[23bb004239] Bijlage 2 behorende bij 23bb004237 over Uitvoeringsagenda Biodiversiteit 2023 - 2027

Rotterdam, een rijke stadsnatuur ’ -

‘

v

»'W

ŭ ;!M|

» IT

1

''i

to .-L ŴfiŞ-

SiffS^ES

Uitvoeringsagenda 2023-2027 Gemeente Rotterdam

ínhoud Voorwoord Samenvatting Uitvoeringsagenda 2023-2027 Biodiversiteitskader als werkwijze

4 6 8

4. Verankeren

32

4.1 Landelijk en strategisch

32

4.2 Tactisch en operationeel

33

4.2.1 Aan de slag met concrete maatregelen

33

4.2.2 Soortenmanagementplan

34

4.2.3 Goed beheer is de basis voor verandering

34

4.3 Mijlpalen verankeren

34

1.

Drie sporen naar een zichtbaar biodivers Rotterdam

10

Interview Eva Bes van De Kas

36

2.

Biodiversiteit inpassen en agenderen

12

5.

Financiën

38

2.1 Een integraal programma voor 2022-2026

12

2.2 Biodiversiteit behouden en vergroten met beheer

14

Interview Sjef Jansen - Bijenlandschap

16

6.

2.3 Bouwen en gebiedsontwikkeling

18

Interview Onno Dwars - BallastNedam

20

2.4 Mijlpalen inpassen en agenderen

22

3.

24

Monitoren à sturen

3.1 Monitoren flora en fauna Rotterdam

25

Interview Annelot Esbeukman - Meetnet

28

3.2 Sturen op ambitie

30

3.3 Mijlpalen monitoren en sturen

35

Bijlagen

40

6.1 Telos-monitor

40

6.2 Woordenlijst

42

Gemeente Rotterdam

Voorwoord Biodiversiteit klinkt binnen de stedelijke context misschien als een wat onwennig begrip. Maar niets is minder waar! Ook in een grote stad als Rotterdam is er veel groen in de wijken en de parken.

Voor de toekomstige generaties is het belangrijk

op volle vaart mee door. Samen met onze partners

om de biodiversiteit in Rotterdam te behouden en

in de stad. Makkelijk is het allerminst, want we zien

te versterken. Zo draagt meer groen bijvoorbeeld bij

dat de urgentie toeneemt. Maar met de juiste keuzes

aan meer verkoeling op hete dagen. Een gezonde

kunnen we het tij keren en de biodiversiteit van

bodem houdt meer water vast en beperkt hinder

Rotterdam waarborgen!

door regenval. Ook al is de publieke ruimte in de stad schaars - niet in de laatste plaats door voornoemde

Vincent Karremans

uitdagingen - toch bestaat er voldoende potentie

Portefeuille Handhaving, Buitenruimte en Mobiliteit

voor meer veerkrachtig groen en gezonde wateren.

BUSES

In de stad zijn bomen, struiken, grasvegetatie, groene gevels en daken, onverharde bodem en wadi's, vijvers, sloten en natuurvriendelijke oevers

Daarnaast ligt de stad aan een indrukwekkende

belangrijke elementen. Daarnaast is het een

rivierdelta. Deze natuurlijke factoren maken de

specifieke ambitie van het college om de komende

stad tot een aangename en leefbare plek om te

jaren 40 hectare bijenlandschap te realiseren. Veelal

wonen. En het koesteren van deze natuur wordt

ter vervanging van relatief saaie en onbenutte

steeds belangrijker. De flora en fauna in de stad

bermen.

(en daarbuiten) staan namelijk onder grote druk. De uitdagingen van onze tijd - zoals de

Dit zijn allemaal elementen met toegevoegde waarde

woningbouw, de infrastructuur, de energietransitie

voor de biodiversiteit. Elementen die de stad leefbaar

en de klimaatadaptatie - doen namelijk een groot

houden. Voor mens, dier en plant.

ŗ?3īĩïl3Jj

-Sir;.

,.'

jįÉËáįį*

L- Įrr ;ï* J-

i 'îĽj mul II

;

-

beroep op de bodem. Dezelfde bodem waarvan ook de flora en fauna afhankelijk zijn. Als gevolg

De afgelopen jaren heeft de gemeente Rotterdam

zijn de afgelopen jaren veel plant- en diersoorten

zich ingespannen om die essentiële biodiversiteit

in en rondom de stad verdwenen.

te verbeteren. Met de plannen uit deze uitvoeringsagenda gaan we daar de komende jaren

4

Juni 2023

Uitvoeringsagenda 2023-2027

5

Samenvatting Uitvoeringsagenda 2023-2027 Monitoren en sturen

Verankeren

Groen Agenda

Monitoren

" Toolbox (Natuurinclusief Rotterdam(NiR)

* Uitrol biodiversiteit in de rode en oranje NIK door:

* Jaarlijks meetnet uitvoeren.

Inpassen en agenderen We werken op basis van het biodiversiteitskader. Een kader dat richting geeft aan

Dat doen we door de komende 5 jaar aan de slag te gaan op 3 sporen:

de ambities van de stad en aan de inpassing van ecologie en benodigde diversiteit

1.

Inpassen en agenderen;

bij het beheren, inrichten en ontwikkelen van de stad.

2.

Monitoren effecten en sturen op toekomstbeeld;

3.

Verankeren.

Tot 2030 ligt de nadruk op het behouden van de groene en blauwe structuren waar het redelijk tot goed gaat en op het verbeteren van de structuren waar het niet

Hiernaast de samenvatting van de mijlpalen op de 3 sporen en in de bijhorende

goed gaat. Zo werken we stap voor stap toe naar een natuurinclusieve stad. We

hoofdstukken een verdieping op de inhoud en achtergrondinformatie.

* Een stadsbreed Soortenmanagementplan

* 1-op-1 aanhaken bij 50 klimaatadaptieve projecten.

* Citizen Science uitwerken en uitvoeren.

Sturen op ambitie * Visie Natuurinclusieve stad 2050 verbeeld.

* Biodiversiteit in aanbestedingen als eis

* 20 hectare vergroenen. * 15 pleinen

* Ambitiekaart ecologisch groenblauwe

* Grote groen en blauwe opgaven.

monitoren flora en fauna structureel om te beoordelen of de genomen maatregelen (het gewenste) effect hebben. En maken steeds preciezer wat een Basiskwaliteit

Beheer

Natuur inhoudt in de verschillende delen van de ecologische structuur en in de

* 40 hectare bijenlandschap.

kernbiotopen.

ontsluiten en uitrollen.

structuur en kernbiotopen(inclusief BKN toelichting) .

(SMP). meenemen, zoals groenaanbesteding openbare ruimte. * Mogelijkheden van Omgevingsprogramma verkennen

* Opgaven- en kansenkaart 2030-2050.

* Beschoeiing vervangen door natuurvriendelijke oevers P3F gr-Ţ’

iC |ļC

piTTl

P

Ķ7Į

!p

•t .

ís

Ontwikkelen

r.

* Toolbox natuurinclusief Rotterdam opgenomen in de vuistregels.

īí

įľį

Ľ H !ľ E'iiļ" ţ EJJE H ! u

sV. . f

* Natuurinclusief Bouwen(NIB) en biodiversiteit max. gestimuleerd in ambitiedocument, Nota van Uitgangspunten(NvU), Tenders bij(bouw-) ontwikkelingen.

f -

siaSS

hl C *

.gpąiKKvfpi ţMHŖPX ĴS«K

Agenderen * 2-jaarlijks een symposium met partners. .

V/ M

;-V T--'.

7

'

* Betrokkenheid Rotterdammers Bijenlandschap vergroten. * Informatie-(borden) over bijenlandschap. * Samenwerken met initiatieven in de wijk, publieksplatform, groen-010 , Opzoomermee,

; ľ-‘

6

Juni 2023

enz.

* v A.

ìġàăžFiguur 1. Samenvatting mijlpalen

Uitvoeringsagenda 2023-2027

7

Biodiversiteitskader als werkwijze energie- en grondstoffentransitie, klimaatadaptatie,

in alle kernbiotopen3 waar mogelijk en uitbreiden

De Rotterdamse biodiversiteitsambities worden

aan bij opgaven als de energietransitie, circulaire

Met als integrale ambitie om te bouwen aan een

de mobiliteitstransitie en de bouw van extra

en verbinden van groene en blauwe ecologische

vertaald naar een concrete werkwijze om daarmee

groene stromen, de mobiliteitstransitie en de

'Resilient City: een klimaatadaptieve, gezonde

woningen. Tot nu toe leggen flora en fauna het vaak af

structuren.

ecologie integraal mee te nemen in het ontwikkelen,

woningbouwopgave samen met partners in de stad.

groene stad'.

tegen deze ontwikkelingen. Rotterdamse biodiversiteitsambities voor de

geen projecten, maar in geplande projecten passen

Maar een vitale stadsnatuur is een basisvoorwaarde

komende decennia zijn:

we maatregelen ter bevordering van de

voor het menselijk leven in de stad.

" 2030: De kwaliteit van de ecologische

biodiversiteit in.

Op mondiaal, Europees, landelijk en provinciaal

(hoofd)structuur behouden in de groene gebieden

niveau wordt het belang van het verbeteren

op de Natuurindicatiekaart en de ecologische

Diversiteit is daarbij het basisprincipe en de

van de biodiversiteit onderkent. Verschillende biodiversiteits-strategieën en wet- en regelgeving

hoofdstructuur verbeteren in de rode en oranje

werkwijze bestaat uit drie onderdelen: 1. Randvoorwaarden van de ecologie (voedsel,

zijn opgesteld om de biodiversiteit in plaats van te

Met het Biodiversiteitskader beschrijven we de ambities voor biodiversiteit voor de komende jaren en benoemen we de werkwijze om ecologie te integreren in het ontwikkelen, inrichten en beheren van Rotterdam. Zonder natuur is er geen leven in de stad. Een biodiverse stad is de basis voor een gezonde, veerkrachtige stad. Het levert ons frisse lucht, schoon (drink-)water, verkoeling, wateropname, bescherming tegen plagen, bestuiving (van wilde planten en ons voedsel). Ook nodigt een groene stad uit tot recreatie en bewegen. Overal loopt de natuurkwaliteit en de biodiversiteit terug, ook in Rotterdam. De druk op de ruimte is groot. Er is steeds meer ruimte nodig voor een groeiende bevolking en oplossingen voor de 1. Uitleg Telos-monitorstaat in bijlage 1 2. uit Agenda Natuurinclusief 1.0

8

Juni 2023

inrichten en beheren van de stad. We starten zelf

verliezen weer te behouden en verbeteren. Maar voor een stad als Rotterdam is er meer nodig. Volgens de Telos-monitor scoort Rotterdam het slechts van de Nederlandse steden als het gaat om ecologisch kapitaal. 1Om deze trend te keren kiest Rotterdam hetzelfde doel voor 2050 als het Nederlandse kabinet: 'in 2050 is het werken met in plaats van

gebieden op de Natuurindicatiekaart.

de stad eventueel kan verschillen). " 2050: Rotterdam Natuurinclusief: Rotterdam heeft een robuust en vitaal ecologische water- en

tegen de natuur normaal.'2

groenstructuur. Vliegende, kruipende fauna en

De afgelopen jaren is hard gewerkt om het belang

netwerk, zowel binnen de gemeente als in de

van biodiversiteit in Rotterdam te agenderen. Biodiversiteit behouden en verbeteren is echter een transitie en vraagt een lange adem. Het biodiversiteitskader geeft een verdere uitwerking aan de doelen uit de Omgevingsvisie. En de komende jaren structureel te werken aan: behouden wat er is, verbeteren en versterken van de biodiversiteit

omstandigheden voor flora en fauna om zichte

kernbiotopen en ecologische (hoofd)structuren basiskwaliteit betekent en hoe deze per locatie in

zoet- Ã zoutwaterfauna heeft een verbonden regio. Waar nodig (door ruimtegebrek in de stad), is rondom de stad robuust groen gecreëerd voor mens en dier, om de doelstellingen uit deze agenda te behalen. Wat Rotterdam Natuurinclusief betekent ten opzichte van een Basiskwaliteit Natuur, wordt in de Uitvoeringsagenda 2023-2027

** n 'M - .J.ŗ.‘

veiligheid, verbinding, verblijf) zijn de ideale

" 2040: Basiskwaliteit Natuur in alle Rotterdamse (nader in detail uit te werken wat deze

h 1 ü [jij

3.

İ H į j J lil A

Creëren van kernbiotopen; Behouden en verbeteren van ecologische verbindingen.

Vervolgens nemen we passende maatregelen waarbij

pMí-MS • ~ ia Ml 'įfc»’- n ř. mj_H ļġj

vestigen, handhaven en uitbreiden; 2.

TrTüļi

Sĵìļpiďu

įļjf î.'.i -

-

E 1 h ĨWm íî s I E I llijăļ ïk 1 “ '«.i 1^15232 ii ű n V" g~;l*ļhļ *jï Wţ »|HļlU jg m i ii a | B ft |I S' mm î '*J- sŭ ŵ* -fff-' m \ | SLjh,*B:tì

Ak ~İ*į,

de natuur geïntegreerd wordt bij het ontwikkelen, inrichten en beheren van de stad. We gebruiken hiervoor de 'toolbox Natuurinclusief Rotterdam'. We monitoren de effecten van onze inspanningen en sturen waar nodig onze ambities en inspanningen bij. Dit doen we niet alleen. We werken hierbij nauw samen met andere Rotterdamse opgaven die van invloed zijn op de biodiversiteit. We sluiten

verder uitgewerkt. 3. Een kernbiotoop is een verzameling van biotopen die gezamenlijk karakteristiek zijn voor een deel van de stad. Rotterdam is ingedeeld in 20 kernbiotopen, waarop de ontwikkeling van middelen als onder andere de toolbox en het meetnet is gestoeld. Bij de ontwikkeling van de kernbiotopen is zoveel mogelijk de Rotterdamse stijl gevolgd om inbedding in bestaand beleid mogelijk te maken.

Uitvoeringsagenda 2023-2027

9

1. Drie sporen naar een zichtbaar biodivers Rotterdam

De komende jaren staat wederom het leven in de stadsnatuur centraal. In nauwe samenwerking met de Rotterdammers, waterschappen, bedrijven, verenigingen, en andere partners, krijgt biodiversiteit expliciet aandacht in die gebieden waar de biodiversiteit onder druk staat. De focus ligt op het behouden van de groene en blauwe structuren waar het op orde is en het verbeteren van deze structuren waar het niet goed gaat. Met de borging en de toepassing van de Toolbox Natuurinclusief Rotterdam (NiR) worden ecologische maatregelen verder uitgerold.

ecologische structuur eruit? En wat betekent dat voor de verschillende stadsdelen? Vraagstukken die de komende tijd verder uitgewerkt worden om juiste keuzes te maken voor de middellange en de lange termijn en de biodiversiteit en de metingen in de verschillende delen van de stad goed te waarderen.

Drie sporen De uitvoeringsagenda zet daarom in op de volgende drie sporen: 1. Inpassen en agenderen. 2. Monitoren effecten en sturen op toekomstbeeld. 3. Verankeren.

, -

.’•SãSÉlŕř

Biodiversiteit hangt samen met klimaatadaptatie,

;*,ľ t

gezondheid en de natuur. Het is daarom belangrijk de opgave optimaal in te passen bij de inrichting en

mm

ontwikkeling van de stad. Biodiversiteit is onderdeel van de integrale aanpak van de Groen Agenda, waarin het samenkomt met vergroenen, mobiliteit, klimaatadaptatie en gezondheid en inclusiviteit. Meer balans in de stadsnatuur in samenhang met

Uitvoeren door Inpassen in lopende projecten en dagelijks werk

FT ~

ĪSĨF*,

Behoud de structuur die goed is Versterk de structuur die niet goed is

Monitoren effecten en sturen Toekomstbeeld

de klimatologische ontwikkelingen begint vandaag en vraagt tegelijkertijd om een stip op de horizon. Hoe ziet een natuurinclusieve stad met een robuuste

10

Juni 2023

Uitvoeringsagenda 2023-2027

11

2. Biodiversiteit inpassen en agenderen

Biodiversiteit vergroten, en dus aandacht geven aan de wensen en behoeften van planten en dieren, doen we door te verbinden met de andere opgaven in onze stad en met de dagelijkse werkzaamheden van de gemeente. Maar ook door samen te werken met andere stakeholders in de stad. Een groot deel van het groen en blauw in de stad is immers privébezit. Dat geldt ook voor een groot deel van de bebouwde omgeving. Het integreren van biodiversiteit in ontwikkelingen en projecten is uitermate effectief en efficiënt. Soms is

met bouwontwikkelingen zorgt eveneens voor de versterking van structuren. Handelingsperspectief voor het versterken van biodiversiteit wordt in zoveel mogelijk ontwikkelingsopgaven en Inrichtingsplannen (IP's) meegegeven, zodat biodiversiteit ook direct wordt meegenomen in ontwikkelingen nodig voor de energietransitie, zoals in de gebiedsaanpakken aardgasvrij of bij herinrichtingen vanuit de mobiliteitstransitie. Door de inpassing van de ecologische werkwijze in het beheer, wordt zorggedragen voor behoud van wat nu al een groene en blauwe structuur is en maken we deze sterker waar dat nodig en mogelijk is.

er echter meer nodig. Bijvoorbeeld om het bewustzijn

Vanuit deze agenda wordt stevig ingezet op het aanleggen van meer divers groen

Deze projecten kunnen ingegeven zijn door de woningbouwopgave, de energie-

in de leefomgeving, het bieden van een kwaliteitsimpuls in de stenige stadswijken

transitie of de mobiliteitstransitie. Zo komt bijvoorbeeld ruimte beschikbaar

(door te investeren in groenere straten en pleinen met meer ruimte voor fiets en

als een straat omgevormd wordt van straat met tweerichtingsverkeer naar

De afgelopen jaren hebben de programma's:

voetganger) en het maken van groenblauwe verbindingen. Ook zorgt de Groen

éénrichtingsverkeer. Maar denk ook aan de grote stadsprojecten en onbenutte

Rotterdam gaat voor Groen, Rotterdams Weerwoord,

Agenda voor het aanleggen van nieuwe en het verbeteren van bestaande parken

daken waar kansen liggen om de biodiversiteit te vergroten. Een toelichting op de

Biodiversiteit en Mobiliteit al nauw samengewerkt

en het behouden en versterken van de biodiversiteit.

financiering van projecten waarin biodiversiteit meegekoppeld wordt staat

2.1 Een integraal programma voor 2022-2026

om projecten, plannen en uitvoering op elkaar af

in hoofdstuk 5.

te stemmen. Deze samenwerking heeft nu geleid

De uitvoering van projecten wordt integraal opgepakt. Daarom werken we

tot de Groen Agenda. De Groen Agenda ambieert

samen met de Vergroeningsopgave en het Programma Rotterdams Weerwoord

een integrale benadering vanuit biodiversiteit,

in de gebieden die rood en oranje kleuren op de Natuurindicatiekaart. Hierdoor

klimaatadaptatie, het vergroenen van de openbare

nemen we biodiversiteit integraal mee in projecten en worden de groen en

ruimte en autoluw maken van delen van de stad. De

blauwe structuren versterkt. Dat is goed voor het klimaat, voor de mens en voor de

programma's en de ambities van dit Rotterdamse

biodiversiteit en bijbehorende ecosysteemdiensten.

college zijn door de Groen Agenda met elkaar

Samen bereik je meer

verbonden.

en kennis over biodiversiteit te vergroten of omdat er expliciet maatregelen nodig zijn om een probleem te

De samenwerking vanuit een

WEER

I

verhelpen of een ultieme kans te pakken. Dan wordt

integraal programma leidt tot een beter resultaat op straat, dat de straat

er specifiek geagendeerd vanuit het belang van het leven in de stadsnatuur. De belangrijkste kansen met andere agenda's en programma's om biodiversiteit te

m i-I#-1 m mî

de zogenaamde 'Groen Agenda' werken we aan het

SB&Ŵn

eenduidige werkwijze en financiering

roei lenc

die ook maatwerk mogelijk maakt. We sluiten zoveel mogelijk aan bij

Biodiversiteit

Vergroening

Juni 2023

' ļãSgrsĴWt.

voegen daaraan standaard groene, klimaatadaptieve en biodiverse maatregelen toe.

vanuit klimaatadaptatie en de vergroeningsopgave

12

l^a^®ĩglander^įjrìļnįer de* basis voor

lopende of startende projecten en

versterken van de structuren in de wijken die ook de komende jaren inzet vragen. De inpassing

IPEp1

maar één keer open hoeft, en een

integreren, bespreken we in de volgende alinea's. Door biodiversiteit in te passen in de projecten van

mĩã

Figuur 2. Groen Agenda, raakvlakken groene beleidskaders

Bekijk de video waarin boswachter Bas uitlegt wat de 4's zijn door de QR-code te scannen.

Uitvoeringsagenda 2023-2027

13

2.2 Biodiversiteit behouden en vergroten met beheer Het dagelijks beheer biedt kansen om de groene en blauwe structuur voor flora en fauna te verbeteren en te behouden. De bodem is daarbij de voedingsbron van alle kruiden, struiken en bomen. Een kwalitatief goede levende bodem is dan ook randvoorwaarde

Er zijn verschillende assets waarin koppelkansen

(dagelijks onderhoud en beheerwerkzaamheden

Een ander maaibeleid voor Rotterdam

inrichtmaatregelen die bij deze soorten passen.

liggen voor biodiversiteit. Denk aan de aanpak van

van assets zoals groen, bomen en water in de

Het realiseren van 40 hectare bijenlandschap is

De wilde bij draagt bij aan ecosysteemdiensten,

openbare ruimte) in 2025 een kans om meer

één van de grote projecten waarin een groene

zoals bestuiving en voedselproductie (voor de

Het Rotterdams bijenlandschap moet voldoen

en het groenbeheer. Hierbij proberen we een

biodivers beheer te verankeren in het dagelijkse

structuur wordt verbeterd en biodiversiteit binnen

mens). Rotterdam heeft twee bijen als gidssoort

aan de eisen van één Bed & Breakfast-locatie. Dit

verandering op gang te brengen door meer focus te

beheer van het Rotterdamse groen. Dit wordt

de beheeropgave wordt geïntegreerd. Het grootse

voor het bijenlandschap, namelijk het Vosje (zo

realiseren we op openbaar terrein. Hierin volgen we

leggen op biodivers en leefbaar beheer voor mens en

ook steeds meer gereflecteerd in de (groene) Assetmanagementplannen.

deel van het bijenlandschap kunnen we op eigen

heet deze soort) en de Tronkenbij. Deze soorten

de benadering van Provincie Zuid-Holland en Groene

terrein ontwikkelen, aangezien 65% van ons areaal

komen voor in de Rotterdamse parken, bermen en

Cirkel Bijenlandschap: werken met verbindingen in

gras is. Er zijn veel kansen om anders te maaien. Per

wijken. We concentreren ons op soorten die wat

het Rotterdamse bijenlandschap.

jaar (tot en met 2026) vormen we 10 hectare van

minder algemeen zijn, maar wel al worden gezien

natuur. Ook biedt de komende groenaanbesteding

variatie van het sortiment en optimale standplaats

het huidige graslandschap om naar meer bloemrijk

spelen een belangrijke rol om de bomen tot wasdom

gras. Met het creëren van het bijenlandschap worden

te laten komen. Juist volgroeide bomen dragen

verbindingen voor de bij en andere bestuivers

bij aan het vergroten van de biodiversiteit, de

i

natuurwaarde én verkoeling van de stad.

gemaakt op verschillende schaalniveaus. Ook draagt

1

het omvormen van grasland op korte termijn bij aan het vergroten van de biodiversiteit op specifieke

Daar waar het goed gaat is het uitgangspunt de rust

plekken. Het bijenlandschap is bloemrijke vegetatie

zo min mogelijk te verstoren met onderhoud voor

in de stad die voedsel en nestelplaatsen biedt aan

een veilig en goed verblijf van dieren en vogels,

de wilde bijen (en vlinders). Het landschap bestaat

en waarbij een juiste positie en grootte van de

tei

boom belangrijk bij aanplant is. En door met het bomenbestand zo veel mogelijk bij te dragen aan de

uit een aantal grotere oppervlakten en daarnaast uit verbindingen en zogenaamde bij-tankstations.

voedselvoorziening (via nectar, bessen, vruchten) zijn vruchtbare bomen het uitgangspunt in het

\

Definitie bijenlandschap

beplantingsplan. En inheemse soorten hebben hierin

Een stelsel van bijenlandschappen is een

ook de voorkeur. Oude bomen in de aftakelingsfase

netwerk van groengebieden, onbebouwde

blijven - waar dat mogelijk is- staan voor meer

terreinen, bermen en particulier groen (tuinen),

diversiteit in de natuurwaarde in de stad.

waarbij voldaan wordt aan de eisen van '

ĒK-A.

Juni 2023

in de stad. We focussen op specifieke beheer- en

de oevers, de rioleringsopgave, de parkenaanpak

voor een robuuste groenstructuur in de stad. En de

14

Rotterdamse bijen

Bed^estelplek en Breakfast^oedselplek.

Vi V .' '4

Uitvoeringsagenda 2023-2027

15

Interview Sjef Jansen - Bijenlandschap

Sjef Jansen - Bijenlandschap

Sjef Jansen is bioloog en onderzoeker. Hij werkte onder andere voor het Ministerie van Landbouw aan het natuurbeleid, en hij onderwijst landschapsarchitectuur in Delft en Amsterdam. Maar samenwerken met ontwerpers aan een concreet project vindt hij het spannendst en leukst. Vanuit zijn adviesbureau 'Planecologie' adviseerde hij het plan voor veertig hectare bijenlandschap in Rotterdam. Wat is de bedoeling, Sjef? Sjef legt uit: 'In het Collegeakkoord is afgesproken om in Rotterdam in de komende vier jaar veertig hectare bijenlandschap toe te voegen, per jaar steeds

16

Juni 2023

tien hectare. Het gaat dan niet om zomaar wat extra

soorten, ook zeldzame. Wilde bijen doen het vaak

groen erbij, even het gras laten doorschieten is niet

beter in de stad dan in het buitengebied. Dat ligt

genoeg. We hebben het gestructureerd aangepakt en

daaraan dat het meeste weideland tegenwoordig

gebruik gemaakt van wetenschappelijke definities

uit alleen maar Engels raaigras bestaat, met

en eisen. Dan kom je uit bij de 'Groene Cirkels' van

nauwelijks bloeiende bloemen of struiken. De

de LU Wageningen, die ook elders in Zuid-Holland

stikstofneerslag in natuurgebieden helpt ook niet.

wordt toegepast. De benadering is dat bijen 'bed Ã

Rotterdam gebruikt daarentegen in de stad weinig

breakfast' nodig hebben, oftewel een plek om zich te

kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Sommige wilde

kunnen voortplanten, en voedsel. Praktisch komt dat

bijen zijn ook dol op stenige terreinen, ze nestelen

neer op tien hectare voedsel, dus bloeiend grasland

bijvoorbeeld in de voegen tussen stoeptegels. Het

en struiken zoals meidoorn, of kersen en wilgen, met

'bed' is nooit zo'n probleem om te vinden, maar het

tien plekken in de buurt om eitjes te leggen. Er zijn

'breakfast', dus nectar uit bloemen, is iets moeilijker.

trouwens al veel goede plekken, en een kwart van

Elke bijensoort heeft een eigen voorkeur, sommige

alle bos en struweel telt ook mee. Van bijen weten

voeden zich alleen met nectar van fluitenkruid,

we toevallig veel, we kunnen ze daardoor een beetje

of boerenwormkruid, maar de meeste soorten in

sturen. Zelfs de gewone honingbij zal profiteren van

Rotterdam hebben gelukkig geen strikt dieet.'

deze maatregelen. En waar bijen komen, zullen veel andere soorten insecten volgen, die op hun beurt weer gevolgd zullen worden door vogels en kleine zoogdieren. En zo werk je dus aan biodiversiteit.'

Moet er dan ook bijenkorven staan? 'Grappig genoeg denken veel mensen dus vooral aan honingbijen, maar de meeste bijen zijn wilde bijen, en die leven solitair. Er komen in Rotterdam nu al zeventig verschillende soorten wilde bijen voor. Veel daarvan in de duinen van Hoek van Holland, maar ook in Rotterdam Oost zien we al vijftig tot zestig

En hoe vind je dan wel goede plekken? 'De techniek schoot te hulp in de vorm van GIS, het Rotterdamse Geografisch Informatiesysteem. Daarmee kan je makkelijk gericht zoeken naar bloeiend grasland, of stukken gras die wild kunnen worden, en het moet natuurlijk wel gemeentegrond

"í.Dit jaar maken we een selectie van alle mogelijke plekken, dan volgt de besluitvorming."

Hoe gaat het nu verder? 'Gedurende dit voorjaar zijn we alle plekken in de buurt van het centrum op de fiets aan het bezoeken en beoordelen, want nu kunnen we goed zien wat er allemaal bloeit. Dit jaar maken we een selectie van alle mogelijke plekken, dan volgt de besluitvorming.

zijn. Als de benodigde tien hectare verspreid

Rotterdamse ambtenaren nemen het daarna van mij

binnen een straal van vijfhonderd meter ligt, is dat

over, trouwens, want ik ga eind dit jaar met pensioen!

voldoende. Bijen kunnen best redelijke afstanden

Maar ik ben wel heel benieuwd hoe het gaat worden.

afleggen en ze hebben, anders dan kleine zoogdieren

Volgend jaar heb ik tijd genoeg, dus ik ga zeker

of padden, geen moeite met oversteken van wegen.

langskomen om te kijken hoe het uitpakt.'

Bloemrijke tuinen bij woningen kunnen ondertussen dienen als een soort bijen-tankstations. Als de mensen hun gazons maar niet te vaak maaien en de bloemetjes een kans geven. Gelukkig neemt het bewustzijn hierover toe. Uit de zoekopdracht kwamen meer dan tien gebieden. Een stuk of vier, vijf daarvan zijn eigenlijk al helemaal goed, zoals De Blijde Weide bij de Rotte in Ommoord, bij het Zuiderpark, in Hoek van Holland, in Rozenburg en stukken havengebied. Niet elk park is overigens zomaar geschikt. Het Park bij de Euromast bijvoorbeeld niet, te veel kort gazongras. En in Prinsenland is een laan met prachtig bloeiende kersenbomen, maar die zijn gekweekt om steriel te zijn, zodat ze niet stuiven. Mooi om te zien, maar bijen laten deze bomen links liggen. We moeten kwekers dus eigenlijk ook een beetje heropvoeden.'

VL Uitvoeringsagenda 2023-2027

17

2.3 Bouwen en gebiedsontwikkeling Het gaat bij biodiversiteit binnen bouwen en

Manifest "Bouwen voor Natuur"

gebiedsontwikkeling om het koppelen op diverse

Met de ondertekening van het Manifest "Bouwen voor Natuur" begin 2023 benadrukt Rotterdam het

schaalniveaus. Van het biodivers inrichten van een

belang van natuurinclusief bouwen bij onze bouwopgave. In het manifest, opgesteld en ondertekend

heel gebied tot het biodivers inrichten van een

door diverse bouwers en projectontwikkelaars, wordt opgeroepen in ieder ontwikkelproject drie

Samen met partners komen we verder

stad is. Onze communicatie koppelen we aan andere

Tot slot willen we de CityLab010-subsidie meer onder

Voor Rotterdam is het belangrijk om samen te werken

opgaven, bijvoorbeeld met de vier V's: Voedsel,

de aandacht brengen en begeleiden we verschillende biodiverse start-ups.

met partners en landelijke initiatieven, zoals het NK-

Veiligheid, Verbinding, Verblijfplaats. Op deze

tegelwippen. Zo hoeven we niet zelf telkens het wiel

manier kweken we begrijp bij Rotterdammers voor

uit te vinden en kunnen we aanhaken bij (landelijke)

groen dat er 'wild' en 'onbeheerd'. Dat deze groene

In deze uitvoeringsagenda staat het versterken van

campagnes die veel aandacht krijgen in de media en

plekken met opzet er minder netjes uit zien, om zo de

de samenwerking met partners centraal. Dit doen we

biodiversiteit beter te ondersteunen.

strook rond een gebouw. Tijdens de Rotterdamse

maatregelen toe te passen die altijd goed zijn voor de biodiversiteit, gezondheid, waterberging en het

Dakendagen is heel goed zichtbaar welke kansen

tegengaan van hittestress:

op socials. Daarnaast is het uiteraard belangrijk om te

1. Natuur in de woning: verblijfruimtes of nestelstenen in de gevels en daken voor gebouwafhankelijke

identiteit van een stad aan het water, aan de zee, in

zoals 'Opzoomermee', en met de zelfbeheerders en

de delta, met veel verschillende biotopen. Afgelopen

wijktuinmannen;

er zijn om de daken van de stad te gebruiken om de biodiversiteit te vergroten.

soorten zoals de huismus, gierzwaluw en diverse vleermuizen; We koppelen biodiversiteit aan initiatieven in de stad en ontwikkelingen rond gronden van de gemeente. We verkennen de mogelijk met welke gemeentelijke gronden de ecologische structuur versterkt kan worden, door er een andere bestemming en inrichting

2. Natuur rondom de woning: groene daken en/of groene gevels (met ecologische waarde) en ecologisch groen in de tuin; 3. Natuur in de buurt: groene publieke ruimte in de nabijheid van iedere woning en verbindingsroutes voor dieren.

aan te geven.

Het belang van biodiversiteit laten zien Om Rotterdammers te laten zien wat voor moois hun stad te bieden heeft en bewustzijn te creëren over belang van biodiversiteit is de campagne "de 10 van 010" uitgerold. De campagne heeft bijgedragen aan enthousiasme en bewustwording onder de Rotterdammers. De actieve verspreiding van de campagne via verschillende kanalen heeft geleid tot betrokkenheid op social media.

Met het ondertekenen van het Manifest hebben wij en sommige van onze partners de intentie uitgesproken om regels voor Natuurinclusief bouwen in het gemeentelijke omgevingsplan op te nemen. Daarnaast wordt het bevorderen/versterken van biodiversiteit opgenomen in stedenbouwkundige instrumenten, zoals de Vuistregels en Nota's van Uitgangspunten. Ook hebben we de intentie om handvatten uit de toolbox Natuurinclusief Rotterdam mee te geven aan ontwikkelaars bij bouwontwikkelingen. Verder onderzoeken we op welke manier biodiversiteit in het Ambitiedocument en de Nota van Uitgangspunten (NvU) kan landen zodat biodiversiteit maximaal wordt gestimuleerd bij nieuwe ontwikkelingen in de stad. We willen zorgen voor concrete handvatten voor Rotterdammers: hoe kunnen zij bijdragen aan een biodiverse stad? Denk aan een lijst met quick wins voor het versterken van biodiversiteit. Bijvoorbeeld het aanleggen van een groen(blauw) dak bij een uitbouw of dakkapel. Of het plaatsen van inbouwneststenen of nestkasten bij een opbouw. Daarnaast verkennen we de mogelijkheid om deze biodiverse maatregelen een toetsingscriterium voor een omgevingsvergunning te laten zijn.

bijvoorbeeld door:

werken vanuit onze eigen Rotterdamse identiteit. De

* Koppeling lopende initiatieven met bewoners

tijd hebben we bijvoorbeeld samengewerkt aan

1

de 'Wild Port of Europe' en aan een paviljoen over

* Samenwerken met Wijk aan Zet en Wij'k

na"

biodiversiteit tijdens de 'Rooftop Walk'. Ook komende

* Samenwerken met groene initiatieven zoals Groen010 via 'Groentafels';

jaren willen we weer samenwerken aan initiatieven waar dit kan en passend is. Aanvullend stippelen we

* Samenwerken met partners van het

ESř1”

zelf de lijn uit waar dit nodig is om onze Rotterdamse

Publieksplatform Biodiversiteit Rotterdam;

identiteit te versterken.

* Samenwerken met en koppelen werkzaamheden

jUhw*

We zetten ook zelf projecten op. Dat doen we

van Rijkswaterstaat, Waterschappen, Natuurmonumenten, Havenbedrijf;

omdat we kansen zien, of omdat er een behoefte is vanuit de Rotterdammer. Zo werken we aan een project om de betrokkenheid van Rotterdammers

ŗj

bij het Bijenlandschap te vergroten. Want naast het

daken aan biodiversiteit. In de stad bij het bijenlandschap komen informatieborden. Zo laten we zien wat er op die

* Samenwerken met provincie Zuid-Holland in Groene Cirkels: de Groene Cirkel Bijenlandschap

biodiversiteit aan projecten te koppelen, zijn soms

mee te doen aan het Bijenlandschap. We geven

verbeteren van de koppeling voor subsidie op groene

I

Randvoorwaarden inpassen en agenderen. Om

vegetatie, nodigen we Rotterdammers uit om ook

boomspiegel in de straat. En we gaan werken aan het

^

en de Groene Cirkel Groene Gezonde Stad.

omvormen van ons eigen areaal naar bloemrijke

hen tips voor eigen dak, tuin, balkon, geveltuin en

jEai

I

aanvullende financiële middelen nodig. Vanuit het Programma Biodiversiteit worden daarom subsidiemogelijkheden benoemd, zodat projecten hier gebruik van kunnen maken. Samen met het subsidie-expertisebureau gaan we ervoor zorgen dat Europese, landelijke- en regionale subsidies beter benut worden voor groene projecten.

plek gebeurt en hoe belangrijk biodiversiteit in een

18

Juni 2023

Uitvoeringsagenda 2023-2027

19

Interview Onno Dwars - BallastNedam ook domeintrekker, zoals dat genoemd wordt, van de agenda Natuurinclusiviteit van het ministerie

het ook belangrijk, ik weet wat een groene omgeving

van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Ook

voor je kan doen. Ik ben opgegroeid in de buurt van

ben ik onafhankelijk voorzitter van het OSKA-

Hengelo, in het oosten van het land, het Twickeler Bos

actieteam Natuurinclusief Bouwen. OSKA staat voor Overleg Standaarden Klimaatadaptatie, wij

was vlakbij. Ik heb veel aan wielrennen gedaan en ik

zijn vertegenwoordigers van onder andere het

nu in Zeist en vind het fijn dat mijn kinderen ook veel

bedrijfsleven, de overheid en kennisinstellingen, die

buiten kunnen zijn.'

in opdracht van het ministerie werken aan objectieve, kwalitatieve standaarden voor klimaatbestendig bouwen. We werken bijvoorbeeld aan de Meetlat

Ballast Nedam Development legt in Lombardijen de laatste hand aan een wijk met veel ruimte voor groen, water, vogels en andere dieren, én mensen: Tuinbuurt Vrijlandt. Onno Dwars is de CEO van Ballast Nedam Development en vertelt aan de hand van hun motto 'Defining Life' wat natuurinclusief bouwen voor zijn bedrijf inhoudt. Natuurinclusief bouwen speelt een grote rol in jouw leven, begrijp ik? 'Eigenlijk wel, ja! Wij zijn initiatienemer van het Manifest Natuurinclusief Bouwen, een petitie die al door 14.000 burgers is ondertekend, om natuurinclusief bouwen in de wet vast te leggen. Dat moet een springplank worden voor verantwoord bouwen, nu en in de toekomst. Ik ben

20

Juni 2023

voor de natuur, maar ook voor mensen. Voor mijzelf is

Natuur en ecologische hoofdstructuren in elke stad, en we zullen in januari 2024 een advies uitbrengen aan het ministerie. Zo blijft het niet bij ambities, maar wordt het concrete wet- en regelgeving. Wij als bouwer laten in onze projecten zien dat het kan, en dat het impact heeft. Op dezelfde manier is

"Natuur is eigenlijk

minder vroeggeboortes. In Canada kun je zelfs door de dokter een dosis natuur voorgeschreven krijgen, zoals bijvoorbeeld wandelingen in parken. En daarom is zorgen voor meer biodiversiteit niet alleen goed

wateropvang tijdens stortbuien, en ook tegen zogenoemde heat-islands. Er zat trouwens al bijna meteen een reiger bij het water, de natuur kan heel snel gaan! Alle woningen zijn gasloos en hebben

'Er zijn best nog genoeg weilanden waar in gebouwd

zonnepanelen. Het regenwater van de daken gaat

kan worden, maar bouwen in de stad is belangrijker.

niet meteen het riool in, maar in regentonnen. Zoveel

Het is goed om daar te verdichten, want je wilt

mogelijk platte daken krijgen sedum, dat houdt

niet zulke 'sprawlende' steden als in de Verenigde

ook water vast. Er is meer groen, zodat er meer

Staten. En hierbij geldt ons motto: Defining Life. De redenatie daarachter gaat zo; de wereld van een

economische motor. Maar wij willen ook meewerken

zorgt voor minder stress, afname van diabetes en

aan meer biodiversiteit en klimaatadaptatie. Zo

Hoe rijm je natuur met bouwen middenin de al zo drukke stad?

Waarom is natuur volgens jou zo belangrijk?

natuur zijn, hun algemeen welzijn toeneemt. Het

zitten veel dingen in het ontwerp die zullen bijdragen

řiřr-I

is er een centrale grote waterpartij, die helpt bij

ontwikkelaar, zoals ons bedrijf, wordt steeds breder.

is. Het is bewezen dat wanneer mensen vaak in de

de gemeente en woningcorporatie Havensteder. Er

er is."

was van kinds af aan eigenlijk altijd buiten. Ik woon

Wat betekent natuurinclusief bouwen concreet in Vrijlandt? 'Tuinbuurt Vrijlandt is gebaseerd op een uitvraag van

het simpelste medicijn dat

eerder al gasloos bouwen ook in de wet gekomen.'

'Natuur is eigenlijk het simpelste medicijn dat er

mm mm

In de bouw gaan miljarden om, het is een echte

waterinfiltratie kan zijn. De buurt is ook autoluw, met ■191

i iŗ

r :

aan de transitie naar een nieuwe maatschappij, en

, l

ã’ „ i/i'j rf l' ' , ř . ^... ^ f i į ? . ĩļ. "1 '

i mĥ

„Z

meehelpen om invulling te geven aan de manier van imt&Ěiá

leven in de toekomt. Wij kunnen daarin natuurlijk niet

Natuur à Milieu, het UMC, ecologen en bedrijven als Hyundai.'

,. *.

doorsnee plan. En geen jonge sprietjes, maar al wat rijpere exemplaren, zodat er direct veel groen is. In overleg met Vogelbescherming zetten we de juiste bomen op de juiste plek, en zij vertelden ons meteen welke nestkasten we waar moesten ophangen. In

alles zelf, en we weten ook niet alles. Daarom werken we bijvoorbeeld samen met Vogelbescherming,

,c

lagere parkeernormen en veel eenrichtingsverkeer. Verder komen er veel bomen, meer dan in een

voortuinen van woningen planten wij ook alvast Ol DHL

WÊt

bomen, dat vertellen we de kopers van tevoren. En we zorgen ook voor hulp bij het aanleggen van een groene tuin. Als er liefde van mensen in hun tuin gaat zitten, straalt dat af op de hele buurt.'

Uitvoeringsagenda 2023-2027

21

Beheren " 40 hectare bijenlandschap: tot en met 2026 wordt er 40 ha bijenlandschap gerealiseerd. " Biodiversiteit opnemen in aanbesteding Groenbeheer openbare ruimte 2026. " Bij einde levensduur van een beschoeiing worden cultuurlijke oevers vervangen door natuurvriendelijke oevers, (mits er geen andere beleidsmatige bezwaren zijn) " Bij groot onderhoud projecten (bijvoorbeeld de parkenaanpak) biodiversiteit inpassen, zoals groeiplaatsverbetering en uitdunnen bosplantsoen.

2.4 Mijlpalen inpassen en agenderen Integraal programma Groen Agenda " Biodiversiteit verbeteren in de ecologische structuren in de rode en oranje gebieden van de Natuurindicatie kaart. Van de volgende projecten die in de rode en oranje gebieden vallen, passen we expliciet bio­ diversiteit toe: - 50 klimaatadaptieve projecten - 20 hectare vergroenen. - 15 pleinen omvormen tot groenblauwe oases in de stad. " Ecologische structuren toevoegen " Bereik subsidie klimaatadaptatie vergroten. " Samenwerking op grote groen en blauwe opgaven zoals: 7 stadsprojecten, gebied A-Z, Koers op Zuid, Vergroenen van rivieroevers en aanleg van meer natuurvriendelijke oevers.

22

Juni 2023

" In het programma Bosplantsoen ook biodiversiteit inpassen: meer variatie, bodem verstevigen, mantelzoom vegetatie, gelaagdheid terugbrengen enz. " Parkenprogramma: biodiversiteit integreren bij alle parken. " Aanleg en beheer van nieuwe of nog pilotmaatregelen van faunavoorzieningen, zoals nestkasten en bijenhotels, structureel regelen.

Gebiedsontwikkeling en bouwen " Natuurinclusief bouwen en biodiversiteit zijn opgenomen in de vuistregels stedenbouw en het toepassen van de Toolbox Natuurinclusief Rotterdam wordt gestimuleerd via de vuistregels stedenbouw.

" Natuurinclusief bouwen en biodiversiteit worden maximaal gestimuleerd in het Ambitiedocument, Nota van Uitgangspunten (NvU) en in selectiecriteria Tenders bij nieuwe (bouw-) ontwikkelingen in de stad. t MÉ!!

HM

" Er komt een (korte) lijst met quick wins voor de Bebouwingscommissie over biodiversiteit, waardoor bij vergunningsaanvragen een concreet advies aan Rotterdammers bij (kleine) verbouwingen aan de woning wordt meegegeven. " We verkennen de mogelijk met welke gemeentelijke gronden de ecologische structuur versterkt kan

i.

I

Ġp-Ÿ' ?

lATitEn ' ï T 'afci1 «P*®™ -

13 :: "S' ř;l.ï ,i

isäŵsír

fi įļ \

hotwh

įar./sw use isiTSjZ åf ui ..sBUaíŕi Miidüsij

ĪIĨŵįnH

í!5ifi“!

worden, door er een andere bestemming en inrichting aan te geven.

- ļįm' i

Agenderen " Betrokkenheid van Rotterdammers bij het Bijenlandschap vergroten. " Informatie (-borden) over het bijenlandschap op strategische plekken in de stad.

Vř«v) ţr^

" Samen met partners biodiversiteit agenderen in de stad. " Communicatie: koppelen aan de andere projecten en opgaven, bijv. vanuit het belang van de vier V's: Voedsel, Veiligheid, Verbinding, Verblijfplaats.

Sly \ŕ\“*

,'V

ĩ:

iļŘŕ-ÍN

" Samenwerken met initiatieven in de wijk. " Gesprekken met de stad organiseren en iedere twee jaar een symposium organiseren.

VÁ

" Biodiversiteit is onderdeel van de Rotterdamse Stijl en zit in de werkwijze voor buitenruimte ontwerpen.

Uitvoeringsagenda 2023-2027

23

3. Monitoren ŭ sturen Het monitoren van biodiversiteit geeft inzicht en helpt op de langere termijn om ecosysteemdiensten veilig te stellen. Ook kunnen we zo gefundeerde beslissingen nemen om de stadsnatuur te versterken en te behouden. Het creëren van een biodiverse stad vraagt om een lange adem.

Met het meten kunnen we ook gerichter maatregelen

van robuustheid in het systeem. Dit ecologische

inzetten om de biodiversiteit te versterken. Voor de

toekomstbeeld van Rotterdam hangt nauw samen

korte termijn biedt de Natuurindicatiekaart (NiK)

met de plek van de stad in de Delta en in Nederland,

handvatten om de opgaven in beeld te krijgen.

en beweegt mee met diverse klimatologische

Voor de middellange en lange termijn spelen ook

ontwikkelingen. Dat is een vertrekpunt voor een

andere aspecten en vraagstukken een rol, zoals

beeld van opgaven en kansen op de

de klimatologische ontwikkelingen en de mate

(midden-)lange termijn.

beeld van de stand van flora en fauna in Rotterdam. Dit is gebaseerd op 10 jaar data uit diverse bronnen5. De huidige Natuurindicatiekaart6 geeft aan op welke plekken in de stad waarnemingen7 zijn gedaan van het aantal waarnemingen. Het is echter nog niet

de biodiversiteit in Rotterdam en de effecten van

met zekerheid te concluderen of op plekken waar

maatregelen in beeld te krijgen, is het belangrijk

bronnen. In 2022 zijn we met het Meetnet voor

biodiversiteit in een gebied.

de monitoring voor biodiversiteit in Rotterdam We zetten het verzamelen van gegevens voort.

begonnen. Het Meetnet is de continue factor van het

We voegen de informatie uit de verschillende

monitoringssysteem, maar zeker niet de enige bron

bronnen met elkaar samen tot één systeem om zo

van informatie. De informatie wordt gecombineerd

nog beter inzicht te krijgen. Op deze wijze zal de

met data die Rotterdam verzameld in het kader

Natuurindicatiekaart (NiK) over een aantal jaar

van de Wet natuurbescherming voor ontwikkeling

daadwerkelijk een beeld van de natuur in

van projecten en beheer. Ook wordt data van de Nederlandse Databank Flora en Fauna en Citizen

Rotterdam kunnen geven.

Science gebruikt als bron.

lage biodiversiteit. Een eerste indicatie is echter wel

al de broodnodige inzichten. Er is een meetnet opgezet om langdurige kwantitatieve informatie te

te geven. De Natuurindicatiekaart geeft daarmee Biodiversiteitsklasse H

Zeer Laag

richting aan de ambities en zorgt voor handvatten

r H.,

voor prioritering op de korte termijn. De kaart laat ook zien waar we de komende tijd extra gegevens

het aantal waarnemingen in de stad te vergroten. De

Gemiddeld

komende tijd wordt de samenwerking met citizen

moeten verzamelen. We gaan nu sturen op no-regret-

Hoog

science4 opgezet. Dit geeft extra informatie, maar is

Zeer Hoog

maatregen volgens het Biodiversiteitskader en de

Aantal waarnemingen

een natuurinclusieve stad en een natuurinclusieve buurt en het vergroten van de betrokkenheid van Rotterdammers.

Voor de gegevens gebruiken we een aantal

soorten voorkomen, en hier dus sprake is van een

samenbrengen van bestaande informatie biedt

ook een kans voor het vergroten van bewustzijn over

te combineren, ontstaat een indicatie van de

weinig waarnemingen zijn gedaan ook weinig

om deze structureel te meten. Het meten en

de stad kunnen een belangrijke bijdrage leveren om

Met de Natuurindicatiekaart (NiK) hebben we een

planten en dieren. De grootte van de bol illustreert

Om een duidelijk beeld te hebben van de staat van

verzamelen en trends te kunnen zien. Inwoners in

3.1 Monitoren flora en fauna Rotterdam

Havenbuurten

mm

bijhorende Toolbox Natuurinclusief Rotterdam8. De resultaten zijn een kompas voor de impact. Voor diverse soortgroepen hebben we de mate van diversiteit in beeld. Door dit met elkaar

Figuur 3. Natuurindicatiekaart (NiK) 4. Citizen science is Burgerwetenschap, ook wel aangeduid met de Engelse term 'citizen science', is wetenschappelijk onderzoek dat in zijn geheel of gedeeltelijk wordt uitgevoerd door vrijwilligers, vaak in samenwerking met of onder begeleiding van wetenschappers met een professionele aanstelling. 5. Bakker. G. ea. Bureau Stadsnatuur, 'Biodiversiteit in Rotterdam, 2010-2020. Analyse van waarnemingsdata van acht soortgroepen BSR 438,2022.

24

Juni 2023

6. Bakker. G. ea. Bureau Stadsnatuur, 'Biodiversiteit in Rotterdam, 2010-2020. Analyse van waarnemingsdata van acht soortgroepen BSR 438,2022 7. Er zijn ruim 334.000 waarnemingen geanalyseerd uit de periode 2010 - 2020. De gegevens komen uit uiteenlopende bronnen, waaronder de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF), waarin onderzoekers en burgers waarnemingen van dieren en planten registreren. 8. Zie paragraaf 4.2.1 voor uitleg Toolbox

Uitvoeringsagenda 2023-2027

25

Het Meetnet baseert zich op de kernbiotopen in

De verzamelde data en de analyse geven een stevige

de stad. Er zijn 6 soortgroepen benoemd: vogels,

basis om gefundeerd te vertellen over het belang en

dagvlinders, vleermuizen, libellen, amfibieën en

ontwikkeling van biodiversiteit. Daarnaast helpen

flora. Voor ieder kernbiotoop zijn per soortgroep

cijfers en onderbouwingen om betrokkenheid te

2 transecten (routes) uitgezet. Iedere soortgroep

bewerkstelligen.

- 'i-'f

wordt om de 2 jaar volgens een gestandaardiseerde methode langdurig gemonitord. Bijvoorbeeld door

Ook gaan we tweejaarlijks een event organiseren,

op een vaste locatie de diverse vogels te tellen. De

om de data te delen en mensen enthousiast te

vleermuizen bijvoorbeeld worden met een batlogger

maken over biodiversiteit in Rotterdam. En delen we

op een vaste route waargenomen. "Zo komen om de 2

ieder jaar deze informatie aangevuld met verhalen,

jaar alle soortgroepen aan de beurt.

projecten en kennis.

ľ

-

mm o*»

WS.Ţ'-l

ìtesPsi ’J

ÜSI

....

y,..^ -fe

In 2026 zijn alle soortgroepen 3 maal geteld en kan

Trends en urgentie delen we met de stad en we

er een voorzichtige uitspraak over een ontwikkeling

maken de data ook toegankelijk. Ook laten we

gedaan worden. Met deze structurele monitor krijgen

de inzet en de kansen van Citizen Science zien.

we inzicht in de ontwikkeling van flora en fauna in de

We onderzoeken nog hoe we de data verder

stad en op de langere termijn inzicht in de effecten

kunnen visualiseren.

iöfi'Tįíj

De verzamelde data worden geanalyseerd en daarna

Enerzijds door met analyse van de data diverse

Op deze manier weten we ook goed welke actie ÿgţļfs,-

í'ï ' ľÄ

particulieren kunnen ondernemen om de stad

2022

Bovendien kunnen we juist in die gebieden de samenwerking met de Rotterdammers en

mm

2023

2024

Flora

Flora

2025

2026 Flora

Dagvlinders

DagvLinders

DagvLinders

LibeLLen

LibeLLen

LibeLLen

aantrekkelijker te maken voor dieren en planten.

waar het aantal waarnemingen achterblijft

man

Jaren

maatregelen in de stad te nemen bij inrichting en ontwikkeling van de stad en onderhoud en beheer.

v ffî,

Meetnet Flora S Fauna Rotterdam

gekoppeld aan ontwikkelingen in de stad. Op deze manier kunnen we de data voor ons laten werken.

r.vťäl--:

’MÉM

van maatregelen.

Data voor ons laten werken

pi4"*,.

Amfibieën

VogeLs

VogeLs

VogeLs

Vleermuizen

Vleermuizen

Vleermuizen

Amfibieën

Amfibieën

Tabel 1, Planning 2022-2026

professionele vrijwilligersorganisaties uitbreiden.

26

Juni 2023

Uitvoeringsagenda 2023-2027

27

Interview Annelot Esbeukman - Meetnet mm

Annelot Esbeukman werkt sinds april vorig jaar als

Vlinders en libellen

ecologisch adviseur voor de gemeente Rotterdam.

Van de 70 routes van het meetnet die Annelot onder

'In eerste instantie ben ik aangenomen om het

haar hoede had, waren er 47 gericht op dagvlinders

meetnet uit te voeren. Het Programmateam

en de overige 23 op libellen. 'Elke route is zo'n 250

Biodiversiteit heeft dit net opgezet om te achter­

meter', legt Annelot uit. 'Die loop je dan in een vooraf

halen wat de soortendiversiteit in Rotterdam is.

vastgesteld tempo. Dan noteerde ik alle vlinders die

Nu hebben we daar nog geen volledig beeld van.

ik op die route zag, plus 5 meter links én rechts van

Bovendien maakt zo'n meetnet meteen duidelijk

het pad. Op de libelleroutes keek ik zowel naar de

waar verbeterpunten liggen.

oevers als boven het water. Ik liep elke route eenmaal

En de biodiversiteit verbeteren is nodig voor een

per maand en heb alle routes 5 keer gelopen.'

t T«lBr

V LM ■Ü

v -

"Het gebruik van planten en kruiden die van

w,;i 'iA'í Afy

nature in deze omgeving groeien is cruciaal voor de s*à

biodiversiteit."

,V

goed en gezond ecosysteem. Dat is belangrijk voor schoon water en gezonde lucht, maar ook voor de

Nulmeting

mentale gezondheid van mensen. Daar zijn steeds

'Voor dagvlinders en libellen was 2022 het eerste

meer bewijzen voor. En in de stad helpt een gezond

"V

ecosysteem tegen hittestress en zorgt het voor goede

jaar dat er werd geteld', vertelt Annelot. 'Het was dus een nulmeting. Van resultaten kun je nu dus nog niet

wateropslag. Dat komt ten goede aan alle soorten die in de stad leven. Biodiversiteit versterkt de genenpool en zorgt ervoor dat populaties planten en dieren beter bestand zijn tegen plagen.'

Meetnet biodiversiteit: dagvlinders en libellen tellen Als er iets mensenwerk is, dan is dat het meten van biodiversiteit wel. Gewapend met verrekijker en notitieblokje telde ecoloog Annelot Esbeukman in 2022 dagvlinders en libellen langs zo'n 70 routes in heel Rotterdam: van het stenige stadscentrum tot de groene dorpen aan de rand van de gemeente.

28

Juni 2023

iì-íSŴč ",'?K

De biodiversiteit verbeteren is nodig voor

.A

'

ŵa,:.rf-ť-

een goed en gezond ecosysteem." w&tâĘŚĚmŕ'.

spreken. Met de telling uit 2022 als basis kunnen

Inheemse planten en kruiden

Zelf meedoen

we de komende jaren wel meten of de situatie

Het gebruik van planten en kruiden die van nature

'Wat ik mensen zou willen meegeven? Wie wil

verbetert of verslechtert. Daarom hadden we het

in deze omgeving groeien is cruciaal voor de

bijdragen aan het meten van biodiversiteit, heeft

liefst alle informatie gisteren, zodat de gemeente die

biodiversiteit. 'Veel insecten leven specifiek in

daar mogelijkheden voor via burgerinitiatieven

kan gebruiken om gericht keuzes te maken bij het

dit gebied en zijn voor hun voedsel afhankelijk

op dat gebied. Neem bijvoorbeeld de jaarlijkse

inrichten van de stad om zo de omstandigheden voor

van streekeigen plantensoorten', zegt Annelot.

tuinvogeltelling of de vlindertelling. Of deel wat je

biodiversiteit te verbeteren. Bijvoorbeeld door bij

'Gekweekte, uitheemse plantensoorten zijn voor hen

tegenkomt op waarneming.nl. Dit soort initiatieven

grotere nieuwbouwprojecten natuurinclusief bouwen

niet geschikt. En insecten worden weer gegeten door

is heel waardevol. Deze informatie komt terecht bij

en het inrichten van groene daken mee te nemen.

vogels. Dus als er minder insecten kunnen leven, is

organisaties die de natuur helpen.

Of door bij herinrichting van de woonomgeving

dat slecht voor de vogels en de hele keten van dieren

Ikzelf hoop de komende jaren mee te werken aan het

inheemse planten en kruiden te gebruiken. En voor

in de omgeving.'

meetnet en veel kennis te delen over biodiversiteit en

plekken waar de gemeente zelf niet kan verrijken, kun

de noodzaak ervan. Zo wil ik bijdragen aan en deel

je stimuleren dat bewoners dat ook doen.'

uitmaken van de vergroening van Rotterdam.

Uitvoeringsagenda 2023-2027

29

3.2 Sturen op ambitie De komende jaren ligt de focus op het behoud van de ecologische structuur in de gebieden waar het (redelijk) goed gaat en op verbetering van de ecologische structuur waar het niet goed gaat. De Natuurindicatiekaart en de inzet van de Toolbox Natuurinclusief Rotterdam met onder andere ecologische hoofdstructuurkaart, de duidingskaart ecologische structuren en de biotopenkaart geeft handvatten om de biodiversiteit te behouden en te vergroten. Het monitoren van de effecten dient als kompas om te weten of we de juiste maatregelen nemen.

Voor de middellange termijn, met klimatologische

Maar hoe lopen deze en hoe robuust moeten ze

De - nog te ontwikkelen- opgavenkaart geeft richting aan ontwikkelingen en

ontwikkelingen in het achterhoofd, en het belang

precies zijn? Of hoe zouden ze moeten lopen gezien

prioritering in de stad. Met een opgavenkaart 2030-2050 wordt de verbinding

van groen en blauw als dragers van een leefbare

de ligging van Rotterdam in haar omgeving? En

gemaakt tussen de ambitie voor 2050 en de lopende pragmatische aanpak om te

stad voor mens en dier is concretisering van een

wat betekent dat voor de ontwikkelingen 9in de

werken aan een natuurinclusieve stad.

natuurinclusieve stad belangrijk. Want hoe ziet

diverse kernbiotopen? De binnenstad is immers niet

een natuurinclusieve stad eruit op de langere

vergelijkbaar met bijvoorbeeld de Rotterdamse wijk

Met het te maken toekomstbeeld, komt er ook een uitwerking naar gebieden. Met

termijn, bijvoorbeeld in 2050, met de Rotterdamse

Ommoord.

de gebiedsvertaling maken we een biotoopgerichte ambitie voor biodiversiteit. De

" Jaarlijks meetnet uitvoeren.

ambities en de klimatologische uitdagingen waarvoor we staan?

ambitie voor een basiskwaliteit natuur in 2040 wordt ook verder gespecificeerd naar wat dit per biotoop betekent en welke ambitieniveau van maatregelen wordt

" Jaarlijks rapporteren en tweejaarlijks symposium met partners

Dit vraagt om een verdieping en visualisatie van de ambitie van de Natuurinclusieve stad in 2050.

nagestreefd.

De robuuste ecologische systemen zijn de

Hierbij spelen de bestaande ecologische groen/

bloedsomloop van de stad en daarmee de

blauwe structuren binnen en buiten de stad een

Er ontstaat op die manier een preciezer systeem om waarde toe te kennen aan de

verbinding tussen de grote groene en blauwe

belangrijke rol. Maar we moeten ook gebruik

biodiversiteit die geconstateerd wordt. Een biotoopafhankelijke Basiskwaliteit

plekken in de stad en tussen stad en ommeland.

maken van nieuwe structuren die het ecologisch

Natuur, een uitwerking die we oppakken met het ministerie van LNV, Provincie

systeem versterken. Welke rol kan de bebouwde

Zuid-Holland, RIVM en andere landelijke partners.

omgeving bijvoorbeeld spelen in de ontwikkeling

3.3 Mijlpalen monitoren en sturen Monitoren " Het monitoringsysteem is intern toegankelijk. We onderzoeken externe toegankelijkheid.

in de stad over de stand van de flora en fauna in de stad. " Citizen Science' uitwerken en uitvoeren.

Sturen op ambitie " Ambitie Natuurinclusieve stad 2050 verbeeld. " Ontwikkelen van een ambitiekaart voor de ecologisch groen-blauwe structuur (op basis van de huidige ecologische hoofdstructuurkaart

of versterking van de structuren? Denk daarbij aan

en de Rotterdamse ambitie voor de toekomst).

bouwen met de natuur, een groen dakenlandschap

" Vertaling van de ambitiekaart naar de biotopen.

en groene gevels. Belangrijke vragen bij het

" Een opgavenkaart 2030-2050 en een kansenkaart voor de

maken van een opgaven- en kansenkaart voor de

middellange- en lange termijn.

middellange en lange termijn en een verdieping die nauw samenhangt met regionale en nationale ontwikkelingen. Belangrijk hierbij is dat we aansluiten bij de ambities van het (inter-)nationale netwerk van Natura 2000, het NatuurNetwerk Nederland, de uitspraak van het Rijk om bodem en water sturend te laten zijn in ontwikkelingen en de provinciale ambities. Immers wij werken aan een verbindingenkaart, in eerste plaats van Rotterdam, maar de connectie met het gebied om de stad hoort daar zeker bij.

Figuur 4. Inspiratiebeeld potentiële Ambitiekaart Natuurinclusieve stad

9. Kabinet maakt water en bodem sturend bij ruimtelijke keuzes I Nieuwsbericht I Riiksoverheid.nl

30

Juni 2023

Uitvoeringsagenda 2023-2027

31

4. Verankeren Het versterken van biodiversiteit in alle lagen van de stad, zowel op buurt- als op stadsniveau en het ommeland, vraagt om draagvlak en verankering. Draagvlak en verankering bij de collega's van de diverse diensten met aandacht voor de gemeente als lerende organisatie, waarbij opleidingen over biodiversiteit actief onder de aandacht worden gebracht. Ook vraagt dat om verankeren van biodiversiteit in de instrumenten op de diverse schaalniveaus: strategisch, tactisch en operationeel niveau.

assetmanagementplan Groen, het Rotterdams Weerwoord, de Groen Agenda en

Met onze samenwerkingspartners werken we aan het verankeren van

de Organische Stromenaanpak van het Programma Rotterdam Circulair van groot

biodiversiteit in de stad en denken we samen na over het verbeteren van inpassing en toepassing van maatregelen.

4.1 Landelijk en strategisch Samen met partners uit verschillende (grote) steden, het RIVM, Naturalis,

de Rotterdamse Isolatie Aanpak en de woningbouwopgave als aanleiding voor een SoortenManagementPlan (SMP).

4.2 Tactisch en operationeel Juist de verbinding tussen het strategisch denken vanuit de ecologische uitgangspunten en de uitvoering zorgt ervoor dat de ambities zichtbaar

Het ecologisch systeem is één van de vitale systemen van de stad. We werken samen met de andere vitale systemen in de stad en de duurzame gebiedsontwikkeling. De basis voor een vitale structuur en natuur is de levende bodem. Daarom is de samenwerking met de Strategische Agenda Ondergrond en belang.

worden in de stad en dat we behouden wat al goed is en verbeteren wat nog niet goed is. De Toolbox Natuurinclusief Rotterdam met maatregelen wordt daarom ingezet op tactisch en operationeel niveau. Dit doen we op het vlak van inrichting, beheer en ontwikkeling in de gebieden waar de komende 4

En we werken samen met partners in de stad, in het bijzonder met de partijen van het Rotterdamse publieksplatform Biodiversiteit, Groen 010, het Havenbedrijf, de waterschappen en Rijkswaterstaat.

jaar de meeste projecten van de Groen Agenda worden uitgevoerd. Het Biodiversiteitskader sluit aan bij de actualisatie

het Rijk, de provincie, waterschappen, recreatieschappen, Staatsbosbeheer,

van de Rotterdamse stijl en wordt meegenomen

Natuurmonumenten en anderen werken we aan het verder vormgeven van de

in de vuistregels voor het bouwen. En het wordt

Basis Kwaliteit Natuur (BKN) en het vergroten van de natuurinclusiviteit en de

At Õk

ingepast in het assetmanagementplant Groen,

kennis daarover. Verder sluiten we aan bij de Bossenstrategie van de provincie

Bomenstructuurvisie, RSPW10, programma

Zuid-Holland en zetten we in op een aanpassing van het bouwbesluit, zodat een

van eisen en sortimentslijsten etc. Maar ook

gelijk speelveld ontstaat om het natuurinclusief bouwen uit te rollen.

bij de beheeraanpak groen en de aanpak voor natuurvriendelijke oevers.

Om de Natuurinclusieve stad strategisch te verankeren evenals het belang van natuurbehoud, werken we aan inpassing van het biodiversiteitskader in de

Bijzondere aandacht gaat naar het Soorten­

diverse strategische instrumenten van de gemeente Rotterdam. In dat kader is het

managementplan (ter bevordering van de

toekomstige Omgevingsplan een belangrijk sturend instrument.

woningbouwopgave en de Rotterdamse Isolatie Aanpak) en de aanbesteding van het groenbestek.

Ook op strategisch niveau werken we nauw samen met de andere programma's en

4.2.1 Aan de slag met concrete maatregelen

Biodiversiteitskader

Ecologisch beheren, inlichten, onhukkelen Rotterdam

Met het biodiversiteitskader als vertrekpuntpunt (vier V's Voedsel, Veiligheid, Verbinding, Verblijfplaats, de kernbiotopen en de ecologische structuren) concretiseert de Toolbox natuurinclusief Rotterdam

f\ \ EixtajstfÊítaJctJijr |

|

KemDwtopen

|

|

DevwrVs

de inbedding van ecologie verder in het ontwikkelen, inrichten en beheren van de stad. Dat gebeurt aan

Toolbox natuurinclusief Rotterdam

de hand van beschrijvingen van de groene en blauwe structuren en de kernbiotopen, de eco-profielen van de gidssoorten en de maatregelen die genomen

swm\

kunnen worden door de verschillende gebruikers.

KÍRNBŴIOOf OwãCHRUvmS

De Toolbox Natuurinclusief Rotterdam wordt in 2023 ingezet om biodiversiteit te behouden

ecqiogsche

■EaMBBIáM

ļ ECQPRQFIEll/Įįĩ;

en te versterken en wordt de komende jaren verder uitgewerkt. Dat betekent dat de toolbox

FACTSHEET

wordt gekoppeld aan de Rotterdamse stijl, de beheerplannen en de vuistregels voor het bouwen in de stad. De eerste kernbiotopen zijn uitgewerkt

Beheer, inrichting en ontwikkeling

en de komende periode werken we aan de andere kernbiotopen.

__

'

!

OtffMkkalaars

\

_

'

lil

oseursĮ

Gettetfaccourthoudas

ŕT.į.Trŗ,!T7.J7A'.,r,.v\-i

ISiadenbouwitĉū

Om het geheel voor alle medewerkers toegankelijk te maken ontwikkelen we een zogenaamde web-viewer.

Vestìgingscorxjitoes planten en dieren verbeteren

Met hulp van de web-viewer is gelijk helder welke maatregelen op welke plek in de stad toegepast kunnen worden om de biodiversiteit te vergroten.