[23bb008809] Bijlage 1 behorende bij 23bb008813 over Masterplan de Kaai
Tekst van het document
van de Roentgenstraat en de Nassaustraat.
het water, kleinschalige horeca en een getijdenoever.
kade op +3m NAP en een hoger gelegen gebied op +4m NAP.
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 57
Inrichting van de openbare ruimte
4 - Landschap
Kades, straten en pleinen
samenhang in de openbare ruimte langs het Hefkwartier
uit de fabriek) en een uitzichtplek maken de getijdenoever
In eerdere hoofdstukken is al beschreven hoe de
richting Entrepot en Kop van Zuid. Of het talud hier blijft
toegankelijk.
karakteristieken van het complex van de margarinefabriek
of dat er een rechte kademuur wordt gemaakt is nader te
aan de basis staan van de ruimtelijke opzet van De kaai.
onderzoeken.
Binnenwereld met straten en pleinen
Allereerst zijn daar de brede kades langs de Koningshaven,
Er is alle aanleiding (klimaat, natuur, sfeer) om de stedelijke
Tegenover de royale, openbare kades aan de buitenzijde
die na een lang gebruik als industriële ruimte zich nu
kade te voorzien van een goede groenstructuur (bomen en
van de De kaai staat een meer besloten en intiemere
aanbieden als onderdeel van een doorgaande wandeling
plantvakken). Deze doet ook dienst als waterkering.
binnenwereld. De ontwikkeling van De kaai maakt het
langs het water (Maasparcours) en als verblijfsruimte aan het
mogelijk om het gebied te voorzien van een kleinschalig
water (kadepark).
Kadepark
netwerk van routes die ook de omliggende buurten van
De voorheen interne infrastructuur van transportgangen
Op de kop van de Koningshaven en de Nassauhaven
Feijenoord aansluiten op de kades op de kop van De kaai. In
en lichtstraten wordt nu ingezet om het complex van De
krijgt de kade het karakter van een kadepark met royale
deze binnenwereld geven we een nieuwe invulling aan de
kaai aan te sluiten op de omgeving. Er is een hoofdrol
groenstructuren en zo min mogelijk verharding. De Oude
cultuurhistorische organisatiestructuur van het complex met
weggelegd voor de IJsgang en de Multiplexgang, die
Plantage dient hier als een referentie. Er is een verharde
gangen, bedrijfsstraten en pleinen.
als smalle straten het gebied doorwaadbaar maken voor
kade voorlangs de gebouwen die toegankelijk is voor
Deze sequentie van ruimtes heeft een specifieke thematiek
voetgangers.
voetgangers en fietsers en incidenteel voor (red)voertuigen.
en draagt bij aan het versterken van de identiteit. De
Binnen het complex bevinden zich vier pleinen die
Ook de smallere kade langs de Koningshaven wordt
IJsgang en de Multiplexgang vormen hierbij de primaire
uitnodigen tot verblijf en ontmoeting. Het is de uitgesproken
gecontinueerd.
verbindingen.
wens (ook van de bezoekers van de inloopdagen) om deze
Het kadepark dient meerdere doelen. Het biedt verkoeling
In de ‘binnenwereld’ van het complex bieden vier pleinen
plekken royaal te voorzien van bomen, planten en water.
bij hitte, is een waterberging en heeft een ecologische
ruimte voor verblijven en vertoeven. Het zijn intieme en
Elk van de plekken krijgt een ander karakter en mogelijk
waarde. En het kadepark nodigt uit tot verblijven. Dat kan
verrassende plekken die uitnodigend zijn voor bewoners én
gebruik.
bijvoorbeeld in het gras onder de bomen. Met banken en
bezoekers van De kaai. Ieder van de pleinen heeft een eigen
Er ligt de ambitie bij de inrichting van de kade en het
sport- en spelaanleidingen is het kadepark voor iedereen
karakteristiek. Zij nodigen alle op een eigen manier uit tot
kadepark gebruik te maken van hergebruikte materialen.
te gebruiken, bijvoorbeeld voor picknick, BBQ, luieren en
ontmoeten.
Hiervoor wordt een waardescan uitgevoerd en ingezet
andere publieke activiteiten.
Er is een centraal plein waar onder een dak van bomen
op circulaire sloop van reeds aanwezige infrastructuur,
In het royale kadepark is ook ruimte voorzien voor een
ruimte is voor kleine evenementen en voor verpozen.
om lokaal hergebruik van materialen te maximaliseren. De
paviljoen met een terrasruimte rondom, vergelijkbaar met de
Het Sponsplein (voorheen Brandweerplein) ligt deels
beschikbare materialen dienen als uitgangspunt voor het
Kop van de Wilhelminapier. De Pindakaaspotten houden er
onder het hoge bruggebouw. Hier voorzien we veel ruimte
ontwerp, en dragen zo bij aan het creëren van verschillende
hun plek en krijgen een nader te bepalen functie (klimmen,
voor plantvakken, bomen, water en ruimte voor spel en
karakters van plekken. Indien geen lokaal beschikbare
informatiepunt, kiosk, etc.).
ontspanning. Het Sponsplein speelt een belangrijke rol in
materialen kunnen worden toegepast, wordt ingezet op de
Aan de monding van de Nassauhaven krijgt het kadepark
de waterhuishouding. Waar voorheen het Becelhuis stond,
inkoop van hergebruikte materialen of biomaterialen met
het karakter van een getijdenoever. Het is een royale versie
voeren drie stegen naar een klein intiem plein met een
een lage milieu-impact.
van de al aangelegde natuurlijke oever in de Nassauhaven.
waterelement. Er is ruimte voor een klein terras. Tot slot is er
Men kan hier heel dicht bij het water komen, een grote
een hof, omsloten door een (fabrieks)muur met ruimte voor
Stedelijke kade
wens van veel Rotterdammers. De dynamiek van het
een ‘monumentale’ stadsboom.
Het profiel en de inrichting van de stedelijke kade langs
rivierenlandschap en de bijzondere natuur wordt er
In het ontwerp van de pleinen wordt ingezet op het
de Koningshaven wordt gecontinueerd voorlangs het
beleefbaar door verschillende getijdentrappen en terrassen.
beperken van de verharding. Waar mogelijk en functioneel
monumentale gebouw van De kaai. Zo ontstaat er
Een steigerpad (bijvoorbeeld van hergebruikte loopbruggen
gepast, wordt ingezet op groene ruimte of halfverharding.
58 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Inrichting van de openbare ruimte
4 - Landschap
Kadepark
kade
ka
de
IJsgang
Hefkwartier
Kadepark fontein plein
Spons plein
centrale plein
Becel hof
Kadepark ka d
e
IJsgang
Mulitplexgang Kloksteeg
Mulitplexgang
Getijdenoever
Roentgenstraat Nassauhaven
1:1000 Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 59
Kades
4 - Landschap
Eerder beschreven we de inrichting van de kades van De kaai al op hoofdlijnen. Hiernaast tonen wij de doorsnedes van de kades. Van belang is de verschillende huidige en toekomstige
+3.6m NAP +3m NAP
+3m NAP
hoogtes van de openbare ruimte. Op dit moment is de maaiveldhoogte van de kades circa +3m NAP. Om wateroverlast door overstroming vanuit de Nieuwe Maas te voorkomen wordt de nieuwe maaiveldhoogte +3.6m NAP. Het vloerpeil van De kaai is +4m NAP.
Doorsnede ter hoogte van de Nassaukade / Koningshaven
Hoogteverschillen tussen de lagere en de hogere kades worden op een comfortabele en aantrekkelijke manier overbrugd, bijvoorbeeld met royale luie trappen of met hellingen die voor iedereen toegankelijk zijn. We houden rekening met de verschillende waterstanden in de Nieuwe Maas en proberen toch het contact met het water te vergroten. In de monding van de Nassauhaven krijgt het kadepark daarom een getijdenoever met een
+4m NAP
+3.6m NAP
steiger(pad).
+3m NAP
+3m NAP
De kades zijn toegankelijk voor voetgangers en fietsers, maar niet voor automobilisten. Er is een uitzondering voor hulpdiensten en verhuizingen. Ook de mogelijkheid van bevoorrading (met venstertijden) en kleine logistiek via de
Doorsnede ter hoogte van de Nassaukade / Plantage met (bestaande) bomen in volle grond (+3m NAP)
kades wordt in de volgende planfase nog nader onderzocht. Om de overgang te maken van de gebouwen naar de openbare ruimte van de kade is er een circa 2 meter brede overgangszone (bijvoorbeeld van hergebruikte stelconplaten). Bomen zijn een belangrijke kwaliteit in het kadepark. Waar mogelijk behouden we de aanwezige bomen op de kade. We voegen ook diverse soorten bomen toe die bijdragen aan biodiversiteit, klimaatadaptatie en die beschutting en
+4m NAP
+3.6m NAP
+3m NAP
schaduw bieden op hete dagen.
Doorsnede ter hoogte van de Nasauhaven / getijdenpark
60 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Kades
4 - Landschap
pomphuis en steiger
kade
Kadepark ka
de
plantage met zitplekken voorzone
Kadepark paviljoen
terras pindakaaspotten
Kadepark ka d
e
getijdenoever
steigerpad
1:1000 Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 61
Kades
4 - Landschap
Kadepark
Getijdenoever 62 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Kades
4 - Landschap
Park Somerlust, Amsterdam
Westerkade, Rotterdam
Oude Plantage, Rotterdam
Nico Koomanskade, Rotterdam
Eiland van Brienenoord, Rotterdam
Getijdenpark Nassauhaven, Rotterdam
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 63
Pleinen - Centrale plein
4 - Landschap
Het centrale plein van De kaai is tevens dé ontmoetings-
+4m NAP
ruimte in het complex voor bewoners en bezoekers. Het plein grenst direct aan de monumentale Emballagehal die
IJsgang
een publieke bestemming krijgt. Op het plein is volop ruimte voor vertoeven en ook voor kleinere evenementen, zoals een markt of voorstelling. De sfeer wordt bepaald door een
cultuur
carré van bomen in halfverharding, die het plein een intiem
wonen wonen
+3m NAP Emballagehal
en uitnodigend karakter geven.
Bomen in halfverharding
cultuur
Watertap
+ 3.00 NAP
+3m NAP
+4m NAP
+4m NAP
Mulitplexgang bedrijven
wonen
Schaal 1:250 64 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Pleinen - Centrale plein
4 - Landschap
Toegankelijk voor iedereen
Volle grond ten behoeve van bomen
+4m NAP +3m NAP
+3m NAP
Publiek plein met ruimte voor evenementen
Schaal 1:200 Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 65
Pleinen - Sponsplein
4 - Landschap
Het Sponsplein bevindt zich op de plek waar de brandweer zich vroeger opstelde. Water en de sponswerking van de bodem zijn de inspiratie voor de voorgestelde inrichting. We denken aan een plek waar het goed toeven is, onder de bomen of in het gras, met ruimte voor spel en vertier. Objecten, relicten en installaties uit de margarinefabriek
parkeergarage
de plek vertellen. Bijzonder is natuurlijk het Bruggebouw op grote hoogte. Zo hoog, dat zon kan toetreden op het plein en bomen van formaat hier goed mogelijk zijn. Het Sponsplein ontsluit aanliggende gebouwen, waaronder de huidige parkeerga-
fietsenstalling
kunnen daarvoor dienen en bovendien de geschiedenis van
+3m NAP
+3m NAP
bewoners en bezoekers. Het Sponsplein is belangrijk voor
bomen
cultuur
+ 3.25 NAP
rage. Het is daarmee ook een plek van binnenkomst voor plantvakken
zowel de waterberging als voor de gewenste stadsnatuur van De kaai. Voor de inrichting van de plantvakken wordt ingezet op
+3.5m NAP
geselecteerd om voedsel, verblijf, en veiligheid te bieden aan lokale gidssoorten.
voorzieningen
een diversiteit aan inheemse planten. Deze planten worden
+ 3.00 NAP speelplek +3.75m NAP +3m NAP
halfverharding waterelement
+4m NAP
Multiplexgang
+4m NAP
wonen
wonen bedrijven
voorzieningen
Schaal 1:250 66 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Pleinen - Sponsplein
4 - Landschap
Wateropslag voor De kaai
Sport en spel in het groen
+3m NAP
+3.65m NAP
+3m NAP
Sponspark
Schaal 1:200 Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 67
Pleinen - Hof
4 - Landschap
Op de kruising van de IJsgang en de Multiplexgang bevindt zich het Hof. Een besloten ruimte, die meer dan de andere
voorzieningen
pleinen verbonden is met de plint van de gebouwen. Met een verwijzing naar het hier vroeger aanwezige lab, stellen
Multiplexgang
we ons een circulaire plek voor: met mogelijk hergebruik van
+4m NAP
materialen uit de fabrieksgebouwen (vloer, muren).
muur
De ambitie is om de overige materialen die op het plein worden toegepast duurzaam ingekocht te worden, bijvoormuur
beeld door biomaterialen in te kopen of gecertificeerde hergebruikte materialen.
beplanting / klimplanten hof
De muur omsluit het hof, maar heeft ook een functie in de
+4m NAP
oppervlakte kan de muur begroeien en verblijfsplaats zijn
beperkt door op stukken langs de muur in te zetten op volle
wonen
Verharding en materiaalgebruik op het plein worden verder
+4m NAP
ecologie van De kaai. Met poreuze materialen en ruwe van insecten en vogels.
bedrijven
techniek
grote boom
fie ts en st all in g
IJsgang
grond met planten of halfverharding.
bedrijven voorzieningen
wonen
Schaal 1:250 68 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Pleinen - Hof
4 - Landschap
Omsloten hof met zitplekken
Poreus, natuurinclusief, circulaire muur
+4m NAP
+4m NAP
Omsloten hof met een stadsboom als middelpunt
Schaal 1:200 Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 69
Pleinen - Fonteinplein
4 - Landschap
Drie smalle straten komen samen op een besloten pleinruimte. Hier stellen we een fontein voor als centraal
wonen
bedrijven
element dat het plein karakter geeft. Bij voorkeur wordt de fontein gevoed door (gezuiverd) regenwater. Een relict uit de fabriek kan dienst doen als bijzonder waterelement. Er is ruimte voor kleine bomen in de volle grond met een open bladerdek.
techniek
Het is een windluwe en schaduwrijke plek, ideaal voor verkoeling op hete dagen. In één van de gebouwen is een
wonen
horecavoorziening voorzien. Overdag kan er een klein terras plek krijgen op het Fonteinplein. In de inrichting van het plein wordt ook ingezet op publiek
bedrijven
toegankelijke verblijfsruimte die de hele dag beschikbaar is
bedrijven
voor gebruikers van het gebied.
+4m NAP
wonen
fietsenstalling fontein
techniek +4
m
bedrijven
NA
P
wonen fietsenstalling
Schaal 1:250 70 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Pleinen - Fonteinplein
4 - Landschap
Hergebruik van regenwater voor de fontein
Hergebruik van regenwater voor de fontein
+4m NAP
+4m NAP
Hergebruik van relicten uit de margarinefabriek
Schaal 1:200 Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 71
Straten
4 - Landschap
De kaai sluit met een eenvoudige structuur van smalle straten aan op de omgeving. Wij volgen hierbij de oorspronkelijke plattegrond van gangen en transportlijnen van de margarinefabriek. In noord-zuid richting is er de IJsgang en in oost-west richting de Multiplexgang. De straten ontmoeten elkaar in het hart van het complex. Daar bevindt zich ook het centrale plein. Aan de straten bevinden zich de adressen, zowel van woningen als van publieke voorzieningen. De straten zijn autovrij. Slechts nooddiensten zijn hier toegestaan. Voetgangers zijn er ‘de baas’, fietsers zijn er te gast. Naast het kruispunt van de IJsgang en de Multiplexgang is er een drietal korte straatjes die alle voeren naar het Fonteinplein. Vanaf de Roentgenstraat is er nog een tweede straatje naar binnen, de Klokkengang. In de straten is geen ruimte gereserveerd voor bomen. Wel
Little C, Rotterdam
Hackersche Hof, Berlin
Gasfabriek, Eindhoven
King’s Cross Coal drop yard, London
is er de mogelijkheid voor geveltuinen en plantvakken.
72 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Straten
IJsgang
4 - Landschap
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Multiplexgang IJsgang
Klokkengang
Multiplexgang
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 73
Straatprofiel
4 - Landschap
A A
+4m NAP
+4m NAP
+3m NAP
+3m NAP
5.8m
5.8m AA
74 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
B
B
BB Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Straatprofiel
4 - Landschap
+4m NAP
C
D
D
+4m NAP
+3m NAP
+3m NAP
13m
6m CC
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
C
DD | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 75
Straatprofiel
4 - Landschap
F F
E
+4m NAP
+4m NAP
+3m NAP
+3m NAP
6m
4.4m EE
76 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
E
FF Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Straatprofiel
4 - Landschap H H
G G
+4m NAP
+4m NAP
+3m NAP
+3m NAP
6m
7.2m GG
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
HH | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 77
5 Mobiliteit
Mobiliteit
5 - Mobiliteit
Hub, deelmobiliteit, STOMP en MaaS geïntegreerd tot
Hub: plek voor ontmoeten, deelmobiliteit en opladen
Auto: nog steeds nodig maar ook andere opties
innovatief concept
De Hub bij de toegang van het gebied herbergt vanzelfspre-
Met aftrek van alle reducties (10% vanwege nabij
Bij de ontwikkeling van De Kaai is het uitgangspunt dat
kend fietsen, bakfietsen en scooters, maar het is ook een
treinstation, 10% vanwege extra fietsparkeerplekken, 20%
mobiliteit beschikbaar is voor iedereen, waarbij duurzaam-
plek waar je wordt verleid tot maatwerk keuzes. Deelfietsen,
vanwege inzet deelauto’s en 20% vanwege MaaS) biedt de
heid voorop staat en er een zo laag mogelijke impact op
deel e-bikes, deel bakfietsen en deelscooters staan goed
huidige parkeergarage voldoende parkeerplekken voor de
ruimtebeslag is. Daarentegen zijn veel mensen ook
onderhouden en opgeladen klaar om je te brengen naar je
behoefte van het bestaande Brug- en kadegebouw en de
afhankelijk van de auto. Daarom is de geldende
afspraak. De Hub biedt ook plek voor bezoekers; die
nieuwe ontwikkeling (circa 300 parkeerplekken). Het
parkeernormering van toepassing. Door een innovatief
beschermd tegen weersinvloeden de tweewieler achter
vigerende beleid wordt vanzelfsprekend aangehouden en
en op de toekomstige gebruikers afgestemd mobiliteits
kunnen laten en vervolgens wandelend het gebied ingaan,
er worden innovatieve concepten toegevoegd. Zo is er de
concept kan veel meer toegankelijke mobiliteit voor de
bijvoorbeeld om met vrienden een hapje te gaan eten. Er is
mogelijkheid meer (deelauto)plekken te realiseren dan
bewoners, de werknemers en de bezoekers in dit gebied
in deze Hub ook plek om de eigen e-scooters op te laden
vanuit de norm wordt voorgeschreven. Microauto’s, waarbij
worden bereikt. Het mobiliteitsconcept is een combinatie
en verschillende zones zijn ingericht voor de grotere
slechts een halve parkeerplek benodigd is, toevoegen van
van consequent toepassen van het STOMP principe
tweewielers, zoals scootmobielen en bakfietsen. In de Hub
extra services, zoals het beschikbaar stellen van
(Stappen, Trappen, OV, MaaS
kunnen lockers worden gehuurd waar een tweede of derde
kinderzitjes, deelbusjes of aanhangwagens en een mix van
en Privéauto’s) en een Hub concept met een mix van
fiets kan worden gestald. Het zou fijn zijn als het lukt in de
gezinsau-to’s en kleinere auto’s zijn onderdelen van dit
bestaande en vernieuwende modaliteiten, meer MaaS
Hub een Wheeler Café te maken: een plek waar de
concept. Het gebied blijft bereikbaar voor de auto, maar is
(Mobility as a Service) en stimuleren van deelmobiliteit en
reparaties van eigen en deel tweewielers plaatsvinden, waar
aantrekkelijker voor langzamer verkeer; met nadruk op
de fiets.
de beheerder een kop koffie kan drinken voordat hij/zij het
lopen en gebruik van (deel) tweewielers. Er wordt naar de
gebied intrekt, waar in het begin bewoners met vragen over
aansluitingen
deelmobiliteit of MaaS terecht kunnen. Door anders gebruik
van voet- en fietspaden in de directe omgeving gekeken.
van ruimte en creatiever inspelen op behoefte aan mobiliteit
Communicatie over en motivatie van potentiële bewoners
wordt bewerkstelligd dat meer mensen gebruik gaan maken
over het innovatieve mobiliteitsconcept zal een vast
van deelmobiliteit en meer mensen hier hun fiets laten staan
onderdeel zijn van alle communicatie uitingen.
en het gebied wandelend betreden. In het vooronderzoek is onder begeleiding van We-all-wheel op doelgroepniveau
MaaS aan de Maas
bekeken wat er nodig is. Door vergelijking van de norm met
We hebben de ambitie hoog gesteld als het gaat om
de uitkomsten van het onderzoek worden bepaalde zones
Mobility as a Service. Amvest heeft al ruime ervaring met de
in de fietsenstalling voor een specifiek doel ingericht (deel
service app voor bewoners, waar -naast diensten- ook
Duurzame mobiliteit start bij de “gymschoen”
fietsen, Wheeler Café). Uitgangspunt is dat er adaptief
deelvervoer in wordt geregeld en betaald. Vanuit deze
Een duurzaam mobiliteitsconcept begint met het
wordt geprogrammeerd. Vanwege het innovatieve karakter
ervaringen zullen de mobiliteitsdiensten ook voor ‘De Kaai’
completeren en verfijnen van het netwerk voor de langzame
wordt het gebruik na oplevering gemonitord en worden niet
worden ingericht. De deelmobiliteitsvloot (circa 20-30
weggebruiker: voetgangers, wandelaars, spelende kinderen,
alleen de modaliteiten aangepast qua volume of qua soort,
deelvoertuigen) zal divers zijn omdat er wordt verwacht dat
fietsers. We richten alles uitnodigend in: kom het gebied
maar ook de ruimtes in deze Hub indien dit nodig is.
we hiermee een beter passende dienst kunnen leveren.
wandelend ontdekken! Bij een van de toegangen van het
Naast elektrische deel personenauto’s zullen elektrische
gebied richten we een innovati
deel micro auto’s worden aangeboden.
eve mobiliteitshub in.
80 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Mobiliteit
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
5 - Mobiliteit
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 81
Mobiliteit
5 - Mobiliteit
Autoparkeren
Fietsparkeren
Ontsluiting
Wij zijn voornemens de parkeerbehoefte voor De kaai op te
In het plan wordt ingezet op deelmobiliteit, waarbij deelfunc-
De ontsluiting van het plangebied van De Kaai voor
lossen in de bestaande parkeergarage naast het plangebied.
ties een belangrijk onderdeel vormen binnen de fietsenstal-
autoverkeer is voorzien in twee richtingen: via de
De behoeftes van het kantoorpand en de nieuwe woonom-
ling. Zo wordt het aantal fietsen beperkt en meer ruimte vrij-
Nassaukade en via de Nassaustraat en Roentgenstraat.
geving zijn geschikt voor dubbelgebruik van de bestaande
gespeeld voor alternatieve (buurt)voorzieningen. De nieuwe
Via beide straten komt men uit op de Oranjeboomstraat en
garage. Deze parkeergarage zal worden aangevuld met een
parkeerhub zal ook gelegenheid bieden tot het stallen van
de verdere hoofdstructuur van het wegennet.
parkeerhub op eigen terrein van ongeveer 75-100 parkeer-
fietsen.
alternatieve parkeergarage
Er wordt verwacht dat de nieuwe bewoners te voet gebruik
plekken. Hierdoor kan de bestaande inrit aan de Nassaukade worden behouden en hoeven er geen extra in- en uitrit gere-
In totaal zullen er circa 2.500-3.000 fietsparkeren worden
zullen maken van de voorzieningen buiten het plangebied
aliseerd te worden.
gerealiseerd in het gehele plangebied waarvan zo veel
rondom het Entrepotgebouw via de Bottelaarstraat en de
mogelijk inpandig wordt opgelost. Bij voorkeur wordt een
Roentgenstraat. Daarnaast zullen de omliggende bewoners
Een tweede mogelijkheid is het creëren van een (halfver-
fietsenstalling inpandig opgelost, waarbij er altijd een
vanuit de wijk Feijenoord de Noord-Zuid as door en de
diepte parkeergarage onder de gebouwen aan de Roent-
directe, interne verbinding met de kern van het gebouw
kade rondom het plangebied gebruiken om het kadepark te
genstraat in combinatie met de parkeerhub. Hiermee wordt
wordt gemaakt.
bereiken.
De fietsenstallingen zijn zoveel mogelijk gepositioneerd aan
De fietser zal naast de Nassaukade, Nassaustraat en Roent-
belangrijke doorgangen en pleinen en gekoppeld aan de
genstraat ook gebruik maken van de openbare kade om te
lobby’s.
komen bij de fietsparkeervoorzieningen en als verbinding
de parkeerbehoefte geheel op eigen terrein opgelost.
tussen het centrum en de wijk Feijenoord.
82 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Mobiliteit
5 - Mobiliteit
Hub, deelmobiliteit en pakketzorg
Hulpdiensten en calamiteiten
Bewoners, bezoekers en diensten gaan gebruik moeten
De kade en de assen door het plan worden zorgvuldig
maken van een centrale parkeerhub. Hiermee willen we niet
ontworpen met het oog op maximale toegankelijkheid voor
alleen de mobiliteit delen, maar ook een verzamelpunt voor
hulpdiensten. Het waarborgen van een soepele en onbe-
pakketbezorging creëren op de begane grond. Als dat
lemmerde doorgang voor hulpverleningsvoertuigen is van
nodig is, kun je ook via de kade toegang krijgen tot de
essentieel belang om de veiligheid en het welzijn van de
diensten in dit gebied. Hoewel logistieke bewegingen
inwoners van onze gemeenschap te garanderen.
onvermijdelijk zijn, willen we ze aanzienlijk verminderen. Het planologische ontwerp geeft al een duidelijke richting aan
Het ontwerp zal voldoen aan de geldende wettelijke voor-
hoe we dit gaan doen. Bovendien willen we de ecologische
schriften en normen voor hulpdiensttoegang, waaronder de
voetafdruk verkleinen door het onderhoud van de
breedte van de wegen en kades, draaicirkels en maximale
buitenruimte, glasbewassing en schoonmaak lokaal te
hellingsgraden.
organiseren met kleine, emissieloze voertuigen. Voor grotere vrachtwagens, bijvoorbeeld voor de horeca, maken
Bovendien zal er overleg plaatsvinden met lokale hulpdien-
we gebruik van “coding the curbs”, een logistiek
sten om ervoor te zorgen dat hun specifieke behoeften
plansysteem dat onnodig rondrijden voorkomt.
en vereisten in acht worden genomen bij het definitieve
Pakketdiensten worden aan de randen van het gebied geor-
ontwerp van de kade en de assen. Dit kan onder andere
ganiseerd met behulp van pakketmuren.
betrekking hebben op de locatie van brandkranen, parkeergelegenheid voor hulpdienstvoertuigen en eventuele beperkingen tijdens bouwwerkzaamheden.
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 83
Parkeerscenario
5 - Mobiliteit
Parkeervoorziening in combinatie met bestaande parkeervoorziening Voor De kaai zijn twee parkeerscenario’s overwogen om de parkeerbehoefte voor de nieuwe ontwikkeling op te lossen. Parkeerscenario 1 gaat uit van een combinatie van de bestaande parkeergarage en een nieuwe parkeerhub. Parkeerscenario 2 gaat uit van het oplossen van de parkeerbehoefte op eigen terrein met een nieuwe parkeerhub en een gebouwde voorziening onder gebouw 2. Parkeerscenario 1 Wij zijn voornemens gebruik te maken van de bestaande parkeergarage (in eigendom van Anbang) naast het plangebied. De parkeerbehoeftes van de bestaande niet-woonfunctie en de nieuwe woonomgeving zijn complementair, waardoor dubbelgebruik mogelijk is. De gehele parkeerbehoefte kan daarmee opgelost worden in de bestaande garage met een capaciteit van circa 475 parkeerplekken. De bestaande parkeergarage zal worden aangevuld met een nieuwe parkeerhub (gebouw 1) van circa 100 tot 300 parkeerplekken. De mogelijkheid bestaat om beide
Bestaande parkeergarage
garages met elkaar te verbinden voor gebruikers, waardoor er geen nieuwe/extra in- en uitrit gerealiseerd dient te worden aan de Nassaustraat. Dit parkeerscenario heeft de
Gebouw 1
Overige parkeerplekken
potentie de meest optimale parkeeroplossing te bieden met de meest geringe impact op de buurt. Bladzijdes 146 en 147 geven meer inzage in de concrete afmetingen en spelregels.
84 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Parkeerscenario Parkeerscenario 2
5 - Mobiliteit
Nieuwe parkeervoorziening boven- en ondergronds
Indien scenario 1 niet haalbaar wordt geacht, biedt scenario 2 de oplossing. De totale parkeerbehoefte van de nieuwe ontwikkeling wordt in dit scenario opgelost op eigen terrein. In een nieuwe parkeerhub kunnen circa 300 parkeer-
300 parkeerplekken
plekken gerealiseerd worden. Indien nodig of gewenst, kan de parkeerhub aangevuld worden met een (half)verdiepte enkellange of dubbellaagse parkeergarage onder gebouw 2. De exacte positie van de in- en uitritten van beide garages zal in overleg met de gemeente nader worden bepaald. Bladzijdes 146 en 147 geven meer inzage in de concrete afmetingen en spelregels.
Gebouw 1
Gebouw 2 Overige parkeerplekken
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 85
6 Duurzaamheid
De leefbare stad
6 - Duurzaamheid
Duurzaamheid
Buurtgevoel
Ruimte voor initiatieven
Het creëren van een duurzame leefomgeving is van
Een van de meest belangrijke kapitalen om een goede
Het is van groot belang om een stuk stad nooit te
fundamenteel belang voor de leefbaarheid in Rotterdam.
leefbare wijk te creëren is het ontwikkelen van sociale en
beschouwen als een status-quo, maar als een framework
Duurzaam bouwen is een integraal onderdeel van de
menselijke waardes. Het gaat daarbij om het buurtgevoel,
waarin verandering toegestaan is. Een wijk is altijd in
ontwerpopgave voor VORM en Amvest. Het Rotterdams
het faciliteren van interacties, sociale controle en diversiteit
beweging en het plan moet veranderingen kunnen
Duurzaamheidskompas is overkoepelend voor het duur-
in doelgroepen en ruimtes. We nemen ook uitersten, zoals
opnemen. Het is noodzakelijk om met de huidige bewoners
zaamheidsbeleid van de gemeente Rotterdam. Hierin wordt
intieme persoonlijke en sociale gedeelde ruimtes, op in het
het gesprek aan te gaan om beter begrip te krijgen van de
richting gegeven aan hoe we de komende jaren aan de stad
plan, om een leefbare stad te faciliteren. Naast een goede
wensen en beweegredenen, rituelen en routines. Een geza-
gaan werken. Duurzaamheid bij De kaai wordt in zes thema’s
openbare ruimte met de optimale maat en schaal is een
menlijke ruimte voor huidige en toekomstige bewoners zal
omschreven: de leefbare stad, klimaatadaptatie, natuurinclu-
juiste invulling van de plint van groot belang. Pleinen worden
nieuwe maar ook bestaande initiatieven ruimte bieden.
siviteit, energie, circulariteit en flexibiliteit.
gevarieerd vormgegeven, straatjes zorgen voor spontane interacties, de kade faciliteert een scala aan verblijfsmoge-
De kaai wordt een leefbare wijk waar het buurtgevoel en het
De leefbare stad
lijkheden en de voorzieningen maken ontmoeting mogelijk.
thuisgevoel centraal staat. De plek faciliteert ontmoeting
Een duurzame stad is een leefbare stad. Het vrijkomen
Hiermee dragen we bij en versterken we het huidige sociale
en biedt ruimte aan lokale initiatieven voor huidige en
van het margarineterrein is een unieke kans om een stuk
netwerk door uit te gaan van de mensen die er al wonen en
toekomstige gebruikers en bewoners. Een plek voor de
leefbare stad aan Rotterdam toe te voegen. Het creëren van
komen te wonen.
Rotterdammers.
brede waarde op meerdere schalen en vlakken is van belang om een afgesloten industrieel gebied tot een leefbare werk-
Thuisgevoel
en woonwijk te transformeren. Het gaat daarbij om impact
Ook is het thuisgevoel een belangrijk aspect om te
maken op de lange termijn voor de huidige omgeving en
komen tot een leefbare wijk. Plekken waar buren elkaar
de toekomstige gebruikers. Het maken van een masterplan
tegenkomen en waar publieke familiariteit en anonimiteit
met een breed perspectief voor de verschillende waardes
samen bestaan. Een leefbare wijk is een reeks van verschil-
zorgt ook bij de gebruikers voor een gedragen plan. Het plan
lende sociale plekken waar een variatie aan menselijke
maken we namelijk voor meerdere generaties. Een leefbare
activiteiten plaatsvinden. Een gebouw met verschillende
stad focust zich op de waardecreatie van verschillende
doelgroepen, met wie je binnen de wijk samen een groeps-
kapitalen: financieel, intellectueel, sociaal, natuurlijk en
gevoel vormt en ook gewoon prettig woont in je eigen thuis.
menselijk kapitaal. Er wordt nadruk gelegd op het ontwerpen van duidelijke sociale entrees en vriendelijke overgangen van de wijk naar een plein, straat, gebouw, entree en voordeur. Daarbij hanteren we drie speerpunten: nabijheid, zichtbaarheid en betekenisvolheid.
88 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Uitgangspunten
6 - Duurzaamheid
Buurtgevoel
Thuisgevoel
Ruimte voor initiatieven
Diverse groepen samenbrengen
Sociale veiligheid
Voorzieningen en werkgelegenheid
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 89
Hemelwater openbare ruimte
6 - Duurzaamheid
Bouwstenen REDUCEREN VERHARDING WATERBERGING ONDERGRONDS
SEIZOENSBERGING
J
Reduceren verhard
Plantvak met infiltratiemo-
oppervlak
gelijkheid
Watervasthoudende bodem Waterplein
Ondergrondse waterberACTIEVE EVAPORATIE / FONTEIN ging
F
M
A
M
JN JL
A
S
O
N
D
Seizoensberging
WATERBERGENDE STRAATFUNDE� RING �GRANULAAT�
Waterbergende fundering
Zichtbare afwatering op
onder straat
maaiveld
Infiltratie en transportriool
Centrale plein
Overstroombare kade
Actieve evaporatie
Zichtbare afwatering naar
/fontein
open water
getijdenoever
Principe doorsnede van de hemelwatercascade van De kaai
90 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Hemelwater openbare ruimte
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
6 - Duurzaamheid
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 91
Hemelwater gebouwen Klimaatadaptatie - De stad als Spons
6 - Duurzaamheid WATERBERGEND SEDUMDAK
Bouwstenen WATERVERTRAGEND DAK
In een deltastad als Rotterdam is het belangrijk om bij
SLIM WATERDAK
de ontwikkeling van De kaai rekening te houden met de mogelijke effecten van klimaatverandering. Het gaat over extreme neerslag, droogte, hitte en wateroverlast door overstromingen vanuit de rivier. Vooral de gevolgen van hogere waterstanden maken een klimaatadaptieve inrichting van de buitendijks gelegen Kaai noodzakelijk. Maar ook het
Waterbergend en Slim waterdak /
voorkomen van wateroverlast bij stortbuien vraagt om een
vertragend dak
goede inrichting.
Groene daken
polderdak HERGEBRUIK HEMELWATER
CIRCULAIR WATERSYSTEEM
Daarom hanteren wij het principe van de ‘Sponsstad’. Daarbij wordt het regenwater in het gebied vastgehouden om dat (waar en wanneer nodig) te kunnen hergebruiken en/of te infiltreren in de bodem. Afvoeren van overtollig regenwater naar de Nieuwe Maas gebeurt alleen in het uiterste geval. Een zogenaamde regenwatercascade voor De kaai brengt
Afkoppelen hemel- Intern hergebruik Circulair water-
een aantal maatregelen voor extreme neerslag en droogte
waterafvoer
regenwater
systeem
samen in één systeem. Dat begint hoog bij de gebouwen met het afkoppelen en vasthouden van regenwater op de lage groene daken, waar het ook hergebruikt kan worden voor het bewateren van beplanting op de groene daken en gevels. Ook kan er (vertraagd) afgewaterd worden naar het maaiveld, bijvoorbeeld naar geveltuinen en de groenvoorzieningen op de kade en de pleinen. Op het maaiveld verzamelen we het hemelwater in de vier pleinruimtes via een stelsel van goten. Waar mogelijk gebeurt dat zichtbaar en oppervlakkig. Op de pleinen zijn (low-tech) voorzieningen nodig in de bodem om water vast te houden en om een goede groeiplaats voor de bomen te creëren. De bodem en grondwaterstanden maken inflitratie van het regenwater, in principe, mogelijk. Nader onderzoek is nodig. Polderdak met automatisch regelsysteem
92 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Regenwater wordt afgevoerd naar geveltuin
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Hemelwater gebouwen
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
6 - Duurzaamheid
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 93
Waterveiligheid
6 - Duurzaamheid
A
B B
+4m NAP +3.6m NAP +3m NAP
Waterveiligheid Het huidige maaiveld van De kaai heeft een hoogte van circa
AA
+3m NAP. De entrees en de vloeren van de fabriek zijn ook
12m
18m
H.H.W. G.H.W.
+2.6m NAP +1.3m NAP
G.L.W.
-0,45m NAP
H.H.W. G.H.W.
+2.6m NAP +1.3m NAP
G.L.W.
-0,45m NAP
5m
op deze hoogte. Zowel kades als bestaande bebouwing zijn daardoor kwetsbaar voor overstroming vanuit de Nieuwe Maas bij extreem hoog water. Om wateroverlast door inundatie van de kades te voorkomen worden deze deels verhoogd naar +3.6m NAP, waarmee deze aansluiten op de aanleghoogte van het Hefkwartier. Tegelijkertijd willen we de afstand tot het water niet verder vergroten en bovendien bestaande bomen, gebouwen en kadeconstructies behouden. Daarom is er ook een lage kade op de huidige hoogte van +3m NAP. Hoogteverschillen tussen lagere en hogere kades worden vormgegeven met royale trappen of hellingen. Binnen het complex van De kaai is gekozen voor een
+4m NAP +3.6m NAP
maaiveldhoogte en een vloerpeil van de gebouwen van
1:3
+4m NAP. De openbare ruimtes die aansluiten op de te transformeren delen van de margarinefabriek, behouden hun huidige hoogte van +3m NAP, zoals het entreeplein dat
+3m NAP +2.65m NAP 1:3
1:4
BB
aansluit op de assemblagehal, bijvoorbeeld.
94 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
+1.2mNAP
12m
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Waterveiligheid
6 - Duurzaamheid
+ 3.6m NAP
+3m NAP
+3m NAP
+4m NAP
+3m NAP
+ 3.6m NAP
+3m NAP
+4m NAP
+3 .6m
NA P
+4m NAP
P m NA + 3.6
+4m NAP
+4m NAP
+3m NAP
+3m NAP
+3m NAP
+4m NAP
NA P +3 .6m
+4m NAP
+3 m
+4m NAP
NA P
+3m NAP
+3m NAP
+ 2.80 NAP
+3m NAP
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
+3m NAP
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 95
Natuurinclusiviteit Een natuurinclusieve Kaai
6 - Duurzaamheid Bouwstenen openbare ruimte
Bij de ontwikkeling van De kaai maken we niet alleen een leefomgeving voor de mens maar ook voor plant en dier. Dat vraagt om een specifieke inrichting waarin ook de ‘wensen’ van bijvoorbeeld de zeebaars, de libelle, de vleermuis, de scholekster en de vlinder zijn meegenomen. De positie van De kaai aan de Nieuwe Maas biedt alle
Eco-corridor
mogelijkheid om juist de ecologie van de delta een plek te
Continuïteit in boomkronen GROENE ERFAFSCHEIDING
Bomen met bijdrage aan
Gelaagde vegetatie
biodiversiteit
geven bij de inrichting. Deze is gebaat bij een geleidelijke overgang van nat naar droog van hoog naar laag. Langs de monding van de Nassauhaven is er ruimte voor zo’n getijdenoever, die de al aangelegde natuurlijke oevers van de Nassauhaven verbindt met de Nieuwe Maas.
Natuurlijke oever
Ecologisch erfscheiding
Geveltuin
Ecologisch beheer
Nestgelegenheid insecten
Kruiden/bloem vegetatie
Vegetatie diversiteit
Compacte vegetatie,
Ook de kades zijn een belangrijke biotoop. Deze zijn nu nog geheel verhard en ecologisch gezien armoedig. Maar met royale beplanting en door het plaatsen van een rijke diversiteit aan bomen in het kadepark kan deze ruimte aan het water een plek worden voor vleermuizen en specifieke vogelsoorten om te foerageren, te verplaatsen en te nestelen. Ook binnen het complex van De kaai maken we ruimte
schuilplekken, ruigtes Bouwstenen gebouwen
voor flora en fauna. Bij de gebouwen denken we aan een samenhangend ontwerp waarin voorzieningen als nestkasten, opgaande beplanting tegen de gevels, groene en ‘bruine’ daken’, vogelvriendelijke toepassing van glas en porositeit van gevels een plek krijgen. In de openbare ruimte spelen de bomen in volle grond en de juiste beplanting met bijvoorbeeld voldoende voedsel, een goede bodemopbouw en de waterhuishouding een rol.
Verticaal groen WATERBERGEND SEDUMDAK
Groene daken
Verticale/hangende
Vogelvriendelijke
begroeiing vanaf maaiveld
toepassing van glas
Porositeit en textuur in
Spontane vegetatie
verharding 96 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Natuurinclusiviteit
6 - Duurzaamheid
Toekomstige bewoners
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 97
Natuurinclusiviteit
6 - Duurzaamheid
Bouwstenen
Getijdenoever
Het is nog te vroeg in het proces om specifieke maatregelen
Het is vooral de geleidelijke en dynamische overgang
voor gebouwen en openbare ruimte vast te leggen. Wel is
van land naar water, die zorgt voor een rijke en diverse
het belangrijk om de mogelijke bouwstenen mee te nemen
ecologie. Inmiddels is er langs de Nieuwe Maas al ruimte
in de beginfase van de verdere planvorming.
gemaakt voor deze getijdenoevers en getijdenparken, onder
Hieronder hebben we een overzicht opgenomen van zowel
andere op het Eiland van Brienenoord en in de Keilehaven.
de meest relevante doelsoorten als de verschillende eisen
De Nassauhaven met de monding ervan bij De kaai kan
die deze dieren stellen aan hun leefomgeving. Daarbij gaat
uitgroeien tot een belangrijke ‘stepping stone’ voor vissen
het bijvoorbeeld over de oriëntatie, de hoogte en het dimen-
en een foerageergebied voor watervogels.
sioneren van nestvoorzieningen. Het is belangrijk om deze
Getijdenoevers
en andere maatregelen een integrale plek te geven in de
Hieronder staat een doorsnede van de mogelijke opbouw
volgende fase van de ontwikkeling van De kaai.
van de getijdenoever van De kaai. In de volgende fase van het project is nader onderzoek nodig naar bijvoorbeeld de nautische (on)mogelijkheden van het onderstaande profiel.
Bruine en groene daken
Voldoende voedsel en veiligheid 98 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
Natuurinclusiviteit
Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL
6 - Duurzaamheid
| VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten | 99
Natuurinclusiviteit
M
N ZE
S P RE E U W
O G EL S / M SV E BO
HUISMUS
O
ZW GIER ALUW
N
N O
OLEKST ER
N
3m
3m
4m
0.0
0.0
0.0
N O
W
S CH
0.0
2m 0.0
DWERGVLEE R
0.0
5m
E IG
3m
N O
RS
3m
50 m
BEWONE
8m
20+ m
20+ m 2m
N O
NIS
8m
RU
UIS
6 - Duurzaamheid
N winterkast O
W
O
Z
3m
nestkasten in groepen
min. afstand tussen
meerdere
min. 5 nestkasten
schaduwvoorziening
nestkasten
kasten bij elkaar
in groepen
op het dak
kast in lichte kleur hoekkasten
spleten en gaten
>20 cm 35 mm
ingangen aan
28 mm
45 mm
pimpelmees
invliegopening
60 mm
vrije uitvliegroute
verschillende kanten 32 mm
kolonie van meer
koolmees
dan 10 paartjes 100 | VORM | Amvest | Gemeente Rotterdam | Mecanoo | Urbanisten |
opstaande dakranden
variatie in
variatie in
afstanden
temperaturen
130 mm
25 mm
invliegopening min.
niet boven ramen
200 mm boven bodem Masterplan De Kaai, Rotterdam, NL