[23bb004049] Bijlage behorende bij 23bb004048 over werk is geweldig! beleidskader participatie 2023-2026

Werk is geweldig! Beleidskader Participatie 2023-2026

Inhoudsopgave Inleiding 4 1 Actielijn: Stimuleren duurzame uitstroom en beperken instroom 8 1.1

Werkzoekenden 9

1.2

Werkgevers 10

Doelstelling 15 2 Actielijn: Zorgen voor een rechtmatige inkomensvoorziening 16 2.1

Bijstandsuitkeringen 17

2.2

Opsporen misbruik van bijstandsuitkering 17

Doelstelling 18 3 Actielijn: De ontwikkeling van mensen bevorderen 20 3.1

Stappen zetten richting werk 21

3.2

Specifieke ondersteuning 22

Doelstelling 24 4 Actielijn: Zorgen voor meer passend werk 28 4.1

Sociaal ontwikkelbedrijf 28

4.2

Loonkostensubsidie 30

4.3

Sociaaleconomische impact en cocreatie 30

Doelstelling 34 5 Actielijn: Meer focus en samenwerking 36 op de regionale arbeidsmarkt 5.1

Naar een vernieuwde regionale arbeidsmarktstructuur 37

Doelstelling 41 6 Leren en verbeteren dienstverlening 42 6.1

Mens- en wijkgerichte dienstverlening 43

6.2

Lerende organisatie 43

7 Financiën 46

Colofon Colofon Werk is geweldig! Beleidskader Participatie 2023-2026 Gemeente Rotterdam Postbus 1024 3000 BA Rotterdam Rotterdam.nl/ contact-werk-en-inkomen

2

Beleidskader Participatie

Tekstredactie Tekstredactie Bas Abresch,Bas Hidden Abresch, Champion Hidden Champion

Bijlagen Bijlage 1: Arbeidsmarktanalyse 48 Bijlage 2: Bestandsanalyse 52

Fotografie Fotografie Jan de Groen Jan - P.de x Groen Rhalda Jansen Rhalda - P. x Jansen Nico te LaakNico - P. xte Laak David Rozing VormgevingJan van der Meijde Opschudders BV, Utrecht Juni 2023 Vormgeving Opschudders BV, Utrecht Juni 2023

Arnoud Verhey Jan van der Ploeg Hans Tak David Rozing Peter Schmidt

Bijlage 3: Lopende regionale arbeidsmarktprogramma’s 60 Bijlage 4: Afkortingenlijst 62

Juni 2023

3

Inleiding

Alle Rotterdammers die (nog) niet werken, zijn nodig op de arbeidsmarkt. Hun potentieel wordt nu gemist. Voor iedereen die nu aan de kant zit, blijft ergens in onze stad werk liggen. Wat de huidige personeelstekorten praktisch betekenen? Kinderen worden niet vervoerd. Koffie wordt niet gezet. Post wordt niet bezorgd, mensen niet verzorgd. Producten worden niet gemaakt, diensten niet geleverd. Werk is van grote waarde, want het zorgt dat deze dingen wél gebeuren en dat de mensen die het werk doen een beter leven krijgen. Daarom: iedereen die kan, aan het werk.

Minder huishoudens met een bijstandsuitkering Dit is een grote opdracht. Rotterdam is de werkstad, maar ook de bijstandshoofdstad van Nederland. Nergens anders zijn relatief zoveel mensen afhankelijk van een uitkering en dus niet aan het werk. Dit moet anders. Dat is waar de maatschappij om vraagt vanwege de grote en langdurige personeelstekorten en waarom we alle beschikbare arbeidskracht moeten activeren. Het is ook waar uitkeringsgerechtigden zelf om vragen vanwege de stijgende kosten van het leven. Kosten die niet door overheid gecompenseerd kunnen blijven worden.

Werk is meer dan alleen een inkomen. Het is productief zijn. Iets betekenen. Mensen ontmoeten. Bij een team horen. Eigenwaarde vergroten. Ertoe doen. En natuurlijk ook een inkomen, waardoor het dagelijks leven beter betaalbaar wordt, stress vermindert en de leuke dingen van het leven makkelijker worden.

4

Beleidskader Participatie

Werk is geweldig, en voor veel Rotterdammers met een te klein inkomen vaak precíes wat ze nodig hebben. Iedereen die kan werken, moet aan de slag kunnen komen. Dat is de essentie van de Rotterdamse uitvoering van de Participatiewet.

Daarom moeten we alle beschikbare arbeidskracht activeren. Het aantal huishoudens met een bijstandsuitkering in Rotterdam moet omlaag naar 30.000. Dat is ambitieus. In de afgelopen jaren is de gemiddelde uitkeringsduur steeds verder toegenomen. De belemmeringen om uit een uitkeringssituatie te komen, zijn juist hardnekkiger geworden. Om toch in onze opdracht te slagen zijn positiviteit, pragmatisme en samenwerking nodig.

Positiviteit Positiviteit. Omdat het geloof dat het daadwerkelijk anders kan, het allerbelangrijkste is bij het verminderen van de grote bijstandsafhankelijkheid. Alle Rotterdammers verdienen meer dan een uitkering. Dat lukt niet altijd van vandaag op morgen. Maar met het juiste plan en de juiste begeleiding kan iedereen stappen zetten richting betaald werk. Positiviteit is daarmee óók cruciaal in de verhouding tussen gemeente en werkzoekende: voor iedereen die vooruit wil en zelf moeite hiervoor doet, is de gemeente een positieve, stimulerende partner, die gelooft in wat de werkzoekende wél kan.

Pragmatisme Daarbij is ook pragmatisme nodig. Iedere Rotterdammer is anders. Er kan van alles in een leven gebeuren, waardoor iemand zonder werk raakt en blijft. Vaak moeten eerst belemmeringen worden weggenomen voordat stappen kunnen worden gezet. De een heeft daarbij begripvolle coaching nodig, de ander reageert beter op een stevigere aanpak of moet eerst even op adem komen. Maar er zijn ook mensen, en gelukkig is dat een minderheid, die moeten ondervinden dat de tijd voorbij is waarin je de bijstand kon misbruiken, bijvoorbeeld door zwart bij te verdienen. Pragmatisme betekent ook dat we prioriteiten stellen. Door krimpende budgetten hebben we simpelweg niet meer de middelen om alle werkzoekenden tegelijk intensief te begeleiden. De komende jaren zetten we de meeste capaciteit in op werkzoekenden die een reële kans maken om, al dan niet na een ontwikkeltraject, vlot uit te stromen naar werk. Hen gaan we stimuleren, en porren als het moet, om in beweging te komen én blijven. Naar mate deze groep werkzoekenden uitstroomt en afneemt, spelen we capaciteit vrij voor intensieve begeleiding van de rest.

Juni 2023

5

Vanuit werkgevers is eveneens pragmatisme nodig. Bij veel van hen moet een evolutie plaatsvinden in denken over personeel. Dat er enerzijds nog duizenden mensen langs de kant zitten en anderzijds nog veel meer vacatures openstaan, betekent dat er – aan beide kanten – iets moet gebeuren om passende matches te maken. Werkzoekenden moeten zich ontwikkelen en werkgevers moeten zorgen dat dit (deels) bij hen op de werkvloer kan. Werknemers die op dag één precies kunnen wat de werkgever nodig heeft, zijn er niet meer. Werknemers die dit na een halfjaar met goede begeleiding en scholing kunnen, zijn er wél. Deze evolutie, waarvan veel sociale ondernemingen in onze stad het voorbeeld zijn, is cruciaal om de maatschappij te laten draaien en de economie te laten groeien.

Samenwerking De opdracht om iedereen die kan werken aan werk te helpen, is meer dan ooit een collectieve missie. Daarin kunnen we alleen slagen als werkzoekenden, gemeente, sociaal ondernemers, werkgevers, onderwijspartners én andere partners samenwerken. Nu draagt de werkzoekende de stijgende kosten van het leven, de werkgever de stijgende kosten van onuitgevoerd werk en de gemeente de kosten van de uitkering. Iedereen gaat erop vooruit als meer mensen werken. De verantwoordelijkheid daarvoor dragen we dus ook samen. Dit maakt samenwerking tussen alle partners, in de hele regio, nog belangrijker en vanzelfsprekender dan die al was.

Het is onze ambitie om het aantal Rotterdamse huishoudens met een bijstandsuitkering te laten dalen naar 30.000 eind 2025.

Hoe gaan we dat doen? In dit beleidskader geven we aan hoe we deze ambitie praktisch en concreet gaan realiseren. Dat doen we aan de hand van de actielijnen die we in de Strategiebrief Participatie (22bb008320) hebben geïntroduceerd. In de komende hoofdstukken lichten we per actielijn toe wat we gaan doen, welke instrumenten we inzetten, welke doelen we willen bereiken en wat dat voor Rotterdammers betekent. Hieronder introduceren we alvast kort de vijf actielijnen.

Stimuleren duurzame uitstroom en beperken instroom Op de huidige krappe arbeidsmarkt is iedereen nodig. Veel werkgevers hebben last van personeelstekorten en staan te springen om mensen. Deze tekorten zijn structureel en spelen in vele sectoren (zie de arbeidsmarktanalyse in bijlage 1). Dit betekent dat er goede kansen zijn om werk te vinden. Samen met werkzoekenden en werkgevers gaan we aan de slag om deze kansen te verzilveren. We doen dat met een focus op de maatschappelijk cruciale sectoren. Daarbij gaat het onder meer om de sectoren zorg, onderwijs, openbaar vervoer, bouw en techniek. Minstens zo

belangrijk is om nieuwe instroom in de bijstand te beperken. We willen voorkomen dat mensen vanuit hun WW-uitkering doorstromen naar de bijstand. Ook is het belangrijk dat mensen die werk hebben, hun werk behouden, zich daarin verder ontwikkelen en (als het nodig is) kunnen overstappen van werk naar ander werk. Jongeren stromen na hun studie bij voorkeur door naar een toekomstbestendige plek op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld in de maatschappelijk cruciale sectoren. Meer hierover is te lezen in de hoofdstukken 1 en 5.

Zorgen voor rechtmatige inkomensvoorziening De Participatiewet is er voor Rotterdammers die tijdelijk geen of onvoldoende inkomen hebben. We zorgen voor een rechtmatige inkomensvoorziening voor Rotterdammers die daar recht op hebben. We verstevigen de basis voor bestaanszekerheid door rechtmatige, tijdige en voorspelbare uitkeringsverstrekking. Als er op dit vlak enige rust is, kunnen mensen zich beter ontwikkelen en actiever zoeken naar betaald werk. Het ontvangen van een uitkering is niet vrijblijvend: wie een uitkering ontvangt, doet naar vermogen mee en is op de hoogte van de rechten en plichten die daarbij horen. Ook zetten we in op het voorkomen van misbruik van gemeenschapsgeld. We kijken daarbij naar wat de samenleving van ons verlangt en trekken lering uit de onterechte fraudeverdenkingen en het strenge terugvorderingsbeleid van het landelijke toeslagenschandaal. We werken mensgericht en vanuit verantwoord vertrouwen. Helaas komt misbruik van bijstandsuitkeringen nog steeds voor. Daarom intensiveren we het aantal uitgevoerde rechtmatigheidsonderzoeken en vergroten we de pakkans bij fraude. Want: opzettelijke fraude mag nooit lonen. Meer hierover leest u in hoofdstuk 2.

De ontwikkeling van mensen bevorderen De bestandsanalyse (zie bijlage 2) laat zien dat de Rotterdammers die langere tijd een uitkering ontvangen een relatief zwakke arbeidsmarktpositie hebben. Ze zijn vaak ouder, hebben een lager opleidingsniveau, en kampen met schulden en/of gezondheidsproblemen. Op huishoudensniveau is er vaak sprake van meerdere samenhangende problemen; een (langdurig) laag inkomen, een slechte woning, matige taalbeheersing, stress en opvoedproblemen.

6

Beleidskader Participatie

Hierdoor is betaald werk niet meteen haalbaar voor iedereen. Daarom ondersteunen we Rotterdammers bij het verbeteren van hun arbeidsmarktpositie, zodat ze op termijn toch de stap naar werk kunnen maken. Dit gebeurt meestal in combinatie met de inzet van taaltrainingen, gezondheids- en beweegtrajecten, vrijwilligerswerk of mantelzorg. In hoofdstuk 3 gaan we hier uitgebreider op in.

Zorgen voor meer passend werk Om de drempel naar betaald werk te verlagen, zetten we in op het creëren van meer passend werk. Dat doen we via ons sociaal ontwikkelbedrijf Rotterdam Inclusief. En we stimuleren en faciliteren werkgevers om het beschikbare werk beter te laten aansluiten bij de kwaliteiten en mogelijkheden van werkzoekenden. Onder meer met instrumenten als loonkostensubsidie, social return, jobcarving of open hiring. Hiervoor zijn sociale ondernemers vaak het goede voorbeeld. In hoofdstuk 4 lichten we dit toe en vertellen we meer over onze ondersteuning voor werkgevers en werkzoekenden.

Meer focus en samenwerking op de regionale arbeidsmarkt We willen de weerbaarheid en inzetbaarheid van onze beroepsbevolking bevorderen, zodat ze aan het werk blijven en zich verder ontwikkelen. We richten ons hierbij op de arbeidsmarktregio Rijnmond, omdat de arbeidsmarkt zich niet beperkt tot onze stadsgrenzen. Binnen de regio werken we intensief samen met onze partners: werkgevers, ondernemers, onderwijsinstellingen, sociale partners, intermediairs en regiogemeenten. We bouwen voort op het unieke fundament dat er ligt en maken een start met het Rijnmonds Arbeidsmarktperspectieffonds (RAP) en het Regionaal Werkcentrum (RWC). In hoofdstuk 5 leest u meer hierover. In hoofdstuk 6 gaan we in op de uitgangspunten van onze dienstverlening en de manieren waarop we de uitvoering van ons beleid volgen, evalueren (en daarvan leren) en rapporteren over de resultaten. We ronden in hoofdstuk 7 af met het financieel kader waarbinnen we onze ambities moeten realiseren.

Juni 2023

7

1. Stimuleren duurzame uitstroom en beperken instroom

In plaats van focussen op de beperkingen van een werkzoekende gaan we juist uit van diens talenten en mogelijkheden. Die maken we inzichtelijk voor de werkgever. Met die positieve benadering maken we de stap naar werk zo klein mogelijk. We willen voorkomen dat het aantal werkzoekenden stijgt bij economische tegenspoed. Daarom kiezen we bij voorkeur voor uitstroom naar duurzaam werk. Zo dragen we bij aan het realiseren van de daling van het aantal huishoudens met een uitkering naar 30.000.

Hoe gaan we dat doen? 1.1. Werkzoekenden We willen de tijd dat de werkzoekende niet deelneemt aan het arbeidsproces tot een minimum beperken, evenals de kans dat de werkzoekende langdurig in de uitkering blijft zitten. Onderzoek heeft uitgewezen dat langdurig zonder werk zitten de stap terug veel moeilijker maakt. Om de werkzoekende Rotterdammer duurzaam te laten uitstromen naar werk zetten wij in op vijf acties:

. Voorkomen van instroom in de bijstand; . Vlot een gesprek over werk met de werkcoach; . Inzet op duurzaam werk; . Vergemakkelijken deeltijdwerk; . Voorkomen herinstroom door nazorg. 1.1.1. Voorkomen instroom in de bijstand

Werkzoekenden die kunnen werken, willen we zo snel mogelijk naar een baan begeleiden. Zo voorkomen we dat ze onnodig lang een uitkering ontvangen. We motiveren hen om hun financiële zelfstandigheid terug te pakken. We plaatsen hen bij voorkeur op vacatures in maatschappelijk cruciale sectoren. Zo leveren we ook een bijdrage aan het terugdringen van de personeelstekorten op de plekken waar ze maatschappelijk het meest pijn doen. Het is in het belang van werkgevers om het werk aan te passen aan de beschikbare mensen, in plaats van de perfecte werknemer te zoeken voor het beschikbare werk. We trekken samen op met werkgevers om deze omslag te maken.

8

Beleidskader Participatie

We ondersteunen Rotterdammers die aan het einde zitten van hun WW-periode in hun zoektocht naar werk. We werken hierbij nauw samen met het UWV, wiens wettelijke taak dit is. We willen dat de werkzoekende een baan vindt, nog voordat de WW-uitkering eindigt. Zo voorkomen we (onnodige) instroom in de bijstand. Dit doen we via de aanpak WW@Work. Daarbij helpt een ontwikkelcoach werkzoekenden op een laagdrempelige en informele manier. Werkzoekenden worden bewust gemaakt van hun sterke eigenschappen en leren op verschillende manieren hoe ze hun kwaliteiten beter kunnen tonen bij het solliciteren. Instroom kunnen we ook voorkomen door ervoor te zorgen dat mensen aan het werk blijven (werkbehoud) en duurzaam inzetbaar blijven. Deze regionale aanpak komt aan de orde in hoofdstuk 5.

1.1.2. Vlot een gesprek over werk met de werkcoach Uiteraard bieden we iedere Rotterdammer die een uitkeringsaanvraag doet, en daar recht op heeft, inkomenszekerheid voor de periode dat dit nodig is. Maar het hoofddoel is om diegene zo vlot mogelijk (weer) aan het werk te krijgen. Zo snel mogelijk na

de aanvraag wordt de werkzoekende Rotterdammer benaderd door de werkcoach om afspraken te maken over de weg naar werk, waar nodig gedoseerd en in combinatie met opleidingen of op basis van loonkostensubsidie (LKS).

1.1.3. Inzet op duurzaam werk We vinden het belangrijk dat de uitstroom naar betaald werk duurzaam is. Het draaideureffect, waarbij mensen telkens weer terugkeren in een uitkeringssituatie, willen we minimaliseren. Dat kan wanneer mensen langdurig aan het werk blijven en niet terugvallen in de bijstand. Daarom bieden we werkzoekenden een baan die voor de lange termijn zekerheid en perspectief biedt. In Rotterdam betekent dat een baan met een arbeidsovereenkomst van minimaal twaalf maanden en voldoende uren om meer te verdienen dan de uitkeringsnorm. Werk moet lonen; mensen moeten er financieel echt op vooruit gaan. Duurzaam werk betekent ook dat we werkzoekenden bij voorkeur plaatsen bij werkgevers die fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden bieden en zich houden aan de geldende cao-afspraken.

1.1.4 Vergemakkelijken deeltijdwerk Klantreizen en onderzoeken wijzen uit dat deeltijdwerk een belangrijke opstap kan zijn naar een volledige baan. Het hebben van (deeltijd)werk is in meerdere opzichten van groot belang. Wie eenmaal is begonnen, blijft langduriger aan het werk. Dat draagt bij aan de uitstroom naar duurzaam werk. Bovendien heeft deeltijdwerk positieve effecten op gezondheid, welbevinden en zelfvertrouwen. Tegelijkertijd brengt deeltijdwerk vanuit een uitkering onzekerheden met zich mee. Bij elke inkomensverandering kan een (ongewenst) financieel effect optreden. Dit willen we zoveel mogelijk voorkomen, omdat we de stap naar werk juist willen verkleinen. Daarom experimenteren we met mogelijkheden om de stap naar deeltijdwerk te vergemakkelijken door deze onzekerheden te minimaliseren. Er komt een wijziging van de Participatiewet, die ruimte biedt voor een financiële buffer om schommelingen in inkomen bij deeltijdwerk op te vangen. Vooruitlopend daarop zijn we gestart met het project Met Inkomenszekerheid Naar Werk (MINW). Samen met werkzoekenden uit het gebied van het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ) wordt verkend welke belemmeringen en onzekerheden zij ervaren bij de stap naar deeltijdwerk.

1.1.4. Voorkomen van herinstroom door aanhoudend contact Onze dienstverlening stopt niet wanneer door nazorg een werkzoekende uitstroomt. Wanneer een werkzoekende

Juni 2023

9

betaald werk heeft gevonden en inkomsten heeft boven de bijstandsnorm, bieden we in eerste instantie voor maximaal zes maanden begeleiding gericht op werkbehoud. Indien nodig verlengen we dit. Zo willen we de werkzoekende zoveel mogelijk aanreiken om te voorkomen dat hij terugvalt in een uitkering. Ook bij de acceptatie van deeltijdwerk of een leerwerktraject houden we de vinger aan de pols. Als een werkzoekende toch uitvalt, gaan we na wat nodig is om zo snel mogelijk terug te keren naar hetzelfde of ander werk.

1.2. Werkgevers Van zzp’ers, midden- en kleinbedrijf (MKB) tot aan grote bedrijven; alle ondernemers zijn onze bondgenoten bij het realiseren van de doelstelling om zoveel mogelijk Rotterdammers aan het werk te krijgen. Zo’n 60% van de werkgelegenheid in Rotterdam zit bij de bijna 20.000 MKB-bedrijven. Daarom is vooral het MKB voor ons een essentiële partner om duurzame uitstroom te realiseren en gezamenlijk iets te doen aan de forse personeelstekorten, bij voorkeur in de sectoren met de grootste maatschappelijke impact. We gaat het volgende doen om dit te realiseren:

. Pragmatisch werkgeverschap stimuleren; . Inzet op matching van werkzoekende en werkgever; . Promoten van werk in cruciale beroepen; . Meer aandacht voor skills van werkzoekenden.

1.2.1 Pragmatisch werkgeverschap stimuleren Vanuit het WerkgeversServicepunt Rijnmond (WSPR) ondersteunen we zowel het MKB als grotere ondernemingen bij diverse personele vraagstukken. Denk aan werving en selectie van nieuw personeel, inwerk- en proefperiodes om mensen een goede start te laten maken, de invulling van leerwerktrajecten of ondersteuning bij jobcarving en functiecreatie (zie ook hoofdstuk 4). Om goed te kunnen inspelen op de vraag van werkgevers sluit het WSPR deals met werkgevers. Daarmee kunnen ze hen op maat ondersteunen en zo duurzame plaatsing van werkzoekenden mogelijk maken. Daarnaast biedt het Regionaal Bureau Zelfstandigen (RBZ) financiële hulp, advies en begeleiding aan startende en gevestigde ondernemers, zzp’ers en binnenvaartschippers. Tijden zijn veranderd; er zijn momenteel (veel) meer vacatures dan beschikbaar personeel. Werkgevers moeten – in hun eigen belang – pragmatisch zijn in de manier waarop zij hun personeel werven. Er zijn voldoende mensen die willen en kunnen werken als werkgevers bereid zijn ruimte voor hen te maken. Daarom zoeken we actief naar werkgevers die deze wederzijdse belangen inzien en bereid zijn:

. Te kijken naar iemands mogelijkheden in plaats van diens beperkingen; . Te investeren in medewerkers door middel van opleiding, training en/of coaching; . De werkprocessen en functies aan te passen aan de beschikbare mensen. Waar nodig bieden wij werkgevers ondersteunende instrumenten als loonkostensubsidies, opleidingen of proefplaatsingen.

1.2.2. Inzet op matching van werkzoekende en werkgever

1.2.3 Focus op werk in maatschappelijk cruciale beroepen

We proberen werkgevers en werkzoekenden op diverse manieren bij elkaar (in beeld) te brengen en informatie over elkaar transparant te maken.

Personeelstekorten bemoeilijken de continuïteit van de voor onze stad onmisbare dienstverlening. Dit speelt (onder meer) in de sectoren zorg, onderwijs, kinderopvang, openbaar vervoer, bouw en techniek, veiligheid, haven en logistiek. Maar ook rondom de drie grote transities waarmee onze regio momenteel te maken heeft: digitalisering, de energietransitie en de ontwikkeling naar een circulaire economie. Steeds vaker hebben Rotterdammers last van het tekort aan leraren, politieagenten, pedagogisch medewerkers of zorgpersoneel. En zonder technische vakmensen komen er geen woningen, ligt de haven stil en worden energieen klimaatmaatregelen niet (tijdig) gerealiseerd. Daarom vinden wij het belangrijk dat meer Rotterdammers voor dit soort conjunctuurbestendig werk kiezen. Zo ontstaat er voor alle betrokkenen een win-winsituatie. Werkzoekenden krijgen nieuwe kansen op duurzaam werk, waardoor ook het bijstandsbestand structureel krimpt. Werkgevers krijgen gemotiveerde medewerkers, waardoor zij hun diensten (weer) kunnen leveren. En daarvan profiteren uiteindelijk alle Rotterdammers. Dit gaan we bevorderen met onder meer het Rijnmonds Arbeidsmarktperspectieffonds (zie hoofdstuk 5).

HalloWerk Het online-matchingplatform HalloWerk maakt werkzoekenden op laagdrempelige wijze zichtbaar voor werkgevers. Werkzoekenden kunnen een profiel aanmaken gebaseerd op hun vaardigheden, talenten en drijfveren. Werkgevers kunnen hen dan direct benaderen. HalloWerk maakt ook beschikbare vacatures in onze arbeidsmarktregio inzichtelijk, zodat werkzoekenden direct kunnen solliciteren. Momenteel werken we aan de doorontwikkeling van HalloWerk naar een app. Daarmee kunnen we nog sneller en laagdrempeliger matches realiseren.

Doelgerichte banenmarkten We organiseren verspreid over het jaar diverse kleinschalige banenmarkten, waarin per keer de behoefte van een doelgroep, gebied of specifieke sector centraal staat. Om te zorgen voor een optimale opkomst en een goed resultaat worden banenmarkten aangevuld met activiteiten gericht op de ontwikkeling van werkzoekenden. De werkzoekende krijgt dan bijvoorbeeld een voorbereidingssessie of begeleiding van een (werk)coach. We nodigen voor onze banenmarkten ook partijen uit de cruciale sectoren uit.

Wijk- en gebiedsgerichte benadering Voor specifieke, wijkgerichte uitdagingen zetten we lokale activiteiten op, zoals wijkcampagnes en banenmarkten. Of wijkwerktafels, waarbij professionals van Maatschappelijke Ontwikkeling (MO) en Werk & Inkomen (W&I) naar de wijk komen om werkzoekenden te helpen bij het wegnemen van belemmeringen om aan het werk te gaan. Een ander voorbeeld is een stratenaanpak, gericht op plekken waar veel huishoudens met een uitkering wonen. Verder kunnen we wijkgericht werken als ergens een transitie plaatsvindt die werkgelegenheid met zich meebrengt, zoals in de Spaanse Polder en Nieuw Reijerwaard (Dutch Fresh Port)

10

Beleidskader Participatie

Loopbaanoriëntatie Haven, Techniek en Zorg op Zuid Onderdeel van Nationaal Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ) is een programma gericht op loopbaanoriëntatie en het vergroten van de arbeidsmarktkansen van jongeren op Zuid. Jongeren die kiezen voor een beroepsopleiding worden niet alleen voorbereid op werk in haven, techniek of zorg, maar krijgen van betrokken werkgevers tevens de garantie dat zij na afronding van hun opleiding en stage bij die werkgever hun eerste contract krijgen. Dat heet de AanDeBak-garantie.

Juni 2023

11

1.2.4 Meer aandacht voor skills van werkzoekenden

Doelstelling Actielijn Stimuleren duurzame uitstroom en beperken instroom In de periode 2023-2026 daalt het aantal Rotterdamse huishoudens met een bijstandsuitkering naar 30.000. Om deze doelstelling te realiseren, werken we zoals hierboven beschreven staat. Ook de activiteiten uit de andere hoofdstukken dragen bij aan dit doel.

Veel werkgevers beoordelen potentiële kandidaten vooral op basis van formeel vastgelegde kwalificaties. De meeste werkzoekenden beschikken echter niet over een cv dat precies past bij de vacature of hebben geen (relevante) werkervaring. Hierdoor worden deze kandidaten eerder en vaker afgewezen bij sollicitaties, terwijl ze wél de competenties hebben om dit werk (op termijn) te kunnen doen. Zeker in deze tijd van krapte op de arbeidsmarkt is deze afwijzing onnodig en vooral zonde. Door meer te kijken naar skills en competenties komt er meer en ander onbenut arbeidspotentieel in beeld. We trekken samen met de werkgevers op om die omslag te maken.

Skills inzichtelijk maken Het UWV ontwikkelt onder de naam CompetentNL een landelijke ‘skills-taal’, zodat werkzoekenden en werkgevers met dezelfde terminologie werken. Daardoor zijn matches op basis van skills makkelijker te maken. Zodra landelijk de eerste pilots starten, zullen we hieraan deelnemen; zeker waar het gaat om de introductie van een (regionaal) skillspaspoort. In de tussentijd zitten we niet stil; via RijnmondInzicht.nl zijn we al gestart met het inzichtelijk maken van de in de regio gevraagde IT-, soft- en taalskills. Ook in de kwartaalmonitor RijnmondWerktDoor geven we inzicht in de meest kansrijke beroepen en overstapkansen op basis van gevraagde vaardigheden.

12

Beleidskader Participatie

2023

Het aantal Rotterdamse huishoudens met een bijstandsuitkering te laten dalen naar 30.000.

(peildatum: 31-12-2023)

2024 (peildatum: 31-12-2024)

2025 (peildatum: 31-12-2025)

32.325

31.350

30.000

Open badges We experimenteren op kleine schaal met een pilot rondom open badges. Dit zijn digitale waardeinsignes, die je ontvangt als je over een bepaalde vaardigheid beschikt (en dit hebt aangetoond). Door middel van een QR-code kun je hiermee communiceren, bijvoorbeeld op je cv, LinkedIn of andere social-mediakanalen. Via onder andere de Leerpraktijkcentra (LPC, zie hoofdstuk 3) zijn drie leerlijnen opgezet: schoonmaak, horeca en groenvoorziening. Blijkt deze pilot een succes, dan wordt overwogen een aanpak met badges op te nemen in het reguliere dienstverleningsaanbod.

Juni 2023

13

HalloWerk Positieve houding Tijdens de eerste kennismaking klikte het meteen. “Fulco wilde natuurlijk weten hoe ik mijn toekomst voor me zie. Daar was ik duidelijk over: ik wil graag in Nederland iets opbouwen. Ik wil de taal leren en meer leren over het knippen van korte kapsels”, zegt Anastasiia. Fulco vult aan: “Door haar positieve houding en haar wil om te werken, investeren we graag in haar.”

“Het voelt als mijn nieuwe familie." Het team van Monroe’s schoolt Anastasiia elke dinsdag bij, zodat ze de specifieke kneepjes van het vak leert. “Daar maak ik een van mijn senior kappers voor vrij. Ook volgt Anastasiia een cursus Nederlands. We praten zoveel mogelijk Nederlands met haar, op de werkvloer en tijdens de lunch. Het gaat steeds beter, dat hoor ik bijvoorbeeld aan de gesprekken die Anastasiia met klanten heeft.” Het hechte kappersteam helpt hun

nieuwe collega ook aan kleding en spullen die ze mist door haar vlucht uit Oekraïne. “We vinden het belangrijk dat ze zich thuis voelt.”

Dankbaar Anastasiia werkt inmiddels vier dagen per week in de salon. “De eerste werkdag was heel spannend, maar mijn collega’s waren erg aardig en behulpzaam”, glimlacht de kapster. Na haar eerste werkdag belde de accountmanager van HalloWerk om te vragen hoe het was gegaan. “Ik vertelde hoe blij ik was, vooral met het warme welkom en de gezelligheid met mijn collega’s. Het voelt als mijn nieuwe familie. Ik ben iedereen erg dankbaar.” Werkgever Fulco is blij dat hij er zo’n enthousiaste, leergierige werkkracht bij heeft. “Het gaat supergoed. Anastasiia is in korte tijd uitgegroeid tot een belangrijke collega, vanwege haar eerlijkheid en onbevangenheid. En natuurlijk omdat ze graag wil leren en werken. Ze is een verrijking voor het bedrijf. Fijn dat HalloWerk hier een rol in heeft gespeeld.”

Werkgever Fulco haalt ‘verrijking’ binnen via HalloWerk Fulco Pistoor (57) is sinds 2013 mede-eigenaar van kapsalon Monroe’s. Zodra hij hoort dat er vrouwen en kinderen uit Oekraïne in de buurt worden opgevangen, neemt hij contact op met HalloWerk. Een maand later heeft de enthousiaste kapster Anastasiia (25) uit Odessa haar plek gevonden in het kappersteam van Fulco. “Het voelt als mijn nieuwe familie.” Het is druk in kapperssalon Monroe’s in Bergschenhoek. Er wordt geconcentreerd geknipt, geverfd en gedroogd. De zaken gaan goed in de vier kapsalons van Fulco verspreid over de regio, maar de eigenaar is eerlijk: goed personeel vinden is lastig in deze tijd. “Na de zoveelste advertentie op een vacaturesite, wilde ik het anders doen. Ik hoorde over het Oekraïens Huis en belde de gemeente”, vertelt Fulco. Zo komt de werkgever in contact met HalloWerk. “Ik vroeg of zich onder de vluchtelingen ook kappers bevonden. Dat bleek zo te zijn, want twee weken

14

Beleidskader Participatie

later belde de accountmanager van HalloWerk terug. Ze wilde me voorstellen aan een geschikte kandidate.” Kapster Anastasiia stuurde haar toekomstige werkgever vervolgens meteen een app-bericht. “In het Engels, dat vond ik erg netjes.” Anastasiia voelt zich als een vis in het water in de kapsalon. Ze vertelt tussen het knippen en kleuren door over haar achtergrond: “Ik heb in Odessa een driejarige kappersopleiding gedaan en ben gespecialiseerd in krullenkapsels. Ik wilde graag aan de slag en heb meteen gereageerd.”

Juni 2023

15

2. Zorgen voor een rechtmatige inkomensvoorziening

Hoe gaan we dat doen? 2.1 Bijstandsuitkeringen Rotterdammers die (tijdelijk) niet in hun eigen inkomen kunnen voorzien, kunnen op een toegankelijke manier een bijstandsuitkering aanvragen. Onze communicatie en besluiten over de aanvraag zijn begrijpelijk, zodat Rotterdammers weten wat ze van ons mogen en kunnen verwachten. We zorgen ervoor dat de bijstandsuitkering uitsluitend terechtkomt bij Rotterdammers die er recht op hebben. Bij het ontvangen van een bijstandsuitkering horen ook rechten en plichten. Om Rotterdammers die aanspraak maken op een bijstandsuitkering zo goed mogelijk te helpen en om fouten te voorkomen, zetten we in op de volgende drie acties:

. Bieden van toegankelijke dienstverlening met de menselijke maat; . Rechtmatige inkomensverstrekking; . Actief informeren over rechten en plichten. 2.1.1 Bieden van toegankelijke dienstverlening met de menselijke maat We zetten digitale instrumenten in om het aanvragen van een bijstandsuitkering zo duidelijk en toegankelijk mogelijk te maken. Rotterdammers die digitaal minder vaardig zijn of niet beschikken over de juiste middelen kunnen langskomen op één van onze locaties. De aanvraag wordt zo snel mogelijk afgehandeld, zodat er snel duidelijkheid is over het inkomen. Elke Rotterdamse bijstandsgerechtigde heeft een eigen contactpersoon. Deze medewerker geeft bij vragen over de uitkering direct antwoord of gaat op zoek naar het juiste antwoord. Als blijkt dat mensen meer hulp nodig hebben, geven we goed advies en zorgen we voor een duidelijke overdracht naar passende (gemeentelijke) hulpverlening. We zoeken altijd de balans tussen rechtvaardigheid en rechtmatigheid en leveren maatwerk waar dat mogelijk is.

We zorgen voor een rechtmatige inkomensvoorziening voor Rotterdammers die daar recht op hebben en zetten in op het voorkomen van misbruik van gemeenschapsgeld. We kijken daarbij naar wat de samenleving van ons verlangt en trekken lering uit de onterechte fraudeverdenkingen en het strenge terugvorderingsbeleid van het landelijke toeslagenschandaal. We werken mensgericht en vertrouwen wat de burger ons vertelt. Dit is geen blind vertrouwen,

16

Beleidskader Participatie

maar verantwoord vertrouwen. In het contact met de burger, ondersteund door processen en systemen, zitten ‘checks’ om misbruik te voorkomen. We blijven alert op mogelijke fraude, want opzettelijke fraude mag nooit lonen. Helaas laat de praktijk zien dat misbruik van bijstandsuitkeringen nog steeds voorkomt. Daarom intensiveren we het aantal uitgevoerde rechtmatigheidsonderzoeken en vergroten we de ervaren pakkans bij fraude.

2.1.2 Rechtmatige inkomensverstrekking Gemeenschapsgeld moet uitsluitend gaan naar de mensen die er recht op hebben. Dat verwacht de samenleving van ons. Daarom zorgen we voor een rechtmatige inkomensverstrekking. Bij het ontvangen van een bijstandsuitkering horen rechten en plichten. Zo moeten bijstandsgerechtigden, op basis van de inlichtingenplicht, wijzigingen doorgeven die van belang zijn voor het bepalen van het recht op en de hoogte van de uitkering. Op basis daarvan wordt de uitkering aangepast aan de nieuwe situatie. We stimuleren in het gehele uitkeringsproces dat Rotterdammers relevante

wijzigingen in hun situatie correct en tijdig doorgeven. Zo voorkomen we dat een bijstandsgerechtigde later geconfronteerd wordt met een terugvordering, omdat de uitkering (deels) onterecht is ontvangen. We verwerken doorgegeven wijzigingen tijdig en juist.

2.1.3 Actief informeren over rechten en plichten Een afname van niet-verwijtbare onrechtmatigheden begint bij goede en duidelijke communicatie. We informeren alle Rotterdammers met een bijstandsuitkering over de rechten en plichten die horen bij de Participatiewet. Informatie hierover wordt digitaal, fysiek en telefonisch aangeboden. Rotterdammers worden onder andere op onderstaande manieren geïnformeerd:

. We sturen elke Rotterdammer met een bijstandsuitkering twee keer per jaar een informatiefolder over de inlichtingenplicht;

. We voeren twee keer per jaar een sms-actie uit. Rotterdammers met een bijstandsuitkering ontvangen een sms met het verzoek om de gemeente op te hoogte te brengen als hun situatie veranderd is;

. Om de inlichtingenplicht uit te leggen, organiseren

we informatiebijeenkomsten en nemen we deel aan evenementen waar bijstandsgerechtigden komen;

. We maken gebruik van audiovisuele middelen,

zoals animaties, om Rotterdammers te bereiken. We zoeken continu naar betere manieren om Rotterdammers proactief te informeren. Zo lang iemand een uitkering ontvangt, toetsen we tijdens verschillende contactmomenten of bijstandsgerechtigden op de hoogte zijn van alle rechten en plichten. Bijvoorbeeld tijdens een gesprek met een jongerenconsulent, activeringscoach of een werkcoach. Als het nodig is, leggen zij de rechten en plichten uit.

2.2 Opsporen misbruik van bijstandsuitkering Helaas worden wijzigingen en andere informatie soms bewust niet of foutief aan ons doorgegeven. Er kan dan sprake zijn van onrechtmatigheden en mogelijk zelfs van fraude. Onrechtmatigheden en fraude willen we logischerwijs zoveel mogelijk terugdringen. We onderzoeken mogelijk misbruik van uitkeringen op de volgende drie manieren:

. Heronderzoeken; . Fraudeonderzoeken; . Ketenaanpak toezicht inkomen.

Juni 2023

17

SMS-alerts 2.2.1 Heronderzoeken Bij een heronderzoek controleren we de rechtmatigheid van de bijstandsuitkering zonder dat er een signaal is dat er iets niet klopt. Elk jaar bepalen we de methode om uitkeringen te heronderzoeken. In 2023 maken we gebruik van twee manieren: 1) we nodigen Rotterdammers uit die we het langst niet gesproken hebben en 2) we passen de aselecte methode toe. Deze Rotterdammers worden niet uitgenodigd omdat ze verdacht worden van fraude. Heronderzoeken worden ingezet om vroegtijdig onrechtmatigheden te signaleren en te corrigeren, bijvoorbeeld in gevallen dat wijzigingen per ongeluk niet goed zijn doorgevoerd. Bij een schending van de inlichtingenplicht vorderen we de te veel betaalde uitkering terug en leggen we een boete op. De hoogte van de boete hangt af van de mate waarin de fout verwijtbaar is. Bij een niet-verwijtbare schending van de inlichtingenplicht vorderen we alleen uitkeringsgelden terug. Naast het opsporen van schendingen van de inlichtingenplicht zijn heronderzoeken een goede manier om bijstandsgerechtigden te spreken en te achterhalen of ze andere hulp van ons nodig hebben.

2.2.2 Fraudeonderzoeken Onze boodschap is dat fraude niet loont in Rotterdam. Een fraudeonderzoek voeren we uit als er signalen zijn dat fraude wordt gepleegd. Deze signalen komen van collega’s, ketenpartners van de gemeente of van Rotterdammers die een (anonieme) melding doen bij de gemeente. We voeren verschillende onderzoeksprocessen uit om mogelijke onrechtmatigheden of fraude te signaleren, te onderzoeken en vast te stellen. We stimuleren collega’s die de meeste contactmomenten met bijstandsgerechtigden hebben om objectieve signalen van mogelijke onrechtmatigheden te

melden. Op basis van betere signaalherkenning vragen we hen actief te handelen op mogelijke fraudesignalen. En om deze signalen, indien van toepassing, door te geven aan fraudeonderzoekers. Zo vergroten we de daadwerkelijke pakkans.

2.2.3 Ketenaanpak toezicht inkomen Het doel is om in deze collegeperiode een duidelijke verbetering te bewerkstelligen in de effectiviteit van de handhavingsteams. Daarom verhogen we het aantal heronderzoeken en fraudeonderzoeken. Om de productie van fraudeonderzoeken te verhogen, breiden we het aantal sociaal rechercheurs uit. We kunnen zo meer signalen van fraude oppakken en onderzoeken, zowel bestuursrechtelijk als strafrechtelijk. We doen dit samen met collega’s binnen de gemeente (waaronder de directie Veiligheid), het Openbaar Ministerie en de politie. Zo sporen we zoveel mogelijk misbruik van bijstandsgelden op. Deze intensivering is een begin van een nieuwe wijze van handhaven. De handhavingsteams gaan dichter op de uitvoering opereren. Vermoedens van fraude die inkomensconsulenten en werkcoaches signaleren, worden opgepakt en onderzocht – samen met de meldingen die inwoners doen. Dit betekent dat de fraudeteams meer in een keten georganiseerd worden. Deze gerichte ketenaanpak is effectiever en efficiënter. In onderstaande afbeelding is deze werkwijze vormgegeven Ook bij onze handhavingstaken behouden we de balans tussen rechtvaardigheid en rechtmatigheid. Dat doen we door steeds te werken vanuit de bedoeling van de wetten en regels. Via verschillende kanalen communiceren wij over onze handhavingsaanpak en de effectiviteit hiervan.

Door zichtbaar te zijn, maken we Rotterdammers bewust van hun eigen verantwoordelijkheid. Zo vergroten we de ervaren én daadwerkelijke pakkans op fraude.

Doelstelling Actielijn Zorgen voor rechtmatige inkomensvoorziening In de periode 2023-2026 verbeteren we de effectiviteit van de handhavingsteams en zorgen we daarmee voor een rechtmatige verstrekking van bijstand en het aanpakken van fraude. Dit doen we door middel van een strikte, maar gerichte aanpak. De werkwijze zoals hierboven beschreven draagt bij aan het realiseren van dit doel.

Aantal afgeronde fraudeonderzoeken

18

Beleidskader Participatie

2023 (peildatum: 31-12-2023)

2024 (peildatum: 31-12-2024)

2025 (peildatum: 31-12-2025)

2026 (peildatum: 31-12-2026)

700

800

850

850

Informeren over rechten en plichten Rotterdammers met een bijstandsuitkeringen worden door het sms bericht eraan herinnerd om wijzigingen op tijd door te geven. Het gaat dan om wijzigingen zoals een verhuizing, een echtscheiding, iemand die komt inwonen of om extra inkomsten. Inmiddels hebben al meer dan 28.500 Rotterdammers in de bijstand zo’n sms’je ontvangen. Zo voorkomen we onvolledige en foutieve informatie in onze systemen en kunnen we de uitkering aanpassen aan de nieuwe situatie. Op deze manier zorgen we ervoor dat gemeenschapsgeld alleen terechtkomt bij Rotterdammers die er recht op hebben. Het overkomt Rotterdammers met een uitkering af en toe: vergeten een verandering in hun inkomen of hun woon- of leefsituatie door te geven. Daardoor bestaat de kans dat zij achteraf een geldbedrag moeten terugbetalen. De gemeente helpt hen een handje door twee keer per jaar hierover sms-alerts te versturen.

Resultaat sms-actie al zichtbaar ‘De bijstandswet is best lastig', zegt Nico Moerman, inkomensconsulent bij de gemeente. 'Veel mensen weten niet dat zij bijvoorbeeld ook moeten melden dat zij een geldprijs hebben gewonnen, of tijdelijk in het buitenland zijn. Of zij vergeten om veranderingen door te geven. Als je bijvoorbeeld aan het verhuizen bent of in een scheiding zit, heb je nog een heleboel andere dingen aan je hoofd. Op de website van Rotterdam staan voorbeelden waarvoor de inlichtingenplicht geldt.

Dat scheelt een hoop onzekerheid bij deze Rotterdammers.’ Het effect van de sms-actie is al zichtbaar; de webpagina over dit onderwerp wordt nu 500% meer bezocht dan voorheen. Het regelmatig versturen van de sms’jes is een van de acties waarmee de gemeente de inlichtingenplicht wil verduidelijken. Zo is ook de informatie op de website uitgebreid. En er is een flyer en een animatie over dit onderwerp ontwikkeld. Daarnaast wordt elke twee maanden de inlichtingenplicht toegelicht in de nieuwsbrief voor bijstandsgerechtigden. Meer informatie over dit onderwerp: Plichten bijstandsuitkering | Rotterdam.nl.

Juni 2023

19

3. De ontwikkeling van mensen bevorderen

De ondersteuning die de werkzoekende ontvangt, is niet vrijblijvend. We verwachten dat werkzoekenden zich actief inzetten en zich houden aan de gemaakte afspraken. Wanneer een werkzoekende dat niet doet, komt een verzuimmedewerker in actie. Bijvoorbeeld door via een huisbezoek het contact te herstellen en de draad weer op te pakken. Verwijtbaar afhaken, waarbij we altijd rekening houden met de situatie, kan leiden tot een maatregel.

Hoe gaan we dat doen?

Bij dit soort trajecten is in het algemeen niet voorzien in een extra beloning bij afronding van de opleiding en/of de stap naar werk. Daar is vaak geen noodzaak toe. De beloning is immers het duurzame én toekomstbestendige werk en het bijbehorende inkomen. Zoals aangegeven in paragraaf 1.1.3 betekent werk in dit soort gevallen bij voorkeur een arbeidsovereenkomst van minimaal 12 maanden en goede arbeidsvoorwaarden. Het RAP (zie ook hoofdstuk 5) is een belangrijk instrument waarmee we de ontwikkeling en uitvoering van leerwerktrajecten willen stimuleren.

3.1 Stappen zetten richting werk

3.1.2 Leerpraktijkcentra (LPC)

Het bijstandsbestand is geen homogene groep waarvoor één specifieke manier van ondersteuning passend is. Daarom brengen we de situatie van een werkzoekende in kaart wanneer hij een uitkering aanvraagt. Dat doen we op de verschillende leefgebieden en ontwikkelbehoeften. Op basis daarvan bepalen we samen de passende stappen. Die stappen zijn altijd gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie en het vinden van werk. We helpen Rotterdammers op weg die daarbij praktische belemmeringen ervaren. Dan doen we bij voorkeur in combinatie met op werk en leren gerichte activiteiten. We beschikken hiervoor over een brede set aan ondersteunende instrumenten. Die zijn ondergebracht in het Instrumentenhuis. Onze werk- en activeringscoaches worden steeds beter uitgerust om met werkzoekenden de best passende trajecten te kiezen. Hieronder noemen we een aantal van de belangrijkste ondersteunende instrumenten:

In diverse wijken op Rotterdam-Zuid zijn Leerpraktijkcentra (LPC) opgezet. Veel mensen die hier wonen, hebben moeite om de stap van uitkering naar werk te zetten. Een LPC pakt de mismatch op de arbeidsmarkt tweeledig aan. Enerzijds door via uitstroomprofielen aansluiting te zoeken bij kansrijke sectoren en werk in de buurt. Anderzijds door het aanleren van de juiste vaardigheden om in de toekomst inzetbaar te blijven op de arbeidsmarkt. We zoeken daarbij steeds de samenwerking met sociaal ondernemers. Zij zetten de leerwerkomgeving op, exploiteren deze en begeleiden de werkzoekendenbij het leren en werken. We openen in deze collegeperiode twee nieuwe LPC’s. Die richten zich op werk dat voortkomt uit de energietransitie en op andere kansrijke beroepen.

. Leerwerktrajecten; . Leerpraktijkcentra; . Nederlandse taal; . Schulden; . Beschikbare kinderopvang.

Een deel van de werkzoekenden is de Nederlandse taal onvoldoende machtig. Dat is een belemmering om een baan te vinden en in het eigen levensonderhoud te voorzien. In de Participatiewet is de taaleis opgenomen. Als een werkzoekende bij een bijstandsaanvraag geen diploma kan overleggen of niet kan aantonen minstens acht jaar onderwijs in Nederland te hebben gevolgd, is het vermoeden dat deze persoon de Nederlandse taal niet of onvoldoende beheerst. De werkzoekende moet dan verplicht een taaltraject volgen en aantonen dat daarvoor een passende inspanning wordt geleverd. Er wordt periodiek bekeken of de werkzoekende voldoende voortgang boekt, eventueel door middel van een taaltoets. Het streven is om het vereiste referentieniveau 1F te halen op de onderdelen spreekvaardigheid, luistervaardigheid, gespreksvaardigheid, schrijfvaardigheid en leesvaardigheid. Als de werkzoekende zich onvoldoende inspant, kan een maatregel worden opgelegd. Deze en andere taaltrajecten gericht op werkzoekenden en werknemers maken deel uit van het beleidskader ‘Rotterdam Vaardig Verder, Beter in taal, rekenen en digitale vaardigheden’.

3.1.1 Leerwerktrajecten

Voor sommige Rotterdammers is een voltijdbaan bij een reguliere werkgever ver weg. Maar iedereen kan stappen zetten in zijn ontwikkeling. Elke stap vooruit is winst; voor diegene zelf en de samenleving. De gemiddelde leeftijd, uitkeringsduur en de mate waarin Rotterdamse werkzoekenden kampen met problemen met hun gezondheid, taalbeheersing en schulden neemt echter toe. Vaak is er sprake van (meerdere) belemmeringen op de weg naar werk (zie bestandsanalyse in bijlage 2). Hierdoor is de positie op de arbeidsmarkt van veel Rotterdammers verslechterd; zij komen minder makkelijk en minder snel aan het werk. Wij zijn er echter van overtuigd dat ook deze Rotterdammers kwaliteiten en talenten hebben die nodig en gewenst zijn; op de arbeidsmarkt. Daarom blijven we de komende jaren inzet plegen op deze groep, om te zorgen dat zij zoveel mogelijk meedoen naar vermogen.

20

Beleidskader Participatie

Met de inzet van leerwerktrajecten spelen we in op de vraag vanuit cruciale maatschappelijke sectoren om gekwalificeerde werknemers. In zo’n traject leren en werken werkzoekenden tegelijkertijd. Ze ontwikkelen vakvaardigheden en toekomstgerichte competenties, zodat ze op termijn kunnen uitstromen naar een reguliere baan. In samenwerking met werkgevers en onderwijsinstellingen organiseert de gemeente zogeheten leerlijnen. Hierin worden werkzoekenden geschoold, doen ze werkervaring op en worden ze begeleid in hun ontwikkeling. Indien nodig wordt ook gewerkt aan werknemersvaardigheden en is er oog voor het verkleinen van sociaalmaatschappelijke belemmeringen. Denk hierbij aan taal, gezondheid of schulden.

3.1.3. Nederlandse taal

Juni 2023

21

3.1.4 Schulden

3.2 Specifieke ondersteuning

Betaald werk is de beste weg uit schulden. Daarom is het belangrijk om Rotterdammers met schulden zo snel mogelijk gerichte ondersteuning en een concreet toekomstperspectief te bieden. We blijven daarnaast sociaal incasseren en zetten in op laagdrempelig bereik van de inkomensondersteunende regelingen. Ook communiceren we actief over onze schulddienstverlening in gesprekken met werkzoekenden. Dit is in lijn met het beleidskader ‘Rotterdam voor iedereen. Samen sterk tegen armoede en schulden’, dat eind juni 2023 aan de gemeenteraad wordt verstuurd.

Indien nodig krijgen Rotterdammers in een kwetsbare situatie specifieke ondersteuning bij hun ontwikkeling. Het gaat hierbij onder andere om werkzoekenden met een specifieke belemmering, uit een bepaalde leeftijdscategorie of met een bepaalde verblijfsstatus.

3.1.5 Beschikbare kinderopvang Voor werkzoekende ouders met jonge kinderen is passende, toegankelijke kinderopvang belangrijk om de stap naar werk te kunnen maken. De kosten van kinderopvang en het gebrek aan kinderopvangplekken zijn nu vaak belemmeringen om aan het werk te gaan. Ontwikkelcoaches kinderopvang ondersteunen Rotterdammers bij het vinden van passende opvang. Werkzoekenden die een scholings- of ontwikkeltraject volgen en/of in deeltijd werken, kunnen compensatie krijgen van kinderopvangkosten. Ook leiden we werkzoekenden toe naar werk in de kinderopvang. Dit draagt bij aan het terugdringen van personeelstekorten in deze sector en biedt andere mensen op de arbeidsmarkt de kans om meer te gaan werken. We zetten daarom een leerwerktraject op voor Groepshulpen kinderopvang. Dit doen we in samenwerking met werkgevers uit de kinderopvang, Werkzoekenden kunnen zich via een voorschakeltraject waarin zij tegelijkertijd leren en werken, ontwikkelen tot pedagogisch medewerker. Bijstandsgerechtigden kunnen recht hebben op een financiële vergoeding voor kinderopvang. Wanneer zij geen uitkering meer ontvangen, valt deze vergoeding weg. Ouders die uitstromen naar werk hebben dan mogelijk recht op een eenmalige tegemoetkoming van €300 om tijdelijk de stijgende kosten van kinderopvang te verzachten.

Kinderopvang is eveneens van groot belang voor kinderen die opgroeien in een huishouden dat afhankelijk is van een uitkering. Vanuit de kinderopvang krijgen kinderen voorschoolse educatie. Daardoor krijgen zij een betere uitgangspositie om mee te doen in het primaire onderwijs. We verkennen samen met andere grote gemeenten, Nationaal Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ) en ministeries wat er binnen de kaders van het landelijke regeerakkoord mogelijk is om kinderopvang voor meer ouders toegankelijk te maken.

22

Beleidskader Participatie

3.2.1 Rotterdammers met fysieke en/of psychische problematiek Om gezondheidsproblemen bij werkzoekende Rotterdammers te verlichten of voorkomen, bieden we sport- en beweegtrajecten aan in de wijk. We activeren werkzoekenden en ondersteunen hen bij het creëren van een gezonde levensstijl en het ontwikkelen van vaardigheden en/of competenties. Voor werkzoekenden met psychische problemen zetten wij Extra Intensieve Trajectbegeleiding (ExIT) in. Dat is een intensief traject waarin acties om psychische belemmeringen te verminderen, worden gecombineerd met begeleiding naar werk. Dit gebeurt ook in het Individuele Plaatsing en Steun-traject (IPS-traject). Hierin wordt samengewerkt met de GGZ. Een IPS-traject kan gecombineerd worden met de inzet van loonkostensubsidie (zie hoofdstuk 4 voor meer informatie hierover). Binnen de gemeente gaan Werk & Inkomen en Maatschappelijke Ontwikkeling nadrukkelijk de gezamenlijke maatschappelijke opgave aan om inwoners met zorg gerelateerde problematiek sneller toe te leiden naar zelfstandigheid en betaald werk. We gaan de werelden van Werk en Zorg dichter bij elkaar brengen. In samenwerking met de zorgaanbieders en onze wijkteams gaan we de bestaande instrumenten van Werk en Inkomen beter benutten voor deze

doelgroep. Deze opgave wordt ook beschreven in het plan van aanpak voor Rotterdammers die (dreigend) dakloos zijn en/of met GGZ-problematiek ‘Op weg naar herstel en een thuis (2023-2026)’.

3.2.2 Jongeren We ondersteunen Rotterdammers tussen de 18 en 27 jaar op het gebied van onderwijs, werk, inkomen, schulden, geldzorgen en/of zorg. Met de jongere maken we een plan van aanpak met als doel het vergroten van de zelfredzaamheid en uitstroom naar onderwijs of werk te realiseren. Jongeren die zelfredzaam worden geacht, krijgen een zoektermijn opgelegd, omdat we vinden dat zij zelf eerst moeten zoeken naar een opleiding of baan. Wanneer de zoekperiode opgelegd wordt, wordt de jongere proactief geïnformeerd over bijvoorbeeld ondersteuning bij schuldenproblematiek, mentale gezondheid en scholingsmogelijkheden.

3.2.3 R  otterdammers met een licht verstandelijke beperking Rotterdammers met een licht verstandelijke beperking (LVB) kunnen meer moeite hebben om zelfstandig een baan te vinden en te behouden. Als zij aankloppen voor ondersteuning, helpen wij hen daarbij. We gaan door met het bevorderen van de deskundigheid op het gebied van werkzoekenden met LVB. Dat doen we door het gebruik van de instrumentenkaart en de inzet van ambassadeurs LVB. Ook bieden we werkcoaches de training LVB in beeld aan, waarin zij meer leren over het vroegtijdig herkennen van LVB en het bieden van de juiste ondersteuning. In de komende periode verbreden we de inzet van deze instrumenten en werken het vervolg uit voor de aanpak voor de LVB-doelgroep. Een belangrijk onderdeel daarvan is een onderzoek naar de mogelijke inzet van loonkostensubsidie (LKS) voor deze groep (zie hoofdstuk 4 voor meer informatie over LKS).

3.2.4 Ouderen Alle werkzoekenden moeten volgens de Participatiewet voldoen aan de arbeids- en re-integratieverplichting. Dit geldt ook als zij de pensioenleeftijd naderen. Hoewel carrière maken voor ouderen vaak niet (meer) het voornaamste doel is, wil een deel van hen graag nog (in deeltijd) werken. Deze mensen helpen wij richting de arbeidsmarkt. We maken ook een plan om deeltijdwerk of groepsgewijs werk in te zetten voor ouderen, als instrument tegen eenzaamheid.

3.2.5 Langdurig werklozen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie

Als een jongere met een arbeidsbeperking een uitkering aanvraagt, wordt afgezien van deze zoekperiode. Bij kwetsbare jongeren wordt – binnen de vastgestelde categorieën – afgezien van de zoekperiode. Dan kan maatwerk worden toegepast. We signaleren dat de problematiek onder jongeren in de bijstand verzwaart, met name op het gebied van psychische problemen. Daarom continueren we de pilot Start. In deze pilot onderzoeken we hoe we een zo compleet mogelijk beeld van de jongere en zijn/haar problematiek krijgen. Om vervolgens te kunnen bepalen hoe we die jongeren het best kunnen ondersteunen.

Rotterdammers die langdurig werkloos zijn, hebben vaak meerdere sociaalmaatschappelijke problemen. Deze doelgroep is gebaat bij een integrale aanpak op basis van maatwerk, persoonlijk contact en persoonlijke aandacht. Prestatie010 biedt deze ondersteuning naar vermogen aan zoveel mogelijk werkzoekenden. De activeringscoach brengt samen met de werkzoekende zijn situatie in kaart. Samen bepalen ze de ontwikkelstappen gericht op participatie en activering. We verwachten van werkzoekenden dat zij werken aan hun ontwikkeling door bijvoorbeeld vrijwilligerswerk of mantelzorg te verrichten, taal- of computercursussen te volgen of aan persoonlijke problematiek te werken. Afspraken hierover leggen we zoveel als mogelijk vast in een persoonlijk ontwikkelplan.

Juni 2023

23

3.2.6 Statushouders

3.2.7 Niet-uitkeringsgerechtigden (NUG)

Vanaf 1 januari 2022 is de nieuwe Wet inburgering (Wi 2021) ingegaan. Participatie, het liefst via betaald werk, wordt gezien als hoofddoel. Het vereiste taalniveau wordt verhoogd van A2 naar B1. Samenwerking tussen de inburgeraar, overheid en partners is cruciaal om deze doelen te behalen. We combineren de inburgering met de toeleiding naar duurzaam werk. Hierdoor kunnen statushouders eerder financieel zelfredzaam worden en volwaardig deelnemen aan de samenleving. Het is de verwachting dat het aantal statushouders heel fors zal toenemen door de niet aflatende vluchtelingenstroom en de verhoogde taakstelling vanuit het Rijk. Via het programma Rotterdamse opgave Inburgering zetten we specialistische teams in om duurzame uitstroom te genereren.

Er zijn Rotterdammers die geen recht hebben op een uitkering, maar wel hulp willen om hun weg te vinden. Zij kunnen op basis van de Participatiewet gebruikmaken van onze dienstverlening. We voeren voor deze groep een passief beleid. Dit wil zeggen dat Rotterdammers alleen op eigen verzoek dienstverlening krijgen aangeboden. De dienstverlening is gelijk aan de dienstverlening aan bijstandsgerechtigden, maar kent een maximale duur van twee jaar. Niet-uitkeringsgerechtigden met een arbeidsbeperking en niet-uitkeringsgerechtigden tussen de 18 en 27 jaar worden wel actief door de gemeente benaderd met de vraag of dienstverlening gewenst is. Dienstverlening aan deze Rotterdammers kan bijdragen aan een lagere instroom in de bijstand en helpt werkgevers hun vacatures te vervullen.

Doelstelling Actielijn De ontwikkeling van mensen bevorderen In de periode 2023-2026 bieden we passende dienstverlening aan mensen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie, voor wie uitstroom binnen afzienbare tijd haalbaar is. De komende jaren activeren we zo veel mogelijk mensen om naar vermogen mee te doen en uiteindelijk uit te stromen naar werk. Hiermee dragen we bij aan de daling van het aantal Rotterdamse huishoudens met een bijstandsuitkering.

Percentage werkzoekenden in beweging

24

Beleidskader Participatie

2023 (peildatum: 31-12-2023)

2024 (peildatum: 31-12-2024)

2025 (peildatum: 31-12-2025)

2026 (peildatum: 31-12-2026)

65%

65%

65%

65%

Juni 2023

25

Garantiebaan

Jongeren op eigen benen met garantiebaan bij Stadsreiniging Hij begint over een paar dagen pas met rijlessen, maar voor de foto mag Damyan (24) toch alvast achter het stuur van de nieuwe elektrische veegwagen kruipen. Hij is een van de jongeren die via een garantiebaan werk heeft gevonden bij Stadsreiniging. In 2022 ging een pilot om jongeren aan het werk te krijgen bij Stadsreiniging van start. Deze samenwerking tussen het Jongerenloket, Werk en Inkomen en Stadsreiniging is een succes.

Damyan klopte aan bij het Jongerenloket omdat hij had gehoord dat hij hier ondersteuning kon krijgen bij het vinden van een baan. “Ik had moeite met school en het lukte me zelf niet om zelf een baan te vinden. Bij een eerdere baan pikte ik dingen niet goed op.” Samen met de jongerenconsulent ging hij op zoek naar wat bij hem past. “Ik wilde niet op kantoor.” Werken bij Stadsreiniging sprak hem wél aan. “Je bent buiten en helpt met het schoonhouden van de stad. In de winter de strooidienst, vuil ophalen, rijden met de veeg- en onkruidwagen. Het is nooit saai. Ik krijg ook begeleiding van een leermeester die me leert met de materialen te werken.”

"Zo’n kans heb ik nooit eerder gekregen." Damyan staat nu op eigen benen, en dat voelt goed. “Het heeft een last van mijn schouders gehaald. Zo’n kans heb ik nooit eerder gekregen. Ik hoop dat ik dit najaar een vaste aanstelling krijg.”

In 2022 zijn 4 jongeren in een garantiebaan bij Stadsreiniging aan het werk gegaan. Dit jaar zijn het er tot nu toe 2. Volgens Ercüment Arslan, teammanager van het team Uitstroom van het Jongerenloket, is dit een mooi begin. “In een garantiebaan krijgen ze de kans om zich te ontwikkelen. Als gemeente laten we zien dat wij zelf ook open staan voor deze groep en geven we het goede voorbeeld aan andere werkgevers.” Vanuit het Jongerenloket krijgen de jongeren ook een jobcoach. Arslan: “Er kunnen situaties ontstaan op de werkvloer, denk aan houding en gedrag, waarbij een jobcoach de jongere, maar ook de werkgever kan ondersteunen.”

Garantiebaan Een garantiebaan is een gewone baan bij een bedrijf voor mensen die vanwege een beperking niet zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen. De gemeente ondersteunt werkzoekenden om zo’n baan te vinden. De werkgever krijgt financiële compensatie om de werknemer extra ondersteuning te bieden.

Ton van Weert, Damyans teamleider op de Lucie Vuylstekeweg, is trots. “Hij is gegroeid. Jongens zoals Damyan hebben structuur en discipline nodig en soms een spreekwoordelijke schop onder hun reet. Hij moet bijvoorbeeld nog wél zijn rijbewijs halen voor september. En daarmee laten zien dat hij écht wil.”

26

Beleidskader Participatie

Juni 2023

27

4. Zorgen voor meer passend werk

4.1 Sociaal ontwikkelbedrijf

4.1.3 Simpel Switchen

Via het gemeentelijk sociaal ontwikkelbedrijf Rotterdam Inclusief (RI) bieden we werk aan Rotterdammers met een arbeidsbeperking en Rotterdammers die langdurig werkloos zijn. Ook helpt RI werkzoekenden (met mogelijk verminderde loonwaarde) bij het verbeteren van hun werknemersen/of vakvaardigheden. Dat doen we via arbeidsontwikkeltrajecten. Verder draagt RI bij aan de intensivering van loonkostensubsidie (LKS) door haar werkgeversrol en ervaring met detacheren in te zetten voor langdurig werkzoekenden. RI is daarmee een vangnet voor degenen die (nog) niet zelfstandig kunnen werken en vormt een springplank naar de reguliere arbeidsmarkt.