47%*

Hoek van Holland

62%

Rozenburg

72%*

GM 2014, 4 t/m 11 jaar

Is lid van een sportvereniging

Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

Jongens

61%

Meisjes

50%*

4 tot 8 jaar

51%

8 tot 12 jaar

63%*

Nederlands

68%*

Surinaams

48%*

Antilliaans/Arubaans

44%*

Marokkaans

47%*

Turks

41%*

Kaapverdiaans

41%*

Overig

49%*

Geen opleiding of lager onderwijs

37%

VMBO, LBO, MAVO

43%*

MBO, HAVO, VWO

51%*

HBO, WO

68%*

Rotterdam Centrum

53%

Delfshaven

42%*

Overschie

74%*

Noord

50%

Hillegersberg-Schiebroek

74%*

Kralingen-Crooswijk

57%

Feijenoord

68%*

IJsselmonde

40%*

Pernis

53%

Prins Alexander

47%*

Charlois

59%

Hoogvliet

78%*

Hoek van Holland

74%*

Rozenburg

65%*

59

GM 2014, 4 t/m 11 jaar

Sport minstens 1 keer per week

Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

60

Jongens

66%

Meisjes

61%*

4 tot 8 jaar

59%

8 tot 12 jaar

70%*

Nederlands

74%*

Surinaams

56%*

Antilliaans/Arubaans

58%

Marokkaans

54%*

Turks

51%*

Kaapverdiaans

50%*

Overig

58%*

Geen opleiding of lager onderwijs

45%

VMBO, LBO, MAVO

53%*

MBO, HAVO, VWO

59%*

HBO, WO

75%*

Rotterdam Centrum

64%

Delfshaven

54%*

Overschie

79%*

Noord

57%*

Hillegersberg-Schiebroek

80%*

Kralingen-Crooswijk

66%

Feijenoord

73%*

IJsselmonde

51%*

Pernis

59%

Prins Alexander

56%*

Charlois

68%

Hoogvliet

82%*

Hoek van Holland

79%*

Rozenburg

69%

GM 2014, 4 t/m 11 jaar Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

Voldoet aan de beweegnorm Jongens

85%

Meisjes

79%*

4 tot 8 jaar

80%

8 tot 12 jaar

84%*

Nederlands

86%*

Surinaams

78%

Antilliaans/Arubaans

82%

Marokkaans

87%*

Turks

78%

Kaapverdiaans

73%

Overig

76%*

Geen opleiding of lager onderwijs

70%*

VMBO, LBO, MAVO

83%

MBO, HAVO, VWO

82%

HBO, WO

83%

Rotterdam Centrum

73%*

Delfshaven

79%

Overschie

89%*

Noord

81%

Hillegersberg-Schiebroek

80%

Kralingen-Crooswijk

84%

Feijenoord

85%

IJsselmonde

79%

Pernis

82%

Prins Alexander

78%

Charlois

84%

Hoogvliet

92%*

Hoek van Holland

87%*

Rozenburg

89%*

61

JRB 2011, 4 t/m 11 jaar

Minder dan 2 uur per dag televisie of computeren

Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

62

Jongens

48%

Meisjes

54%*

4 tot 8 jaar

61%

8 tot 12 jaar

41%*

Nederlands

63%*

Surinaams

38%*

Antilliaans/Arubaans

28%*

Marokkaans

43%*

Turks

41%*

Kaapverdiaans

46%

Overig

48%

Geen opleiding of lager onderwijs

39%

VMBO, LBO, MAVO

38%

MBO, HAVO, VWO

46%*

HBO, WO

67%*

Rotterdam Centrum

53%

Delfshaven

47%

Overschie

56%

Noord

51%

Hillegersberg-Schiebroek

69%*

Kralingen-Crooswijk

55%

Feijenoord

57%*

IJsselmonde

45%

Pernis

43%*

Prins Alexander

42%*

Charlois

47%

Hoogvliet

66%

Hoek van Holland

47%*

Rozenburg

51%

JRB 2011, 4 t/m 11 jaar

Geen tv of (spel)computer op eigen kamer

Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

Jongens

57%

Meisjes

62%*

4 tot 8 jaar

69%

8 tot 12 jaar

50%*

Nederlands

67%*

Surinaams

59%

Antilliaans/Arubaans

47%*

Marokkaans

48%*

Turks

53%*

Kaapverdiaans

55%

Overig

56%*

Geen opleiding of lager onderwijs

52%

VMBO, LBO, MAVO

45%*

MBO, HAVO, VWO

52%

HBO, WO

76%*

Rotterdam Centrum

59%

Delfshaven

57%

Overschie

63%

Noord

65%*

Hillegersberg-Schiebroek

79%*

Kralingen-Crooswijk

64%*

Feijenoord

62%

IJsselmonde

56%

Pernis

51%*

Prins Alexander

51%*

Charlois

46%*

Hoogvliet

74%*

Hoek van Holland

48%*

Rozenburg

53%

63

Bijlage 3 Het aandeel Rotterdamse kinderen dat voldoet aan kenmerken van een gezond voedingspatroon Trends Ontbijt dagelijks JMR 2008-2009

JRB 2011

GM 2014

1 t/m 11 jaar

-

-

90%

4 t/m 11 jaar

-

90%

89%

1 t/m 3 jaar

-

-

93%

5 jaar

88%

91%

91%

10 jaar

85%

88%

88%

Eet minimaal 5 keer per week fruit JMR 2008-2009

JRB 2011

GM 2014

1 t/m 11 jaar

-

-

85%

4 t/m 11 jaar

-

76%

82%*

1 t/m 3 jaar

-

-

91%

5 jaar

80%

82%

89%

10 jaar

68%

69%

78%*

* statistisch significant verschillend ten opzichte van voorgaande meting

Voldoet aan de fruitnorm Fruitnorm 4-8 jaar: 1,5 stuks fruit per dag (150 gram) Fruitnorm 9-12 jaar: 2 stuks fruit per dag (200 gram) JMR 2008-2009

JRB 2011

GM 2014

1 t/m 11 jaar

-

-

-

4 t/m 11 jaar

-

37%

-

1 t/m 3 jaar

-

-

-

5 jaar

42%

45%

-

10 jaar

26%

29%

-

Eet minimaal 5 keer per week groente JMR 2008-2009

JRB 2011

GM 2014

1 t/m 11 jaar

-

-

82%

4 t/m 11 jaar

-

74%

80%*

1 t/m 3 jaar

-

-

86%

5 jaar

72%

74%

79%

10 jaar

71%

74%

80%

* statistisch significant verschillend ten opzichte van voorgaande meting 64

Drinkt dagelijks water JMR 2008-2009

JRB 2011

GM 2014

1 t/m 11 jaar

-

-

69%

4 t/m 11 jaar

-

-

69%

1 t/m 3 jaar

-

-

70%

5 jaar

-

-

-

10 jaar

-

-

-

Drinkt minder dan 3 zoete drankjes per dag JMR 2008-2009

JRB 2011

GM 2014

1 t/m 11 jaar

-

-

-

4 t/m 11 jaar

-

68%

-

1 t/m 3 jaar

-

-

-

5 jaar

65%

67%

-

10 jaar

66%

67%

-

Eet minder dan 4 keer per dag iets tussen de maaltijden door (anders dan groente of fruit) JMR 2008-2009

JRB 2011

GM 2014

1 t/m 11 jaar

-

-

-

4 t/m 11 jaar

-

95%

-

1 t/m 3 jaar

-

-

-

5 jaar

96%

96%

-

10 jaar

93%

93%

-

65

Uitsplitsing naar achtergrondkenmerken en gebieden GM 2014, 1 t/m 11 jaar Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

66

Ontbijt dagelijks Jongens

91%

Meisjes

90%

1 tot 4 jaar

93%

4 tot 8 jaar

90%*

8 tot 12 jaar

86%*

Nederlands

95%*

Surinaams

87%*

Antilliaans/Arubaans

81%*

Marokkaans

83%*

Turks

83%*

Kaapverdiaans

91%

Overig

88%*

Geen opleiding of lager onderwijs

81%

VMBO, LBO, MAVO

84%*

MBO, HAVO, VWO

89%*

HBO, WO

95%*

Rotterdam Centrum

87%

Delfshaven

86%*

Overschie

91%

Noord

93%

Hillegersberg-Schiebroek

97%*

Kralingen-Crooswijk

90%

Feijenoord

87%*

IJsselmonde

86%*

Pernis

94%

Prins Alexander

94%*

Charlois

87%*

Hoogvliet

94%*

Hoek van Holland

93%

Rozenburg

94%*

GM 2014, 1 t/m 11 jaar

Eet minimaal 5 keer per week fruit

Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

Jongens

83%

Meisjes

86%*

1 tot 4 jaar

91%

4 tot 8 jaar

84%*

8 tot 12 jaar

76%*

Nederlands

87%*

Surinaams

80%*

Antilliaans/Arubaans

73%*

Marokkaans

81%

Turks

80%*

Kaapverdiaans

83%

Overig

86%

Geen opleiding of lager onderwijs

78%

VMBO, LBO, MAVO

76%

MBO, HAVO, VWO

82%*

HBO, WO

91%*

Rotterdam Centrum

89%*

Delfshaven

84%

Overschie

83%

Noord

88%*

Hillegersberg-Schiebroek

93%*

Kralingen-Crooswijk

87%

Feijenoord

82%

IJsselmonde

79%*

Pernis

77%*

Prins Alexander

87%*

Charlois

82%

Hoogvliet

83%

Hoek van Holland

82%

Rozenburg

72%*

67

JRB 2011, 4 t/m 11 jaar Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

68

Voldoet aan de fruitnorm Jongens

37%

Meisjes

37%

1 tot 4 jaar

-

4 tot 8 jaar

44%

8 tot 12 jaar

30%*

Nederlands

33%*

Surinaams

38%

Antilliaans/Arubaans

39%

Marokkaans

43%*

Turks

42%*

Kaapverdiaans

52%*

Overig

36%

Geen opleiding of lager onderwijs

44%*

VMBO, LBO, MAVO

37%*

MBO, HAVO, VWO

35%

HBO, WO

36%

Rotterdam Centrum

42%

Delfshaven

40%

Overschie

39%

Noord

36%

Hillegersberg-Schiebroek

37%

Kralingen-Crooswijk

39%

Feijenoord

39%

IJsselmonde

37%

Pernis

21%*

Prins Alexander

34%

Charlois

39%

Hoogvliet

32%

Hoek van Holland

33%

Rozenburg

28%*

GM 2014, 1 t/m 11 jaar

Eet minimaal 5 keer per week groente

Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

Jongens

81%

Meisjes

82%

1 tot 4 jaar

85%*

4 tot 8 jaar

80%

8 tot 12 jaar

80%

Nederlands

89%*

Surinaams

85%

Antilliaans/Arubaans

73%*

Marokkaans

71%*

Turks

66%*

Kaapverdiaans

74%*

Overig

78%*

Geen opleiding of lager onderwijs

64%

VMBO, LBO, MAVO

73%*

MBO, HAVO, VWO

80%*

HBO, WO

89%*

Rotterdam Centrum

85%

Delfshaven

76%*

Overschie

86%

Noord

82%

Hillegersberg-Schiebroek

90%*

Kralingen-Crooswijk

83%

Feijenoord

77%*

IJsselmonde

83%

Pernis

86%

Prins Alexander

86%*

Charlois

77%*

Hoogvliet

86%

Hoek van Holland

85%

Rozenburg

80%

69

GM 2014, 1 t/m 11 jaar Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

70

Drinkt dagelijks water Jongens

69%

Meisjes

69%

1 tot 4 jaar

70%

4 tot 8 jaar

69%

8 tot 12 jaar

70%

Nederlands

63%*

Surinaams

71%

Antilliaans/Arubaans

57%*

Marokkaans

71%

Turks

87%*

Kaapverdiaans

61%

Overig

77%*

Geen opleiding of lager onderwijs

73%

VMBO, LBO, MAVO

65%*

MBO, HAVO, VWO

69%*

HBO, WO

71%

Rotterdam Centrum

75%*

Delfshaven

74%*

Overschie

67%

Noord

74%*

Hillegersberg-Schiebroek

75%*

Kralingen-Crooswijk

75%*

Feijenoord

71%

IJsselmonde

65%

Pernis

49%

Prins Alexander

66%*

Charlois

70%

Hoogvliet

58%*

Hoek van Holland

58%*

Rozenburg

52%*

JRB 2011, 4 t/m 11 jaar

Drinkt minder dan 3 zoete dranken per dag

Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

Jongens

65%

Meisjes

71%*

1 tot 4 jaar

-

4 tot 8 jaar

67%

8 tot 12 jaar

69%*

Nederlands

65%*

Surinaams

61%*

Antilliaans/Arubaans

54%*

Marokkaans

70%

Turks

77%*

Kaapverdiaans

68%

Overig

74%*

Geen opleiding of lager onderwijs

64%

VMBO, LBO, MAVO

65%

MBO, HAVO, VWO

64%

HBO, WO

75%*

Rotterdam Centrum

74%

Delfshaven

73%*

Overschie

66%

Noord

71%

Hillegersberg-Schiebroek

74%*

Kralingen-Crooswijk

70%

Feijenoord

64%*

IJsselmonde

71%

Pernis

67%

Prins Alexander

64%

Charlois

64%

Hoogvliet

55%*

Hoek van Holland

56%*

Rozenburg

64%

71

JRB 2011, 4 t/m 11 jaar

Eet minder dan 4 keer per dag iets tussen de maaltijden door

Geslacht

Leeftijd

Herkomst

Hoogste opleiding van de ouders

Gebied

Jongens

96%

Meisjes

94%*

1 tot 4 jaar

-

4 tot 8 jaar

96%

8 tot 12 jaar

94%*

Nederlands

97%*

Surinaams

90%*

Antilliaans/Arubaans

87%*

Marokkaans

95%

Turks

96%

Kaapverdiaans

96%

Overig

95%

Geen opleiding of lager onderwijs

94%*

VMBO, LBO, MAVO

93%*

MBO, HAVO, VWO

95%*

HBO, WO

97%

Rotterdam Centrum

94%

Delfshaven

95%

Overschie

-

Noord

96%

Hillegersberg-Schiebroek

97%*

Kralingen-Crooswijk

95%

Feijenoord

95%

IJsselmonde

96%

Pernis

94%

Prins Alexander

93%

Charlois

96%

Hoogvliet

93%

Hoek van Holland

94%

Rozenburg

72

-

Bijlage 4 Partners Lekker Fit! OUDERCONSULENTEN

DIVERSE MOSKEEËN

INSTITUUT HET CENTRUM

MONDZORG FEYENOORD NISSA HILLESLUIS

POLITIEBUR EAU MAASHAVEN

DUIMDROP

STICHTING AL MOESTAQBAL STICHTING BIRLIK

73

3 NIET –LF! BASIS SCHOLEN

STICHTING VOOR VERNIEUWING EN PARTICIPATIE

VRIJWILLIGERS (NOORD) BUITENBOEL EN MOEDERS VOOR ROTTERDAM

SAMEN ÉÉN IN FEYENOORD SAMENLEVINGSWERK FEYENOORD

GEZOND GEWICHT (pgw&z) SPORTREGISSEURS ECONOMIE FOOD NME

5 DIËTISTEN-PRAKTIJKEN 1 FYSIOPRAKTIJK

8 GEMEENTELIJKE ZWEMBADEN

WIJKCONCIËRGES GOED BEZIG! INTERNE SAMENWERKINGSVERBANDEN, BV WATERTAPPUNTEN KETENNETWERK HUISARSTEN, FYSIOTHERAPEUTEN STROOP

6 KINDER-BOERDERIJEN

GEBIEDSORGANISATIE/MANAGERS

STICHTING ROTTERDAM SPORTSUPPORT 9 GEMEENTELIJKE SPORTHALLEN

KIDSCLUB OPZOOMERSTRAAT DELFSHAVEN VROUWEN EMPOWERMENT CENTRUM

74

144 KINDERDAG-

ZORGPROFESSIONALS IJSSELMONDE

VERBLIJVEN EN PEUTERSPEELZALEN

94 LF!

BASISS CHOLEN

Dietheek Bakkerij Klootwijk

75