[23bb008037] Bijlage behorende bij 23bb008013 over Nota Kapitaalgoederen
Tekst van het document
afgesproken: - minimaal 85% in de categorie voldoende + matig
2018
(kwaliteit A+, A en B) - maximaal 15% onvoldoende (kwaliteit C en D).
A+
A
B
CD
Deze richtlijn is gebaseerd op de landelijke CROW normen.
Tabel: wegen kwaliteit inspectie 2021.
Grof gezegd betekent dit dat op elk willekeurig moment in 15 van de 100 straten in Rotterdam de kwaliteit onder de norm mag liggen. Dit betekent ook dat de veiligheid en het comfort niet optimaal zijn en dat aanvullende maatregelen nodig zijn, vooral om de veiligheid te waarborgen (bijvoorbeeld extra inspecties en extra klein onderhoud).
Kwaliteit wegen Conclusie: De afgesproken kwaliteit wordt niet gehaald. Op basis van de inspectie van 2021 voldoen de wegen niet aan de afgesproken kwaliteit. Meer dan 15% is onvoldoende. Maar
De ontwikkeling in het meten van beeldkwaliteit (zie
door extra uitvoeren van groot onderhoud en
indicator beeldkwaliteit) geeft de mogelijkheid de
vervanging de afgelopen jaren is het aandeel A+
prestaties voor technische kwaliteit in dezelfde taal
en A vergroot.
te presenteren. Vanaf 2019 worden de onderstaande categorieën gehanteerd. - A+ en A s voldoende - B s matig - C s onvoldoende - D s onvoldoende/achterstallig
Tot 2018 was het gebruikelijk iedere twee jaar de kwaliteitsgegevens in te winnen voor de hele stad. Vanaf 2019 wordt van het gehele areaal jaarlijks 50% gemeten (geografisch verdeeld over de stad). Dit levert een jaarlijks voortschrijdend inzicht in de technische kwaliteit van verharding.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
38
De kwaliteitsontwikkeling is op twee manieren uit te leggen. Als er alleen gekeken wordt naar het percentage
Kwaliteit voetpaden
onvoldoende (C en D), dan is daar een toename te zien. De afgesproken kwaliteit van maximaal 15% onvoldoende
Conclusie: Op basis van de meest recente kwaliteitsmeting (najaar 2021) volgens de
wordt hiermee niet gehaald ^IT',5%).
CROW-systematiek voldoet de technische Anderzijds loopt het percentage voldoende (A+ en A) op,
(constructieve) kwaliteit van de voetpaden niet
wat duidt op een kwaliteitsverbetering. Dit is te danken
aan de gestelde eisen, slechts 77% is matig en
aan de investeringen en deels ook door uitgevoerd groot
voldoende (A+ t/m B). Zie de figuur hieronder.
onderhoud. Het percentage matig (kwaliteit B) is fors teruggelopen. Dit percentage daalt door het uitvoeren van (kleinschalig) groot onderhoud en storingsonderhoud.
Evenals in de afgelopen jaren wordt ook in de komende jaren een groot deel van het budget gebruikt voor groot
Vanaf 2018 is structureel extra budget voor onderhoud
onderhoud om trottoirs op te knappen. Volgorde van
beschikbaar gekomen. Hierdoor is de kwaliteitsverslech-
aanpak van de voetpaden zal in samenspraak gaan met
tering van de Rotterdamse (wijkgebonden) wegen de
de wensen uit de wijk. Hierbij zullen de wensen vanuit de
afgelopen jaren nagenoeg tot stilstand gekomen. De
Wijkakkoorden worden meegenomen.
stand van 81,5% (A+ t/m B) op wijkgebonden wegen en 88^ (A+ t/m B) op hoofd- en verzamelwegen is gemeten in 2021.
Kwaliteit voetpaden m A+
Een extra kanttekening bij deze score is dat de komende jaren (vijf jaar) een groot deel van het wegen areaal
22/
toe is aan groot onderhoud of vervanging. Dit heeft te
l/
47/
maken met het asfalt onderhoud, de rioolopgave, de
4/
energietransitie, ingraven van kabels en leidingen en 26/
bouwprojecten.
m
a
m
b
m c m
d
Kwaliteit fietspaden Conclusie: Op basis van de meest recente
Tabel: resultaat technische inspectie kwaliteitsniveau
kwaliteitsmeting (najaar 2021) volgens de
voetpaden 2021.
CROW-systematiek voldoet de technische (constructieve) kwaliteit van de fietspaden ruim aan de gestelde eisen, 96% van de fietspaden
Opgave 2023-2027 Voor Wegen zijn vanaf 2023 de volgende
scoort minimaal voldoende (A+ t/m B).
budgetten nodig:
Zie de figuur hieronder.
Budget Budget Wegen
Kwaliteit fietspaden
per jaar (mln.)
m A+ i/— 7/ m
a
m
b
m
c
m
d
Onderhoud (exploitatie)
52,1
Vervanging (investeringen)
31,5
Totaal
83,6
Tabel: budget Wegen Tabel: resultaat technische inspectie kwaliteitsniveau
Het beschikbare onderhoudsbudget op de begroting 2023
fietspaden 2021.
was 39,9 mln euro. Voor de asset wegen is een groeimodel voorgesteld om dit exploitatie tekort in te lopen tot aan 2027.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
39
Voor de besteding van het budget voor groot onderhoud
Specificatie gap Wegen (mln euro/jaar) Uitgesteld groot
Elementenverhardig
onderhoud
wegen en parkeren
In mln.
Elementenverharding trottoirs Paden in parken
wordt gebruik gemaakt van onderhoudsstrategieën en kwaliteitsinspecties. Iedere asset heeft zijn eigen strategie
1,0
6,8
van onderhoud uitvoeren. Bij asfaltverharding is het van belang om bijtijds onderhoud (bijvoorbeeld het vervangen van de deklaag)
1,6
uit te voeren. Onderhoud uitstellen geeft meer schade aan de verharding en daardoor moet er meer asfalt worden
Straatmeubilair en borden
Duurdere materialen
Waterpasserende verharding Stil asfalt
Nieuw areaal
Wegen en paden op begraafplaatsen
0,9
vervangen. En dat is duurder: kapitaalvernietiging. Bij natuursteenverharding is het van belang regelmatig
0,5
voegonderhoud uit te voeren. Zolang de voegen gevuld zijn, blijft de verharding goed liggen en dat voorkomt
1,0
0,4
schade aan de tegels. Zo heeft ieder materiaal zijn eigen type onderhoud nodig. Onderstaand wordt één en ander uiteengezet voor de soorten verharding.
Totaal
12,2
Soorten verharding Tabel: verschil benodigd en beschikbaar budget: 12,2 miljoen per jaar.
Asfalt onderhoud De verwachting is dat de komende jaren fors meer asfalt onderhoud nodig is. Het onderhoud aan asfaltdeklagen is
Ontwikkelingen materialen en wegen
als volgt.
- Forse toename aan onderhoudsbehoefte asfaltwegen (hoofdinfra en wijkontsiuitingen).
Onderhoud deklagen hoofdinfra en wijkontsluitingswegen 300.000 250.000
- Toename regulier onderhoud van wegen die i.h.k.v. gemeentelijk Actieplan Geluid' voorzien zijn/ worden van geluidreducerende toplaag (stil asfalt).
200.000 Onderhoud stil
150.000
111111.
100.000
Onderhoud regulier
50.000
- Extra onderhoud reeds toegepaste
0 2023 2024 2025
2026
2027
2028 2029 203 0 2031 203 2 2033
waterpasserende verharding die i.h.k.v. klimaatadaptieve maatregelen is aangebracht. (iedere 5 jaar voegonderhoud om de infiltratie van de verharding te waarborgen).
Tabel: prognose onderhoud asfalt deklagen.
- Groenverharding, omwille van klimaatadaptieve maatregelen (verminderen hittestress), worden steeds meer parkeervakken voorzien van Groenverharding. Groenverharding heeft meer onderhoud nodig dan een gewone verharding, naast het reguliere wegonderhoud komt daar maaien en bemesten bij. -
De komende jaren staat er veel onderhoud aan asfalt op het programma. Vanwege de druk op de stad door grote projecten (bijvoorbeeld: Hofplein, Roseknoop, Van Brienenoordbrug) kan niet alles wat in een jaar gepland staat ook daadwerkelijk uitgevoerd worden. De verwachting is dat het geprogrammeerde onderhoud van
Extra onderhoud t.g.v. areaaluitbreiding (incl.
2023-2027 wordt verdeeld over de jaren 2023-2029. Dan
wegen begraafplaatsen), klinkerkaart en natuurst
nog is er sprake van circa 150.000 m2 asfalt onderhoud
eenverharding.
per jaar.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
40
Stil asfalt
Waterpasserende verharding
Sinds 2004 zijn er in het stedelijk gebied van Rotterdam
Het klimaatadaptief maken van de stad gebeurt onder
geluidsreducerende deklagen aangelegd. In de
andere door het toepassen van waterpasserende
beginperiode met een stimuleringsregeling van het
verharding. De aanleg van waterpasserende verharding is
ministerie van VROM, in latere jaren met regulier geld
niet veel duurder, maar het onderhoud wel. Iedere vijf jaar
voor onderhoudswerkzaamheden. In het gemeentelijke
wordt er voegonderhoud uitgevoerd om de infiltrerende
Actieplan Geluid is het beleid vastgelegd dat bij
werking van de verharding te garanderen. Daarnaast is
onderhoud aan asfaltwegen op 50 km/h wegen met
waterpasserende verharding eerder aan onderhoud toe.
geiuidsgevoeiige omgeving een geluidsreducerende
De verwachting is dat na twintig jaar de voegen niet meer
deklaag als toplaag wordt aangebracht. Deze deklagen
waterdoorlatend zijn en ook niet meer voldoende zijn
hebben een hogere onderhoudsfrequentie dan reguliere
schoon te maken.
asfalt toplagen (circa om de 12 jaar versus 20 à 25 jaar) en daarmee hogere exploitatielasten. Zoals uit de grafieken blijkt is er een sterke toename van stil asfalt vanaf 2010.
Tabel: ontwikkeling waterpasserende verharding.
Ontwikkeling waterpasserende verharding 250000
Omvang sti l asfalt
200000 150000
500.000 450.000 400.000 350.000 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0
100000 50000 0 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
0'-HCNro-j-Lnsor^cooO'-|(Nro-J-i-nvor^cooo^HCN
De toename van gebruik van waterpasserende verharding is sinds 2016 ingezet. Het onderhoud van Tabel: omvang stil asfalt
waterpasserende verharding neemt ieder jaar toe.
Groenverharding
Stil asfalt
In het kader van de stad klimaatadaptief maken en het verminderen van hittestress wordt ook steeds meer
50.000 40.000
groenverharding toegepast. Een nieuwe ontwikkeling
30.000
die voornamelijk in parkeervakken wordt toegepast.
20.000 10.000 0
I
I
L
,
r
i .
Groenverharding is een combinatie van verharding en gras, maar valt onder de asset Wegen. Groenverharding heeft meer onderhoud nodig dan een gewone verharding,
Tabel: onderhoud stil asfalt
naast het reguliere wegonderhoud komt daar maaien en bemesten bij.
Met een levensduur van gemiddeld 12 jaar, neemt vanaf 2022 het onderhoud aan stil asfalt toe. In 2023 zijn al veel stille deklagen ingepland voor onderhoud. Dit wordt de komende jaren alleen maar meer.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
41
Natuursteen
aandacht geweest. Deze paden zijn vooral in de
Het areaal natuursteen is sinds 2010 jaarlijks fors gestegen. Om natuursteenverharding in een goede conditie te houden, is regelmatig voegonderhoud essentieel. Jaarlijks wordt onderhoud aan de voegen van natuursteen uitgevoerd. Dit onderhoud neemt ieder jaar toe, vanwege de toename van het areaal natuursteen.
coronaperiode veelvuldig gebruikt. Het extra beheerbudget wordt gebruikt om deze paden weer op een goed kwaliteitsniveau te brengen. - Kwaliteit voetpaden: Zoals hierboven al is aangegeven is de kwaliteit van de voetpaden onder
Het voordeel van regelmatig voegonderhoud is dat de
het afgesproken niveau. Om de voetpaden op het
verharding minder snel groot onderhoud, zoals opnieuw
gewenste en afgesproken niveau te krijgen, worden veel
bestraten, nodig heeft. Bij voldoende gevulde voegen
voetpaden aangepakt.
ontstaat er ook geen vervuiling van de voegen door
- Straatmeubilair: De komende jaren wordt ook
bijvoorbeeld sigarettenpeuken. De komende jaren
onderhoud gepleegd aan straatmeubilair. De afgelopen
zullen wel de eerste grote herstraat-werkzaamheden
jaren is alleen storingsonderhoud uitgevoerd, maar het is
aan natuursteen nodig zijn. Het opnieuw bestraten met
nu de bedoeling meer preventief te gaan onderhouden.
natuursteen is specialistisch werk en daardoor duurder dan het gebruik van 'gewone' trottoirtegels.
Ontwikkelingen Gebakken klinkers In stenige wijken wordt vaker een gebakken steen
De asset Wegen krijgt de komende jaren een aantal uitdagingen. Dit zijn onder andere:
toegepast vanwege de gewenste kwaliteit van de openbare ruimte. Een gebakken klinker is duurder in beheer en
- Elektrisch vervoer: De toename van elektrisch
onderhoud dan een betonsteen, omdat een gebakken
vrachtvervoer zal eerder schade aan de rijwegen
klinker kwetsbaarder is voor zwaar verkeer.
aanbrengen. Elektrische auto's zijn zwaarder en hebben
Nieuw areaal en aandachtsgebieden
voertuig van zijn plek komt en veroorzaakt forse krachten
een groter koppel. Het koppel zorgt ervoor hoe snel een
Sinds de vorige nota is opgesteld zijn afspraken gemaakt wie wat beheert. Hierdoor is het wegen areaal toegenomen. In de vorige nota is aangegeven dat een aantal onderdelen, zoals borden, geen aandacht kreeg. Inmiddels is wel de wens en noodzaak ontstaan om ook het areaal borden weer goed te gaan beheren en onderhouden.
op de verharding. Dat heeft tot gevolg dat asfalt meer en sneller slijt en elementverharding (stenen) uit elkaar wordt gereden. Het gevolg is een kortere levensduur en meer onderhoud. De vraag is hoe de elementenverharding bestand is tegen zwaardere voertuigen. De verwachting is dat gebakken steen veel sneller onderhoud nodig heeft, of zelfs niet bestand is tegen dit soort krachten.
- Areaal begraafplaatsen: Het areaal wegen van de begraafplaatsen (220.000 m2) is nu onder de asset wegen opgenomen. - P+R terreinen: Vanuit Parkeervoorzieningen is het areaal parkeerterreinen overgekomen, evenals de P+R-terreinen.
Ook betonsteenverharding zal eerder aan onderhoud (herstraten) toe zijn. - Verdichting van de stad: Ook de transitie naar steeds minder ruimte voor de auto, het versmallen van rijwegen en het invoeren van éénrichtingverkeer in een aantal wijken zal tot extra kosten leiden. Enerzijds
- Glooiingen: Van de zogenaamde droge glooiingen, oftewel de glooiingen naast een hooggelegen weglichaam, was tot voor kort onduidelijk wie de beheerder was. Dit is nu duidelijk geworden. Glooiingen ten behoeve van een weglichaam vallen onder de asset
doordat de weg zwaarder belast wordt, meer (vracht) verkeer over minder verharding. Anderzijds is er steeds minder ruimte en tijd om onderhoud te plegen. Dit zal sneller en (nog) vaker in de avond en nacht moeten, wat kostenverhogend is.
Wegen. - Borden: Door budgettekorten zijn de borden in de afgelopen jaren alleen aan de hand van storingsmeldingen onderhouden. Dit krijgt extra aandacht met een inventarisatie, gevolgd door een aanpak om het kwaliteitsniveau van de borden weer op peil te brengen.
- Extra aandacht voor de voetganger en fietser: Aandacht voor de voetgangers en fietsers betekent meer en vaker onderhoud uitvoeren aan voet- en fietspaden. Comfort voor de voetgangers en fietsers is belangrijker dan de technische kwaliteit.
- Paden in groengebieden: Voor het onderhoud van paden in groengebieden is in de afgelopen jaren te weinig
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
42
Risico's De komende jaren worden er geen technische risico's
Het grootste financiële risico zijn de prijsstijgingen van
voor wegen voorzien. Wel wordt het afstemmen
de afgelopen jaren en vooral in 2022. Of prijsstijgingen
en plannen van het onderhoud, met alle andere
tot stilstand komen of dat prijzen weer gaan dalen is nog
werkzaamheden en benodigde omleidingen in de stad,
onbekend. De verwachting is dat het prijseffect merkbaar
steeds ingewikkelder met betrekking tot bereikbaarheid
wordt in de nieuw aan te besteden onderhoudscontracten.
en de daarvoor benodigde financiële middelen. Onderhoud kan wel enigszins worden uitgesteld, maar niet afgesteld.
ýtâ&ŗįţfí
,AĮ--t -
mmm Z'SEP ;
i -«jţėrtjĝ RÌŨľJ
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
43
3.5 Groen en bomen
IFKÌ~İ
ytĵįįSñ
mm o*
įįí ĴĻļ V-"
De assetgroep Groen en bomen bestaat uit openbare groengebieden met groenelementen als gras, bodembedekkers, heesters en bosplantsoen. Daarnaast zijn er de bomen in straten en plantsoenen, waaronder de parken. Het groenareaal in Rotterdam is ongeveer 25 miljoen m2. Hiervan ligt ongeveer 65 procent in parken, natuurgebieden, scheggen, stroken en zones. In de straten is 35 procent van het groenareaal te vinden. In totaal staan er in Rotterdam in het openbaar gebied van de stad ruim 166.000 bomen.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
44
Opbouw areaal Het huidige areaal aan groen en bomen van de gemeente
Assetgroep
Beheergroep
Areaal (stuks)
Bomen
Straatbomen
140.800
Bomen
Plantsoenbomen
25.200
Rotterdam bestaat uit de volgende aantallen en soorten assetgroepen en onderliggende beheergroepen.
Assetgroep
Beheergroep
Beplanting
Areaal (m2) Afgerond 1.346.000
Totaal bomen
166.000
Bodembedekkers
133.000
Hagen
184.000
Heesters
1.052.000
Kwaliteit areaal
Bosplantsoen
5.867.000
Groen
Grassen
16.060.000
Vbor het meten van de kwaliteit aan het groen wordt
Bloemrijk gras
6.869.000
Gazon
8.878.000
Moeras en oevervegetatie
Sierbeplanting
314.000
Losse bakken
hertenkamp en
divers
Totaal groen
kwaliteit, een indicator voor de levensverwachting van het groen. Voor de beeldkwaliteit hanteert Rotterdam
het groen een beeldkwaliteitsscore heeft van B of hoger. Maximaal 10^. mag van onvoldoende beeldkwaliteit (C
1380
en D) zijn. Op verschillende plekken in de stad worden ieder kwartaal steekproefsgewijs metingen uitgevoerd.
883.000
Hierdoor kan er een globaal oordeel gegeven worden over de beeldkwaliteit van het Rotterdamse groen.
heemtuin
Begraafplaatsen
laat zien hoe het groen eruitziet, en de technische
313.000
o.a. stranden,
Overig
gewerkt met twee methodes. De beeldkwaliteit, die
de CROW-richtlijn wat uitgaat dat minimaal 90^. van 314.000
Sierbeplanting
Tabel: areaal bomen (peildatum 1 januari 2023).
518.000
De grafiek toont de resultaten van Q1 tot en met Q4
25.416.000
van 2022.
Tabel: overzicht areaal groen (peildatum december 2022).
Beeldkwaliteit groen
A
De assetgroep Groen en bomen bestaat uit het areaal met onder andere grassen, hagen, heesters, sierbeplanting en bosplantsoen en straat- en plantsoenbomen. De bomen en het groen dragen bij aan een aantrekkelijke, gezonde en toekomstbestendige
24/
B A
9/ 1 4/ l
B A+
B B
ll/ 5
stad. Hiermee zijn ze essentieel voor de kwaliteit van
B C B D
de openbare ruimte en de woon- en leefomgeving. Groen nodigt uit om naar buiten te gaan, om te spelen, te ontmoeten en te ontspannen. In Rotterdam zetten we
Tabel: meting beeldkwaliteit.
in op meer groen voor het versterken van o.a. de klimaat adaptatie (opvangen van neerslag, reductie van hitte en
87^. van het areaal heeft beeldkwaliteit A+, A of B en
veerkracht bij droogte) en op meer divers groen voor het
de rest behaalt C en D. Score D is onwenselijk, omdat
versterken van de biodiversiteit. De focus van beheer en
hierbij het beeld van het groen slecht ervaren wordt door
onderhoud is om een zo vitaal mogelijk groen en bomen
de Rotterdammers. Daarnaast kan het tot onwenselijke
areaal te hebben met beperkte uitval. Zo dragen we zo
situaties leiden in het gebruik of de veiligheid.
optimaal mogelijk bij aan de diverse doelstellingen van de stad op sociaal en fysiek vlak.
Conclusie: Deze totaalscore laat zien dat het onderhoud van het groen vanuit de beeldkwaliteit grotendeels op een goed tot voldoende niveau wordt uitgevoerd, maar ook dat het toegenomen percentage C en D aandacht vraagt.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
45
Daarnaast wordt eens per vier jaar in Rotterdam een technische kwaliteitsinspectie uitgevoerd. Deze geeft waarde aan de toestand, toetst deze met het beoogde eindbeeld en legt het onderhoudsbeeld vast. Aan de hand van deze inspectie worden gebreken geclassificeerd en wordt de restlevensduur bepaald. De kwaliteit is in 2021 voor het laatst in kaart gebracht volgens de landelijke NEN-schouwmethodiek.
Bosplantsoen Bij het beheer en onderhoud van het bosplantsoen, lag de focus vanwege de beschikbare middelen, op de veiligheid. De bosplantsoenen voldoen hiermee aan de vereiste veiligheid. Door minder uitgevoerd groot onderhoud aan het bosplantsoen, waaronder verjongingen, is dit areaal minder vitaal en divers geworden. En is de diversiteit aan gewenste eindbeelden afgenomen. Dit is een onwenselijke situatie voor de biodiversiteit.
Bomen
Technische kwaliteit groen
Rotterdam hanteert het Handboek Bomen 2022 van het
| Goed
Norminstituut Bomen. In het handboek staan normen voor
M Matig
de kwaliteit zoals de veiligheidsinspecties, eventueel nader
| Slecht | Onbekend
onderzoek, de onderhoudsinspecties en uitvoeringsvoorwaarden. De CROW-norm voor boomveiligheid is in het Handboek Bomen verwerkt. De afgelopen decennia groeide het gemeentelijk
Tabel: meting technische kwaliteit groen.
bomenbestand fors door uitbreiding van ingericht areaal en vergroeningsprojecten. Hiermee is het areaal in levensverwachting vrijwel gelijk gebleven aan de vorige
Conclusie: Uit de inspectie bllijkt dat 90% van het
Nota Kapitaalgoederen.
groen areaal van goede kwaliteit is. Circa 5,17 is van slechte of matige kwaliteit en heeft groot onderhoud nodig of dient vervangen te worden.
Levensverwachting
^0 jaar
^0 jaar
Onbekend
Straatbomen
970
867
57
Plantsoenbomen
77
877
67
Tabel: kwaliteitsniveau van de bomen in Rotterdam op basis van de levensverwachting.
Voor periodiek boomonderhoud is er geen differentiatie in onderhoudsniveaus. Een derde van het areaal bomen (ca. 55.000 stuks) wordt jaarlijks geschouwd. Daarvan heeft 25 - 35% een snoeibehoefte (ca. 13.500 - 19.000 stuks). De snoeimaatregel is maatwerk, want het verschilt per locatie en boomvorm. Een plantsoenboom wordt anders gesnoeid dan een straatboom.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
46
Opgave 2023-2027 Onderhoudsseenario's Het onderhoud van groenvoorzieningen bestaat voor het grootste deel uit periodiek onderhoud, zoals maaien, schoffelen en snoeien. Dit zijn regelmatig terugkerende
Budget Groen en bomen
Budget per jaar (mln.)
activiteiten om het groen in conditie te houden en schade te voorkomen.
Onderhoud (exploitatie)
41,0
Vervanging (investeringen)
9,7
Rotterdam omvat de volgende maatregelen:
Totaal
50,7
- Snoeien en dunnen - Snoeien van bomen en
Tabel: budget Groen en bomen
Het beheer en onderhoud van het bomenbestand in
dunnen van bosplantsoen leidt ertoe dat bomen en bosplantsoen op een gezonde manier kunnen uitgroeien. - Inboet bomen - Inboet bomen is het vervangen van
Specificatie gap Groen en bomen (mln euro/jaar)
met name jonge bomen die (nagenoeg) dood zijn, ernstig ziek of aanplanten van bomen op locaties waar bomen, als gevolg van calamiteiten (storm, aanrijding)
1. Groot onderhoud
2,3
2. Toename groenareaal
0,5
3. Duurder sortiment
0,1
Totaal
2,9
zijn weggevallen. - Groeiplaatsverbetering bomen - Bestaande bomen van de eerste en tweede grootte (bomen die hoog kunnen worden) krijgen groeiplaatsverbetering wanneer de kwaliteit van de bodem (groeiplaats) onvoldoende is.
De beschikbare financiele middelen van de afgelopen
Tabel: specificatie gap Groen en bomen.
jaren lieten niet toe dat alle noodzakelijke maatregelen zijn uitgevoerd. Dit college kiest ervoor om hier wel
Voor de asset Groen is 41 miljoen per jaar nodig voor het
middelen beschikbaar voor te stellen. De maatregelen
dagelijks onderhoud en om werkzaamheden beter te
worden uitgevoerd zoals het onderhoud aan gazons, het tijdig dunnen van bosplantsoen en het inboeten van
borgen voor onder andere de bomen (de groeiplaatsver betering), de beplanting, het gazon en het bosplantsoen.
beplantingen om kale plekken te voorkomen. Het beschikbare budget in de begroting 2023 was 38,1 In de komende jaren richt de aandacht zich op de instandhouding en het koesteren van het huidige groen
mln euro. Het college heeft het jaarlijks tekort van 2,9 mln euro in de Voorjaarsnota 2023 toegekend.
door het uitvoeren van periodiek onderhoud. Ook willen we storingen tijdig oplossen en plegen we groot onderhoud en tussentijdse vervanging. Hierdoor blijven de groenelementen zo lang mogelijk in goede conditie, om optimaal bij te dragen aan de biodiversiteit en het klimaatadaptief maken van de stad.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
47
Uitdagingen groenonderhoud
Areaal uitbreiding
De stad Rotterdam kent momenteel twee grote opgaves namelijk de biodiversiteit versterken en de stad vergroenen om onder andere meer kiimaatadaptief te zijn. Hierdoor is er behoefte aan meer vitaal, toekomstbestendig en aantrekkelijk groen. Door toenemend areaal, meer impact van klimaatverandering en duurder en diverser groen zijn de onderhoudskosten de afgelopen jaren gestegen. Ook zijn achterstanden in het areaai onwenselijk, omdat het groen zo minder kan bijdragen aan de
Afgelopen collegeperiode is ingezet op extra groen in de stad. Deze opgave tot vergroening zet zich de komende collegeperiode door. De resultaten van het uitbreiden van het groen-areaai zijn ai zichtbaar. Dit brengt voor het groenonderhoud meer kosten met zich mee. Daarnaast is het groen een levende asset, waardoor direct na de aanleg het groen ai meegenomen moet worden in het onderhoud. Denk aan maaien, maar ook aan watergeven om te voorkomen dat het groen direct na aanleg uitvait. De borging van de kosten voor de
ambities, ais biodivers en kiimaatadaptief.
vergroening vinden deels plaats via de Groenagenda, en deels door de regeling in Motie Sies. In de twee tabellen
Het verschil met de vorige nota:
hieronder is de uitbreiding van het areaai zichtbaar. Zo
- Groeiend areaai afgelopen jaren
zijn er afgelopen twee jaar ruim 1000 bomen en ruim
- Duurder sortiment groen
100 ha groen in het beheersysteem bijgekomen. Soms
- Prijsindexatie 2022 is 9^,. Voor 2023 wordt een
was het groenareaai namelijk ai aanwezig in de stad, maar werd het hiervoor onderhouden en beheerd door
verdere stijging verwacht - Groot onderhoud zoals dunning bosplantsoen,
bijvoorbeeld de afdeling Vastgoed, de Waterschappen of woningbouwcorporaties.
groeipiaatsverbetering jaren niet geborgd in exploitatiebegroting en ook de inboet (bomen, bepianting) afgelopen jaren niet volledig geborgd.
Groen areaal
23.400.000
-
23.200.000
-
Bomen areaal
2020
2021
2022
169.400
-
167.400
-
167.200
2020
Tabel: groen areaai
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
2021
2022
Tabel: bomen areaal
48
Duurder sortiment
Intensiever gebruik openbare ruimte
Naast dat er meer groenareaal aan de stad wordt
De druk op de openbare ruimte neemt toe, meer mensen
toegevoegd, zien we ook een verschuiving in de
willen gebruik maken van het bestaande groen en parken.
beheergroepen. Met opgaven als biodiversiteit en wensen
Ook de Coronacrisis leidde ertoe dat meer mensen buiten
vanuit de wijk, groeit het areaal van sierbeplanting harder
zijn gaan sporten en wandelen, en meer mensen elkaar
dan de andere beheergroepen. Sierbeplanting geeft de
daar ontmoeten. Naast het herstellen van gebruikssporen
stad meer kleur en variatie. Om deze assetgroep optimaal
is er ook een wens van gebruikers voor meer vitaal groen
te laten functioneren is veel beheerinzet nodig. De
en bijvoorbeeld verzorgde plantvakken en gazons.
beheerkosten van deze assetgroep ligt ongeveer tien keer hoger dan het onderhoud aan grassen in de stad. Afgelopen
Klimaateffecten
twee jaar werd er drie hectare meer sierbeplanting in
De laatste jaren hebben we met verschillende
beheer genomen, dit zorgt voor een stijging van bijna 15%
klimaateffecten te maken gehad in de stad. Deze hadden
ten opzichte van een 3% aan areaal gazon.
ook invloed op het beheer van de asset Groen en Bomen. Denk aan langdurige droogte in combinatie met periodes
Toe- en afname areaal beheergroep 20,0
—
15,0
—
met bovengemiddelde hitte. De vele stormen in het voorjaar van 2022 zorgde voor veel omgevallen bomen in het Kralingse Bos. Binnen het groenonderhoud proberen we lessen te leren uit deze jaren en voor de komende jaren bij te sturen en te anticiperen. We zien echter ook dat het maatwerk blijft in de stad.
Uitgesteld onderhoud De assetgroepen bomen, beplanting en bosplantsoen Hagen
vragen binnen het groen extra aandacht, omdat eerdere
Heesters Bo gras
vegetatie
schalen
jaren niet alle werkzaamheden volledig zijn uitgevoerd door onvoldoende fìnanciele middelen. Om deze assets
Tabel: toe - en afname areaal beheergroep.
zo goed mogelijk in stand te houden en te laten groeien tot volle wasdom is groot onderhoud nodig. Denk hierbij
Toename sierbeplanting
aan werkzaamheden zoals bodem- en groeiplaatsverbe 310.000
-
teringen, het uitvoeren van dunningen en de inboet van
300.000
de bomen en beplantingen die eerder zijn uitgevallen dan
290.000
hun einde levensduur.
280.000 270.000
- Groeiplaatsverbetering - bomen krijgen aan de
260.000 250.000
start een beperkte hoeveelheid grond mee, met de -
gedachte dat ze twee keer groeiplaatsverbetering
240.000
krijgen. De beperkte groeiplaats zorgt ervoor dat het 2020
2021
2022
behalen van einde levensduur niet altijd realistisch is en de bomen minder vitaal zijn of vervroegd uitvallen.
Tabel: toename sierbeplanting.
Het uitgangspunt nu is bij nieuwe bomen grotere groeiplekken aan te leggen. Bij bestaande bomen met beperkte groeiplekken is de inzet deze te verbeteren.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
49
" Bodem werkzaamheden - naast groeiplaatsver
Daarnaast zien we dat andere manieren van onderhoud,
betering is het ook wenselijk om in relatie tot de
bijvoorbeeld meer gefaseerd, ook een bijdrage leveren
waterhuishouding werkzaamheden aan de bodem uit te
aan het meer biodivers maken van de stad. Dit vraagt
voeren, zoals aan greppels, drainage, poelen of wadi's.
echter wel meer inzet. Ook gaan we vaker direct op locatie
Dit stond afgelopen jaren ook onder druk, wat wel effect
snoeiafval verwerken, om logistieke stromen zo veel
heeft op de vitaliteit van een groen of bosplantsoen
mogelijk te beperken. Dit wordt de komende jaren verder
vak. Nu worden deze bodemwerkzaamheden bij het
ontwikkeld.
onderhoud in samenhang met de investeringsprogram ma's zoals bosplantsoen en gazonherstel steeds meer
Ontwikkelingen
gecombineerd.
Noodzaak uitvoeren groot onderhoud
- Inboet beplanting en bomen - Binnen het onderhoudsprogramma groen en bomen kunnen bij toename van middelen de lege plekken worden gevuld. - Dunning Bosplantsoen - De dunningen in het
Het niet uitvoeren van groot onderhoud heeft als gevolg dat bomen, bosplantsoen en beplantingen niet de levensduur verlengende maatregelen krijgen die nodig zijn om uit te groeien tot volwaardig groen of volwaardige
bosplantsoen waren gericht op het borgen van de
bomen. Op die manier kunnen ze niet optimaal bijdragen
veiligheid. Echter, voor het bereiken van een groter
aan alle transities, zoals circulair, klimaatadaptatie en
effect voor de biodiversiteit zijn meerdere type ingrepen
biodiversiteit. Het is goed om te realiseren dat met
noodzakelijk, zoals verjonging en meer gelaagdheid
het uitvoeren van groot onderhoud, het meest wordt
aanbrengen aan de bosranden.
bijgedragen aan de transities voor het huidige areaal en beheeractiviteiten. Hiermee zijn de maatregelen en ander onderhoud om de transities geheel te borgen echter
Klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulair Met de Groenagenda is de aandacht op het groen als middel voor de klimaatadaptatie en de biodiversiteit groter dan voorheen. Het bewustzijn is groot dat groen
nog niet volledig gedekt, omdat niet alle maatregelen en ontwikkelingen bekend zijn. De transities zijn nog zo in ontwikkeling. We werken nog aan meer inzicht in juiste maatregelen vanuit de diverse programma's.
één van de middelen is om de biodiversiteit te bevorderen, en de negatieve effecten van onder andere hittestress en extreme neerslag te temperen. Deze opgave vraagt echter om vitaal groen, en dan met name vitale bomen. Groot onderhoud in de vorm van groeiplaatsverbetering is noodzakelijk om bomen uit te laten groeien tot volwassen bomen met een optimaal kroonvolume. Dit is nodig voor schaduwwerking, sponswerking en huisvesting van allerlei insecten en diersoorten. Ook draagt het bij aan de doelstellingen van circulair, waarbij het waardevol is dat een boom zijn einde levensduur behaalt in de meest optimale vorm.
Vervolgopgave Het opstellen van een business case groot onderhoud voor bomen Het opstellen van een businesscase groot onderhoud voor bomen met inzicht in kosten en baten op de lange termijn. In tegenstelling tot andere assets hebben bomen in de eerste 30 jaar hoge kosten voor beheer en onderhoud. Daarna nemen deze kosten af en neemt de maatschappelijke waarde toe.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
50
Risico's Het huidige onderhoudscontract loopt tot 2025 en wordt
De uitdagingen binnen de asset Groen en bomen
daarna opnieuw aanbesteed. Tijdens de marktbenadering
zijn groot en zullen door uitvoering te geven aan
zal naast de instandhoudingsverplichting van het groen
de opgaves van de stad als toename biodiversiteit,
ook ingegaan worden op de relevante transities zoals
klimaatverandering, energietransitie en de toenemende gebruiksdruk op de openbare ruimte en ondergrond alleen nog maar toenemen. Ruimte die cruciaal en noodzakelijk is
biodiversiteit, klimaat en circulariteit. De verwachting is dat het prijseffect merkbaar wordt in de nieuw aan te besteden onderhoudscontracten. Dit effect is niet
voor het groen en de bomen.
meegenomen in deze nota.
-TTTr;
"Ki
■v* V Yy*v» ļ ' HL,
(7. ĴL
'Mi
'MC&å.
átw
ät
,’tf , Ţ
* ŵ;' i
•/jýàįļ \ 'M'V
.jfeř
;V..;
'
•ra
»vv 1
V,
'ţi'ÄV
. ^ «itTT ,'İť.
M TOS ř
í-r . 4*
ŵsí
V.*' . j
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
51
3.6 Speelvoorzieningen
w, *
De assetgroep Speelvoorzieningen bestaat uit speelelementen met ondergronden verdeeld over bijna 1200 verblijfsplekken.
Opbouw areaal Ondergrondtype
Areaal (m2)
Tot het areaal horen alle speel-, sporttoestellen en
Sportveld
Totaal 75.288:
speelondergronden in de openbare ruimte die in beheer
Kunstgras groen, zand infill
39.454
staan op verblijfsplekken. De verblijfsplekken zijn
Kunstgras groen, rubber infill
35.834
zijn bij de gemeente. De speel- en sporttoestellen
dusdanig ingericht dat ze aansluiten op de behoefte van de gebruiker. Door de inrichting te variëren met
Valdempend
Totaal 125.743:
Kunstgras
73.182
verschillende elementen stimuleert het de Rotterdammer om meer en vaker naar buiten te gaan om te bewegen, te sporten of bewegen en te ontmoeten. Het areaal van
EPDM
15.771
Scherpzand
29.520
Schors
7.270
Overig Duinzand/speelzand (zandbak)
Totaal 2.829:
speelvoorzieningen is een zeer verouderd areaal. Het doel is om in de komende vier jaar, met uitvoeren van meer periodiek onderhoud en groot onderhoud, het areaal beschikbaar en veilig te houden, totdat de verblijfsplek ingepland is in de vervangingsopgave.
1.375
Grind/split
440
Jeu de Boules
1.014
Totaal ondergronden
203.860
Tabel: areaal Speelvoorzieningen ondergrond.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
52
Het huidige areaal aan speelplekken en speeltoestellen van de gemeente Rotterdam bestaat uit de volgende
Gebied
Verblijfsplekken
aantallen en soorten objecten.
Rotterdam Centrum
36
(stuks)
Overschie
51
Statische houten elementen
946
Feijenoord
116
Statische kunststof elementen
454
Prins Alexander
200
Rozenburg
62
Noord
84
IJsselmonde
129
Kralingen-Crooswijk
97
Pernis
19
Hillegersberg/Schiebroek
56
Charlois
104
Delfshaven
98
Hoogvliet
98
Hoek van Holland
52
Totaal
1.202
Assetgroep
Areaal
Statische elementen met een mix van RVS kunststof en/of
1838
aluminium Betonnen elementen
452
Dynamische elementen
2177
Interactieve elementen
10
Speelaanleidingen
263
Belijning
31
Ballenvangers
38
Totaal speel- en sporttoestellen
6.209
Tabel: areaal Speeivoorzieningen, spel en sporttoesteüen (peildatum 2022).
Het areaal speel- en sporttoesteüen is ingedeeid op
Tabel: aantai verbiijfspiekken per wijk
materiaalsoort en constructiesoort, omdat het onderhoud
(peiidatum november 2022).
en de levensduur hiervan verschilt. Onder het areaal speeltoestellen vaüen de assets met veelal de traditionele speeifuncties zoals schommelen, klimmen en glijden. Onder sporttoesteüen vaüen zowel de traditionele sporttoesteüen (zoals voetbaidoeien en basketbaipaien) als de nieuwe urban sporttoesteüen (zoals skate, calisthenics en freerun-eiementen). Naast de areaaiindeiing op toestei- en ondergrondniveau, spreken we ook vaak over verbiijfspiekken. Rotterdam kent momenteei 1202 verbiijfspiekken verdeeid over de heie stad, waar wordt gespeeid, wordt gesport en mensen eikaar ontmoeten.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
53
Kwaliteit areaal Het areaal aan speel- en sporttoestellen is aan het verouderen. Gemiddeld genomen is de technische
Leeftijd areaal
levensduur van het speelareaal 15 jaar. Zo gaan houten
60% is ouder dan 10 jaar.
speel- en sporttoestellen korter mee (10 jaar) dan roestvrijstalen toestellen (25 jaar). In 2017 bestond het
Areaal 2017
Areaal 2022
areaal voor 26% uit toestellen die ouder zijn dan 15 jaar. In 2022 is het verouderde speelareaal gegroeid met 1^. In totaal is nu ongeveer 37% van het speelareaal aan
277o
267
217
267
vervanging toe. De technische kwaliteit van het speelareaal wordt bepaald aan de hand van de volgende criteria; - Speelveiligheīd: Het areaal speeltoestellen voldoet aan de zorgplicht vanuit de vigerende
0-5jaar
6-10 jaar
11-15 jaar
>15 jaar
wet- en regelgeving, het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS) - Beschikbaarheid: Rotterdam gaat voor optimale beschikbaarheid van speelvoorzieningen en heeft hiervoor afspraken gemaakt met aannemers over de
Tabel: leeftijd areaal speelvoorzieningen.
doorlooptijd van onderhoud en reparaties.
raat!
KT:-
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
v* rt
54
SpeeLveiLigheid
De afgelopen 5 jaar is weL het aantal inspectiemeLdingen
De toetsing vindt plaats aan de hand van het jaarlijkse inspectieregime (WAS verplichting). De inspectie kent een aantal criteria namelijk waaraan het speeLareaaL
gegroeid. Met name de meldingen binnen de categorieën urgentie 4 en 5 zijn sterk toegenomen. In 2022 is ca 25% van het beschikbare onderhoudsbudget besteed aan het verhelpen van storingen. Door extra beschikbare middelen
wordt getoetst:
kan er meer periodiek en groot onderhoud uitgevoerd worden met aLs doeL storingsmeldingen te voorkomen. - Urgentie 1: Direct repareren vanwege de veiLigheids aspecten - Urgentie 2: Zeer dringend repareren vanwege de
Aantal meldingen speelvoorzieningen
veiLigheidsaspecten - Urgentie 3: Dringend repareren vanwege de veiLig heidsaspecten of staat van onderhoud
2000 1500
- Urgentie 4: In de toekomst repareren of de verwachting dat het toestel in de toekomst onderhoud nodig heeft, dan weL kleine beschadigingen, welke geen
1000 500 0 2017
risico's met zich meebrengen - Urgentie 5: Toestel is in orde, maar mogeLijke
2018
1
2019
2
2020
3
4
2021
2022R1
5
aanleiding tot preventief onderhoud - Geen meldingen: Volledige beschikbaarheid
TabeL: aantaL meLdingen speeLvoorzieningen.
Conclusie: Het overgrote deeL van het areaal Resultaten technische schouw
is veilig en beschikbaar. Slechts ^ van de
speelvoorzieningen
speelplekken scoort urgentie 1 en 2 bij de Laatste 1
meting. Toch zien we een toenemend aandeel
2
vanaf urgentie 3, wat betekent dat we op korte
3
termijn veeL onderhoud en reparaties kunnen verwachten. Omdat het college het belangrijk vindt
4
dat speeL- en sportvoorzieningen beschikbaar zijn
5
en blijven voor de Rotterdammer heeft het college
Volledig beschikbaar
extra middeLen beschikbaar gesteLd.
TabeL: technische schouw speelvoorzieningen.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
55
Opgave 2023-2027
Ontwikkelingen
Om het areaal in conditie te houden wordt er jaarlijks
Met het beheer en onderhoud aan de speelvoorzieningen
onderhoud uitgevoerd. Het uit te voeren onderhoud is te
dragen we bij aan verschillende transities en waarden.
verdelen in drie groepen:
Met verplaatsbare fitness- en bootcampvoorzieningen (Move-Fit) wordt bepaald of deze aansluiten bij behoefte
- Periodiek- en storīngsonderhoud: Uitvoeren van planbare jaarlijkse (onderhouds)werkzaamheden en oplossen van constateringen vanuit de diverse inspecties.
en gebruik. Bij succes kan een structurele sportplek met aansluitend aanbod worden geplaatst. In 2021 is er een sportautomaat in het Kralingse Bos geplaatst, waar gebruikers sportspullen kunnen gebruiken voor onder
- Groot onderhoud: gedeeltelijke vervangingen
andere crossfit. We zijn voornemens om meer tijdelijke,
aan toestellen en/of ondergronden, zoals toplagen of
verplaatsbare sportvoorzieningen in te zetten, om de
staanders.
variatie van sportvoorzieningen te bevorderen.
- Vervanging: het vervangen van elementen die aan het einde zijn van de technische levensduur, of dermate
Er wordt al jaren gebruik gemaakt van het speeldepot. Zo kunnen toestellen weer worden hergebruikt op een andere
beschadigd dat repareren geen optie is.
plek. Dit is een belangrijk middel om de levensduur van toestellen en verblijfsplekken te verlengen.
Het jaarlijks budget voor de asset Speelvoorzieningen is als volgt verdeeld over de verschillende
natuurlijke en kunstmatige ondergronden, waarbij deze
onderhoudsbehoeftes:
Budget Speelvoorzieningen
Er zijn in 2021 een aantal pilots gestart m.b.t. verschillende beoordeeld worden op beheer(kosten) en impact op
Budget per jaar (mln.)
klimaatadaptatie en circulariteit. Met de resultaten van deze pilot willen wij een beter te beheren en duurzamer speelareaal ontwikkelen.
Onderhoud (exploitatie)
5,3
Vervanging (investeringen)
5,8
Totaal
11,1
Behalve op wensen uit de buurt, zet de gemeente Rotterdam ook in op 'inclusie' zodat alle Rotterdammers kunnen participeren en mee kunnen doen in het spel en
Tabel: budget Speelvoorzieningen.
de ontmoeting in de buurt. Door oog te hebben voor mensen met een beperking, creëert de gemeente Rotterdam een inclusievere stad
Het jaarlijks budget in de begroting 2023 was
waarin iedereen mee kan doen. Dit is bekrachtigd met de
3,4 mln euro. Het college heeft het jaarlijkse tekort van 1,9
ondertekening van het SamenSpeelakkoord, een landelijk
mln euro in de Voorjaarsnota 2023 toegekend.
initiatief om speelvoorzieningen toegankelijker te maken voor kinderen met een beperking.
Specificatie gap
(mln euro/
Speelvoorzieningen
jaar)
1. Toenemend storīngsonderhoud
0,7
2. Benodigd groot onderhoud
1,0
3. Benodigd periodiek onderhoud
0,2
Totaal
1,9
Tabel: specificatie gap Speelvoorzieningen.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
56
3.7 Oppervlaktewater
i^r ï? -
• Aŵŕ*
'Ŵ’
De assetgroep Oppervlaktewater bestaat uit beschoeiingen, duikers, stuwen en water gangen. De overige waterassets vallen onder de assetgroep Riolering die niet is opgenomen in deze Nota Kapitaalgoederen maar wel in het Gemeentelijk rioleringsplan (GRP.)
Opbouw areaal Het huidige areaal aan oppervlaktewater van de gemeente Rotterdam bestaat uit de volgende aantallen en
Rotterdam heeft als deltastad een uitgebreid watersysteem met veel verschillende typen water binnen haar grenzen. Niet alleen de rivieren de Nieuwe Maas,
soorten objecten.
de Rotte en de Schie, maar ook singels en plassen, zoals de Kralingse Plas. Het oppervlaktewater is van groot
Oppervlaktewater
belang voor de afvoer van hemelwater. De assetgroep
Hoofdwatergangen
140 km
Overige watergangen
250 km
Oeverbescherming
700 km
Duikers
2072 stuks
Oppervlaktewater bestaat uit watergangen, duikers en oeverbescherming. Deze assets dragen bij aan de instandhouding van een weerbare waterhuishouding Een drietal waterschappen is verantwoordelijk voor waterkwaliteit en waterkwantiteit op het Rotterdamse
Tabei: areaai Oppervlaktewater (peildatum 2022).
grondgebied. Maar ook de gemeente Rotterdam heeft een taak in het onderhoud van een groot deel van het oppervlaktewater In nauwe samenwerking met deze waterschappen is een strategie voor de wateropgaven uitgewerkt in (de herijking van) Waterplan 2. Het onderhoud van het oppervlaktewater is vastgesteld in de vigerende wet- en regelgeving en het assetmanagementplan (oppervlakte)water.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
57
Kwaliteit areaal Watergangen
Conclusie: Op dit moment functioneert
De waterschappen zijn het bevoegd gezag voor het
95% van de duikers goed. Dit komt doordat
oppervlaktewater. In haar legger vermeldt een waterschap
duikers regelmatig worden geïnspecteerd en
wie onderhoudsplichtig is voor een watergang en
onderhouden. Ca 700 duikers zijn ouder dan vijftig
aan welke eisen deze moet voldoen. In de legger
jaar. Deze hoeven niet direct vervangen te worden,
wordt onderscheid gemaakt tussen hoofd- en overige
maar hebben wel extra aandacht en onderhoud
watergangen. Voor de laatste soort heeft de gemeente
nodig. Er zijn in 2023 voldoende financiële
Rotterdam een onderhoudsplicht. Door periodiek
middelen beschikbaar om aan de berekende
onderhoud in de vorm van baggeren, maaien, krozen en
exploitatiebehoefte te voldoen
vuilvissen zorgen we ervoor dat deze watergangen aan de gestelde eisen voldoen. Het waterschap controleert met schouwen of aan de eisen wordt voldaan.
Conclusie: Door het consequent uitvoeren
Voldoet
9570
Verminderd functioneren5
57
Tabel: kwaliteit schouw duikers (peildatum 2022).
van baggeronderhoud is er op dit moment geen baggerachterstand in de gemeentelijke
Oeverbescherming
watergangen. Dit geldt ook voor het (maai)
Oeverbescherming gaat afkalven tegen, remt
onderhoud van de watergangen. Naast de
golfkrachten en andere invloeden die de stabiliteit van
onderhoudsplicht streeft Rotterdam naar het
de waterkant in gevaar brengen. Een deel van het areaal
toevoegen van waarde aan openbare ruimte.
van de Rotterdamse oeverbescherming voldoet niet
In het kader van het circulair en duurzaam
aan de kwaliteitseisen. De onderstaande tabel toont de
omgaan met reststromen wordt sinds 2020 op
percentages van het areaal dat goed, matig of slecht is.
verschillende plekken in de stad bagger op de kant
Matige kwaliteit oeverbescherming voldoet nog, maar
verwerkt, in plaats van het af te voeren naar een
de verwachting is dat op korte termijn deze kwaliteit
verwerkingslocatie.
verschuift richting de kwaliteit 'slecht'. De aanleg van natuurvriendelijke oevers heeft een positieve invloed
Duikers
op de kwaliteit van de leefomgeving en de biodiversiteit.
Naast de watergangen beheert Rotterdam ook de duikers, die de verbinding vormen tussen verschillende
Conclusie: De komende jaren vervangen we
watergangen. Om de doorstroming van water te
oeverbescherming van slechte of matige kwaliteit.
garanderen worden de duikers indien nodig gereinigd. Een slechte doorstroming heeft namelijk een negatieve invloed op zowel de waterkwaliteit als -kwantiteit. De
Waar mogelijk vormen we om naar natuurvriendelijke oevers. Dit levert een significante bijdrage aan de verbetering van de biodiversiteit in de stad.
duikers worden geïnspecteerd om inzicht te verkrijgen in hun constructieve en functionele staat. Op basis van de inspectieresultaten wordt onderhoud of vervanging uitgevoerd. In overleg met de waterschappen, worden sinds 2022 baggerschotten toegepast om de functionaliteit van de duikers te optimaliseren.
Voldoet goed
777
Voldoet matig
87
Voldoet slecht
157
Tabel: kwaliteit oeverbescherming in overige watergangen (peildatum september 2022).
5
Verminderd functioneren betekent niet dat een duiker vervangen hoeft te worden, maar dat het reinigen van de duiker ook kan volstaan.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
58
Opgave 2023-2027
Vervangingsinvesteringen
Duikers en/of oeverbescherming die een
- Het vervangen van duikers en oeverbescherming met
onderhoudsbehoefte hebben, worden zoveel mogelijk meegenomen in integrale projecten in de openbare ruimte. Wanneer een integrale aanpak niet mogelijk is,
een onderhoudsbehoefte; - Het vervangen of herstellen van stuwen naar aanleiding van storingsmeldingen.
overwegen we de duikers en oeverbescherming per stuk te vervangen.
Budget Het benodigde exploitatiebudget in deze Nota
Budget Oppervlaktewater
Kapitaalgoederen valt hoger uit dan in de vorige
per jaar (mln.)
nota. Dat komt door het nieuwe onderhoudscontract Watergangen (maaien, krozen, vuilvissen), een toename
Onderhoud (exploitatie)
5,5
Vervanging (investeringen)
4,1
Totaal
9,6
aan baggervolume in deze periode en een nieuw contract voor het baggeren van de watergangen. Het benodigde investeringsbudget is evenals het exploitatiebudget gestegen ten opzichte van de vorige Nota Kapitaalgoederen. Dit heeft vooral te maken met de investering in het vervangen van oeverbescherming of omvorming daarvan naar natuurvriendelijke oevers. Ook is er een kleine toename in de vervanging van duikers en stuwen.
Tabel: budget Oppervlaktewater.
Ontwikkelingen Om bij te dragen aan belangrijke transities zoals circulariteit, biodiversiteit en slim (efficiënter en
Beheer en onderhoud en vervangingsinvesteringen
effectiever) beheer met data zijn er vier belangrijke
zijn beide nodig om de kwaliteit en de omvang van
ontwikkelingen binnen de assetgroep Oppervlaktewater:
onze assets in stand te houden. In 2024 zal gestart worden met doorlopende inspecties en met het vervangen van objecten (duikers, oeverbescherming en natuurvriendelijke oevers). In onderstaand overzicht staat hoe het huidige budget wordt besteed aan elk type werkzaamheden.
Periodiek en storīngsonderhoud
- Het circulair omgaan met baggerspecie, zodat niet alle baggerspecie hoeft te worden afgevoerd. Een deel kan worden verwerkt ter plaatse op de kant. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar andere circulaire oplossingen (Circulair Bagger Consortium) - De omvorming van harde oevers naar meer natuurvriendelijke oevers; - De inzet van innovatieve inspectiemethodes, zoals
- Het baggeren van de watergangen om daarmee te
(varende) drone-inspectie van de verschillende assets;
voldoen aan de eisen van het waterschap; - Het beter vastleggen van data over baggeraanwas - Het maaien, krozen en vuilvissen van de watergangen; - Het correctief reinigen van duikers om de doorstroming
om vervolgens te gebruiken voor het toepassen van risicogestuurd beheer.
te herstellen (storingsonderhoud); - Storingen en aanschrijvingen van het waterschap oplossen voor zover deze niet leiden tot vervanging of investering; - Het informeren van de bewoners/gebruikers wanneer sprake is van blauwalg bij officiële zwemwaterlocaties.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
59
3.8 Verkeersinstallatĩes
0ĶŞ
«▼ÅTÄTi
ìerŵ'
är'-ľ
•-..
De assetgroep Verkeersinstallatĩes bestaat uit de verkeersregelinstallaties, verkeerscamera's, parkeergeleidingsborden, dynamische routeinformatiepanelen, radars, laadpalen en -pleinen en een digitaal platform voor verkeersmanagement.
Opbouw areaal Het huidige areaal aan verkeersinstallaties bestaat uit de volgende aantallen en soorten objecten.
Assetgroep Verkeersregelinstallaties (VRI's) Camera's Borden bij garages/ Parkeergeleiding Dynamisch Route-informatiepaneel (DRIP's)
Aantal 270 69 264
43
Radars
80
MobiMaestro
1
Kwaliteitscentrale
1
Laadpalen
1.240
Laadpleinen
5
Tabel: areaal Verkeersinstallaties (peildatum 2022).
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
60
Kwaliteit areaal De gemeente hanteert een technische levensduur van vijftien jaar voor een verkeersinstallatie. Enkele objecten hebben een kortere levensduur. Daarnaast kunnen installaties ook eerder worden vervangen vanwege nieuwe eisen of technologische ontwikkelingen. Hierdoor
weggebruiker communicerende systemen. Dit zijn nieuwe ontwikkelingen die de komende jaren verder zullen worden ingevoerd. Of de ophogingen van de laatste jaren toereikend zijn om de ontwikkelingen helemaal te kunnen volgen, is nog niet helemaal duidelijk.
werken we aan de transitie naar meer systemen en meer
In de toekomst zal het aantal van laadpalen (en wellicht
onderling en met de weggebruikers communicerende
laadpleinen) aanzienlijk toenemen. Aangezien dit door de
systemen.
markt wordt opgepakt worden ze kostenneutraal beheerd, onderhouden en vervangen.
Conclusie: De conditie van de verkeerslichten is
Budget
in het algemeen goed en wordt via het technisch
Budget Verkeersinstallaties(*)
onderhoud op peil gehouden. Bij het technisch
per jaar (mln.)
onderhoud wordt ook gekeken of de installaties er nog voldoende uitzien voor hun taak, zodat
Onderhoud (exploitatie)
3,7
Vervanging (investeringen)
7,1
Totaal
10,8
bijvoorbeeld de verkeerslantaarns nog voldoende zichtbaar zijn. Er zijn voldoende financiële middelen beschikbaar om aan de berekende exploitatiebehoefte te voldoen.
Opgave 2023-2027
Tabel: budget Verkeersinstallaties. *
Om het areaal in optimale conditie te houden is er jaarlijks onderhoud nodig en vernieuwen van assets bij het bereiken van einde levensduur.
Radars, MobiMaestro en de kwaliteitscentrale worden gezien het bedrag (minder dan C 100.000) vervangen vanuit exploitatie.
*
Laadpalen en laadpleinen worden een-op-een vervangen aan het einde van de levensduur, dat is na tien jaar. Deze kosten zijn niet meegnomen in deze tabel.
Voor de periode 2023-2027 bedraagt de investeringsbehoefte C 7,1 miljoen. Dit is nodig voor de vervanging van de VRI's, bewegwijzering, drip's, modems en camera's.
Ontwikkelingen De verkeersinstallaties zorgen ervoor dat de capaciteit
Voor onderhoud van de installaties is jaarlijks C 3,7 mln. nodig. In dit bedrag zit het preventief en correctief onderhoud om de assets werkend te houden. Verder worden diensten gefinancierd om reistijd- en monitoringgegevens van het verkeer in Rotterdam te verkrijgen en daarmee verkeersmanagement uit te kunnen voeren. Uit de exploitatiekosten worden ook kosten voor communicatie en energie gefinancierd. In het
van het wegennet goed wordt benut. Afhankelijk van de beleidskeuzes, kunnen doelgroepen zoals fietsers, voetgangers en openbaar vervoer extra worden bevoordeeld. De installaties kunnen op afstand worden aangestuurd en bijgesteld. In de toekomst zullen de systemen over en weer kunnen communiceren met de weggebruikers. Dit stelt strenge eisen aan de privacy en security.
budget is rekening gehouden met de transitie naar meer systemen en meer onderling en met de
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
61
3.9 Openbare verlichting
De assetgroep Openbare verlichting bestaat uit lichtmasten met armaturen, grondspots, elektriciteitskasten, telemanagement, wegwijzers met verlichting en klokken. De straatverlichting wordt momenteel vervangen door LED en daarbij wordt ook 'slimme verlichting' toegepast.
Deze nieuwe verlichting is op afstand aan te sturen
Assetgroep
Aantal (stuks)
Armaturen
106.900
en biedt allerlei 'slimme' mogelijkheden. Zoals het dimmen van verlichting 's nachts. Zo besparen we extra energie en geld. Er is al meer dan tweederde van de
Lichtmasten
94.000
straatverlichting, ruim 60.000 lampen, vervangen door
Grondspots (sierverlichting)
2.000
de straatverlichting vervangt door LED en daarbij ook de
Elektriciteitskast voor eigen
40
Wegwijzers met verlichting
542
Wegwijzers zonder verlichting
1.631
Portalen voor wegwijzers
43
(historische) klokken
97
LED. Rotterdam is de eerste grote stad die op grote schaal
slimme verlichting' toepast.
Tabel: areaal Openbare verlichting
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
62
Verlichting draagt in belangrijke mate bij aan (het gevoel
zijn verschiiiende maatregeien genomen om de instaiiatie
van) (sociale) veiligheid. Wetteiijk gezien is er geen
veiliger te maken: dubbel isoleren van de lichtmasten/
verplichting om wegen, parken en pleinen te verlichten.
armaturen en aanstelling van een verantwoordelijke voor
Doet een gemeente - zoals Rotterdam - dat wei, dan is er
de elektrische installaties van de openbare verlichting.
de Nederlandse Praktijkrichtlijn (NPR). Het beleid van de Openbare verlichting in Rotterdam is
Conclusie: In 2022 is het programma Vervanging
vormgegeven in het bestuurlijk vastgesteide Lichtplan
Lichtmasten opgestart. Het programma wil binnen
Rotterdam 2011. Uitgangspunten:
tien jaar alle lichtmasten uit de jaren '70 en '80 vervangen. Hierdoor is in 2030 al het achterstallig
- Zorg voor betere beeldkwaliteit, door ontwikkeling en toepassing van de Rotterdamse Stiji; - Zorg voor efficiënt beheer door standaardisering van het iichtmeubiiair; - Bijdrage leveren in het terugbrengen van het
onderhoud weggewerkt en kan de vervanging van lichtmasten plaatsvinden volgens het reguliere onderhoudsplan. Er zijn in 2023 voldoende financiële middelen beschikbaar om aan de berekende exploitatiebehoefte te voldoen.
energieverbruik en toepassen van technologische innovaties. De technische levensduur voor masten is 40 jaar. Voor
Kwaliteit areaal Afgesproken is dat tenminste 95^. van alle verlichting in
armaturen geldt een technische levensduur van 20 jaar. De opbouw van het areaal lichtmasten in leeftijd is als volgt:
Rotterdam moet branden. Bij 100^. betekent dit dat er nooit iets kan uitvallen. Als er uitval is, wordt dit meestal
Leeftijd lichtmasten
door een kabelstoring veroorzaakt. Binnen een paar jaar is alle verlichting voorzien van LED en telemetrie. Hierdoor
2010-heden
geeft een armatuur bij een defect zelf een storingsmelding door. Het afgelopen jaar is een onderhoud
29/
26/
1990-2000
managementsysteem aanbesteed. Met dit systeem wordt een groot deel van het storingssysteem geautomatiseerd. Zo zijn we minder afhankelijk van meldingen van inwoners
2000-2010
14/ 13/
1980-1990 1970-1980
en kunnen storingen eerder worden opgelost. Een significant deel van het Rotterdamse lichtnet voldeed - na de wetswijziging in 1998 - niet aan de NEN 1010. Er
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
Tabel: leeftijd lichtmasten.
63
Opgave 2023-2027 ĽED-transitīe
Budget Budget Openbare verLichting
per jaar (mLn.)
Met het toenemen van het areaal aan Ledvertichting neemt de omvang van het periodiek vervangen van
Onderhoud (expLoitatie)
6,3
Vervanging (investeringen)
8,1
TotaaL
14,4
Lampen af. LedverLichting heeft een Levensduur van 20 jaar. Andere Lampen hebben een Levensduur van 2 tot 6 jaar, afhankeLijk van het type. In 2020 is het LED- vervangingsprogramma opgestart. De doeLsteLLing van het programma is het verminderen van energieverbruik van openbare verLichting in
TabeL: budget Openbare verLichting.
Rotterdam. Dit wordt gedaan door in 6 jaar (2020-2025)
Toekomstige ontwikkelingen
aLLe openbare verLichting naar LED om te bouwen en daarnaast teLemanagement toe te passen.
Lichtmasten hebben een gunstige invLoed op de ontwikkeLing van de Smart City. In Rotterdam hebben
Dit project draagt bij aan zoweL het reduceren van
de Lichtmasten aLLeen eLektriciteit nodig in de avond
de CO2-uitstoot in Rotterdam aLs het bereiken van
en nacht. Voor de ontwikkeLing van een digitaLe stad is
de LandeLijke kLimaatdoeLsteLLingen. ALs een van de
het noodzakeLijk om ook overdag eLektriciteit op deze
grootste gebruikers van eLectriciteit is de openbare
Locaties te hebben. Op zeer korte termijn is dit beLangrijk
verLichting onderwerp in de CO2 prestatieLadder.
voor aLLe camera's die in de openbare ruimte nodig zijn.
Hierin is beschreven dat de openbare verLichting 50%
Op iets Langere termijn hebben sensoren, antennes (5G)
minder energie gaat gebruiken dan in 2013 (start
en andere eLektrische apparaten constante voeding
energie-akkoord). De voortgang wordt eLk haLf jaar
nodig. Deze ontwikkeLingen vaLLen buiten het terrein van
gemonitord. Dit scheeLt bijna 7 mLn. kWh aan opwekking.
de openbare verLichting, waarvan de primaire taak, het
In 2025 zuLLen vrijweL aLLe armaturen vervangen zijn door
verLichten van de openbare ruimte is.
LED-armaturen. In 2022 zijn ruim 60.000 armaturen
Aan het in bezit hebben van eLektrische apparatuur in de
voorzien van LED, dat is 56% van aLLe armaturen.
openbare ruimte zijn strenge veiLigheidseisen gesteLd.
Onderhoud Management Systeem (OMS)
Dit is nog niet voor aLLe apparatuur goed geregeLd. De afgeLopen jaren zijn aLLe randvoorwaarden in beeLd
In 2022 is een onderhoud managementsysteem
gebracht en is de zogenaamde CENT-R ontwikkeLd. Dit is
aanbesteed, dat het geheLe onderhoudsproces
een moduLaire en circuLaire asset die kan voorzien in aLLe
automatiseert. Zo is een groot deeL voorzien van
eLektrische toepassingen in de openbare ruimte, incLusief
teLemetrie. StoringsafhandeLing kan hierdoor efficiënter
aLLe regeLgeving die hierop van toepassing is. Deze asset is
gebeuren waardoor de hogere kosten voor personeeL
in eerste instantie nodig om de huidige aansLuitingen van
enigszins gecompenseerd kunnen worden. Een deeL van het budget voor onderhoud, bestaat uit inkomsten van recLame aan Lichtmasten.
bestaande camera's voLgens vigerende wetgeving aan te passen en veiLig te maken. In tweede instantie dient het om de stad gereed te maken voor een digitaLe stad. Bijkomend voordeeL is dat het zorgt voor harmonie in de openbare ruimte. Het straatbeeLd is niet rommeLig en het eLektrische beheer is eenduidig. Daarbij is de samenwerking met de afdeLing mobiLiteit beLangrijk. Hier is draagvLak voor het verder ontwikkeLen van de CENT-R aanwezig.
Vervolgopgave Het doorontwikkelen van de assetgroep Openbare verlichting Het in beeLd brengen van het effect van digitaLiseren en eLektrifìceren op de doorontwikkeLing van de assetgroep Openbare verLichting naar een assetgroep van de ELektrische instaLLaties.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
64
Risico's Vanwege de langlopende periode van het mastenvervan-
overeen met de kosten uit de vorige contracten. De
gingsprogramma en de LED-transitie, is het kostenverioop
verwachting is dat de eventuele kostenverhogingen door
moeilijk in te schatten. Vooralsnog lijken de kosten in de
extra vuile grondonderzoek, wegafsiuitingen enz. enigszins
pas te lopen met de prognoses. In 2023 is er een nieuw
gecompenseerd kunnen worden door het automatiseren
meerjarig onderhouds- en projectencontract en iichtmas-
van het onderhoudsproces.
tencontract aanbesteed. De kosten hiervan komen
«A. dviŕV'
ACHT.
t ‘li.
'v jd
I
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
*-.ľ"
65
3.10 Parkeervoorzieningen -.. - - .
'* 7 Ww*
'Tv.
"O.T". v
; . Vįi -
ss
•.y-.-V
■■517!
' S /V "-ÄŚŴ
— -V
HOME OFCMFĨERS
■n De assetgroep Parkeervoorzieningen bestaat uit de technische voorzieningen voor het (betaald) parkeren van auto's en fietsen in de openbare ruimte, overdekt en inpandig. De scanapparatuur, dus de scanbox op de scanauto, valt ook onder deze assetgroep.