[23bb008725] Bijlage 5 behorende bij 23bb008730 - MER Lumière/RISE

Milieueffectrapport

Centrumontwikkelingen RISE en Lumière te Rotterdam

projectnummer 0476764.100 definitief 1 december 2023

www.anteagroup.nl

Milieueffectrapport Centrumontwikkelingen RISE en Lumière te Rotterdam projectnummer 0476764.100 definitief 1 december 2023

Opdrachtgever

VORM Ontwikkeling B.V. en RED Company

datum 1 december 2023

beschrijving Definitief

vrijgave drs. T. Artz

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Inhoudsopgave Veel voorkomende begrippen

5

Samenvatting

6

1.

Inleiding

17

Project RISE en Lumière

22

Beleidskader

29

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6

2.

2.1 2.2 2.3

3.

3.1 3.2 3.3

4.

Aanleiding Project RISE en Lumière Onderzoek naar milieueffecten Rolverdeling Participatie Leeswijzer

Ligging van het plangebied Huidige invulling van het plangebied Programma en alternatieven

Nationaal beleid Provinciaal beleid Gemeentelijke beleid

17 18 18 21 21 21

22 22 25

29 29 33

4.1 4.2 4.3 4.4

Referentiesituatie (2033) Omgang met planologisch onbenutte ruimte Beoordelingsmethodiek Opbouw effecthoofdstukken

Onderzoeksmethodiek

36

5.

Bereikbaarheid

45

Gezondheid en leefbaarheid

60

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7

6.

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

7.

7.1 7.2 7.3 7.4

Beoordelingskader Huidige situatie Referentiesituatie Effectbeschrijving Effectbeoordeling Mitigatie en compensatie Gevoeligheidsanalyse Hofplein

36 40 42 44

45 46 48 52 57 57 57

Geluid Trillingen Luchtkwaliteit Externe veiligheid Gezondheid Ruimtelijke kwaliteit

61 88 91 95 100 106

Klimaatbestendigheid

114

Bodem Water Ecologie Stadsklimaat

114 119 124 130

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

8.

8.1 8.2

9.

9.1 9.2 9.3 9.4

10.

10.1 10.2

Overige thema’s

152

Slotbeschouwing

162

Opgaven voor het vervolg

169

Energie en circulariteit Hinder tijdens de bouw

Conclusie effectbeoordeling Aandachtspunten en afweging alternatieven Effecten invulling planologisch onbenutte ruimte Mitigerende maatregelen

Monitoring- en evaluatieprogramma Leemten in kennis

Bijlagen

Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8 Bijlage 9 Bijlage 10 Bijlage 11 Bijlage 12 Bijlage 13 Bijlage 14 Bijlage 15 Bijlage 16 Bijlage 17 Bijlage 18 Bijlage 19 Bijlage 20 Bijlage 21 Bijlage 22 Bijlage 23 Bijlage 24

152 158

162 163 164 164

169 170

Beantwoording zienswijzen op NRD, 30 september 2022 Antea Group, Verkeersrapport RISE & Lumière, 3 maart 2023 Peutz, Akoestisch onderzoek RISE & Lumière, 1 juni 2023 LBP, Akoestisch onderzoek geluidemissie horeca RISE, 4 november 2022 Peutz, Horecageluid in de omgeving van RISE, 1 juni 2023 DGMR, Analyse horeca geluid Lumière (scenario 1), 1 december 2023 DGMR, Analyse horeca geluid Lumière (scenario 2), 5 januari 2023 Peutz, Onderzoek cumulatieve geluidbelasting RISE & Lumière, 1 juni 2023 Peutz, Onderzoek luchtkwaliteit RISE & Lumière, 15 februari 2023 Peutz, Onderzoek externe veiligheid, 4 november 2022 Archeologie Rotterdam, Archeologisch bureauonderzoek RISE, mei en juni 2020 Hylkema Erfgoed, Cultuurhistorische verkenning met waardenstelling en advies: Coolsingel 6 te Rotterdam, 17 mei 2023 Hylkema Erfgoed, Cultuurhistorische verkenning met waardenstelling en advies: De Pompenburg te Rotterdam, 17 mei 2023 SteenhuisMeurs, Cultuurhistorisch onderzoek en waardestelling Lumière-locatie Rotterdam, maart 2022 Peutz, Onderzoek naar stikstofdepositie, 12 april 2023 Econsultancy, Quickscan flora en fauna RISE, 1 juli 2019 Van der Goes en Groot, Quickscan ecologie Lumière, 11 mei 2021 Econsultancy, Nader onderzoek vleermuizen RISE, 16 juli 2020 Van der Goes en Groot, Rapport vleermuizenonderzoek Lumière, 29 augustus 2022 Peutz, Windhinderonderzoek MER RISE & Lumière, 19 april 2023

Peutz, Bezonningsonderzoek MER RISE & Lumière, 19 april 2023 SGS Search, Verkennend bodemonderzoek Lumiére, 19 september 2022 Buro Boot, Verkennend bodemonderzoek RISE, 24 juni 2022 DGMR, Akoestisch onderzoek horeca binnen plangrens Lumière, 1 december 2023

blad 4 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Veel voorkomende begrippen MER

Het milieueffectrapport

m.e.r.

De procedure waarbinnen het milieueffectrapport wordt opgesteld.

Referentiesituatie

De huidige situatie, inclusief de autonome ontwikkelingen in de omgeving van RISE en Lumière. Voor deze projecten is de referentiesituatie in 2033 gehanteerd. Dit betekent dat al rekening is gehouden met de groei van het verkeer onder andere door de sterke toename van de bevolking in en rond Rotterdam. Maar ook met plannen van de gemeente om de verkeersdruk terug te dringen.

Autonome ontwikkeling

Ontwikkelingen die onafhankelijk van de ontwikkeling van RISE en Lumière plaats vinden. Dit zijn vastgestelde ontwikkelingen of ontwikkelingen waarvan de planologische procedure reeds is opgestart en waarvoor minimaal een voorovereenkomst is gesloten met de gemeente Rotterdam.

Omgevingswet

Een nieuwe wet die vooralsnog vanaf 1 januari 2024 onder andere de Wet ruimtelijke ordening en tientallen andere wetten vervangt. In deze wet is in ruimtelijke plannen veel meer ruimte voor flexibiliteit opgenomen om beter om te kunnen gaan met onzekerheid van de toekomst.

Raakvlakproject

Een project dat onafhankelijk van de ontwikkeling van RISE en Lumière tot stand kan komen, maar waarover nog geen besluit is genomen. Het is wel mogelijk dat dit project de ontwikkeling van RISE en Lumière kan beïnvloeden.

Plangebied

Het gebied waarbinnen de ontwikkeling wordt gerealiseerd.

Studiegebied

Het gebied tot waar effecten reiken. Dit kan bijvoorbeeld voor verkeer, geluid en luchtkwaliteit veel groter zijn dan het plangebied.

RCD

Rotterdam Central District

Planologisch onbenutte ruimte

Onbenutte bouw- en gebruiksmogelijkheden in de (voorheen) ter plaatse vigerende bestemmingsplannen.

blad 5 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Samenvatting Aanleiding Rotterdam staat voor een grote woningbouwopgave. Om aan deze opgave invulling te geven wordt – naast andere plannen – in de binnenstad van Rotterdam de komende jaren gewerkt aan meerdere (her)ontwikkelingen en opgaven in de openbare ruimte. Voor twee van deze ontwikkelingen is besloten voorliggend MER op te stellen. Het gaat hierbij om een ontwikkeling gelegen aan het Hofplein (RISE) en aan de Lijnbaan (Lumière). Samen omvatten deze projecten circa 2.340 woningen en circa 70.000 m2 aan niet-woonfuncties, waaronder kantoorruimten, hotelfuncties en maatschappelijke en commerciële voorzieningen, verdeeld over vier torens. De ontwikkeling aan het Hofplein heet RISE. In de huidige situatie is er zowel sprake van (verouderde) bedrijfsruimte als van woonruimte: twee verouderde kantoorgebouwen (Coolsingel 6 (1959) en Hofplein 33 (‘Spiegeltje’) (1987) en sociale huurwoningen uit de jaren tachtig (1981) met lage en gesloten plinten. Op het kruispunt van de Lijnbaan, de Kruiskade, het Schouwburgplein en het Rotterdam Central District (RCD) ligt de ontwikkeling met de naam Lumière. De kavel is momenteel bebouwd met naoorlogse bebouwing. In de plint zijn voornamelijk winkels gevestigd. Het ontwikkelen van deze locaties versterkt de bestaande hoogstedelijke omgeving. De ontwikkelingen dragen bij aan het realiseren van de woning- en verdichtingsopgave in Rotterdam.

Daarnaast zorgen ze voor een meer uitnodigende leefomgeving, een mix van functies in het gebied en meer stedelijk groen.

Figuur 0-1: Ligging van het plangebied RISE en Lumière in het centrum van Rotterdam

Waarom een m.e.r.? Het hoofddoel van de milieueffectrapportage (m.e.r. ) is om het milieubelang volwaardig mee te laten wegen bij de voorbereiding en vaststelling van plannen en besluiten. Met een m.e.r. wordt inzicht verkregen in de effecten van de voorgenomen activiteiten. Het voorliggende milieueffectrapport (MER) is onderdeel van de m.e.r.procedure. Deze rapportage beschrijft de milieugevolgen van de plannen voor RISE en Lumière en beschrijft de maatregelen ter voorkoming of beperking van eventuele milieugevolgen. Daarmee kan het bevoegd gezag (de gemeente Rotterdam), die het besluit neemt over het juridisch planologisch kader voor de ontwikkeling, de milieugevolgen volwaardig meewegen.

blad 6 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Individueel overschrijden de projecten de drempelwaarden van het Besluit m.e.r. niet. Om zicht te krijgen op de cumulatieve effecten is - ondanks dat de projecten niet met elkaar samenhangen – door de gemeente (als formeel initiatiefnemer), DCMR en de ontwikkelaars in samenspraak besloten een MER op te stellen. In de directe omgeving zijn meer grootschalige projecten in ontwikkeling, zoals Pompenburg en het Schiekadeblok. Hierdoor kan er cumulatie van milieueffecten ontstaan. De milieueffecten van Lumière en RISE zijn daarom beschouwd ten opzichte van de huidige situatie én de autonome ontwikkelingen. Hiermee is een m.e.r. procedure gestart. Omdat het hier gaat om de ontwikkeling van twee concrete projecten (RISE en Lumière) met een directe bouwtitel, betreft het in dit geval een zogeheten project-m.e.r. (in plaats van een kaderstellend plan-m.e.r.). Programma en te onderzoeken alternatieven RISE De beoogde ontwikkeling op de RISE-locatie betreft het slopen van de bestaande bebouwing en het opnieuw opbouwen en inrichten van het gebied. Het voornemen is om drie torens te realiseren; de Coolsingeltoren, de Hofpleintoren en de Weenatoren. De hoogste toren wordt circa 275 meter hoog, de twee andere torens worden circa 150 meter hoog. Een impressie van de torens is hieronder weergegeven. RISE sluit aan bij de in de omgevingsvisie gedefinieerde ‘goede groei’.

Er wordt een gebied gerealiseerd met een hoge dichtheid en een aantrekkelijk woon- en werkmilieu. Daarbij moet er een balans ontstaan tussen reuring van de stad en voldoende rust. De torens zorgen voor meer functiemenging in het gebied. Naast woonruimte, kantoren en een hotel is er ook plek voor commerciële en maatschappelijke voorzieningen.

Figuur 0-2: Impressie van de bestaande situatie (links) en de toekomstige situatie (rechts) van RISE

Lumière Het voornemen op de Lumière-locatie betreft één toren van circa 200 meter hoogte. Een impressie van de inpassing van de toren binnen het gebied is te zien in figuur 0.3. De ontwikkeling van Lumière voorziet in verdere verdichting van het gebied. Door de ruimte voor maatschappelijke, commerciële en dagelijkse voorzieningen in de plinten zorgt de ontwikkeling daarnaast voor levendigheid in de openbare ruimte. Ook kunnen deze collectieve voorzieningen ontmoetingen tussen bewoners faciliteren. De groene daken van het binnenhof zorgen voor een rustige, natuurlijke verblijfsplek.

blad 7 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Figuur 0-3: Impressie Lumière

Alternatieven Voorafgaand aan dit MER was de verwachting dat het milieuaspect ‘verkeer en vervoer’ een dominante factor is voor mogelijk nadelige milieueffecten (de kans op meer congestie, verkeersonveiligheid, geluidshinder en luchtverontreiniging). Hiervoor zijn in dit MER twee alternatieven beschouwd (zie tabel 0.1). Alternatief 1 heeft meer focus op werken, waarbij het programma voor niet-woonfuncties groter is. Bij alternatief 2 ligt de focus meer op wonen met een hoger aantal woningen en een lager programma niet-woonfuncties. De uitgangspunten van beide programma’s zijn in onderstaande tabel weergegeven. Tabel 0-1 Programmatische uitgangspunten van beide alternatieven

Woningen [aantal] Kantoorruimte [m2] Hotel [m2] Maatschappelijke voorzieningen [m2] Commerciële voorzieningen [m2]

Alternatief 1: Focus op werken RISE Lumière Totaal 1.500 420 1.920 30.000 7.700 37.700 13.500 200 kamers 3.000 1.100 4.100 5.000 4.500 9.500

Alternatief 2: Focus op wonen RISE Lumière Totaal 1.820 520 2.340 0 7.700 7.700 10.700 0 10.700 2.850 1.100 3.950 4.500 4.500 9.000

Onderzoeksmethodiek van het MER In het MER zijn drie situaties beschouwd: • de huidige staat van de leefomgeving; • de autonome situatie in 2033 zonder ontwikkeling van RISE en Lumière (de referentiesituatie); • en de plansituatie (bestaande uit de autonome situatie en de twee alternatieven voor RISE en Lumière). De effecten van RISE en Lumière worden in het project-MER beoordeeld ten opzichte van de zogeheten referentiesituatie. De referentiesituatie bestaat uit de huidige situatie plus de autonome ontwikkelingen, maar zonder de ontwikkeling van RISE en Lumière. De referentiesituatie is bij bestemmingsplannen 10 jaar in de toekomst, dus in dit geval het jaartal 2033. Het MER gaat in aanvulling op voorgenoemde situaties volledigheidshalve ook in op effecten die (kunnen) optreden als onbenutte planologische ruimte, waar nog geen concrete plannen voor zijn, gerealiseerd wordt. De effecten van de beoogde ontwikkeling van RISE en Lumière worden in het MER systematisch beschreven en beoordeeld aan de hand van een beoordelingskader. Effectbeoordeling van de alternatieven In onderstaande tabel is een integrale effectbeoordeling weergegeven van de onderzochte alternatieven voor de ontwikkeling van RISE en Lumière.

blad 8 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport Tabel 0-2 Beoordelingen alternatieven ontwikkeling RISE en Lumière

Thema

Aspecten

Verkeer en vervoer

Verkeersintensiteiten Verkeersafwikkeling Verkeersveiligheid OV, fiets- en voetgangersverbindingen Wegverkeerslawaai Spoorweglawaai Bedrijfslawaai (horeca) Cumulatieve geluidbelasting Trillingsniveaus Concentraties (PM10, PM2,5 en NO2) Plaatsgebonden risico Groepsrisico Gezondheidsbescherming Groen in de buurt Gezonde leefstijl Archeologische waarden Cultuurhistorische waarden Landschappelijke waarden Ruimtelijke kwaliteit (gebruiks-, toekomst- en belevingswaarde) Bodemgesteldheid (opbouw, dichtheid en verzakking) Bodemkwaliteit Ruimtegebruik in de bodem Niet gesprongen explosieven Waterveiligheid Oppervlaktewater Waterkwaliteit Grondwater Wateroverlast Beschermde soorten Beschermde gebieden (NNN en Natura 2000) Bezonning Windhinder Hittestress Energiebesparing en -opwekking Circulariteit Afval Knelpunten voor de leefbaarheid tijdens de aanlegfase

Geluid

Trillingen Luchtkwaliteit Externe veiligheid Gezondheid Ruimtelijke kwaliteit

Bodem

Water

Ecologie Stadsklimaat Energie en circulariteit Hinder tijdens de bouw

Alternatief 1 werken 0/0/0 0/+ 0 0/0 0 0 0 0/+ 0 0/0/0

Alternatief 2 wonen 0/0/0 0/+ 0 0/0 0 0 0 0/+ 0 0/0/0

+

+

0 0/+ 0/0 0 0 0 0/0/0/0/0/0 0/+ + 0/+

0 0/+ 0/0 0 0 0 0/0/0/0/0/0 0/+ + 0/+

0/-

0/-

Op basis van de beoordeling gedaan in dit MER kan gesteld worden dat de alternatieven weinig onderscheidend van elkaar zijn ten aanzien van de milieueffecten. Ofwel het alternatief gefocust op meer woningen, ofwel het alternatief gefocust op meer niet-woonfuncties (werken), beide hebben een vergelijkbare impact op het milieu. Het enige aspect waarin de beoordeling tussen de twee alternatieven verschilt is bedrijfslawaai (horeca). Dit verschil komt doordat in alternatief 2 meer woningen zijn geprojecteerd in de onderste verdiepingen, terwijl in alternatief 1 deze verdiepingen als bufferzone fungeren. Waar aanvankelijk gedacht werd dat de verkeersgeneratie van beide alternatieven sterk uiteen zou lopen, is gebleken dat de effecten marginaal zijn. Dit werkt ook door in de verkeersgerelateerde milieuaspecten. Geluid – en met name dus het wegverkeerslawaai – is vooral voor RISE een prominent aandachtspunt. Hierom zijn ook de GES-scores behorend bij de gezondheidsbescherming negatief. De geluidbelasting is hoog (tot ruim boven de maximale ontheffingswaarde) aan de Hofplein-zijde en deels aan de Coolsingel. Hier zijn maatregelen aan de gevels van woningen nodig om de geluidbelasting binnen te verlagen.

blad 9 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Daarnaast speelt horecageluid een rol bij dit project. Zowel bestaande horeca (aan bijvoorbeeld de Kruiskade) als horeca die wordt gerealiseerd met het project. Er zijn hiervoor verschillende locaties onderzocht. De horeca van RISE (uitgangspunt overdekt en/of verwarmd) voldoet over het algemeen aan de geluidnormen (uit het Activiteitenbesluit), met als uitzondering de Rooftopbar. Die kan leiden tot overschrijding van de normen in de onderste woonlaag van het onderdeel Coolsingeltoren van RISE in de avond- en nachtperiode. Bij de gehanteerde uitgangspunten is de Rooftopbar alleen te combineren met een woonfunctie op de onderste woonlaag van de Coolsingeltoren als dit terras alleen als ‘rustig terras’ wordt gebruikt in de dagperiode. De effecten van de bestaande horeca van het Stadhuisplein en de Kruiskade zijn relevant voor de gevel aan de Coolsingel van de Coolsingeltoren. Hier is geluidsisolatie nodig om een aanvaardbaar woon- en leefklimaat te realiseren. Voor wat betreft de effecten van (de horeca van) Lumière en de daarbij behorende terrassen op bestaande woningen in de omgeving blijkt uit de berekeningen dat de geluidbelasting, zonder maatregelen), vanwege muziekgeluid vanuit de bar/het restaurant van het hotel niet voldoen aan de normstelling (50 dB(A) uit het Activiteitenbesluit.

Op de Manhaveflat is sprake van een overschrijding van 10 dB in de dagperiode en 14 dB in de avondperiode. Maatgevend is de (achtergrond)muziek op het terras op de derde verdieping. Voor de rest van de woningen (bestaand en nieuw) wordt voldaan aan de richtwaarden voor stap 2 of stap 3 uit de VNG-publicatie. Deze waarde zou overeenkomen met een negatieve beoordeling voor beide alternatieven als gevolg van de normoverschrijding bij de Manhaveflat. Om aan de geluidsnormen van het Activiteitenbesluit te voldoen, is als maatregel geborgd in het bestemmingsplan, dat het nieuw te realiseren terras van het restaurant op de derde verdieping geen muziekgeluid mag produceren. Door het treffen van deze mitigerende maatregel in de regels van het bestemmingsplan voldoet de geluidbelasting op de Manhaveflat wel aan de normen van het Activiteitenbesluit. Door deze maatregel wordt ook voldaan aan de maximale geluidniveaus (LA,max) en cumulatieve geluidbelasting door horeca.. Bij Lumière is er in alternatief 1 (focus op werken) sprake van de ontwikkeling van een hotel. In dit alternatief voldoet de geluidbelasting van bestaande horeca op alle nieuwe woningen aan het Activiteitenbesluit, mits er geluidreducerende maatregelen zijn getroffen.

In alternatief 2 (focus op wonen) worden wel de normen uit het activiteitenbesluit overschreden omdat woningen in dit alternatief in het onderste deel van de toren gelegen zijn. Op lagere hoogte is er sprake van een hogere geluidbelasting op de gevel. Maatwerkvoorschriften zijn in dit tweede alternatief nodig om de bestaande horeca niet te belemmeren. En om een goed woon- en leefklimaat te garanderen zijn gebouwmaatregelen ter plaatse van de appartementen in de Lumiere-woontoren nodig (inpandig balkon, gesloten borstwering, geluidabsorberend plafond voor het terras. en daarnaast aanvullende geluidwering van de gevels om te voldoen aan de binnenwaarde van 35 dB(A)-etmaalwaarde voor het gecumuleerde geluidsniveau. Stedenbouwkundig dient bij RISE en Lumière rekening gehouden te worden met de geluidbelasting in de omgeving: hetzij de functies aan de geluidbelaste zijde dienen zoveel mogelijk niet-woonfuncties te zijn, of de woningen dienen tot relatief grote hoogte (ongeveer 63 meter) met passende maatregelen uitgevoerd te worden. In het kader van het bestemmingsplan wordt een concrete berekening uitgevoerd waaruit de daadwerkelijk te verwachten geluidbelasting volgt. Aan de hand daarvan wordt bij de verdere uitwerking van het plan rekening gehouden met de geluidbelasting én het van toepassing zijnde hogere waardenbeleid. Hierbij kan ook compensatie plaatsvinden.

In de referentiesituatie is over het algemeen sprake van een overwegend goed windklimaat. In de plansituatie neemt de windhinder op een aantal plekken toe. Voor RISE is sprake van een aantal aandachtsgebieden met betrekking tot windhinder. Bij de doorgang van het Hofplein naar de Doelstraat in het plangebied van RISE treedt een slecht windklimaat op. Er is geen sprake van windgevaar. Het windklimaat bij RISE kan effectief worden verbeterd tot een aanvaardbaar niveau met bouwkundige maatregelen in de vorm van een hogere of lagere doorloophoogte. Dit kan op gebouwniveau nader worden vastgesteld. Een verdere verbetering van het windklimaat is mogelijk middels een goede terreininrichting. Voor Lumière neemt de kans op windhinder met

blad 10 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

name toe op de Lijnbaan. In de plansituatie is hier sprake van maximaal windklasse D. Er is geen sprake van windgevaar (lokaal beperkt risico). Een vermindering van de windeffecten op de Lijnbaan is mogelijk middels een rankere en/of lagere toren, een uitbouw of setback aan de zuidzijde van de toren, een toevoeging van begroeiing op de Lijnbaan en het plaatsen van terrasschermen bij de aanwezige horeca. Overige negatieve milieueffecten zijn veelal in beperkte mate positief en/of negatief en kunnen middels de mitigerende maatregelen beperkt worden. Onder andere voor geluid, windhinder, externe veiligheid, luchtkwaliteit, ecologie en gezondheid kunnen maatregelen getroffen worden die een positieve bijdrage leveren. Effecten invulling planologisch onbenutte ruimte Behoudens de autonome ontwikkelingen zijn er geen plannen bij de gemeente Rotterdam bekend dat binnen enkele jaren gebruik wordt gemaakt van de onbenutte planologische ruimte binnen het vigerend bestemmingsplan Lijnbaankwartier-Coolsingel dat op 3 februari 2022 door de gemeenteraad van Rotterdam is vastgesteld. Deze onbenutte planologische ruimte is daarom geen onderdeel van de referentiesituatie. Om toch een beeld te geven van de effecten die samenhangen met benutting van deze planologische ruimte is daar in dit MER aandacht aan besteed.

Zo ontstaat een totaalbeeld van (milieu)effecten welke het bevoegd gezag kan betrekken in de (toekomstige) besluitvorming. De onbenutte planologische ruimte bestaat enerzijds uit onbenutte bouwmogelijkheden en anderzijds uit onbenutte gebruiksmogelijkheden. De planologische ruimte is in veel gevallen al langere tijd aanwezig in de (voorheen) ter plaatse vigerende bestemmingsplannen. Uit de analyse van de totale invulling van de planologisch onbenutte ruimte blijkt dat de effecten van RISE en Lumière op de omgeving niet of nauwelijks wijzigen. Dit is dan ook geen aanleiding om de beoordelingen in dit MER aan te passen. Wel ontstaat er met invulling van alle onbenutte planologische ruimte een ongunstige omgeving, met name ten aanzien van het windklimaat. Lumière leidt met invulling van de planologisch onbenutte ruimte overigens wel tot een lichte verbetering van het windklimaat, maar niet genoeg om overal een goed tot matig windklimaat te realiseren. Ook de bezonningssituatie is met invulling van alle planologisch onbenutte ruimte niet optimaal. Gebouwen met woningen die al slecht op de zon lagen krijgen nog minder zon. Het planeffect van RISE en Lumière op de bezonningssituatie op gebouwen is over het algemeen heel beperkt. Of en hoe de planologisch onbenutte ruimte ingevuld wordt is niet bekend. Hier ligt een monitoringsopgave voor de gemeente.

Mitigerende maatregelen Per milieuaspect zijn mitigerende maatregelen opgesteld die de (licht-)negatieve milieueffecten kunnen beperken, en waar mogelijk zelfs tegengaan. Bepaalde mitigerende maatregelen kunnen in het ruimtelijk besluit (het bestemmingsplan) worden geborgd. Volledigheidshalve zijn alle mitigerende maatregelen per milieuaspect hieronder weergegeven. Verkeer en vervoer In verband met het toenemende verkeer is het van belang om verder in te zetten op een modal shift (meer oven fietsgebruik en minder autogebruik). Er wordt bijgedragen aan de modal shift door in te zetten op het openbaar vervoer, een streng parkeerbeleid en kwalitatief goede langzaam verkeerverbindingen. In het vervolg van de planvorming kunnen maatregelen worden uitgewerkt die aan deze modal shift bijdragen. Geluid Per ontwikkeling toetsen aan de Wet geluidhinder Voor elke ontwikkeling wordt voor het ruimtelijk besluit (het bestemmingsplan) een geluidonderzoek uitgevoerd waarin getoetst wordt aan de grenswaarden uit de Wet geluidhinder. Op basis hiervan kan per woning worden vastgesteld of per relevante geluidbron wordt voldaan aan de voorkeursgrenswaarde of dat het nodig is om maatregelen te treffen die de geluidbelasting verminderen.

blad 11 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Slaapkamers bij voorkeur aan de stille zijde De slaapkamer van woningen waarbij de geluidbelasting boven de voorkeursgrenswaarde komt bij voorkeur zoveel mogelijk aan de stille zijde. Dit ter bevordering van de nachtrust. Rekening houden met de positionering van de (niet-)woonfuncties De positionering van niet-woonfuncties wordt verder onderzocht. Zo wordt onderzocht of de woonfucties op locaties gesitueerd kunnen worden waar de geluidbelasting van het wegverkeer zo laag mogelijk is. Voorkomen/beperken geluidsweerkaatsing van gebouwen In bebouwde gebieden kan door het toepassen van geluidsabsorberende materialen een sterke weerkaatsing van het geluid voorkomen worden. Door een gevel waar dit van toepassing op kan zijn uit te voeren met dempend materiaal, of niet te vlak of schuin hellen naar boven toe, wordt het geluid respectievelijk gedempt, verstrooid of naar boven weerkaatst. Groenstructuren om geluid te verstrooien Beplanting zorgt voor een zeer lichte verstrooiing van het geluid. Maatregelen in verband met realisatie horeca bij RISE Een bijzonder punt van aandacht is de onderlinge geluidisolatie tussen horeca inrichtingen maar ook de geluidisolatie naar eventueel bovenliggende hotelkamers. Bij nadere uitwerking dient hier voldoende aandacht aan te worden besteed.

Zo zullen er geen hotelkamers mogelijk zijn direct boven een horeca inrichting waar 105 dB(A) muziekgeluidsniveau het uitganspunt is. Bij ruimten waar sprake is van een hoog muziekgeluidniveau is de uitwerking van de gevel van belang. Een hoge geluidisolatiewaarden kan gerealiseerd worden met bijvoorbeeld: • Een betonwand van tenminste 300mm voorzien van een vrijdragende voorzetwand bestaande uit tenminste 3 * 12,5 mm fermacel op een luchtspouw van tenminste 500mm die is voorzien van 200mm minerale wol; • Lichtere geveldelen die worden toegepast dienen als dubbele gevel te worden gerealiseerd en de spouw tussen deze geveldelen tenminste 1m is en de spouw wordt voorzien van absorptie. De toegangsdeuren van de horecagelegenheden worden voorzien van een sluisconstructie die in ieder geval gedurende de aanwezigheid van het muziekgeluid op het exploitatie geluidniveau in gebruik is, waarbij de geluidsisolerende deuren van deze sluisconstructie slechts worden geopend voor het onmiddellijk doorlaten van personen of goederen. De geluidbijdrage van in- en uitlaatroosters van de installaties mogen zeer beperkt zijn (vraagt veel demping in de kanalen en akoestische optimalisatie posities (dat zal in een vervolg fase nog nader moeten worden uitgewerkt).

Maatregelen in verband met realisatie woningen bij Lumière De hoogste geluidbelasting van de horecabedrijven aan de overzijde van de Kruiskade is ter plaatse van de Manhave-flat hoger dan ter plaatse van de onderste woonlaag in de Lumière-toren. De bestaande woningen in de Manhave-flat bepalen daarmee de maximale geluidsruimte voor deze horecabedrijven. Als de horecabedrijven Beurs en Villa Thalia ter plaatse van de Manhaveflat voldoen aan de geluidnormen uit het Activiteitenbesluit, dan hoeven geen maatwerkvoorschriften vanwege de planrealisatie van de Lumière-woontoren te worden vastgesteld. Maatregelen in verband met realisatie horeca bij Lumière Om aan de geluidsnormen uit het Activiteitenbesluit te voldoen, is het nodig in de planregels op te nemen dat het nieuw te realiseren terras van het restaurant op de derde verdieping geen muziekgeluid ten gehore kan brengen. De geluidsbelasting op de Manhaveflat vanwege het muziekgeluid afkomstig van de bar (hotel, op de 2e verdieping) voldoet wel aan de normen uit het Activiteitenbesluit. De voorwaarde hierbij is dat in de avondperiode het geluidsniveau binnen maximaal 75 dB(A) bedraagt.

blad 12 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Uitgangspunt van het onderzoek is dat bij het restaurant aan de zuidzijde geen muziek gedraaid wordt op het terras. Als het in een later stadium wel wenselijk is dat in het restaurant muziek gedraaid wordt, moet de zuidgevel gesloten zijn. Deuren moeten in dat geval met een sluisconstructie toegang geven tot het terras, zodat de geluidsemissie beperkt blijft. Luchtkwaliteit Het verbeteren van de luchtkwaliteit vraagt om samenwerking op een hoger schaalniveau (denk bijvoorbeeld aan verkeersbeperkende maatregelen in de omgeving). Desondanks zijn er maatregelen die lokaal of op gebouwniveau kunnen bijdragen aan een verbeterde luchtkwaliteit en gezonder leefklimaat. Het gaat om onderstaande maatregelen: • Door de bebouwing uit te rusten met een goed ventilatie- of filtersysteem, waarvan de inlaat op een locatie van de bron af gepositioneerd is, kan de hoeveelheid luchtvervuiling binnen het gebouw verminderen; • Conform de ‘Beleidsregel buitenklimaat: Luchtkwaliteit bij scholen en kinderdagverblijven 2012’ worden nieuwe scholen en kinderdagverblijven gerealiseerd op een minimale afstand van 100 meter vanaf een rijksweg en 50 meter vanaf een drukke stedelijke weg. Externe veiligheid In de voorliggende situatie met betrekking tot het spoor zijn de mogelijke ongevalsscenario’s het ontstaan van een fakkelbrand, BLEVE en giftige wolk.

De mogelijke maatregelen om de zelfredzaamheid en de beheersbaarheid te bevorderen zullen zich dan ook voornamelijk op deze scenario’s moeten richten: • Wat betreft de giftige wolk zijn eenvoudige maatregelen mogelijk, zoals centraal en eenvoudig uitschakelbare en afsluitbare ventilatievoorzieningen en luchtbehandelings-installaties; • Daarnaast is het van belang dat er op adequate wijze van de risicobronnen af gevlucht kan worden; • De bereikbaarheid en de aanwezigheid van voldoende bluswater zijn maatregelen die de effecten kunnen verkleinen; • De toekomstige bewoners van RISE en Lumière dienen daarnaast goed geïnformeerd te worden over hoe te handelen bij een calamiteit. Hiertoe zal een adequaat ontruimings- en alarmeringsplan opgesteld worden. Gezondheid Maatregelen ter verbetering van groen: Een herinrichting van het gebied kan positief bijdragen aan klimaatadaptatie en groenbeleving. Mogelijkheden hiertoe zijn het vervangen van verharding door groen elementen met waar mogelijk waterdoorlatende tegels.

Maatregelen om een gezonde leefstijl te bevorderen: • Ongezonde eetgelegenheden beperken, dan wel gezonde eetgelegenheden en voeding stimuleren middels campagnes vanuit de gemeente of andere instanties; • Beperk mogelijkheden voor houtstook bij nieuwe ontwikkelingen; • Barbecue in parken en in hoogbouw barbecue op balkon verbieden; • Extra watertappunten in de openbare ruimte aanleggen; NB: de maatregelen voor andere thema’s zoals geluid, luchtkwaliteit, stadklimaat (hittestress) en hinder tijdens de bouw dragen ook bij aan een gezondere leefomgeving. Water Er zal bij het realiseren van ondergrondse voorzieningen, zoals een parkeergarage, geborgd moeten worden dat er geen negatieve effecten optreden op de grondwaterstromen. Wateroverlast in de geplande ondergrondse parkeervoorziening dient te worden voorkomen. Daarnaast is wateropvang voor vertraagde waterafvoering aan te bevelen. Hiermee wordt regenwater vertraagd afgevoerd naar het riool of oppervlaktewater. RISE kan bijvoorbeeld aangesloten worden op de ondergrondse waterbuffer onder het Hofplein.

blad 13 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Ecologie Om verstoring van de beschermde nesten van algemene broedvogels te voorkomen, is het de aanbeveling om de werkzaamheden buiten het broedseizoen te starten of het plangebied van tevoren ongeschikt te maken voor broedvogels. Hiermee zijn effecten op de beschermde nesten van broedvogels tijdens het broedseizoen uitgesloten. Bij de planlocatie van RISE moeten er maatregelen genomen worden of rekening gehouden worden met; broedvogels met niet-jaarrond beschermde nesten, de slechtvalk en algemene grondgebonden zoogdieren relevante beschermde soorten. Voor grondgebonden zoogdieren dient er te allen tijde rekening gehouden te worden met de algemene zorgplicht ten aanzien van algemeen voorkomende grondgebonden zoogdieren. Aantoonbaar werken conform de zorgplicht kan gebeuren door te handelen middels een op maat gemaakt ecologisch werkprotocol. In het kader van de planologische procedure en omgevingsvergunning bouwen zal nader onderzoek uitgevoerd worden naar de exacte impact van de aanleg-/bouwfase op Natura 2000-gebieden. Hiermee wordt geborgd dat geen sprake is van een overtreding van de Wet natuurbescherming. Naar verwachting kan de aanleg-/bouwfase zo worden ingericht dat geen sprake is van een toename aan stikstofdepositie omdat in de berekeningen rekening is gehouden met conservatieve uitgangspunten.

Stikstofdepositie op stikstofgevoelige habitats kan vermeden worden door in de bouwfase schoner materieel (bijvoorbeeld elektrisch) toe te passen of in de berekeningen rekening te houden met interne saldering. Stadsklimaat Maatregelen ter beperking van windhinder Onder de onderdoorgang tussen de verschillende te onderscheiden bebouwing van RISE is een matig tot plaatselijk slecht windklimaat vastgesteld. Hier kan het windklimaat wel effectief met bouwkundige maatregelen in de vorm van een aangepaste doorloophoogte worden verbeterd tot een aanvaardbaar niveau. Een verdere verbetering van het windklimaat is mogelijk middels een goede terreininrichting. Dit kan op gebouwniveau nader worden vastgesteld. Het windklimaat rondom RISE kan worden verbeterd middels een goede terreininrichting in de openbare ruimte. Een verbetering van de windeffecten op de Lijnbaan is mogelijk middels de volgende mitigerende maatregelen: • Een rankere en/of lagere toren; • Een uitbouw of setback aan de zuidzijde van de toren; • Een plaatselijke toevoeging van begroeiing op de Lijnbaan; • Het plaatsen van terrasschermen bij aanwezige horeca op de Lijnbaan. Maatregelen ter beperking van hittestress • Groen werkt verkoelend en kan bevorderend zijn voor schaduwwerking.

Meer groen zorgt voor meer afkoeling dan kleine bijvoorbeeld kleine stukjes grasveld; • Rekening houden met type bouwmateriaal (beperken van steen en reflecterend glas); • Natuurlijke ventilatie en koeling van huizen (bijv. veranda’s en zonneschermen in plaats van airconditioning); • Bij koeling van huizen gebruik maken van de WKO-installatie. Energie en circulariteit Het energieconcept moet in de ontwerp- en engineeringsfase nader worden uitgewerkt om een duurzame energiestrategie te borgen. Middels een plan van aanpak kan gestuurd worden op waarde-behoud van de bestaande materialen en het reduceren van sloop-/bouwafval. Ook kan een plan van aanpak opgesteld worden over de manier waarop invulling wordt gegeven aan de doelen voor circulair bouwen. Hiermee kan goed grip gehouden worden op het behalen van de doelen.

blad 14 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Hinder tijdens de bouw Maatregelen ter beperking van tijdelijk verkeerseffecten • Logistieke bewegingen voor zittende bedrijven bundelen met bouwverkeer, zodat er één aanvoerader ontstaat en de hinder zich beperkt op bepaalde routes; • Bouwverkeer zoveel mogelijk buiten de spitsperiodes; • Routes voor vrachtwagens aanduiden ter beperking overlast op bestaande woningen; • Communicatie bij bijzondere transporten en activiteiten. Maatregelen ter beperking van stofhinder • Opgeslagen zand nat houden ter voorkoming van opstuiven; • Inzaaien van opgehoogde terreindelen met gras; • Zandlagen afdekken met geschikte afdeklaag of een bindmiddel voor de oppervlaktelaag; • Bouwrijp maken terreinen beperken tot een korte periode voor de start van fasering. Maatregelen ter beperking van geluidhinder • De keuze voor funderen (heien of boren/schroefpalen); • Luidruchtige werkzaamheden uitvoeren tijdens vastgestelde venstertijden; • Toepassen van afscherming bij geluidgevoelige werkzaamheden. Maatregelen ter beperking van trillinghinder • De keuze voor funderen en aanbrengen diepwanden; • Trilling gevoelige werkzaamheden uitvoeren tijdens vastgestelde venstertijden; • Doormiddel van fasering langdurige hinder op dezelfde locatie vermijden. Maatregelen ter beperking van de visuele aspecten • Bouwplaatsen afschermen; • Afscherming beschouwen als kunstprojecten.

Maatregelen ter beperking overlast door ophoping afval • Het maken van afspraken ter voorkoming van afval en zwerfvuil met ontwikkelaars en aannemers; • Toezicht houden op de bouwlocatie en de openbare ruimte rondom de bouwlocaties; • Plaatsing van voldoende containers en het tijdig wisselen van containers. Maatregelen ter beperking van cumulatieve effecten • Afstemming van routes voor bouwverkeer, zodat niet al het bouwverkeer langs trillingsgevoelige en geluidgevoelige bestemmingen rijdt. Er kan ook gekozen worden voor clustering van bouwverkeer op wegen waar de effecten het minst optreden; • Afstemming van wegafsluitingen zodat het gebied goed bereikbaar blijft voor fietsverkeer, autoverkeer en openbaar vervoer; • Afstemming van overlastgevende werkzaamheden, zodat heiwerkzaamheden bijvoorbeeld maar een beperkt deel van de dag te horen zijn. Monitoring- en evaluatieprogramma Het beoordelingskader uit dit MER vormt een belangrijke basis voor de uitvoering van de monitoring en de evaluatie van de voorspelde milieueffecten. Zodoende kunnen de feitelijke effecten van de ontwikkeling worden vergeleken met de (voorspelde) effecten in dit MER. De conclusie van het MER laat zien dat met name de volgende indicatoren belangrijk zijn om te monitoren, omdat er negatieve gevolgen in dit MER zijn voorspeld en/of mitigerende maatregelen nodig zijn.

blad 15 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Tabel 0-3 Belangrijkste indicatoren voor monitoring van de effecten

Belangrijke indicatoren Verkeersintensiteiten Geluidbelasting (wegverkeer, bedrijfslawaai, horecageluid) Gezondheidsbescherming en woon- en leefmilieu Windklimaat Bezonning Hittestress Hinder tijdens de bouw en aanleg

Relevant voor monitoring van Verkeersafwikkeling, verkeersveiligheid, wegverkeerslawaai, modal split Geluidseffecten op buiten- en binnenniveau Milieunormen en bijdrage aan een gezonde levensstijl en beweging Kansen op hinder en gevaar door wind in de openbare ruimte Afname van bezonningsduur op woningen in de omgeving Verandering van hittestress in het stedelijk gebied De mogelijke consequenties met betrekking tot de leefbaarheid, bereikbaarheid en de veiligheid

blad 16 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding Rotterdam staat voor een grote woningbouwopgave. Tussen 2018 en 2040 is het wenselijk circa 50.000 woningen te bouwen in de stad (Strategische Verkenning Verstedelijking 2040). Om aan deze opgave invulling te geven wordt – naast andere plannen – in de binnenstad van Rotterdam de komende jaren gewerkt aan meerdere (her)ontwikkelingen en opgaven in de openbare ruimte. Voor twee van deze ontwikkelingen is besloten voorliggend MER op te stellen. Het gaat hierbij om een ontwikkeling gelegen aan het Hofplein (RISE) en aan de Lijnbaan (Lumière). Hier worden torens met een gemengde functie gerealiseerd. Samen omvatten deze projecten circa 2.340 woningen en circa 70.000 m2 aan niet-woonfuncties, waaronder kantoorruimten, hotelfuncties en maatschappelijke en commerciële voorzieningen, verdeeld over vier torens (zie ook paragraaf 2.3.2). Er is op dit moment al sprake van bedrijfsruimte (voornamelijk kantoorruimte) en dit wordt in de nieuwe situatie wederom mogelijk gemaakt. De ontwikkeling aan het Hofplein heet RISE. In de huidige situatie is er zowel sprake van (verouderde) bedrijfsruimte als van woonruimte: twee verouderde kantoorgebouwen (Coolsingel 6 (1959) en Hofplein 33 (‘Spiegeltje’) (1987) en sociale huurwoningen uit de jaren tachtig (1981) met lage en gesloten plinten.

Op het kruispunt van de Lijnbaan, de Kruiskade, het Schouwburgplein en het Rotterdam Central District (RCD) ligt de ontwikkeling met de naam Lumière. De kavel is momenteel bebouwd met naoorlogse bebouwing. In de plint zijn voornamelijk winkels gevestigd. Het ontwikkelen van deze locaties versterkt de bestaande hoogstedelijke omgeving. De ontwikkelingen dragen bij aan het realiseren van de woning- en verdichtingsopgave in Rotterdam. Daarnaast zorgen ze voor een meer uitnodigende leefomgeving, een mix van functies in het gebied en meer stedelijk groen.

Figuur 1-1 Ligging van het plangebied RISE en Lumière in het centrum van Rotterdam

blad 17 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

1.2

Project RISE en Lumière De initiatiefnemers voor de ontwikkelingen RISE en Lumière zijn respectievelijk Hofplein Ontwikkel B.V. (RISE) en Manhave Vastgoed B.V. en VORM Ontwikkeling B.V (Lumière). RISE Voor RISE is op 14 oktober 2021 door de gemeenteraad van Rotterdam de Nota van Uitgangspunten RISE vastgesteld. Hierin zijn de uitgangspunten voor de herontwikkeling van de kavel geformuleerd. De beoogde ontwikkeling zal bestaan uit een programma van wonen, werken, een hotel, commerciële ruimtes en horeca. Dit programma bestaat uit twee plintgebouwen en onderbouw met daarop drie woontorens: de Coolsingeltoren, de Hofpleintoren en de Weenatoren. De Hofpleintoren wordt circa 275 meter hoog, de andere twee torens worden circa 150 meter hoog. Er wordt een gebied gerealiseerd met een hoge dichtheid aan functies en een aantrekkelijk woon- en werkmilieu. Daarbij moet er een balans ontstaan tussen reuring van de stad en voldoende rust. De torens zorgen voor meer functiemenging in het gebied. Lumière Voor de ontwikkeling Lumière is op 15 december 2020 een Nota van Uitgangspunten vastgesteld door het College van B&W en ter kennisname gestuurd naar de gemeenteraad van Rotterdam. Hierin zijn de uitgangspunten voor de herontwikkeling van de kavel geformuleerd. Op de Lumière-locatie wordt één toren van circa 200 meter gerealiseerd.

In deze toren komen woningen, maar er is ook ruimte voor een hotel, maatschappelijke, commerciële en dagelijkse voorzieningen. In hoofdstuk 2 zijn beide voorgenomen ontwikkelingen uitgebreider beschreven. Bestemmingsplan De ontwikkelingen van RISE en Lumière passen niet in het vigerende bestemmingsplan ‘LijnbaankwartierCoolsingel’, dat op 3 februari 2022 door de gemeenteraad van Rotterdam is vastgesteld. Om de beoogde ontwikkelingen planologisch juridisch mogelijk te maken wordt voor beide projecten een afzonderlijk bestemmingsplan opgesteld.

1.3

Onderzoek naar milieueffecten Het hoofddoel van de milieueffectrapportage (m.e.r.1) is om het milieubelang volwaardig mee te laten wegen bij de voorbereiding en vaststelling van plannen en besluiten. Met een m.e.r. wordt inzicht verkregen in de effecten van de voorgenomen activiteiten. Het voorliggende milieueffectrapport (MER) is onderdeel van de m.e.r.procedure. Deze rapportage beschrijft de milieugevolgen van de plannen voor RISE en Lumière en beschrijft de maatregelen ter voorkoming of beperking van eventuele milieugevolgen. Daarmee kan het bevoegd gezag (de gemeente Rotterdam), die het besluit neemt over het juridisch planologisch kader voor de ontwikkeling, de milieugevolgen volwaardig meewegen. De ontwikkeling RISE en/of Lumière kunnen nadelige effecten hebben op het milieu. Om de milieuaspecten mee te wegen in de besluitvorming wordt de m.e.r.-procedure doorlopen. Het MER levert een onderbouwing van het bestemmingsplan door: • Een toetsing aan wet- en regelgeving, vigerend beleid en (gemeentelijke) ambities; • Inzicht te verschaffen in verschillen tussen één of meerdere alternatieven; • Inzichtelijk te maken welke mitigerende maatregelen en aandachtspunten er voor de vervolgfases zijn. Zijn RISE en Lumière m.e.r.-(beoordelings)plichtig? De ontwikkeling van RISE en Lumière zijn beide een ‘stedelijk ontwikkelproject’ zoals opgenomen onder categorie D 11.2.

in de zogenoemde D-lijst van de bijlage bij het Besluit milieueffectrapportage. Onder een stedelijk ontwikkelingsproject valt zowel de aanleg als het wijzigen en/of uitbreiden van (bouw)projecten met inbegrip van 1

Het is gebruikelijk de afkortingen (de) m.e.r. en (het) MER te gebruiken. De afkorting m.e.r. met kleine letters en puntjes ertussen staat voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. MER met hoofdletters, zonder puntjes staat voor het milieueffectrapport, het rapport dat hierbij opgesteld wordt.

blad 18 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

de bouw van winkelcentra of parkeerterrein. De omschrijving van de drempelwaarden behorend bij deze categorie is opgenomen in de volgende tabel. Tabel 1-1 Categorie D 11.2 uit de bijlage bij het Besluit milieueffectrapportage

D 11.2

Activiteiten De aanleg, wijziging of uitbreiding van een stedelijk ontwikkelingsproject met inbegrip van de bouw van winkelcentra of parkeerterreinen

Gevallen In gevallen waarin de activiteit betrekking heeft op: 1. een oppervlakte van 100 hectare of meer, 2. een aaneengesloten gebied en 2000 of meer woningen omvat, of 3. een bedrijfsvloeroppervlakte van 200.000 m2 of meer.

Besluit De vaststelling van het plan, bedoeld in artikel 3.6, eerste lid, onderdelen a en b, van de Wet ruimtelijke ordening dan wel bij het ontbreken daarvan van het plan, bedoeld in artikel 3.1, eerste lid, van die wet

Individueel overschrijden de projecten de drempelwaarden van het Besluit m.e.r. niet. Om zicht te krijgen op de cumulatieve effecten is - ondanks dat de projecten niet met elkaar samenhangen – door de gemeente (als formeel initiatiefnemer), DCMR en de ontwikkelaars in samenspraak besloten een MER op te stellen. In de directe omgeving zijn meer grootschalige projecten in ontwikkeling, zoals Pompenburg en het Schiekadeblok. Hierdoor kan er cumulatie van milieueffecten ontstaan. De milieueffecten van Lumière en RISE zijn daarom beschouwd ten opzichte van de huidige situatie én de autonome ontwikkelingen. Hiermee is een m.e.r. procedure gestart. Beide projecten kennen met betrekking tot de ruimtelijke procedure ongeveer hetzelfde tijdpad en de ontwerpbestemmingsplannen worden vooralsnog voor beide ontwikkelingen ter inzage gelegd voorafgaand aan de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Voor beide ontwikkelingen wordt een separaat bestemmingsplan opgesteld. Gezien voorgaande wordt echter volledigheidshalve voorliggend MER opgesteld waarin de projecten in samenhang met elkaar en in samenhang met de beoogde omvangrijke projecten in de directe omgeving worden beschouwd, zodat ook kan worden bekeken of sprake is van cumulatieve effecten. Omdat het hier gaat om de ontwikkeling van twee concrete projecten met een directe bouwtitel, betreft het in dit geval een zogeheten project-m.e.r.

(in plaats van een kaderstellend plan-m.e.r.). Procedurestappen De m.e.r.-procedure heeft de volgende procedurele stappen:

Figuur 1-2 Stappenplan van de m.e.r.-procedure

Start procedure De start van de m.e.r.-procedure begint met de kennisgeving op basis van de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (hierna: NRD). De NRD beschrijft op welke manier het milieueffectrapport (MER) voor RISE en Lumière wordt opgesteld. Wat wordt onderzocht (de reikwijdte) en op welke manier worden de milieueffecten in beeld gebracht

blad 19 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

(het detailniveau)? Vanaf 13 juni tot en met 11 juli 2022 heeft de NRD voor RISE en Lumière gedurende vier weken ter inzage gelegen. Tijdens deze periode hebben belangstellenden en belanghebbenden de gelegenheid gehad om een reactie (ook wel zienswijze genoemd) te geven op de aanpak van dit MER. Daarnaast heeft de gemeente betrokken bestuursorganen en wettelijke adviseurs geraadpleegd. Op de NRD zijn zeven zienswijzen ingediend. In bijlage 1 van deze rapportage zijn de reacties beknopt samengevat. Met deze zienswijzen is o.a. gevraagd om de effecten ten aanzien van verkeer (incl. ontwikkelingen in de omgeving), horecageluid en hinder tijdens de aanleg inzichtelijk te maken. Deze aspecten maken onderdeel uit van het beoordelingskader, zoals in de NRD gepresenteerd. De zienswijzen hebben daardoor niet geleid tot aanpassingen van het beoordelingskader en het MER. Aanpassingen MER ten opzichte van de NRD De effecten van RISE en Lumière worden in het project-MER beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie. De referentiesituatie bestaat uit de huidige situatie en de autonome ontwikkelingen. In paragraaf 4.1 wordt nader op de autonome ontwikkelingen ingegaan. Opgemerkt wordt dat in de NRD de herinrichting van het Hofplein was opgenomen als raakvlakproject.

Dit zijn projecten waarvan bekend is dat deze op termijn relevant worden, maar nog geen (zicht op) een juridischplanologisch kader heeft. In de loop der tijd zijn de plannen voor het Hofplein zekerder geworden. Voor de herinrichting van het Hofplein is een voorlopig ontwerp opgesteld. Het begin van de uitvoering van de herinrichting staat gepland voor 2024. Bovendien past het ontwerp binnen het huidige vigerende planologische kader. Gezien het voorgaande wordt de herinrichting van het Hofplein in dit MER als een autonome ontwikkeling beschouwd en maakt de beoogde situatie van het Hofplein onderdeel uit van de referentiesituatie. Net als dat bestemmingsplannen een planhorizon van 10 jaar hebben, geldt dat voor het MER ook. Voor dit project-MER wordt daarom het referentiejaar van 2033 aangehouden. Dit wijkt af van de NRD waarin 2032 als referentiejaar was aangehouden. Aangezien de definitieve besluitvorming in 2022 niet meer haalbaar is, is in dit MER uitgegaan van 2023. De NRD is ter toetsing voorgelegd aan DCMR Milieudienst Rijnmond. Naar aanleiding van deze toetsing zijn de aspecten gebruikswaarde, toekomstwaarde en belevingswaarde toegevoegd aan het beoordelingskader. Verder zijn ook de effecten inzichtelijk gemaakt van de planologisch onbenutte ruimten rondom RISE en Lumière.

Tot slot is op basis van voortschrijdend inzicht het programma voor RISE en Lumière enigszins aangepast. Hiermee wijkt het programma in dit MER op een aantal punten af van de NRD. Deze wijzigingen hebben geen grote gevolgen aangezien het geringe aanpassingen zijn: • Het aantal woningen voor RISE wijkt af van de NRD (1.500 ten opzichte van 1.488); • Het aantal hotelkamers voor Lumière wijkt af van de NRD (200 ten opzichte van 190); • Het metrage maatschappelijke en commerciële voorzieningen voor RISE wijkt af van de NRD. Voor alternatief 1 betreft het 3.000 m2 in plaats van 5.000 m2 maatschappelijke voorzieningen en 5.000 m 2 in plaats van 3.000 m2 commerciële voorzieningen). In alternatief 2 bestaat het programma uit 4.500 m 2 bvo commerciële voorzieningen (i.p.v. 2.850 m2) en 2.850 m2 maatschappelijke voorzieningen (in plaats van 4.500 m2). • In de NRD zijn voor Lumière geen kantoren en maatschappelijke en commerciële voorzieningen opgenomen. Zoals in de omschrijving van het project is aangegeven wordt hier wel in voorzien. Het programma is als volgt: 7.700 m2 voor kantoren, 1.100 m2 voor maatschappelijke voorzieningen en 4.500 m2 voor commerciële voorzieningen. MER en vervolg procedure Het concept MER wordt na vrijgave door college van burgemeester en wethouders samen met een of beide van de ontwerpbestemmingsplannen ter inzage gelegd.

Gedurende de zienswijzeperiode van zes weken is eenieder in de mogelijkheid gesteld schriftelijke en/of mondeling te reageren op het ontwerpbestemmingsplan en het concept MER.

blad 20 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Het MER wordt tegelijkertijd met de ter inzagelegging ter toetsing voorgelegd aan de Commissie m.e.r. De Commissie m.e.r. geeft een onafhankelijk toetsingsadvies af dat de gemeente betrekt bij de verdere besluitvorming. Indien de gemeenteraad besluit tot vaststelling van het ruimtelijk besluit (het bestemmingsplan), dan ligt het plan nogmaals voor zes weken ter inzage en kunnen belanghebbenden en niet-belanghebbenden beroep indienen tegen het plan. Evaluatie/monitoring Na vaststelling van het besluit is het bevoegd gezag verplicht de daadwerkelijke milieugevolgen van de uitvoering van het voornemen te evalueren. In hoofdstuk 10 is een aanzet gedaan tot een monitoringsprogramma.

1.4

Rolverdeling Initiatiefnemer De ontwikkelende partijen voor RISE (Hofplein Ontwikkel B.V.) en Lumière (Manhave Vastgoed B.V. en VORM Ontwikkeling B.V.) zijn de initiatiefnemers van de voorgenomen ontwikkelingen. Gezien hun belang bij het project zijn zij verantwoordelijk voor de benodigde stukken voor de m.e.r.- en bestemmingsplanprocedure. Dit gebeurt in samenspraak met de gemeente. De gemeente Rotterdam is conform de Wet ruimtelijke ordening formeel de initiatiefnemer van de bestemmingsplanprocedures. Bevoegd gezag Het college van B&W heeft de ambtelijke bevoegd gezag-taken voor de m.e.r-procedure belegd bij de DCMR Milieudienst Rijnmond. De gemeenteraad is bevoegd gezag voor de bestemmingsplanprocedures en de bijbehorende m.e.r-procedure.

1.5

Participatie In de officiële procedure zijn er de volgende formele participatiemomenten: • Eenieder heeft de mogelijkheid gehad om een reactie te geven op de NRD; • Eenieder heeft de mogelijkheid een zienswijze in te dienen op de ontwerpbestemmingsplannen en het MER; • Belanghebbenden en niet-belanghebbenden kunnen na vaststelling van de bestemmingsplannen beroep indienen.

1.6

Leeswijzer In hoofdstuk 2 zijn de projecten RISE en Lumière nader omschreven en worden de alternatieven en de referentiesituatie toegelicht. Hoofdstuk 3 beschrijft de belangrijkste ruimtelijke kaders voor de ontwikkeling van RISE en Lumière en onderzoekt in hoeverre de ontwikkeling past binnen deze beleidskaders. De onderzoeksmethodiek van dit MER inclusief het beoordelingskader is in hoofdstuk 4 toegelicht. De hoofdstukken 5 t/m 8 gaan in op de relevante milieuaspecten en hierin zijn de effecten van het planvoornemen beoordeeld. In hoofdstuk 9 zijn de conclusies van de effectenbeoordelingen beschreven. Tot slot wordt in hoofdstuk 10 monitoring en evaluatie toegelicht.

blad 21 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

2.

Project RISE en Lumière Dit hoofdstuk geeft een kenschets van het plangebied. Daarnaast is de voorgenomen ontwikkeling van RISE en Lumière toegelicht.

2.1

Ligging van het plangebied De plangebieden van RISE en Lumière zijn gelegen in het centrum van Rotterdam (zie onderstaande figuur). Het plangebied van RISE ligt aan een belangrijk verkeersplein: het Hofplein. Hier splitst het verkeer af in zuidelijke richting naar de Coolsingel, in westelijke richting naar het Weena, in oostelijke richting naar het Pompenburg, en in noordelijke richting naar de Schiekade. De locatie is zeer aantrekkelijk door de ligging tegen het RCD aan. Voorzieningen voor dagelijkse benodigdheden zijn op loopafstand. Ook bus, tram, metro en het Centraal Station van Rotterdam liggen binnen 10 minuten lopen. De Lumière-locatie ligt aan de kruising van de Kruiskade met de Lijnbaan. Het Lijnbaanensemble is een rijksmonument (ten zuiden van de Kruiskade) en een belangrijke en drukke winkelstraat in het centrum van Rotterdam. Het winkelcentrum bestaat ter plaatse vooral uit laagbouw winkels afkomstig uit de jaren ’50 toen het centrum opnieuw werd opgebouwd.

Figuur 2-1 De omgeving van het plangebied (bron: NvU RISE)

2.2

Huidige invulling van het plangebied RISE In het plangebied van RISE staan in de huidige situatie één pand uit de jaren ’50 en twee panden uit de jaren ’80. Hier wordt momenteel gewoond en gewerkt. De huidige inrichting van de openbare ruimte rondom de planlocatie is niet optimaal. De ruimte is sterk verhard en er is weinig ruimte voor langzaam verkeer. De gemeente heeft daarom plannen voor het herinrichten van de openbare ruimte, onder andere voor het aanleggen van meer groen en ruimte voor langzaam verkeer.

blad 22 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

In de huidige situatie zijn binnen het plangebied van RISE de volgende functies aanwezig: • 226 sociale huurwoningen; • Circa 22.000 m² bvo kantoren; • 155 parkeerplaatsen voor motorvoertuigen; • Een commerciële plint van circa 2.000 m² bvo; • Een collectieve binnentuin voor de bewoners van de sociale huurwoningen.

Figuur 2-2 Huidige bebouwing in het plangebied van RISE (bron: Ambitiedocument RISE)

Figuur 2-3 Aangezicht RISE-locatie vanaf het Hofplein-Coolsingel (bron: NvU RISE)

blad 23 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Lumière Het plangebied van Lumière vormt samen met het ‘City House’ en ‘The Core’ een samengesteld halfopen bouwblok. Het City House en het Maaskantgebouw maken geen onderdeel uit van het plangebied (zie onderstaand figuur). Het City House maakt onderdeel uit van het Rijksmonument Lijnbaan-ensemble en grenst met de achtergevel aan het Lijnbaanhof. Het Lijnbaanhof maakt geen onderdeel uit van het Rijksmonument Lijnbaan-ensemble.

Figuur 2-4 Het plangebied ten opzichte van het aangrenzende City House en het The Core (bron: NvU Lumière)

De huidige invulling van het plangebied bestaat uit enkele winkels op de begane grond. Op de eerste verdieping zijn kantoor- en sportvoorzieningen aanwezig. Op het kruispunt van de Kruiskade en de Lijnbaan stond ooit de beeldbepalende Lumière bioscoop die later is vervangen door een winkelpand waarin nu ook een sportschool gevestigd is. Het Lijnbaanhof doet dienst als laad- en losstraat. Naast een aantal parkeerplaatsen en vuilniscontainers zijn hier nutsvoorzieningen te vinden (zoals kabels, leidingen en het riool) die bereikbaar moeten blijven voor onderhoud. Binnen het plangebied is groen schaars en rustige verblijfsplekken ontbreken.

Figuur 2-5 Huidige bebouwing in het plangebied Lumière (bron: NvU Lumière)

blad 24 van 196

datum 1 december 2023 projectnummer 0476764.100 betreft Milieueffectrapport

Figuur 2-6 Aangezicht huidige bebouwing in het plangebied Lumière, vanaf de kruising Lijnbaan-Kruiskade (bron: NvU Lumière)

Bereikbaarheid en ontsluiting van het plangebied Het plangebied RISE ligt aan het Hofplein. Hier komen vier belangrijke stadsassen samen: Coolsingel, Weena, Pompenburg en Schiekade. Er is daarnaast ook een ruim aanbod van openbaar vervoer. Zowel tram- als metrohaltes liggen direct aangrenzend aan het plangebied en het centraal station ligt op circa 700 meter loopafstand. Het plangebied Lumière wordt omgrensd door de autovrije winkelstraat Lijnbaan en de autostraten Karel Doormanstraat, Weena-Zuid en Kruiskade. Het deel van de Lijnbaan waar het plangebied aan grenst vormt een belangrijk onderdeel van de langzaam verkeer route naar Weena en RCD. De Kruiskade is een eenrichtingsstraat vanaf de Coolsingel naar het Schouwburgplein. De westkant van het plangebied wordt begrensd door de Karel Doormanstraat. Dit is een tweerichtingstraat vanaf Weena en doet dienst als hoofdontsluiting van het gebied. Aan de noordzijde ligt het Lijnbaanhof. Deze straat doet dienst parkeren, laden en lossen. Milieuaspecten De huidige situatie in het plangebied voor alle milieuaspecten worden in de bijbehorende hoofdstukken van die aspecten omschreven.

2.3

Programma en alternatieven

2.3.1

Beoogde toekomstige situatie RISE De plannen op de RISE-locatie voorzien in het slopen van de bestaande bebouwing en het opnieuw opbouwen en inrichten van het gebied. Het voornemen is om drie torens te realiseren; de Coolsingeltoren, de Hofpleintoren en de Weenatoren. De hoogste toren wordt circa 275 meter hoog, de twee andere torens worden circa 150 meter hoog. Een impressie van de torens is hieronder weergegeven. De torens worden ontwikkeld in lijn met de gemeentelijke ontwikkelingsrichting van de binnenstad. RISE sluit aan bij de in de omgevingsvisie gedefinieerde ‘goede groei’. Er wordt een gebied gerealiseerd met een hoge dichtheid en een aantrekkelijk woon- en werkmilieu. Daarbij moet er een balans ontstaan tussen reuring van de stad en voldoende rust. De torens zorgen voor meer functiemenging in het gebied. Naast woonruimte, kantoren en een hotel is er ook plek voor commerciële en maatschappelijke voorzieningen.