[23bb003394] Bijlage 3A behorende bij 23bb003399 over Visie als onderlegger voor de ontwerp-herziening omgevingsvisie

De Oostflank brengt de stad bij elkaar Ontwerp ontwikkelvisie en -strategie voor het gebied van Alexander naar Zuidplein Deel 1: Visie

Studio for New en: Realities in opdracht van:

CONCEPT 24 mei 2023

Leeswijzer

Inhoud

Dit document zet de integrale ontwikkelvisie en -strategie voor de verstedelijkingsopgave in de Oostflank – de zone van Alexanderknoop tot aan Zuidplein (voorheen A-Z) – uiteen. Het schetst een verstedelijkingsmodel voor de toekomst van het gebied, met verdeling van programma (wonen, werken en voorzieningen), bredere kwaliteitsmaatregelen en bijbehorende ontwikkelstrategie, in samenhang met de komst van een nieuwe stadsbrug en hoogwaardige tramlijn en lopende gebiedsontwikkelingen. De visie identificeert nieuwe gebiedsontwikkelingen en biedt concrete handvatten voor uitwerking in de volgende stappen. Ook biedt het de basis voor de partiële herziening van de Omgevingsvisie Rotterdam.

1.

Visie 1.1 Opgaven 6 1.2 Ambities 18 1.3 Visie in gebiedskeuzes 22 1.4 Visie in detail 30

De visie bevat verschillende onderdelen, met een verschillende status en ‘hardheid’ van de uitgangspunten. •

•

De Visie (Hoofdstuk 1) bevat de ambities, uitgangspunten en kaders (gebiedskeuzes) voor de ontwikkeling van de Oostflank. De Visie vormt de basis voor de herziening van de Omgevingsvisie Rotterdam, die wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Daarnaast kun je de Visie ook lezen als de samenvatting van de gehele ontwikkelvisie en -strategie. Wil je meer weten over de onderbouwing van de Visie – lees dan Hoofdstuk 2: Uitwerking. Hierin schetsen we de huidige situatie en de voorliggende opgaven, randvoorwaarden en kansen die bepalend zijn als vertrekpunt. Vervolgens ontleden we de visie in drie systeemlagen: landschap, netwerk en programma. Dit vertaalt zich in de strategische agenda voor de Oostflank: programma's en projecten met impact op de hele stad. De Uitwerking (hoofdstuk 2) kun je zien als de toelichting bij de keuzes in de herziening van de omgevingsvisie.

2.

Uitwerking 2.1 Situatieschets 2.2 Uitwerking systeemlagen

Landschap Netwerk Programma

2.3 Eindbeeld 2.4 Strategische agenda Bijlage: Verdieping op onderdelen

De hoofdstukken 3 en 4 zijn minder definitief en vormen het vertrekpunt voor verdere uitwerking. •

•

Wil je zien wat de ontwikkelrichting per deelgebied zou kunnen betekenen? Hoofdstuk 3, Deelgebieden, geeft een aanzet voor de uitwerking van de Visie per deelgebied. Daarbij leggen we de nadruk op (strategische) kwaliteitsverbeteringen in de wijken. We zien dit als ons ‘programma van uitgangspunten’ voor de verdere ontwikkeling van het gebied.

3.

3.0 Positionering 3.1 Alexanderknoop 3.2 Boszoom, Lage Land en Prinsenland 3.3 Kralingse Zoom 3.4 De Esch 3.5 Stadionpark 3.6 Bloemhof en Hillesluis 3.7 Hart van Zuid

Ben je benieuwd naar volgende stappen en wanneer de ontwikkelingen gaan spelen– lees dan het Actieplan. Dit Hoofdstuk 4 bevat (op hoofdlijnen) de ontwikkelstrategie en fasering van de gebiedsontwikkelingen en kwaliteitsmaatregelen.

De kaarten in dit document zijn indicatief, de teksten zijn leidend. Alleen de integrale ontwikkelvisiekaart, die ook opgenomen is in de ontwerp-herziening omgevingsvisie Oostflank, is planologisch kaderstellend.

4.

Studio for New en: Realities

Deelgebieden

Actieplan 4.1 Ontwikkelstrategie Oostflank 4.2 Ontwikkelstrategie deelgebieden

in opdracht van:

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

2

3

Wat speelt er in de Oostflank en wat willen we bereiken? De visie bevat de opgavestelling voor het gebied en beschrijft de ambities en koers op hoofdlijnen.

1.1 Opgaven

Wat speelt er in de Oostflank?

ALEXANDERKNOOP

De Oostflank – het gebied tussen Alexander en Zuidplein – staat in de schijnwerpers. Belangrijke aanleiding hiervoor is de komst van een brug over de Nieuwe Maas tussen IJsselmonde en Kralingen. Deze brug maakt een rechtstreekse verbinding voor tram, fiets en auto mogelijk tussen Zuidplein en Kralingse Zoom. Deze investeringen in het verkeersnetwerk leiden tot een betere bereikbaarheid van dit deel van de stad. En dat biedt tal van kansen. Kansen om bestaande wijken nog verder te versterken. Kansen voor bewoners om sneller bij werk, voorzieningen of familie en vrienden te komen. En kansen voor het realiseren van een flink deel van de binnenstedelijke bouwopgave. Opgaven in de Oostflank De Oostflank heeft bewoners en bezoekers veel te bieden, maar staat tegelijk voor verschillende opgaven. Woningen verouderen, de openbare ruimte verzakt en raakt versleten, op sommige plekken stapelen sociale problemen zich op en de kantoorlocaties langs de snelweg hebben hun glans verloren. OV-knooppunten zijn kaal en winderig. Er zijn te weinig woningen voor ouderen en starters. In sommige wijken staan voorzieningen, zoals winkels en scholen onder druk. Woningen moeten beter geïsoleerd worden en van het gas af, zodat de energieprijzen voor bewoners betaalbaar blijven. De gevolgen van klimaatverandering laten zich extra voelen in de laaggelegen en soms stenige wijken.

Voor bewoners op Zuid zijn banen minder goed bereikbaar dan vanuit Noord en Oost. Een integrale aanpak is nodig: een aanpak waarbij we vraagstukken niet afzonderlijk van elkaar, maar in samenhang oppakken. Een probleem of vraagstuk staat nooit op zichzelf, maar hangt samen met andere vraagstukken of uitdagingen.

KRALINGSE ZOOM

woningen en arbeidsplaatsen zoveel mogelijk in de bestaande stad te realiseren. Het doel is om bijbehorende investeringen optimaal ten goede te laten komen van de bestaande stad en het landschap buiten de stad zoveel mogelijk open te houden. Het gebied van Alexander tot Zuidplein biedt volgens de Omgevingsvisie Rotterdam de kans om circa de helft van de verstedelijkingsopgave van Rotterdam te realiseren. Randvoorwaarde én aanjager hiervoor is de toekomstige brug tussen Kralingen en IJsselmonde. Straks reis je in ongeveer 15 minuten met de nieuwe tramlijn van Zuidplein naar Kralingse Zoom. Goede groei In het gebied tussen Alexander en Zuidplein komt een groot aantal strategische opgaven bij elkaar. De nieuwe brug en de verstedelijkingsopgave geven ons de kans om de bestaande wijken en de stad als geheel sterker te maken. Economisch, sociaal en fysiek. Maar dan moeten we er wel voor zorgen dat deze ingrepen daadwerkelijk bijdragen aan wat de verschillende stadsdelen en wijken nodig hebben. Dat noemen we goede groei: groei die bijdraagt aan het welzijn van de inwoners, aan een duurzame samenleving en aan economische vooruitgang. Tegelijkertijd vraagt een intensiever gebruik van de stad soms om moeilijke keuzes. Die keuzes gaan we niet uit de weg als de stad er beter van wordt, ook al doet het soms lokaal pijn.

Verstedelijkingsopgave voor Rotterdam Rotterdam staat voor een grote opgave: voor 2040 willen we er minimaal 50.000 woningen en tienduizenden nieuwe arbeidsplaatsen bij. Waar en hoe gaan we dat doen? Met de Omgevingsvisie Rotterdam kiest de stad ervoor om deze

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

BOSZOOM, LAGE LAND EN PRINSENLAND

6

DE ESCH

BLOEMHOF EN HILLESLUIS

STADIONPARK

HART VAN ZUID

7

Doelstellingen ontwikkelvisie

Invulling geven aan goede groei in de Oostflank Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank De ontwikkelvisie en -strategie Oostflank laat zien hoe we bovenstaande ambities van 'goede groei' gaan waarmaken in dit gebied. Dit document laat zien:

In de Oostflank geven we concreet invulling aan de opgave van goede groei. We stellen drie ambities centraal (verder uitgewerkt in het volgende hoofdstuk): 1. Van gescheiden stadsdelen naar één ongedeelde stad: We werken aan een betere balans en sterkere samenhang tussen de stadsdelen Noord, Zuid en Oost. De nu nog anonieme plekken langs rivier, spoor en snelwegen worden mede dankzij nieuwbouw en betere verbindingen onderdeel van de stad.

• • • •

2. Van OV-knooppunten naar sterke centra: We maken van de OV-knooppunten Alexander, Kralingse Zoom, Stadionpark en Zuidplein aantrekkelijke onderscheidende centra voor wijk, stad en regio. We voegen woningen en voorzieningen toe zodat er levendige, gemengde gebieden ontstaan, verbonden door een nieuwe OV-lijn.

Welke maatregelen we nemen om de kwaliteit van het gebied te verbeteren; Hoe het verstedelijkingsprogramma gaat landen in dit gebied; Hoe we ervoor zorgen dat er daadwerkelijk sprake is van ‘goede groei’; En hoe de verschillende ontwikkelingen gefaseerd worden in de tijd.

Dit is een ontwikkeling voor de lange termijn (2040) die de komende jaren in verschillende stappen en fases wordt uitgevoerd. We verbinden met deze visie lopende plannen aan elkaar en introduceren nieuwe gebiedsontwikkelingen. Die gebiedsontwikkelingen krijgen elk een ‘Programma van Uitgangspunten’ mee die de basis vormen voor verdere planvorming. In die PvU’s laten we zien welke gewenste kwaliteitsmaatregelen uit het omgevingsproces een plek krijgen in de plannen. Sommige kwaliteitsmaatregelen hebben zo'n grote impact, zijn zo groot en kostbaar, dat ze niet volledig in de gebiedsontwikkeling bekostigd kunnen worden. Met deze visie zetten we deze ingrepen op de stedelijke agenda. De kern van deze visie wordt ook verankerd in een (partiële) herziening van de Omgevingsvisie Rotterdam.

3. Van geïsoleerde woonbuurten naar vitale stadswijken: We investeren in de leefbaarheid en vernieuwing van de bestaande wijken, die passen bij de identiteit en opgaven van elke afzonderlijke wijk. De grote verdichtingsopgave van 30.000 nieuwe woningen en arbeidsplaatsen realiseren we volgens hoge standaarden op het gebied van energie, klimaat en circulariteit. Zo’n groot ontwikkelprogramma biedt kansen om vorm en inhoud te geven aan de grote transities voor verduurzaming van de bestaande leefomgeving. Door de omvang van deze opgave, kunnen we op systeemniveau – op hoog niveau – ingrijpende maar noodzakelijke keuzes maken. Bijvoorbeeld op het gebied van mobiliteit, energie en water. Maar ook op projectniveau zijn keuzes nodig om tot een duurzame stad te komen.

Gebiedskaart Alexander tot Zuidplein, Omgevingsvisie Rotterdam: De Veranderstad (2021)

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

8

9

Stedelijke ontwikkeling in de Oostflank

Lopende (gebieds)ontwikkelingen De Oostflank is volop in ontwikkeling. Op Zuid gebeurt en verandert veel met de komst van de Rijnhaven, Hart van Zuid, Stadionpark/Feyenoord City en Parkstad. En in Rotterdam-Oost zijn er nieuwe gebiedsontwikkelingen onderweg rond Alexanderknoop, Brainpark I, en net buiten de stadsgrenzen Rivium.

A16 Rotterdam Alexanderknoop

EUR Stadion Excelsior

Brainpark I Algeracorridor Rivium Gebiedsontwikkelingen Vastgesteld Planvorming Verkennend Kleinschalige projecten en dynamiek binnen bestaande wijken

Nieuwe stadsbrug Parkstad

Eiland van Brienenoord Getijdenpark Feyenoord City

Infrastructuurontwikkelingen Vastgesteld Planvorming Verkennend

Feyenoord City

Openbaar groen Vastgesteld Planvorming Verkennend

Stadionpark

Feyenoord XL Motorstraatgebied Hart van Zuid

Sportterreinen Verkennend

Ontwikkeling Oude Lijn

N 0m

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

10

500m

2000m

11

Opgaven aanpakken en kwaliteiten versterken

De investeringen in het mobiliteitsnetwerk en de nieuwe stadsbrug tussen IJsselmonde en Kralingen leiden tot een betere bereikbaarheid van dit deel van de stad. En dat biedt kansen: om bestaande wijken sterker te maken én om een flink deel van de binnenstedelijke bouwopgave te realiseren. Die opgaven pakken we integraal aan.

z’n voegen. Wat druk van de ketel zou fijn zijn. Op Zuid speelt juist het omgekeerde. De bereikbaarheid laat hier te wensen over, vooral met het OV. Als je werkt in de Randstad, woon je op Zuid niet gunstig: vanuit Noord bereik je met het OV in dezelfde tijd gemiddeld twee keer zoveel banen als vanaf Zuid. In verhouding tot Noord en Oost zijn er op Zuid erg veel sociale woningen. Oost ligt achter de A16. Veel mensen wonen hier fijn, maar de buitenruimte en een deel van de woningvoorraad zijn verouderd. Er zijn de komende jaren grote investeringen nodig om dit stadsdeel up-to-date te houden.

Veel kwaliteiten, maar het kan beter Uitwaaien in het Kralingse Bos, De Esch en het Zuiderpark, shoppen op Zuidplein of in Alexandrium, studeren aan de Erasmus Universiteit, sporten op de Boszoom of naar Feyenoord in de Kuip. Ontspannen en ruim wonen in het groene Prinsenland of Vreewijk. De Oostflank heeft veel te bieden. Werk, winkels en voorzieningen zijn in de buurt en de binnenstad is niet ver weg. En met de trein ben je vanaf Alexander zo in Utrecht. Toch kan het beter. Op sommige plekken spelen problemen of zien we ze aankomen, op andere plekken worden juist kansen gemist. Er valt dus ook het nodige te verbeteren in de wijken tussen Alexander en Zuidplein. De verdichtingsopgave biedt dé kans om die opgaven integraal aan te pakken.

Klimaat, bodem- en waterproblematiek in de stad Grote delen van de Oostflank zijn kwetsbaar als gevolg van klimaatverandering, bodem en water. Het Lage Land, Prinsenland en Boszoom liggen grotendeels in diepe polders, terwijl de grondwaterstanden hoog zijn. Bloemhof en Hillesluis met hun stenige karakter kennen hitteproblemen. Funderingsproblematiek zijn zowel in Lage Land als in Bloemhof en Hillesluis aan de orde. Klimaatverandering zorgt in de wijken voor meer wateroverlast en in de zomer voor hitteoverlast. Het aantal piekbuien zal de komende jaren groter worden, terwijl de zomers droger en warmer worden. Water zal zonder maatregelen langer op straat, openbare ruimten en in tuinen blijven staan en tot schade kunnen leiden. De ouderen, allerjongsten en kwetsbaren in de wijken zullen de gevolgen van hoge temperaturen als eerste merken. De bestaande wijken zijn in de buitenruimte en de bestaande voorraad niet altijd voorbereid op deze toekomst. Als we niets doen, zullen deze problemen groter worden.

Groeiende verschillen tussen stadsdelen Drie grote stadsdelen, Noord, Zuid en Oost, staan nogal op zichzelf. Noord gaat goed – een beetje te goed. Woningprijzen rijzen de pan uit: de WOZ-waarde per m2 is in Noord een stuk hoger dan op Zuid. Het stadscentrum wordt voor allerlei bedrijven en winkels te duur. En metrostation Beurs barst uit 12

UITDAGINGEN

Kwaliteitsimpuls nodig in de wijken De wijken tussen Alexander en Zuidplein zijn heel gevarieerd. Voor elk wat wils – maar dat kan beter. Deze wijken krijgen de komende jaren te maken met vergrijzing. Op Zuid stijgt het aantal ouderen tot 2040 zelfs met meer dan 50%. Op dit moment stijgt de vraag naar zorg er zeer sterk en is er een gebrek aan doorstroming, wat vraagt om nieuwe woonvormen en woningen die ook geschikt zijn voor senioren. Vergrijzing verandert de wijk, ook in de behoefte aan voorzieningen en de inrichting van de buitenruimte. In sommige wijken ontbreekt voldoende moderne huisvesting voor de eerstelijn. En de wijken moeten van het gas af. Tussen de wijken liggen flinke barrières vanwege grootschalige infrastructuur en verouderde gebieden. Dit zijn niet alleen de snelweg en de spoorlijn, maar ook de Abram van Rijckevorselweg, de Strevelsweg en de Hoofdweg. De stedelijke ontsluitingswegen zorgen voor geluidsoverlast, fijnstof en zo voor een slechte leefkwaliteit. Aan de randen van de wijken liggen verouderde bedrijventerreinen waar buiten werktijd niets gebeurt en waar je liever niet komt als je er niet hoeft te zijn.

Weinig aantrekkelijke OV-halten en werklocaties In de omgeving van de OV-halten Alexander, Kralingse Zoom en Zuidplein zorgen auto- en spoorwegen voor lawaai en luchtvervuiling. Het zijn grote barrières in de wijken. Je kunt er met de auto gemakkelijk komen, maar de wandel- en fietsroutes vanuit de wijken zijn matig. En als je er eenmaal bent, zijn de gebieden zelf niet erg aantrekkelijk. Winkelcentra zijn naar binnen gekeerd, kantoren staan hier en daar leeg en er is relatief weinig groen. Die monofunctionele kantorenlocaties sluiten niet meer aan bij de huidige en toekomstige behoefte. Bedrijven willen zich juist vestigen in levendige, gemengde gebieden, met een aantrekkelijke buitenruimte waar medewerkers, klanten en bewoners elkaar kunnen ontmoeten. Winkelcentrum Zuidplein heeft na een grote transformatie een heel nieuw aanzien, maar ook hier zien we kansen om het centrum van Rotterdam-Zuid verder te versterken. Kralingse Zoom en Feyenoord City zijn nu vooral winderige parkeerterreinen. Het centrumgebied Alexander ondergaat een metamorfose en met het stadsproject pakken we het Prins Alexanderplein aan. Maar waarom is er in de Alexanderknoop geen échte grote publiekstrekker, waar ook Amsterdammers en Hagenezen op afkomen?

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

KANSEN

Integrale opgave voor de Oostflank

13

Omgevingsproces

Input huidige bewoners en gebruikers Deze ontwikkelvisie is tot stand gekomen met input vanuit veel verschillende partijen. In dit hoofdstuk beschrijven we het proces en de opbrengst van de verschillende omgevingsactiviteiten. Vanaf de start in 2021 tot en met de laatste omgevingsronde in voorjaar 2023. We hebben de concept-ontwikkelvisie uitgebreid gedeeld met bewoners, bedrijven en andere organisaties. Bewoners en lokale organisaties hebben veel kennis over en ervaring met de thema’s in de ontwikkelvisie. In de eerste helft van het proces hebben we daarom open vragen gesteld: hoe kijken zij als buurtbewoner of lokale ondernemer naar de problemen die spelen en kansen die er liggen? Wat kan de verdichting en openbaar vervoersverbinding hiervoor betekenen? Kunnen we met verdichting de kwaliteiten van de wijk verbeteren? In de laatste omgevingsronde hebben we de conceptontwikkelvisie voornamelijk getoetst bij de verschillende stakeholders.

Omgevingsproces We hebben het omgevingsproces in drie fasen ingericht. In de rapportage ‘omgevingsproces’ is een uitgebreid verslag te vinden van de bijeenkomsten en opbrengsten. Hieronder een korte samenvatting: •

•

• De opbrengst van de verschillende activiteiten met de omgeving is voor een groot deel verwerkt in de inhoudelijke hoofdstukken. Denk bijvoorbeeld aan het realiseren van nieuwe, aantrekkelijke groenstructuren en het verminderen barrières in de infrastructuur en aandacht voor het versterken van bestaande voorzieningen.

Fase 1 (2021): wandelend door de wijken zijn we in gesprek gegaan en hebben we ingeput opgehaald over bestaande kwaliteiten, opgaven en wensen per wijk. In een brede omgevingsdialoog hebben de conclusies van de wijkwandelingen getoetst en vertaald naar uitgangspunten en doelstellingen voor de Oostflank Fase 2 (2022): verdieping op de rode draden van fase 1. Door middel van serious games per wijk zijn we met betrokkenen in gesprek gegaan over concrete bouwlocaties en kwaliteitsinvesteringen in hun wijk. Om in een tweede brede omgevingsdialoog te discussieren over de uitkomsten en een aantal gezamenlijke ‘rode draden’ te formuleren voor de ontwikkelvisie Oostflank. Fase 3 (2023): op basis van de keuze voor een stadsbrug met tramverbinding hebben we de ontwikkelvisie Oostflank verder uitgewerkt en vervolgens ter toetsing voorgelegd aan geïnteresseerden en betrokkenen. Deze gesprekken hebben we afgesloten met een derde brede omgevingsdialoog ‘de slotbijeenkomst'.

"Alleen het aanleggen van een fietsbrug naar Feyenoord City is onvoldoende om een verbinding te maken tussen Hillesluis en Stadionpark. Daarvoor is een (langdurige) investering nodig in jongeren"

‘‘Er is behoefte aan activiteiten voor de buurt. Om elkaar te leren kennen. Voeg meer ontmoetingsplekken en speel- en sportplekken in de wijk toe"

Tien rode draden In het genoemde Omgevingsproces is veel opgehaald. De reacties waren in 2021 nog redelijk breed, in 2022 werden deze al concreter. Een uitgebreide opbrengst van het omgevingsproces is te lezen in het Participatierapport van de Ontwikkelvisie Oostflank. Op basis van deze opbrengst hebben we tien rode draden geformuleerd. Deze rode draden zijn geformuleerd als aandachtspunten voor de uitwerking van deze ontwikkelvisie.

Maar: we weten ook dat een aantal gevoelige punten niet herkenbaar terugkomen in deze ontwikkelvisie. Het realiseren van de ambities vraagt soms stevige en pijnlijke keuzes. Helemaal voor de direct betrokkenen. Met hen hebben we gesprekken gevoerd en met elkaar verkend hoe we de negatieve gevolgen zoveel mogelijk kunnen verzachten of compenseren. Zodat de keuzes die gemaakt worden voor de stad, zoveel mogelijk voor iedereen zijn.

De tien rode draden die in het omgevingsproces zijn opgehaald zijn: 1. Leefkwaliteit rond grootschalige infrastructuur. 2. Veilige en aantrekkelijke routes in de wijken 3. Behoud en versterken van voorzieningen in de wijk 4. Stedelijke voorzieningen op de juiste plek 5. Slimme woningprogrammering voor iedere wijk 6. Woningverdichting is een sociale kwestie 7. Kwaliteitsimpuls voor de openbare ruimte 8. Sociaal programmeren van de buitenruimte 9. Meer betekenis geven aan groen 10. Versterken van de groene parels

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

"Infrastructuur zorgt voor enclaves die los van elkaar komen te liggen. De ‘vriendelijkheid’ van plekken moet beter. Je wilt dat kinderen meer buiten kunnen spelen en veilig naar school kunnen lopen"

14

‘‘Ik begrijp de discussie over intensiever grondgebruik en de vraag wat dat betekent voor bijvoorbeeld de volkstuinen of de golfbaan Kralingen. Tegelijkertijd is met name Venhoeve een gewaardeerde plek met veel gebruikers uit Lage land. Niet zomaar weggooien.’’ Quotes en beelden afkomstig uit Omgevingsaanpak A-Z (UUM, 2021)

15

Achtergrond en context

Aanvulling ROER

De Oostflank binnen breder beleid

Input vanuit analyse van omgevingseffecten

In december 2021 heeft de gemeenteraad van Rotterdam de Rotterdamse Omgevingsvisie vastgesteld, waarin een aantal strategische gebieden worden benoemd. Hier komen meerdere grote opgaven bij elkaar en liggen tegelijkertijd kansen om veel van de stedelijke doelstellingen te realiseren. De Oostflank is één van deze gebieden. Ook wordt deze zone in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) benoemd als een van de grootschalige ontwikkellocaties. Daarnaast is er in het Bestuurlijk Overleg MIRT van november 2022 een afspraak gemaakt over een brug met hoogwaardige tram en een nieuw station Stadionpark. Volop ambitie en aandacht voor de Oostflank dus, vanuit verschillende partijen.

in deze ontwikkelvisie. De ambitie voor de Oostflank is hoog, en we zullen andere partijen nodig hebben om met ons mee te doen. Een belangrijke partner is de Rijksoverheid. Daarom is de Oostflank ook opgenomen in de nationale omgevingsvisie: het Rijk geeft zo aan het belangrijk te vinden om mee te doen in deze ontwikkeling.

Herziening omgevingsvisie en aanvulling ROER De huidige omgevingsvisie Rotterdam is in 2021 vastgesteld. Bij vaststelling was al voorzien dat de visie bijgesteld kon worden bij belangrijke nieuwe inzichten en ontwikkelingen. Dit past bij de ambitie om de visie ‘levend’ te houden. In de MIRT-verkenning Oeververbindingen regio Rotterdam is afgesproken dat het gekozen voorkeursalternatief verankerd wordt in de Rotterdamse Omgevingsvisie. Bij deze MIRTverkenning is ook een MER gemaakt.

Een belangrijke basis voor de uitwerking van de ontwikkelvisie Oostflank is de komst van nieuw station Stadionpark en een nieuwe stadsbrug met hoogwaardig openbaar vervoer tussen Kralingse Zoom en Zuidplein. Deze ingrepen zorgen ervoor dat dit deel van de stad een stuk beter bereikbaar wordt, en dat mensen die er nu wonen met het OV ineens veel sneller op plekken door heel het land zijn. De ingrepen zijn het resultaat van een intensieve samenwerking tussen Rijk, Provincie Zuid-Holland, de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag en de gemeente Rotterdam in de MIRT-verkenning Oeververbindingen regio Rotterdam. Tijdens het BO MIRT van november 2022 is een afspraak gemaakt over het voorkeursalternatief, de bekostiging daarvan en er zijn op hoofdlijnen afspraken gemaakt over een verstedelijkingsomvang van 35.000 woningen in de Oostflank (inclusief Rivium).

Tegelijkertijd is er gekoppeld aan de mobiliteitsingrepen gestudeerd op verstedelijking en bijbehorende kwaliteitsingrepen – bijvoorbeeld in de groenstructuur; dit is gedaan in deze ontwikkelvisie. Bij deze ontwikkelvisie is een aanvulling van de Rotterdamse Omgevingseffectrapportage (ROER) gemaakt. Hiermee borduren we voort op de ROER die voor de omgevingsvisie in 2021 is gemaakt, maar er is waar nodig gekeken naar de effecten van de Oostflank. De hoofdkeuzes uit deze ontwikkelvisie Oostflank én het voorkeursalternatief voor de stadsbrug, hoogwaardige tram en station Stadionpark worden integraal vastgelegd in een partiële herziening van de Omgevingsvisie Rotterdam. De MER van de MIRT-verkenning en de Aanvulling ROER zijn bijlagen bij deze herziening, ter onderbouwing van de omgevingseffecten en input voor de (bestuurlijke) besluitvorming.

Tegelijkertijd is de Oostflank een gebied waar de nodige uitdagingen spelen op het gebied van water en bodem. Dit speelt in een context waar ons kabinet heeft besloten water en bodem sturend te laten zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen. Het onderstreept de urgentie om in dit gebied met een integrale ontwikkelvisie te komen, waarin ruimtelijke ontwikkelingen zich rekenschap geven van de uitdagingen in de ondergrond en het watersysteem. Sterker: met een goed geïntegreerd plan kunnen bestaande systemen zelfs verbeterd en meer robuust worden, om voorbereid te zijn op toekomstige uitdagingen.

Input en conclusies vanuit Aanvulling ROER Om de milieu- en omgevingseffecten goed in beeld te brengen, hebben we een aanvulling gemaakt op de Rotterdamse OmgevingsEffectRapportage (ROER). De uitkomsten van de Aanvulling ROER zijn gebruikt als input voor deze ontwikkelvisie. De Aanvulling ROER kent een beoordeling van de omgevingsaspecten in vier thema's: • Goede omgevingskwaliteit: hieronder vallen de criteria Bodem, Water, Natuur/ecologie, Landschap en cultureel Erfgoed. • Veilige en gezonde leefomgeving: hieronder vallen

De relatie tussen de mobiliteitsinvesteringen met de andere ontwikkelingen in het gebied – bijvoorbeeld op het gebied van groen, water, wonen en werken – wordt gelegd

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

16

• •

Aanbevelingen Aanvulling ROER » Realiseer een robuust, ecologisch en landschappelijk raamwerk als contramal van verstedelijking inclusief groene verbindingen tussen parken en met de rivier, zoals: » Op noord: Bos-as, Boszoom-Rottewig, Boszoom-Oude Plantage-Rivierpark; » Op zuid: Rondje Stadionpark, Rivierpark-Varkenoordse park-Zuiderpark. » Klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen met name in de diepe polders en slappe bodems van deelgebieden Alexanderknoop, Lage Land en Boszoom. » Zorg voor een voldoende ruimte voor waterberging (in de diepe polders mimimaal 10%). Zorg aanvullend voor het acupunctureel water bergen en vergroenen waar mogelijk (op bouwkavels, in openbare ruimte en in groenstructuur). Versterk tochten en realiseer (verspreid gelegen) waterbuffers in Boszoom-Lage Land; versterk singelsysteem op zuid; niet afwentelen van de klimaatrisico’s op andere deelgebieden. » Ontwikkel gebiedsgerichte klimaatadaptatie strategieën voor buitendijkse gebieden, zoals ruimtereservering waterkeringen, verantwoorde uitgiftepeilen, dry- en wetproof bouwen. » Versterk het karakteristieke landschap zoals cultuurhistorische dijken, wegen en waterlopen, benut parkways en stadsboulevards als dragers voor mobiliteitstransitie en voor vergroening.

» Verstedelijken rondom HOV-knopen door het toevoegen van wonen, werken en voorzieningen, zodat dit leidt tot aantrekkelijke interactiemilieus. » Ontwikkel duurzame multifunctionele hubs waar voorzieningen, mobiliteit, en energiebuffers samen komen. » Realiseer routes voor (snel-)fietsers en zet in op het slechten van barrières (snelwegen, sporen, water) door groenblauwe multimodale verbindingen. » Geluidhinder voorkomen en beperken door het treffen van bronmaatregelen, afstand houden waar mogelijk of realiseren afschermende maatregelen bij hoofdinfrastructuur en bebouwing met geluidluwe zijdes in een groene leefomgeving. Maak hierbij gebruik van een toetsingskader geluid voor een gezonde leefomgeving. » Zorg voor voldoende preventie- en beheersmaatregelen om de externe veiligheid situatie te beheersen. » Realiseer stille, aantrekkelijke, koele en groene plekken op loopafstand (max 300 m). » Realiseer energiezuinige en energie neutrale gebouwen, benut zoveel mogelijk gebiedseigen energiebronnen en beperk afhankelijkheid van aanvullende energie van buiten.

de criteria Geluid, Luchtkwaliteit, Externe Veiligheid, Waterveiligheid en Gezondheid Woonomgeving: hieronder vallen de criteria Wonen, Woonomgeving, Mobiliteit en Welzijn; Economische omgeving: hieronder vallen de criteria Ruimtegebruik, Energie en grondstoffen, Economische vitaliteit en Ruimtelijk-economische structuur.

In de Aanvulling ROER zijn bovenstaande omgevingsaspecten voor drie verschillende (ontwikkel) modellen beoordeeld, namelijk: • De autonome ontwikkeling of referentiesituatie met daarin alleen ontwikkelingen die zeker zijn. • Een concentratiemodel met maximale verstedelijking op de knooppunten en in het gebied tussen Zuidplein en Kralingse Zoom. • Een spreidingsmodel met gespreide verstedelijking rondom OV-haltes in het gebied tussen Zuidplein en Alexander. In dit model gaan we ervanuit dat de tramverbinding tussen Kralingse Zoom en Zuidplein op termijn wordt doorgetrokken via Lage Land naar station Alexander. De effectbeoordeling van bovenstaande modellen is gebruikt om te komen tot definitieve keuzes in het voorkeursmodel dat in deze ontwikkelvisie is beschreven. Daarnaast geeft de Aanvulling ROER een aantal aanbevelingen t.a.v. het ruimtelijk raamwerk en de verdere uitwerking van de ontwikkelingen. Ook deze aanbevelingen zijn zoveel mogelijk overgenomen in deze ontwikkelvisie of opgenomen in de uitgangspunten voor verdere uitwerking van de deelgebieden.

Hoe zorgen we ervoor dat de ontwikkeling van de Oostflank een zo positief mogelijk effect heeft op onze leefomgeving?

17

1.2

Ambitie 1

Ambities

Ongedeelde stad

Goede groei waarmaken Hoe kunnen we de opgaven aanpakken en goede groei waarmaken in de Oostflank? De nieuwe brug en de verdichting met 30.000 woningen, voorzieningen en arbeidsplaatsen bieden kansen. Verdichting als motor voor een sterke wijk, stad en regio. Verdichten met oog voor de identiteit van de wijken, voortbouwend op bestaande kwaliteiten. Dat is goede groei!

1. We bouwen voort op de

Voor goede groei stellen we de drie eerdere genoemde ambities centraal: ongedeelde stad, sterke centra, en vitale stadswijken. De drie ambities helpen ons bij meerdere transities en grote veranderingen waar we voor staan: die van energie, grondstoffen, klimaat, mobiliteit en zorg. Met de drie ambities bouwen we aan een meer inclusieve stad. Ontwikkelingen voldoen vanzelfsprekend aan hoge standaarden op het gebied van milieu, voorzieningenstructuur en leefomgevingskwaliteit. We moeten de energiesystemen verduurzamen, dat vraagt om volledige aandacht en specifieke kennis. Net zoals het weerbaar maken van de stad tegen klimaatverandering. In de volgende paragrafen werken we de drie ambities uit. Aan het einde van het hoofdstuk sluiten we af met een set leidende principes die centraal staan in de visie- en planvorming.

karakteristieken en het DNA van de bestaande stad als identiteitsdragers van de toekomst. Dit resulteert in een collectie van karakteristieke toekomst-bestendige buurten met sterke, complementaire karakters.

Stadsdelen met elkaar verbinden door OV Met de ontwikkeling van het gebied Alexander tot Zuidplein verkleinen we de verschillen tussen de stadsdelen. Door een betere bereikbaarheid van banen en stedelijke voorzieningen vanaf Zuid. Door een flinke opwaardering van de leefkwaliteit in Oost. En door de druk op het centrum en Noord te verlichten. Dit begint met het maken van stevige verbindingen tussen de stadsdelen: de verbetering van de Oude Lijn. Maar ook de nieuwe stadsbrug met OV-lijn tussen Zuidplein en Kralingse Zoom. Woon je op Zuid, dan ben je zo op de Erasmus Universiteit. En vanuit Prinsenland ga je gemakkelijker een avond naar theater Zuidplein in Hart van Zuid. Via het nieuwe station Stadionpark zijn de wijken in Zuid en Oost gekoppeld aan stad en regio. Iedere Rotterdammer profiteert hiervan.

Groenblauw netwerk als basis en verbinder We willen bestaande en nieuwe wijken groen en aantrekkelijk maken. Het bouwen van nieuwe woningen, werkfuncties en voorzieningen gaat daarom hand in hand met investeren in de kwaliteit van parken, lanen en groene plekken. Het kwalitatief verbeteren van de bestaande parken en groengebieden is hard nodig. We willen de Maasoevers zo ontwikkelen dat ze uitgroeien tot het grootste park van van Rotterdam. De rivier is nu vooral een snelweg voor schepen, de recreatieve potentie van de oevers wordt te weinig benut. Laten we de losstaande parken en aangrenzende buitengebieden – bestaand en nieuw – met elkaar verbinden tot één groen netwerk. Daarin zit de grootste meerwaarde voor Rotterdam als groenblauwe stad. Met aantrekkelijke groene loop- en fietsroutes in en tussen de wijken. En een sterke ecologische structuur van flora en fauna die de beleving prikkelt van iedere Rotterdammer.

Verdichting inzetten voor de ongedeelde stad De stadsdelen zijn door de jaren heen onafhankelijk en op afstand van elkaar ontstaan. Dat is nu nog goed te zien aan de infrastructuur tussen de stadsdelen. Zo zorgt de zone langs de A16 voor een stevige scheiding tussen Oost en andere stadswijken. En de Maas is nog steeds een barrière tussen Noord en Zuid. We willen de nieuwe woningen, voorzieningen en werkgebouwen strategisch inzetten: als middel om de stedelijke structuur aan elkaar te smeden en stadsdelen meer in samenhang te ontwikkelen. Er zijn goede mogelijkheden voor extra woon-en werkfuncties in die zones. Uiteraard houden we daarbij rekening met veiligheid en milieubelasting. Met speciale voorzieningen voor sport, onderwijs of zorg. Zo zorgen we voor meer eenheid in het gebied en betere loop- en fietsroutes tussen stadsdelen.

2. Ontwikkeling vanuit een

tweeledig perspectief: wat levert het op voor de stad en wat levert het op voor de Rotterdammer?

Hoe kijken we naar de opgaven? Het werken aan verdichting in de bestaande stad vereist een manier van werken die aansluit bij het wat er al is. De Oostflank is een gebied vol leven, waar mensen wonen, werken en recreëren en waar al over elke vierkante meter na is gedacht. Daar hebben we oog voor. Tegelijkertijd moeten we ook nadenken over strategische ingrepen die waarde hebben voor stad en regio, en die inspelen op de eisen van de toekomst in het kader van bijvoorbeeld klimaatverandering en de energietransitie. Daarom grijpen we deze opgave aan met de volgende uitgangspunten als ‘bril’.

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

Rotterdam bestaat uit losse stadsdelen, van elkaar gescheiden door de Maas, snelwegen en spoorlijnen. Het gebied tussen Alexander en Zuidplein speelt een sleutelrol om de gescheiden stadsdelen met elkaar te verbinden. Met goed openbaar vervoer, slimme verdichting én groene verbindingen maken we van Rotterdam één ongedeelde stad.

3. De ontwikkeling van de Oostflank is

een verzameling van ‘package deals’, logisch uitgezet in de tijd, waar verdichting en de upgrade in bereikbaarheid altijd samengaan met een pakket aan voorzieningen en kwaliteitsingrepen. Verdichting om de bestaande stad te versterken. Van gescheiden stadsdelen

18

Naar één ongedeelde stad

19

Beelden: UUM en Gemeente Rotterdam (Koersnotitie A-Z, 2021)

Ambitie 2

Ambitie 3

Sterke centra

Vitale wijken

Vier centrumgebieden, verbonden via een nieuwe openbaar vervoersverbinding: Alexander, Kralingse Zoom, Hart van Zuid en Stadionpark. Je reist er gemakkelijk naartoe én je kunt er prettig wonen, werken en vertoeven. Het zijn economische centra en levendige ontmoetingsplekken voor reizigers uit de regio én voor bewoners om de hoek. Een kralensnoer van OV-knooppunten In de Oostflank liggen nu drie knooppunten van hoogwaardig openbaar vervoer: Alexander, Kralingse Zoom en Zuidplein. En straks het nieuwe knooppunt Stadionpark bij Feyenoord City. We realiseren een nieuwe OV-lijn, die alle vier de knooppunten als een kralensnoer verbindt. Reizigers uit de richting Utrecht en Dordrecht kunnen zo direct hun bestemming in Oost en Zuid bereiken. Je komt gemakkelijker bij Ahoy, Feyenoord of de Erasmus Universiteit, zonder omwegen.

OV-knooppunten als bruisende centra voor de stad… Om de aantrekkelijkheid van de knopen te vergroten, voegen we verschillende functies toe: wonen, werken en voorzieningen worden in hoge dichtheden gemengd. De openbare ruimte is van topkwaliteit, en er is veel aandacht voor de stad op ooghoogte. De mix verschilt per knooppunt. Alexander kent veel kantoren en winkels, hier voegen we meer wonen, werken en culturele voorzieningen toe om een sterk centrum te maken. Kralingse Zoom wordt een sterke en levendige entree voor de Erasmus Universiteit met nieuwe stedelijke voorzieningen en woningbouw. In Hart van Zuid versterken we de diversiteit en mengen we grote én kleine winkel-, werk- en culturele functies. Stadionpark kenmerkt zich door de ruimte voor sport en spel, in combinatie met veel nieuwe woningen. De vier centra moeten natuurlijk niet met elkaar concurreren, maar bouwen ieder aan een sterk eigen profiel. Zo dragen deze centra bij aan het economisch vestigingsklimaat van Rotterdam en versterken ze de agglomeratiekracht van de regio.

Nieuw schakelpunt in de zuidelijke Randstad We versterken de spoorlijn Leiden-Dordrecht (de Oude Lijn) met meer reizigers via de nieuwe OV-verbinding, en goed functionerende knooppunten. Met de komst van station Stadionpark en de realisatie van de nieuwe OV-verbinding tussen Kralingse Zoom en Zuidplein haken we een enorm stuk stad aan op de Oude Lijn. De lijn is de centrale as van het stedelijk gebied binnen de zuidelijke Randstad. Het verbindt een aantal (inter)nationale functies aan elkaar. Via de Oude Lijn komen Schiphol, de universiteiten van Delft en Leiden en het ‘Central Innovation District’ in Den Haag binnen handbereik. En het station Stadionpark wordt het nieuwe schakelpunt voor het gebied tussen Alexander en Zuidplein, én voor stad en regio.

… en voor de buurt Zo’n sterk centrum is een aanwinst voor bezoekers en reizigers, maar ook voor de bewoners van deze nieuwe buurten: je gaat er naar school, naar een goede kapper of uit eten met vrienden. Dit vraagt om een sociaal veilige en voetgangersvriendelijke openbare ruimte: waar het prettig is om elkaar te ontmoeten. En het is er goed wonen. Door nieuwe woningbouw te concentreren op en rond deze OVknooppunten ontstaat een breder aanbod van woningen: klein en groot, huur en koop, voor alle inkomensgroepen. De OV-knooppunten, met veel mensen en activiteiten, bieden meer en betere voorzieningen, waaronder zorg, horeca en onderwijs. Dit biedt zeker ook kansen voor (kleine) ondernemers in de omringende wijken.

Van OV-knooppunten

Naar stedelijke centra

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

20

Beelden: UUM en Gemeente Rotterdam (Koersnotitie A-Z, 2021)

De buurten en wijken binnen de Oostflank kennen ieder hun eigen kwaliteiten en kracht. Onze inzet: verdichting slim combineren met het verbeteren van de leefkwaliteit voor de huidige én nieuwe bewoners. Maar de ene wijk is de andere niet. Het is maatwerk: hoe kunnen we met verdichting het karakter van de wijk versterken?

waterpartijen en geveltuinen die uitnodigen tot verblijf, ontmoeting en bewegen in de buurt. Zodat bewoners binnen 15 minuten lopend de belangrijkste voorzieningen zoals OV, winkels en parken kunnen bereiken en er ruimte is voor ontmoeting. Met de nieuwe inrichting van de openbare ruimte kunnen we grote hoeveelheden water van hevige regenbuien opvangen. En verminderen we hittestress in de zomer. De (elektrische) (deel) fiets speelt een belangrijke rol en verbindt de wijken met de OVknooppunten, binnenstad en natuurgebieden binnen en buiten de stad. Via doorgaande fietsroutes fiets je gemakkelijk van het Zuiderpark naar de Maas, door naar het Kralingse Bos, langs de Rotte en weer terug.

Meer diversiteit in wonen en voorzieningen De verdichting geeft ons de mogelijkheid om ook de woningvoorraad te vernieuwen. Denk aan meer diverse woningtypen. Ook in het renoveren van bestaande woningen ligt een kans voor vernieuwen. Door bijbouwen, een opbouw of samentrekken worden bestaande woningen aantrekkelijker. Door nieuwbouw in en aan de randen van de wijken, en op en rond de OV-knooppunten komen er betaalbare woningen vrij voor mensen die moeilijk een woning kunnen vinden. Zoals starters, jonge gezinnen of ouderen die kleiner willen wonen. De verdichting leidt ook tot meer draagvlak voor voorzieningen in de wijken, met meer divers aanbod. Voorzieningen die innovatief zijn door multifunctionaliteit, samenhang met het woningaanbod en programmatische combinaties. Kortom: meer keuzes voor bewoners, en nieuwe kansen voor (jonge) ondernemers binnen de bestaande wijkeconomie.

Bedrijventerrein van de toekomst Bedrijventerreinen gaan in de Oostflank met de tijd mee. Ze worden intensiever benut (meer arbeidsplaatsen per hectare) of veranderen in meer gemengde woon-werkmilieus. Tegelijkertijd voegen we ruimte voor werken toe in bestaande en nieuwe woonwijken. Bijvoorbeeld door bedrijven met relatief lichte en schone werkactiviteiten te stimuleren om zich te (her) vestigen in de wijk of werken in woongebouwen te faciliteren. Denk aan een fietsenmaker, loodgieter of 3D printbedrijf. Voor zwaardere werkfuncties houden we ook ruimte: via stedelijke kavelruil of herschikking van bedrijven tussen verschillende bedrijven. Circulaire bedrijven of logistieke functies – die voor de stad nodig zijn – kunnen daar een plek vinden.

Investeren in wandelen, fietsen en groen In de wijken kunnen we veel aan leefkwaliteit winnen en bouwen aan een gezonde stad: door een voetgangersvriendelijke inrichting van de openbare ruimte en meer ruimte voor groen en water. Parkjes, groene pleinen,

Van geïsoleerde woonbuurten

Naar vitale stadswijken 21

Beelden: UUM en Gemeente Rotterdam (Koersnotitie A-Z, 2021)

1.3

Visie in gebiedskeuzes Wat zijn de leidende principes voor ontwikkeling?

De drie ambities geven richting voor de ontwikkeling van de Oostflank. Om deze verder te concretiseren hebben we gebiedskeuzes opgesteld, die aangeven hoe we de ambities willen waarmaken.

1

Nieuwe stadsbrug en hoogwaardige tramlijn bieden meer kansen voor mensen en zijn de ruggengraat voor verstedelijking

Verstedelijking en strategische

2 ingrepen smeden gebieden samen

De nieuwe HOV-lijn over de nieuwe stadsbrug verbetert de toegang tot werk, onderwijs en voorzieningen voor alle Rotterdammers en is de aanjager voor stedelijke ontwikkeling. De meeste nieuwe woningen, banen en voorzieningen worden rond de knooppunten en langs de lijn gerealiseerd. Met het nieuwe station Stadionpark wordt de Oostflank bovendien aangesloten op de spoorlijn tussen Leiden en Dordrecht, waardoor er nog meer banen en voorzieningen binnen handbereik komen.

Door slim nieuwe woningen, werklocaties en voorzieningen toe te voegen kunnen we losse fragmenten vanzelfsprekend aan elkaar rijgen tot één geheel. We overbruggen barrières, leggen nieuwe verbindingen aan en verbeteren bestaande routes, om optimaal aan te sluiten op de omgeving. De oost-westroutes spelen hierbij een hoofdrol.

Versterken van het diverse karakter

Investeren in vitale wijken

3 van de bestaande wijken

4 en vitale bewoners

Door nieuw programma en gerichte strategische ingrepen, gebaseerd op het DNA van de bestaande stad, versterken we de identiteit van de wijken. Hiermee ontstaan er vier dynamische stedelijke centra rond de knooppunten, met daartussen wijken waar je meer in de luwte woont: in Bloemhof en Hillesluis vind je straten vol leven en een hechte gemeenschap, in de Esch woon je in een rustige wijk aan de rivier, en in Lage Land, Prinsenland en de Boszoom heb je rust en ruimte tussen de stadse natuur van het Kralingse Bos en het Schollebos.

We gaan veel investeren in de stenen en in het groen, maar het gaat uiteindelijk om de kwaliteit van het leven in alle wijken. Dat vraagt om ingrepen in het fysieke domein gecombineerd met de goede programmering en inzet vanuit het sociaal-maatschappelijke domein. Huidige en nieuwe bewoners moeten zich zo kunnen ontwikkelen tot vitale bewoners en kunnen profiteren van al deze investeringen. We hebben hierbij oog voor de gezondheid, de zelfredzaamheid, de kracht van netwerken en de lokale leefwereld van Rotterdammers. De wijk is de plek waar leren, leven, wonen, werken, zorg en sociale kracht elkaar versterken. We zetten daarom in op de vitaliteit van alle Rotterdammers in vitale wijken.

Vanuit Zuid ben ik via de nieuwe brug veel sneller bij m'n studie op de Kralingse Zoom

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

22

23

5

Verbinden groen in de stad met de rivier en regionale landschappen

6

We versterken bestaande parken en zorgen voor goede verbindingen vanuit bestaande wijken naar de grote stedelijke en regionale groengebieden. Zo verbeteren we de stadsnatuur, ecologie en biodiversiteit. We benutten de rivier als centrale verbinder en transformeren dit aan beide oevers naar een groen verblijfsgebied van topkwaliteit.

De ontwikkeling van de Oostflank zorgt voor een versnelling van het klimaatbestendig maken van de bestaande wijken. Nieuwe woonwijken worden klimaatadaptief gebouwd en met veel bomen, aantrekkelijke groenblauwe structuren en parkjes zorgen we voor waterberging, infiltratie en de vermindering van hittestress. Gemeenschappelijke buurttuinen helpen de biodiversiteit in de stad te versterken en vormen een sociale ontmoetingsplek waar buurtbewoners elkaar ontmoeten en van jongs af aan leren over de natuur.

Ik ga sneller even de natuur in: wandelen of sporten in het park of Bos, of er even op uit in de buitengebieden

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

Bodem en water sturend: toevoegen veel lokaal groen en water voor klimaatadaptieve wijken

We hebben veel minder last van extreme hitte of wateroverlast door stortbuien.

24

7

Behouden én versterken sportvoorzieningen

8

Efficiënt mobiliteitssysteem met een goede balans tussen de verschillende modaliteiten Het mobiliteitssysteem biedt ruimte voor alle vervoersmodaliteiten die de wijken goed bereikbaar houden. Daarbij krijgen fietser en voetganger ten opzichte van de huidige situatie meer ruimte en het openbaar vervoer wordt verbeterd. Parkeren is op loopafstand van de woningen mogelijk. De exacte invulling van de parkeervoorziening is afhankelijk van de locatie binnen Rotterdam. In de woonbuurten zelf zorgen we voor een prettig woonklimaat, op doorgaande routes in de stad waarborgen we de doorstroming en blijft de basisbereikbaarheid op orde. Met deze aanpak zorgen we dat, ondanks de toevoeging van extra woningen en arbeidsplaatsen, de bereikbaarheid gewaarborgd blijft.

In het gebied liggen vele goed functionerende sportverenigingen. Deze clubs hebben niet alleen waarde voor de omliggende wijken, maar zijn ook van groot belang voor de binnenstad en de dichtbebouwde wijken eromheen, waar geen ruimte is voor sportterreinen. Deze maken deel uit van de sportcirkel: de sportcomplexen tussen de vooren naoorlogse stadswijken die we willen versterken. In de gebiedsontwikkeling zal het aantal sportvelden niet verdwijnen, wel soms in de nabijheid verschuiven. Versterking van de sportcirkel betekent de ontwikkeling van intensief gebruikte, aantrekkelijke en duurzame sportcomplexen van de toekomst. Ook de buitenruimte is op veel plekken ingericht om buitensport en urban sports te faciliteren.

Waar ik ook woon in de Oostflank, er is een fijn sportcomplex in de buurt waar je kunt bewegen of je nu bij een vereniging zit of niet

25

9

Oostflank als aanjager voor de energie- en grondstoffentransitie

knooppunten als sterke 10 Vier centra die elkaar aanvullen

De verstedelijking en de energietransitie zijn twee grote opgaven die gelijktijdig zullen worden gerealiseerd en elkaar kunnen versterken door in collectieve, gebouwoverstijgende en buurtoverstijgende oplossingen te denken. Nieuwbouw maakt de aanleg van nieuwe energiesystemen ook in bestaande wijken mogelijk en we ontsluiten duurzame bronnen. Het gehele gebied maken we onafhankelijk van fossiele brandstoffen en we verbruiken minder schaarse grondstoffen.

De profilering, programmering en ruimtelijke samenhang van de bestaande centra Alexanderknoop en Hart van Zuid worden versterkt. Tussen metro Kralingse Zoom en de Erasmus Universiteit, en rond het nieuwe Station Stadionpark ontstaan twee nieuwe, goed verbonden centra voor de stad met een duidelijk eigen DNA. Stedelijke en regionale voorzieningen concentreren zich rond deze knooppunten, passend bij de verschillende karakters. Aantrekkelijke, groene openbare ruimte voor iedereen fungeert als stimulerende en verbindende factor. De openbare ruimte is gericht op ontmoeting en flexibel, collectief gebruik, met voorrang voor langzaam verkeer. Alexanderknoop De Alexanderplaats is het Hart van Oost, centrum voor de regio om te wonen, winkelen en verblijven, leren en proberen

Werkgelegenheid groeit mee

buurten waar alles 12 Gemengde om de hoek te vinden is

11 met het aantal bewoners

We realiseren gemengde gebieden, waar wonen, werken en voorzieningen worden gecombineerd. Er is een mix van woningtypen voor verschillende doelgroepen en een goede verdeling van prijssegmenten, afgewisseld met verschillende vormen van werk en maatschappelijke voorzieningen geclusterd in de wijk. Meer inwoners betekent meer draagvlak voor bestaande voorzieningen. Waar nodig voegen we nieuwe voorzieningen toe. Zo creëren we aantrekkelijke buurten met basisvoorzieningen op loopafstand voor iedereen beschikbaar. Levendige stadsstraten nabij bieden een breed palet aan voorzieningen – hier woon je echt in 15-minuten buurten.

In een groeiende stad komen ook steeds meer banen. Rond de knooppunten versterken we de bestaande kantoorclusters en een aantal bestaande bedrijventerreinen worden verstevigd om waardevolle productie en bedrijvigheid voor de stad te behouden. Daarnaast gaat er meer in de wijken gewerkt worden: enerzijds door meer mengvormen van wonen en werken te introduceren, en anderzijds door het werk in voorzieningen.

Kralingse Zoom Stedelijk kennisdistrict in hart en ziel dat inspireert en innoveert, verbonden door een centrale boulevard

Hart van Zuid Bruisend stadscentrum rond de Gooilandsingel, met retail, cultuur, zorg en onderwijs voor stad en regio

Stationsgebied Stadionpark Evenementen, recreatie, onderwijs en sport voor iedereen

De bakker, de basisschool en de dokter zitten allemaal om de hoek

Alle vier centra zijn levendig en hebben fijne plekken om af te spreken. Overal is iets anders te doen – dus het is net waar we zin in hebben!

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

26

27

Vogelvluchtperspectief

Door de nieuwe tramlijn tussen Zuidplein en Kralingse Zoom heb je als inwoner van het tussenliggende en omliggend gebied een betere toegang tot banen, opleidingen en voorzieningen, én ben je daar sneller.

De Oostflank in de toekomst

Door het toevoegen van zo’n 30.000 woningen vind je makkelijker een passende woning – in je eigen wijk of ergens anders in de stad. Zo verbetert bijvoorbeeld de doorstroming van ouderen en hebben gezinnen meer kans op een grotere woning

Door de bestaande woningvoorraad toekomstbestendig te maken, zorgen we voor gezonde, veilige, energiezuinige en comfortabel woningen in alle prijssegmenten en aantrekkelijke woonwijken voor huidige en toekomstige bewoners.

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

28

29

1.4

Visie in detail Strategieën, keuzes en toekomstbeelden Binnen de Oostflank verandert de komende jaren veel. Verdichting binnen de Oostflank betekent soms dat functies elkaar versterken, maar soms ook dat niet alles tegelijk kan. Er zijn keuzes nodig waar de stad beter van wordt, maar die lokaal pijn kunnen doen. In deze paragraaf lichten we toe hoe we, op basis van de gebiedskeuzes, zijn gekomen tot een samenhangende visie op de ontwikkeling van de Oostflank.

Landschap en openbare ruimte Bosrijk en ecologisch groen Parken Groene lanen en straten Sport Buurttuinen Dijken Water Water(gangen) / singels Buurtparken / waterpleinen Openbare ruimte centrummilieu Uitwerking rivierverruiming voor brug Stedelijk netwerk Spoorweg met station Nieuw station Metro Tram Nieuwe HOV-tram fase 1 Nieuwe HOV fase 2 Nieuwe HOV-bus Hoofdontsluiting nationaal/regionaal Stedelijke hoofdontsluiting 50 Gebiedsontsluitingsweg Gebiedsontsluitingsweg Metropolitane fietsroutes en snelfietsroutes Fietsnetwerk Recreatief fietsnetwerk Recreatieve wandelroutes Nieuwe brug Onderdoorgang langzaam verkeer verbeteren Goede oversteek realiseren OV-knooppunt (trein, metro, tram en/of bus) P+R locatie Hub stadslogistiek

P

P+R

LANDSCHAP, KLIMAAT EN WATER We willen de openbare ruimte in de Oostflank aantrekkelijker én klimaatadaptiever maken. Dit doen we door te investeren in de kwaliteit van parken, groenvoorzieningen en publieke ruimtes. Er is niet alleen behoefte aan ‘groene gebruiksruimte’; er is ook meer groen nodig om de gevolgen van harde regenval en hittestress op te kunnen opvangen.

en beplanting vormen samen een levend systeem dat gezond en weerbaar moet blijven, ook met een klimaat dat opwarmt. Een groot deel van Rotterdam-Oost ligt op slappe veengrond in de laagste polder van Nederland; op Zuid is de kleigrond veel steviger. Dit bepaalt onder andere hoeveel water en groen er nodig is, wat voor bomen kunnen worden aangeplant en hoe zwaar eventuele bebouwing kan zijn.

We zetten in op een groenstructuur voor de Oostflank die de verschillende groene netwerken op stads-, wijken buurtniveau aan elkaar koppelt. Het landschappelijk raamwerk speelt hierin een cruciale rol: het verbindt de stad met het buitengebied en de verschillende wijken met elkaar. Het is een ruggengraat voor de stedelijke natuur, water, koelte en sociale interactie. Om dit netwerk compleet te maken moet naast het repareren van kleine schakels een aantal wezenlijke (grote) ontbrekende schakels worden gerealiseerd, zoals de Bos-as en het Rivierpark. Daarnaast zorgen we dat de openbare ruimte op steeds meer plekken kan worden ingezet als gebruiksruimte, met een heldere doorgaande structuur voor fietsers en voetgangers als basis en met aantrekkelijke verblijfsplekken op logische plekken.

Om te anticiperen op klimaatverandering, is het belangrijk meer koele verblijfsplekken in de openbare ruimte te maken en veel ruimte overstroombaar in te richten. Deze ruimte moet ook in nieuwbouwprojecten worden geïntegreerd, en in wijken met weinig groen worden gecreëerd door – in het uiterste geval – plaatselijk bebouwing weg te halen. Voor buitendijkse gebieden ontwikkelen we gebiedsgerichte klimaatadaptatiestrategieën.

N

0m

500m

2000m

Schaal 1 : 40 000

MOBILITEIT EN NETWERK Het toevoegen van 30.000 woningen en evenzoveel arbeidsplaatsen in een gebied leidt tot extra verplaatsingen. De nieuwe bewoners gaan naar hun werk, school, sport, bij iemand op bezoek of op pad voor boodschappen. Het is hierbij van belang dat, net zoals andere delen van de stad, zo veel mogelijk gebruik wordt gemaakt van het OV en de fiets.

Bij het realiseren van het beoogde programma bepaalt de ondergrond wat de mogelijkheden zijn. Bodem, water

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank

Energie en grondstoffen Bestaand verdeel-/hoogspanningsstation Uitbreiding pompstation Potentie plaatsen zonnepanelen langs snelweg en spoorbundels Zoekgebied geothermiebron Zoekgebied thermische energie oppervlaktewater (TEO) Zoekgebied thermische energie drinkwater (TED) Zoekgebied thermischie energie afvalwater(TEA) / riothermie Circulaire hub

30

31

bij De Esch en/of maatregelen op de vaarweg. De kans is groot dat een oeveraanpassing bij de Esch leidt tot een aantasting van de bebouwing en/of natuurwaarde van Polder de Esch. Hoeveel de rivier moet worden verruimd is afhankelijk van de mogelijkheid om maatregelen op de vaarweg te treffen, veiligheidseisen en verder nautisch onderzoek.

Binnen de Oostflank streven we ernaar om de dagelijkse voorzieningen zoveel mogelijk binnen 15 minuten te voet of de fiets bereikbaar te zijn. De stedelijke voorzieningen worden vooral gebundeld bij de belangrijke OV-knooppunten, zodat iedereen deze voorzieningen makkelijk met het OV kan bereiken. Het huidige aanbod aan autoinfrastructuur wordt in stand gehouden, waarbij vooral zal worden geïnvesteerd in het verminderen van barrières voor de fietser en een hoogwaardig aanbod van openbaar vervoer.

Station Stadionpark Naast de nieuwe tramverbinding realiseren we bij Stadionpark een nieuw treinstation. Het huidige evenementenstation bij De Kuip wordt omgebouwd tot permanent treinstation Stadionpark. In de eerste fase gaan we uit dat hier zes Sprinters per uur per richting gaan stoppen. In de verdere toekomst wordt doorontwikkeld tot een station met acht Sprinters per uur per richting. Door de koppeling met de nieuwe tramverbinding krijgen reizigers vanuit Rotterdam Zuid en Rotterdam Oost een snelle verbinding met de treinverbinding tussen Leiden en Dordrecht. Op de lange termijn is een verdere doorgroei naar 12 sprinters mogelijk. Met aanpassingen aan de infrastructuur is het daarnaast mogelijk met intercity te rijden. De haalbaarheid van deze doorontwikkeling op lange termijn wordt onderzocht in de MIRT-verkenning Oude Lijn.

Nieuwe stadsbrug en OV-lijn Een goed aanbod van openbaar vervoer is een belangrijke sleutel in bovenstaande aanpak. De aanleg van een nieuwe hoogwaardige OV-verbinding tussen Kralingse Zoom en Zuidplein, gecombineerd met de nieuwe stadsbrug, is een belangrijke drager voor de verdere ontwikkeling van de Oostflank. In overleg met onze partners van het Rijk, de provincie Zuid-Holland en de metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH) hebben we gekozen voor een multimodale stadsbrug tussen de Nesserdijk en de Olympiaweg. Multimodaal wil zeggen dat de brug geschikt is voor verschillende vormen van verkeer zoals voetgangers, fietsers en openbaar vervoer. Er komt op de brug een autoluwe wegverbinding die ook geschikt is voor innovatieve (deel) mobiliteitsconcepten en nood- en hulpdiensten. Door de brug geschikt te maken voor verschillende modaliteiten wordt het binnenstedelijk verkeersnetwerk versterkt. Daarnaast heeft het verkeer met een nieuwe brug een extra oeververbinding om de Nieuwe Maas te passeren en zijn er meer uitwijkmogelijkheden in geval van calamiteiten en voor nood- en hulpdiensten.

ENERGIE De Oostflank draagt bij aan een vernieuwd fossielvrij energiesysteem. We reserveren locaties voor nieuwe energiebronnen en houden rekening met transport(leidingen) en locaties voor omzetting van energie. We gaan uit van energiezuinige deels energie-producerende nieuwbouw met hoogstaande energielabels. Bestaande bouw wordt bovendien beter geïsoleerd. Er is plek voor minimaal twee duurzame bronnen van formaat: geothermie in de omgeving Chroomgebied en aquathermie vanuit de rivier de Maas. We bieden tevens plek aan de warmtetransitie die we hier willen realiseren.

Over de stadsbrug gaat snel en frequent openbaar vervoer met tramkwaliteit rijden (HOV), tussen Kralingse Zoom en Zuidplein. Er is voor een hoogwaardige OV-verbinding met tramkwaliteit gekozen omdat die qua behoefte en aanbod het beste past in een gebied als de Oostflank. Dit levert een belangrijke bijdrage aan het verbeteren van het OV-aanbod in de stad en het vermindert de druk op huidige drukke knooppunten, zoals metrostation Beurs. Deze tramverbinding zorgt verder voor verbetering van de bereikbaarheid van banen en onderwijs, waardoor de vervoersarmoede in met name de stadswijken op Zuid vermindert.

PROGRAMMA Wonen De grofweg 30.000 woningen die toegevoegd worden vormen een fors deel van de Rotterdamse verstedelijkingsopgave en zullen tegemoetkomen aan een groot deel van de vraag in onze stad. Ze worden gerealiseerd nabij hoogwaardig openbaar vervoer. Het uitgangspunt is dat er voor elke doelgroep geschikte woningen zijn in iedere wijk. We realiseren daarom woningen in verschillende prijssegmenten, groottes en typologieën: van hoogstedelijke milieus op de OV-knopen tot aan wat rustigere wijken met een ander type

Het realiseren van de nieuwe brug over de Nieuwe Maas heeft gevolgen voor de scheepvaart. Om te zorgen dat schepen een nieuwe brug veilig en vlot kunnen passeren zijn aanvullende maatregelen nodig, zoals een oeveraanpassing

Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank