[23bb003355] Bijlage 3 behorende bij 23bb3362 - Masterplan Merwehaven
Tekst van het document
leefomgeving een aantal uitdagingen: Door zijn
de ambities om bruggen te realiseren die Merwehaven
blootgestelde ligging aan de rivieroever is er in
aansluiten op het regionale fietsnetwerk zodat ook de
Merwehaven veel wind. De nabijheid van de haven
recreatiegebieden buiten de stad makkelijk met de
maakt dat het gebied te maken heeft met een bijzonder
fiets te bereiken zijn.
mix van verschillende geluidsbronnen. Waar het op
f .Ai/
na*V
'.'•Tr Ŵ'Ml
'Ĵ!
een binnenstedelijke locatie vooral om verkeersgeluid
Ruimte voor ontmoeting en verbinding
gaat, heb je in een voormalig havengebied ook te
Spontane ontmoetingen met buurtbewoners vormen
maken met industriegeluid en het geluid dat schepen
een cruciaal element voor het welzijn van stedelingen.
produceren. Het is belangrijk dat er voldoende
In Merwehaven liggen veel voordeuren en leefruimtes
beschutte plekken zijn, zowel voor wind als voor geluid.
van woningen aan de openbare ruimte. Zo zorgen
Het inrichten van de binnengebieden als leefklimaat
veel ogen op de straat voor een veilige en prettige
waar de auto te gast is met een snelheid van maximaal
omgeving. Dit effect wordt nog versterkt door ruimte te
15km per uur is noodzakelijk om deze zo geluidluwe
bieden aan geveltuinen en (eigen) bankjes voor de deur.
binnengebieden mogelijk te maken.
Elke deelgebied krijgt ook een groen buurtplein op
Groene wijk
van de buurt waar we maximaal inzetten op ontmoeten
Er bestaat een duidelijke relatie tussen groen en
en collectiviteit. De hier gesitueerde combinatie van
gezondheid: contact met de natuur vermindert stress,
openbare voorzieningen, zoals een basisschool of
bevordert vitaliteit en creativiteit en stimuleert
gezondheidscentrum, werken en parkeerhubs, zorgen
ontmoetingen tussen mensen. Een omgeving met
voor veel levendigheid. Als bewoners zich verbonden
bomen en planten blijkt een positief effect te hebben
voelen met hun buurt gaan ze sneller contacten aan
op de veerkracht van mensen. In Merwehaven is
met hun buren. In Merwehaven zorgen we met het
J
v.’"-
Plekken langs routes om te ontmoeten
Een gezond microklimaat Mensen leven langer en gezonder in een goed
Aantrekkelijk bewegen door groene, levendige routes
korte loopafstand. Deze buurtpleinen vormen het hart
sprake van veel openbare ruimte omdat er geen
behoud van de historische havenloodsen voor een
parkeren op straat wordt gefaciliteerd. Er is dus
sterke lokale identiteit.
voldoende ruimte om veel groen op loopafstand lu
Ãă
te creëren. De bruikbare leefruimte wordt nog aanzienlijk vergroot door de aanwezigheid van de havenbekkens. We hechten veel waarde aan het beleefbaar houden en maken van het water. De drie pleinen hebben elk een andere manier van relatie met
Door kunst wordt een aanleiding gecreëerd om in gesprek te gaan.
80
Kleinschalige, rustige spelaanleidingen voor kinderen in havensfeer
Masterplan Merwehaven.
6. Klimaat.
81
binnenzijde van de pieren. Ook de aaneengesloten
geluidsluwe zijde aanwezig (het geluid komt vaak
bebouwing aan de Schiedamseweg en de Havenallee
van alle kanten). Een glazen serre als buitenruimte is
maakt dat het binnengebied een geluidsluwe rustige
op deze grotere hoogte ook vaak wenselijk: het geeft
zone zal zijn.
een goede afscherming tegen wind en weer. En de bewoners krijgen er een magnifiek uitzicht voor terug.
Aan de Schiedamseweg nemen we voldoende afstand tot de weg met het gevolg dat de belasting op de
Daarnaast zijn maatregelen mogelijk in de afwerking
gevel door verkeersgeluid afneemt. Verder wordt
van de gebouwen. Gevarieerde gevelwanden met
het autoverkeer in het gebied beperkt waardoor het
veel uitstulpingen (zoals serres) kunnen het geluid
verkeersgeluid ook binnen het gebied laag blijft.
verstrooien. Dit geldt ook enigszins voor sterk begroeide daken.
Architectonische maatregelen De inzet is dat elke woning een verblijfsruimte en
Compensatie: Een groene leefomgeving
een buitenruimte heeft op een zijde die niet te zwaar
Hinder van omgevingsgeluid is aanzienlijk minder
belast wordt door geluid. Met het principe van het
wanneer mensen binnen 400 m rond de woning
bouwblok heeft een groot deel van de woningen
toegang hebben tot groengebieden met een
deze mogelijkheid. Daar waar dit niet haalbaar is
prettige geluidsomgeving. Onderzoek laat zien dat
zal de buitenruimte omzoomd moeten worden met
de hinderscore tot een factor vijf lager kan zijn in
glazen schermen zodat een geluidsluwe buitenruimte
vergelijking tot gebieden zonder kwalitatief groen
ontstaat (met daaraan gelegen een verblijfsruimte in
op loopafstand. Een prettige geluidsomgeving is niet
de woning). Te denken valt aan een glazen serre aan
gekwalificeerd in decibellen, maar biedt mensen een
de woning, of aan een veranda met een afscherming
stille en herstellende omgeving.
van glas. Dit geldt zeker voor de woningen die hoger 4
Walst room locatie Geluidsluwe zones
WĒÊ Rustige binnenterreinen
zijn gelegen en de woningen in de torens. Hier zal de geluidsbelasting sterk zijn en er is maar beperkt een
■B 50 km/u weg Bufferzone wegverkeergeluid Fasering van Uden
6.2 Geluid. Een comlex geluidsbeeld
gebied op het elektriciteitsnet worden aangesloten:
Geluidonderzoeken tonen aan dat in M4H de
zogenaamde walstroom. Een andere maatregel is
geluidbelasting groot is. Dit heeft er met name mee te
het vertrek van overlastgevende bedrijvigheid aan
maken dat Merwehaven onderdeel uitmaakt van het
het einde van de contractperiode, voorzien 2032. Dit
havengebied. Er zijn geluidproducerende activiteiten in
zorgt er nu voor dat de geluidsbelasting op een groot
de directe omgeving van Merwehaven zelf, zoals in het
deel van de pieren zo groot is dat woningbouw er
Galileipark en het bedrijf Van Uden aan de westzijde.
nu niet mogelijk is. Daarom kunnen deze delen pas
Ook komt dit van de schepen die hier varen of aan de
gerealiseerd Z bewoond worden na het vertrek in 2032.
n
ï.
wal liggen (het stationair draaien van motoren). Het industriegeluid komt ook van verder weg: uit de Waal-
Stedenbouwkundige maatregelen
en Eemhaven aan de overkant van de rivier. Dit zijn
Een tweede strategie is om het stedenbouwkundig
over het algemeen lage tonen die ver reiken. Daarnaast
ontwerp zodanig vorm te geven dat het geluid voor
hebben we ook het wegverkeersgeluid van de
de toekomstige bewoners wordt afgeschermd.
—
Schiedamseweg en van autoverkeer in het gebied zelf.
Daarom zetten we hoofdzakelijk in op de typologie
Bij elkaar vele bronnen die een complex geluidsbeeld
van bouwblokken. Midden in het bouwblok is een hof
opleveren.
dat wordt afgeschermd van de omgeving en daarmee een stuk geluidsluwer zal zijn. De woningen in het
82
Geluidsreductie bij de bron
bouwblok kunnen een zijde hebben aan het luwe
Geluid kan het beste worden verminderd door de
deel. Ook zetten we deze bouwblokken zo in dat ze
oorzaak, de bron zelf, weg te nemen. De schepen die
een afschermende werking hebben. Op de buitenkant
aan wal liggen produceren door de draaiende motoren
van de pieren staan de bouwblokken relatief dicht
veel overlast in de nacht. Daarom zullen deze in het
op elkaar, zodat ze het geluid afschermen van de
Masterplan Merwehaven.
6. Klimaat.
83
6.3 Microklimaat.
sprake is van windhinder of niet. Het is niet fijn om op
ideaal om luchtvervuiling snel te laten wegwaaien en
straat van de fiets gewaaid te worden en terrassen
zorgt bovendien voor verkoeling (alleen als de wind
Hitte
gebouwen, nemen planten warmte namelijk niet op,
zijn minder aantrekkelijk wanneer het er te hard waait.
niet warm is en het wateroppervlak ook niet). Maar
In binnenstedelijk gebied kan het in de nacht en bij
maar weerkaatsen die. Daarnaast koelen planten de
Mensen mijden recreatieve plekken als het gemiddelde
het kan ook tot ongemak voor voetgangers leiden
weinig wind tot wel 7 graden Celsius warmer zijn dan
lucht doordat ze vocht transpireren. Uit modelmatig
windklimaat te wensen overlaat. Dit betekent dat
wanneer de windkracht toeneemt. Om in deze kanyon
in het omliggend buitengebied. In de zomer kunnen
onderzoek is gebleken, dat wanneer we de helft
de aantrekkingskracht van pleinen en terrassen
van bebouwing een aangenaam verblijfsklimaat te
woningen in de nacht zo niet voldoende afkoelen. Dit
van onze daken intensief zouden vergroenen, we
afhankelijk is van het gemiddelde windklimaat.
kan op termijn grote leefbaarheidsstress opleveren
de temperatuur in de stad met gemiddeld 2 graden
voor stedelijke woongebieden. Donkere en versteende
Celsius zouden kunnen verlagen.
realiseren maken we de wind diffuus. We verzachten de wanden van de kanyon door rooilijnen te laten
We zorgen in Merwehaven voor een windklimaat dat bij
verspringen en veel groen en gevelgroen te realiseren
de activiteit in de openbare ruimte past. Dat betekent
in de openbare ruimte. Dit zorgt er ook voor dat de wind
Door slimme maatregelen in de gevel op de meest
dat er voor verblijfsplekken hogere eisen gelden dan
afkoelt en een verfrissende bries wordt.
deze ook langer vasthouden waardoor het minder snel
zonbelaste zijde kan het directe zonlicht op de gevel
voor gebieden waar de nadruk op verplaatsen ligt.
afkoelt.
worden afgevangen. Dat kan bijvoorbeeld door de
Daarnaast voorkomen we gevaar van windhinder door
De bebouwing aan de Marconistrip is haaks
toepassing van luifels, lamellen of zonneschermen. Een
een passende stedenbouwkundige opzet.
georiënteerd op de windrichting. Dit is gunstig voor
omgevingen die bestaan uit asfalt, stoeptegels en bouwmaterialen absorberen meer hitte maar blijven
Veel groen en weinig verharding heeft een zeer
zeer effectieve manier om een gevel te koelen op een
positief effect op hittestress. Ook daarom zetten wij in
natuurlijke manier.
Merwehaven in op veel groen. In de openbare ruimte
het verblijfsklimaat maar brengt ook risico's met zich We nemen het windklimaat al vroegtijdig van het
mee. De windsnelheid neemt namelijk toe wanneer de
ontwerp mee zodat we vooraf met stedenbouwkundige
wind door kleine openingen stroomt. Door smallere
komen veel bomen die met meer luchtvochtigheid en
Voor de bestrating is het aan te bevelen om te kiezen
middelen kunnen inspelen op de windcondities
openingen niet op de hoofdwindrichting te oriënteren,
schaduw op de grond voor verkoeling zorgen. Er zijn
voor een lichte kleur om minder warmte te absorberen.
van Merwehaven. In dit gebied is sprake van
vermijden we ongewenste windsnelheiden.
veel plekken die niet in de volle zon liggen en voor
Dit principe passen we ook toe bij de bebouwing, door
bovengemiddeld veel wind in verband met de ligging
verkoeling kunnen zorgen.
donkere kleuren in de gevels te vermijden.
aan het rivier en de nabijheid van de zee. Er is ook
Met name de effecten van valwind rond torens
meestal sprake van zeewind, de hoofdwindrichting is
hebben grote invloed op het leefklimaat van de
daarmee zuidwest.
openbare ruimte in de directe omgeving. Door de hoge
Ook de gebouwen kunnen een bijdrage bieden tegen
Wind
hittestress. Dak- en gevelgroen kan een aanzienlijke
Naast nuttig (windenergie) of aangenaam (fris briesje
invloed hebben op het stadsklimaat en warme stadse
tijdens hete dagen) kan wind ook hinder geven of zelfs
De overheersende windrichting van zuidwest komt
zomers een stuk aangenamer maken. Anders dan
gevaarlijk zijn. De mate van wind bepaalt ook of er
overheen met de oriëntatie van de pieren. Dit is
bebouwing ten opzichte van de onderbouw terug te plaatsen worden de valwinden gebroken.
^ w.
•aaa
Groene daken dragen bij aan verkoeling en wateropvang.
s Zonwering op de zonbelaste gevels is energetisch zeer gunstig.
Het gebied wordt belast door wind en zon. In de uitvoering moet met deze condities zorgvuldig worden omgegaan.
84
Masterplan Merwehaven.
6. Klimaat.
Groene gevels dragen bij aan verkoeling in het gebied
85
6.4 Natuurinclusief. Merwehaven als ecosysteem
Doelsoorten
We willen met Merwehaven een prettige leefomgeving
Het schrale landschap is vrij uniek in een stedelijke
voor alle bewoners creëren: voor mens, dier en planten.
omgeving en trekt diersoorten aan die niet vaak in de
Bovenop vergroting van de biodiversiteit zorgt
stad terug te vinden zijn. Onderstaande dieren zijn
natuurontwikkeling in de stad voor een beter klimaat,
icoonsoorten voor dit ecosysteem.
een betere waterkwaliteit en het welzijn van de
^ de spreeuw,
inwoners. Door losse ingrepen aan elkaar te koppelen,
^ de zwarte roodstaart,
ontstaan ecosystemen en groeit de impact.
^ de kleine vuurvlinder, • de visdief en
Een groene netwerk
^ de fint.
De groene ruimtes in Merwehaven sluiten aan op f «1
de groene structuren in de omgeving; zo wordt
Wanneer het gebied in de basisbehoeften van deze
het ecologisch netwerk van de stad verrijkt en
doelsoorten voorziet, is het ook geschikt voor diverse
versterkt. In Merwehaven vormt een raamwerk van
andere soorten.
oost-westverbindingen en noord-zuidverbindingen gekoppeld aan kleine leefgebieden op pleinen, groene
Verder zijn er in het gebied al bedreigde soorten
daken en gevels een ecologisch netwerk. Het water
zoals de huismus, de gewone dwergvleermuis en de
van de Merwehaven heeft een directe verbinding
gierzwaluw aanwezig die met kleine ingrepen mee
met de Noordzee via de Nieuwe Waterweg en de
kunnen liften in de ontwikkeling.
Nieuwe Maas. Door deze verbinding is het gebied
•m'.
De dijk is een voedselrijke dijkbiotoop, de pieren kennen juist een havenbiotoop met een meer schraal landschap dat past bij het havengebied.
in potentie goed bereikbaar voor verschillende
Drie deelgebieden
watergebonden diersoorten. Boven de Merwehaven
Het projectgebied wordt ingesloten door een woonwijk
loopt de Schiedamseweg, een groene dijk die voor
met een park aan de noordzijde en aan de oost- en
dieren een belangrijke doorlopende corridor vormt.
westkant door voornamelijk industrieterrein. De
In noord-zuidrichting wordt de groenstructuur op de
Merwehaven is daardoor ecologisch gezien een
pieren gekoppeld aan de hoofdgroenstructuur van
overgangsgebied. Om die reden is het projectgebied in
Oud-Mathenesse. De Havenallee verbindt het groene
3 delen opgedeeld:
netwerk van Merwehaven met de rest van M4H.
De dijkbiotoop in de Marconistrip Condities gebied
In de Marconistrip wordt aangesloten op de
Merwehaven bevindt zich op de grens tussen stad
voedselrijke biotoop van de dijk en de groene
en rivier en is daarom leefruimte voor stedelijke en
parkzones in Oud-Mathenesse. Voor de
watergebonden soorten. De grond van dit voormalige
Schiedamseweg kan worden overwogen om
haventerrein is zandig, arm aan voedingsstoffen en in
ecopassages te plaatsen zodat dieren veilig de
verband met de lage grondwaterstand droog. Doordat
straat kunnen oversteken om te migreren tussen het
het gebied een directe verbinding heeft met de
leefgebied in Merwehaven en het leefgebied in Oud-
Noordzee, is er in de Merwehaven eb en vloed. Ook is
Mathenesse. In de Marconistrip borduren we voort op
er sprake van brakwatercondities omdat Merwehaven
de aanwezige beplanting en de bestaande rijkdom aan
zich vanuit de rivier richting zee op de overgang van
insecten met als icoonsoort de kleine vuurvlinder. Het
zoet naar zout water bevindt.
beeld is rijk met veel groen, bomen en verschillende soorten beplanting. Daarnaast helpt de toepassing van
Doelgroepsoorten die de 'ambassadeurs' zijn van het gebied, zoals de Stern, de vleermuis en de egel.
,
BjjpįprřV
Ecosysteem Duinlanschap
groene daken of de combinatie blauw-groen dak. Ook
Omdat de condities van Merwehaven het meest
zetten we in op vogelsoorten die graag in bebouwing
aansluiten bij de natuurtype duinlandschap streven
wonen, zoals de huismus, de spreeuw, de zwarte
we met de inrichting van het gebied dit ecosysteem
roodstaart en de gierzwaluw. In de ogen van deze
na. Het duinlandschap is het meest schraal aan
vogels - en ook van vleermuizen - is een huis precies
de kust waar de wind het land raakt. Richting het
een rots en een ventilatiekanaal is een uitstekende
binnenland ontstaat een steeds grotere verrijking
kloof om in te broeden.
aan plantensoorten, waaruit uiteindelijk een duinbos
» - 4
ontstaat. i
.
Het 'schrale' landschap biedt kansen voor een bijzondere kust-haven biotoop.
86
Masterplan Merwehaven.
6. Klimaat.
87
Passagemogelijheid voor de egels.
{vl V
Niet alleen mensen maar ook de diren zijn de bewoners van het gebied die ook moeten kunnen nesten.
Nestelmogelijkheden voor insecten.
Nestelmogelijkheden voor vogels en vleermuizen.
De havenbiotoop op de pieren
De getijden biotoop in de havenbekkens
en andere diersoorten op zoek naar voedselrijke
Groen en nestvoorzieningen in de gevel
De pieren bieden een wat rauwere leefruimte dan de
Een derde potentiële habitat wordt gevormd door de
gebieden of rustplaatsen.
Marconistrip omdat ze meer zijn blootgesteld aan weer
diepe havenbekkens. In de bestaande vorm hebben de
en wind. De pieren bieden leefruimte aan kustbroeders
havenbekkens - met uitzondering van de kademuren
We onderzoeken de mogelijkheid op enkele plekken
van gebouwen, kademuren of keerwanden kunnen
zoals visdiefjes, meeuwen en scholeksters. Sommige
- weinig ecologische waarde. De kademuren zijn in
aan de kademuur trappen aan te leggen. Hierdoor
geschikt gemaakt worden voor vegetatie om zich
daken op de pieren zouden dan ook met een
de huidige situatie begroeid met diverse zeldzame
krijgen mens en dier toegang tot het water. Deze
hier te vestigen. Met name muren op het noorden zijn
schelpendak kunnen worden ingericht, als nabootsing
soorten muurplanten.
trappen zijn kansrijke locaties voor ondiepe
geschikt voor planten. Op ruwe oppervlakten waar
getijdenpoelen, waardoor diverse soorten vogels en
kleine oneffenheden of gaten aanwezig zijn, kan zich
insecten er voedsel vinden.
na verloop van tijd een substraat opbouwen waar
van een kiezelstrandje. Bij het aanleggen van groen op de pieren zal het een lange tijd een redelijk schraal
88
Groene gevels zijn een belangrijke bouwsteen voor het groene karakter van Merwehaven. Muren
Door de havenbekkens gedeeltelijk te dempen aan de
planten kunnen groeien. Het levert ook een habitat
landschap blijven door de voedselarme grond en
kopse kant kan de natuurwaarde van het havenbekken
het lage grondwaterpeil. Door robuuste struiken
substantieel worden verhoogd. Het idee is om
Continuïteit in boomkronen
voor insecten en vogels en kan als overbrugging dienen
aan te planten blijft er voldoende beschutting voor
verschillende soorten oevernatuur aan te trekken door
Aan de buitenkanten van de pieren en de Havenallee
tussen verschillende niveaus en als ladder naar het
verschillende diersoorten om zich te verplaatsen. Door
naar het water aflopende terrassen aan te leggen. Ook
bevinden zich ononderbroken bomenrijen. Deze
hoger gelegen groendak. Nestplekken voor insecten
de jaren heen zal de biotoop zich sterk ontwikkelen en
worden op verschillende manieren schuilplekken voor
verbinden de verschillende deelgebieden. Het biedt
en vogels worden zoveel mogelijk geïntegreerd in de
meewerken met het natuurlijk proces. Door de afbraak
vissen gecreëerd zoals drijvende groenstructuren in
potentiële vliegroutes voor vleermuizen en vogels. Op
bebouwing.
van vegetatie ontstaat een voedselrijke bodem,
het water. Tussen de wortels kunnen de vissen op zoek
de punt van de langste pier komen diverse potentiële
wat andere flora en fauna met zich meebrengt. Het
gaan naar voedsel en paalconstructies bieden ruimte
vliegroutes bij elkaar. Het is van belang om op deze
natuurlijke proces om te komen tot een voedselrijke
voor paailocaties en als verstopplekken. Dit maakt de
locatie een robuuste bomenstructuur te creëren die als
bodem in M4H kan 20 jaar duren.
havenbekkens waardevol als trekroute voor vissoorten
stepping stone dient voor vleermuizen.
Masterplan Merwehaven.
6. Klimaat.
89
6.5 Primaire waterkering. 4
\
Merwehaven is onderdeel van de buitendijkse
Aan de zijde van het plangebied moet een
beschermingszone van de Hoogheemraadschap van
reserveringszone worden aangehouden van minimaal
Delfland. Het wordt aan de noordkant begrensd door
17 meter ten opzichte van de huidige kruin van de dijk.
de Schiedamseweg. Deze dijk is onderdeel van de primaire waterkering Delflandsedijk. Deze belangrijke
Deze ruimte is nodig omdat door ophoging van de dijk
waterkering loopt langs de gehele Nieuwe Maas en
de taluds breder worden. Daarnaast moet worden
het Scheur en de Nieuwe Waterweg tot aan de zee.
voorzien in een onderhoudsstrook. Deze mag onder
Hij beschermt een groot deel van de Randstad tegen
voorwaarden samenvallen met een pad langs de
hoge waterstanden vanuit het buitenwater. Met
woonbebouwing. Bomen mogen aan de rivierzijde
de groei van de stad is de dijk ook een belangrijke
niet worden geplaatst. Wortelpakketten mogen niet
scheidslijn geworden tussen de laaggelegen wijk Oud-
door het theoretische profiel komen, het zogenoemde
Mathenesse en het buitendijks gelegen havengebied.
medegebruiksvrije profiel. Deze tasten de stabiliteit
Ook vormt de Schiedamseweg al eeuwenlang de
van de dijk aan. Op afstand van deze lijn kunnen onder
belangrijkste vervoersverbinding tussen Schiedam en
voorwaarden wel kleinere bomen worden geplaatst.
Rotterdam. De dijk heeft een brede 'tafel' om ruimte
Uitgangspunt is dat in de toekomst de dijktafel
te bieden aan de doorgaande auto- en fietswegen
efficiënter kan worden ingericht waardoor deze minder
en tramverbinding. Het hoogteverschil naar Oud-
breed hoeft te zijn. Voetpaden komen niet meer op de
Mathenesse is groot, 6 meter, en naar het havengebied
dijk te liggen, maar er tegenaan of aan de voet van de
betrekkelijk klein, zo'n 1,5 m. De dijk heeft een groen
dijk.
karakter, met name aan de zijde van Oud-Mathenesse waar forse bomen zijn geplant.
Ook de toeritten naar de Schiedamseweg moeten kunnen worden opgehoogd. Hiervoor is aan elke zijde
De dijk moet mogelijk in de toekomst worden
een reserveringsruimte nodig van 10 meter voor de
opgehoogd. Dit heeft te maken met klimaatverandering
langere taluds.
en de stijging van de zeespiegel. Daarvoor moet De Schiedamsedijk is een primaire zeekring. Er wordt in het masterplan ruimte gereserveerd voor een eventuele toekomstige ophoging.
rondom de dijk voldoende ruimte zijn. Het waterschap
Deze ruimte is nodig om het talud voor de extra
gaat daarbij uit van de verwachting van benodigde
dijkhoogte te kunnen maken, maar biedt tegelijk de
dijkverhoging voor de komende 100 jaar.
kans om extra kwaliteit aan het gebied toe te voegen.
Er moet in de planontwikkeling voldoende marge
dijk als landschappelijk element veel beter zichtbaar.
Door middel van deze groene strook wordt namelijk de worden ingebouwd om de dijk in de toekomst te
De bebouwing komt in een groene omgeving te staan
kunnen ophogen. Samen met het Hoogheemraadschap
en heeft door de grotere afstand tot de weg minder last
is bepaald hoe groot die marge moet zijn. Hierbij is
van verkeerslawaai.
geen rekening gehouden met eventuele maatregelen op een ander plek in de delta. Het kan dus zijn dat in de toekomst voor een andere oplossing wordt gekozen. Omdat daarover geen zekerheid bestaat, moeten we wel de reserveringsruimte rond de Schiedamseweg aanhouden.
rulmtereserverlng dijkophoging
(17m)
20 NAP
12.00 onderhoudsstrook
Er wordt 17 m ruimte gereserveerd om de dijk met 2,2 m te kunnen ophogen naar een peil van 7,20 + NAP
90
Masterplan Merwehaven.
6. Klimaat.
91
6.6 Buitendijks bouwen De kans op overstroming van het Rotterdamse
van deze loodsen kan deze pier integraal worden
buitendijks gebied neemt toe door het stijgen van de
opgehoogd.
zeespiegel, verhoogde piekafvoer van de rivier en
Dit is lastiger voor de lange pier. Hier staan veel
bodemdaling. De stad wordt daarmee kwetsbaarder
beeldbepalende gebouwen. De drempelhoogte ligt
in de toekomst. Ook gaan we de komende tijd veel
over het algemeen op 3.40 boven NAP. Een verhoging
buitendijks bouwen. Hiermee nemen de gevolgen
van het gebied zou te veel ten koste gaan van de
van een overstroming toe. Ook M4H ligt buitendijks.
waarde van de gebouwen. In het raamwerk is al
Door het ontbreken van dijken, overstromen de kades
voorgesorteerd op de mogelijkheid dat het gebied
sneller dan het binnendijkse gebied. Een overstroming
niet integraal kan worden opgehoogd. Met de insteek
buitendijks leidt vooral tot (water)overlast en niet tot
voor Merwehaven borduren we voort op wat al in het
levensgevaar. Daardoor moet het gebied bestand
raamwerk is aangegeven.
-Z Wy
□çrt
; X6ÖNAP
zijn tegen hoogwater, waarbij we extra rekening moeten houden met de stijging van de zeespiegel. De
Voor de lange pier kiezen we daarom voor een andere
havengebieden zijn al opgehoogd en liggen aanzienlijk
aanpak. We gaan hier het gebied in principe niet
hoger dan het achterland achter de dijken. Dit brengt
ophogen. Wel wordt midden op de pier één route op
inrichtingseisen met zich mee voor alle buitenruimtes
3.60 meter aangelegd met het oog op evacuatie en
en gebouwen van M4H.
toegankelijkheid. Dit betekent dat we voorzieningen
3,20 NAP
moeten treffen als er wateroverlast is door hoog water. Merwehaven ligt net als het hele havengebied
Er zijn twee mogelijkheden om het gebied 'dry proof' te
buitendijks. Het gebied is met de aanleg van de haven
krijgen.
al aanzienlijk opgehoogd; het ligt meters hoger dan het binnendijkse gebied van Oud-Mathenesse. Maar
Dryproof: panelen of drempel
wateroverlast door hoog water is mogelijk. Ook zou
Voor de bebouwing geldt dat deze dry proof kan
de kans hierop op termijn door de klimaatverandering
worden gemaakt zodat water niet het gebouw in kan
kunnen gaan toenemen. De gemeente hanteert bij
komen. Door gebruik te maken van vloedschotten,
ruimtelijke ontwikkelingen in het buitendijkse stedelijk
drempels voor de deur, tijdelijke waterkeringen en/
gebied uitgiftepeilen voor het maaiveld. Volgens
of waterafstotend metselwerk. De draagconstructie
dit Rotterdambrede vastgestelde beleid geldt een
van een dry proof-gebouw dient bij een overstroming
basisniveau van 3.60 meter boven NAP en 3.90 meter
de hydrostatische druk van het water aan te kunnen.
voor kwetsbare/vitale functies. Dit laatste betreft
Ook in andere delen van Merwehaven zou hier al op
hoofdontsluitingsroutes of energievoorzieningen.
geanticipeerd kunnen worden door bijvoorbeeld
Voor Merwehaven geldt hoofdzakelijk het basisniveau.
sparingen bij kozijnen op de begane grond op te nemen
Het beleid geeft aan dat met goed beargumenteerde
zodat daar mogelijk in de toekomst panelen geplaatst
redenen kan worden afgeweken. De huidige
kunnen worden.
maaiveldhoogte in Merwehaven ligt tussen de 3.20 en
De oplossing wordt hier dus op gebouwniveau gezocht.
3.40 boven NAP.
Het hele gebied wordt opgehoogd naar een peil van 3.60 + NAP, m.u.v. de lange pier. De middenstraat ligt hier wel op hoogte om te kunnen dienen voor eventuele evacuaties.
I FOR LEASE! 4,335 Sq.Ft I rr» Brit* | | ROSEAU EDA 21846*5003
Een andere mogelijkheid is om dit op gebiedsniveau op te lossen.
Het doel voor Merwehaven is om overstromingsrobuust
\
te ontwikkelen zodat de risico's van buitendijks wonen
Dit kan door de aanleg van een keermuurtje rond
en werken geminimaliseerd worden.
de buitenkant van de pier op minimaal 3,60 meter.
Er kan ook gebruik worden gemaakt van schotten bij de toegangen.
uk
Deze oplossing heeft het voordeel dat de kering op Het grootste deel van het gebied kan worden
termijn zou kunnen worden opgehoogd mocht hier
opgehoogd tot het niveau van 3.60 boven NAP. Dit
aanleiding voor zijn. Een adaptief systeem dus. Een
betekent dat het terrein in de Marconistrip (inclusief
aandachtspunt is wel de toegankelijkheid van de kade.
"-wl
de Marconistraat) met zo'n 20 tot 40 cm zal worden
~
opgehoogd. Dit hoeft vermoedelijk niet ten koste te
Risicocommunicatie
gaan van de bestaande loodsen: de entrees liggen
Het is wel van belang dat bewoners van Merwehaven
hier over het algemeen al hoger omdat die gekoppeld
zich bewust zijn van de risico's van buitendijks wonen
waren aan de hoger gelegen platforms aan het spoor.
en de maatregelen die zij, en/of de overheid, kunnen
Ook op de korte pier is ophogen naar het niveau van
nemen. Goede risicocommunicatie is belangrijk.
'1
-
-
-
f
‘kż:ÌT-~-
3.60 m mogelijk, De gebouwen op deze pier worden niet als beeldbepalend gezien. Met het weghalen Een keermuur kan bij hoogwater het gebied drooghouden.
92
Masterplan Merwehaven.
6. Klimaat.
Een lage keermuur is onderdeel van de kade inrichting.
93
6.7 Waterberging. 4
V
—/LJC/'
.K7*^ 7
l
/M
Met het veranderende klimaat, valt er vaker binnen
Terreininrichting
korte tijd extreem veel regen en zullen er ook langere
Het terrein kan zo worden ingericht dat regenwater zo
periodes van droogte zijn. Dat gebeurt nu al, maar het
goed mogelijk direct in de ondergrond kan infiltreren.
zal in de toekomst vaker voorkomen. Bij zulke forse
Daarbij kan het terrein ook zo worden ingericht dat
regen kan de riolering de grote hoeveelheid water niet
het water naar de locaties loopt waar het groen dit
direct verwerken. Dit kan tot wateroverlast leiden.
nodig heeft. Het aanleggen van zoveel mogelijk
Doordat Merwehaven een relatief hooggelegen gebied
groene plekken draagt eraan bij dat water direct
is en dichtbij de havenbekkens, kan er met afstroming
wordt opgenomen in de ondergrond. Lage plekken in
richting die havenbekkens gezorgd worden dat
het groen (zogenaamde wadi's) dragen eraan bij dat
wateroverlast beperkt blijft.
infiltratie van regenwater op bepaalde locaties in de
Ook is er in Merwehaven de behoefte om regenwater
om de toplaag van de bodem zo te ontwerpen dat deze
vast te houden in het gebied. De zanderige grond
het water vast kan houden.
buitenruimte wordt geconcentreerd. Het is belangrijk
is hier sterk doorlatend en het grondwaterpeil ligt laag. In langdurig droge perioden levert dit een
■i Hemelwater opvangen
Gerichte infiltratie kan worden toegepast waar
beplanting is het noodzakelijk dat regenwater zo
dit nodig is, zoals op plekken bij beplanting. Dit
veel mogelijk wordt vastgehouden en beschikbaar
kan gebeuren via infiltratieleidingen, maar ook
komt voor het groen. We kiezen voor een combinatie
met ondergrondse 'grindkratten'. Het te infiltreren
van verschillende maatregelen om daarmee de
water betreft regenwater dat wordt vastgehouden
robuustheid van het watersysteem te vergroten en
in waterbergingen. Dit kan gedaan worden in
regenwater zoveel mogelijk vast te houden in het
krattenbergingen. Een deel van de kelderbak van
gebied zelf.
de gesloopte koelloods kan ook dienen als tijdelijke opslag van water.
Waterretentie —^ Afwatering overschot
Regenwater wordt zo lang mogelijk vastgehouden en geïnfiltreerd in het gebied.
Infiltreren en plaatselijk bergen
extra kwetsbaarheid op voor de vegetatie. Voor de
Vasthouden water We kiezen voor een gescheiden afvoersysteem.
Aanbod vertraging
Hierdoor heeft het riool alleen afvalwater te verwerken.
Bij aanbodvertraging gaat het om die maatregelen die
Het regenwater willen we in het gebied vastgehouden
genomen kunnen worden om water op privéterrein vast
en gebruiken voor het groen. Bij piekbuien dient het
te houden en later aan te bieden aan de waterafvoer in
overtollige water snel te worden afgevoerd naar de
openbaar gebied. Te denken valt aan het combineren
havenbekkens. Het vasthouden van regenwater in het
van groene daken en daken die zonne-energie
gebied kan op verschillende manieren, die hieronder
opwekken met tijdelijke regenwaterberging. Verder
worden toegelicht. De manier waarop het water
dragen groene binnenterreinen bij aan het voorkomen
wordt vastgehouden, moet worden afgestemd op de
van overstromingen en het tijdelijk vasthouden van
waterbehoefte van de beplanting.
regenwater.
COLLECT
RETURN
INFILTRATÍ
STORE
RETURN
STORE
INFILTRATE
Het regenwater wordt vastgehouden door (groene) daken en in infiltratiekratten onder de kades en het middengebied.
94
Masterplan Merwehaven.
6. Klimaat.
95
6.8 Energiestrategie.
6.9 Circulariteit.
De klimaatverandering wordt veroorzaakt door
optimaal ontworpen gebouwen zodat de warmte-,
De bouw is de sector waarin we de grootste duurzame
Gebruiken van hernieuwbare materialen
broeikasgassen zoals CO2, uitgestoten door menselijk
koude- en elektriciteitsbehoefte in eerste instantie
sprongen kunnen maken: wereldwijd is de bouwsector
Wanneer nieuwe bouwmaterialen nodig zijn willen
handelen. De energietransitie - het overstappen op
zoveel mogelijk wordt voorkomen. Dit wordt gedaan
verantwoordelijk voor maar liefst 40^. (in 2019) van
we zoveel mogelijk gebruik maken van hernieuwbare
duurzame, onuitputtelijke energiebronnen - moet
met goed ontworpen passieve gebouwen, die zijn
de totale CO2-uitstoot. Bouwen met beton en staal is
(onuitputtelijke) zogenoemde bio-based materialen.
de CO2-uitstoot en de klimaatverandering zoveel
voorzien van maatregelen zoals een overstek,
enorm vervuilend. Het zorgt wereldwijd voor 9^. van
mogelijk tegengaan. Rotterdam heeft de ambitie om
nachtventilatie, buitenzonwering en zonnewarmte. Er
de CO2-uitstoot. Bovendien is de bouwsector landelijk
CO2 neutraal te zijn in 2050. De gebouwen die in
ligt een technische uitdaging bij het verduurzamen van
verantwoordelijk voor 66^. van al het afval. Alleen
Minder ritten naar de bouwplaats, minder
Merwehaven gebouwd worden, zullen er ook nog staan
de bestaande gebouwen. Deze zijn in de regel slecht
als we de manier van bouwen zo duurzaam mogelijk
transportkosten, minder restmateriaal, minder uitstoot
in het 'CO2-neutrale tijdperk' en zullen daar dus ook op
geïsoleerd en veel van deze gebouwen hebben een
maken, kunnen we de klimaatdoelstellingen halen.
van C02 en stikstof én een snellere bouwtijd. Dat zijn
moeten worden ontworpen. We leven op dit moment
beeldbepalende status. Dit is echter maar een klein
in de tussenfase: we wekken lokaal steeds meer
deel van de totale ontwikkeling.
duurzame energie op uit zon en wind, maar we zijn
Lokale materialen en productie
de bewezen voordelen van een bouwhub. Door zijn Het doel voor Merwehaven is om de milieu-impact
ligging aan het water is het voor Merwehaven kansrijk
van de ontwikkeling zo klein mogelijk te houden en
om voor het transport van bouwmaterialen voor
ook grotendeels afhankelijk van een centraal, fossiel
Collectieve oplossingen
in het gebied de voorwaarden te scheppen om in de
vervoer over het water te kiezen. Er zou bijvoorbeeld
systeem. De transitie is nog volop bezig en het beeld
De oplossing voor het warmte-koudesysteem zien
gebruiksfase de circulaire economie in de praktijk te
buiten de stad een bouwhub kunnen worden opgericht
van het 'energiesysteem van 2050' zal ook de komende
we voornamelijk in collectieve systemen, omdat er
brengen. Dat doen we door de principes van circulair
van waar materiaal gebundeld per schip naar de
decennia nog blijven veranderen. Daarom hanteren we
te weinig ruimte in de ondergrond is voor individuele
bouwen en gebiedsontwikkeling aan te houden
Merwehaven wordt gebracht.
een adaptieve strategie.
systemen én er een duurzamer systeem kan worden
waarbij we zoveel mogelijk herbruikbare grondstoffen
ontwikkeld als het collectief wordt ingericht, waarbij
toepassen en zo min mogelijk eindige bronnen. We zijn
Kansen pakken in de ontwerpfase
Energiestrategie M4H
uitwisseling tussen gebouwen en tussen dit gebied
ons bewust dat circulaire gebiedsontwikkeling nog
Gebouwen worden toekomstbestendig ontworpen
Voorafgaand aan dit masterplan zijn voor het hele
en de stad wordt gestimuleerd. Sturing vanuit de
nauwelijks op de schaal van Merwehaven in praktijk is
op basis van circulaire ontwerpprincipes. Bij het
M4H-gebied verschillende verkenningen naar het
gemeente zal hierbij onontbeerlijk zijn.
gebracht. Tegelijkertijd heeft Merwehaven juist door
ontwerpen en bouwen wordt er rekening mee
de grotere schaal de kritische maat om van betekenis
gehouden dat gebouwen later weer uit elkaar te
energiegebruik en opwekpotentieel uitgevoerd. De belangrijkste lessen hieruit verwerken we in dit
Het collectieve systeem zal opgebouwd worden
te zijn als proeftuin voor de transitie naar een circulaire
halen zijn en de materialen te zijn hergebruiken. Om
masterplan.
in de oplossingsruimte in de driehoek van (retour)
bouweconomie.
de toegepaste materialen te kunnen traceren en op termijn te hergebruiken, wordt voor alle gebouwen
warmtenet, (warmte)-koudeopslag in de bodem Er zijn diverse en theoretisch voldoende warmte- en
en aquathermie. Dit wordt verder uitgewerkt in de
Behoud van bestaande bebouwing
een materialenpaspoort geïntroduceerd. Ook worden
koudebronnen aanwezig waar gebruik van kan worden
energiestrategie, hierbij zal ook rekening gehouden
Onze grondhouding in Merwehaven is om liever niets
gebouwen zodanig ontworpen dat ze eenvoudig
gemaakt. Het gebied is ook zeer goed verbonden met
worden met de fasering, waarbij Merwehaven deel één
te slopen maar juist te transformeren, want in veel
aanpasbaar zijn naar andere functies en veranderende
de belangrijkste energienetwerken van Rotterdam;
van een groter energiesysteem zal worden.
opzichten is transformatie van gebouwen per definitie
eisen in de toekomst.
duurzaam. Dat spaart nieuwe bouwmaterialen. Het
hoofdpunten van zowel het warmtenet als het elektriciteitsnet bevinden zich in het M4H-gebied,
We willen de ruimtelijke impact zoveel mogelijk
past ook in het concept van een duurzame stedelijke
in het aangrenzende Galileipark. De ruimte in de
beperken. Dat betekent geen zichtbare installaties in
ontwikkeling omdat de levendigheid van de omgeving
ondergrond voor kabels en leidingen, maar ook voor
de openbare ruimte, daken die vrij blijven van (koel)
en het 'geheugen' van de stad behouden blijven. In
warmtekoudeopslag in de lagen daaronder is schaars
machines maar installaties inpandig vormgeven en
Merwehaven is de ruimtelijke opzet afgestemd op de
en zal zo goed mogelijk moeten worden benut.
vroegtijdige aandacht voor leidingtracés zodat er
integratie van de bestaande gebouwen, behalve de
robuuste zones voor bomen blijven.
grootschalige koelloodsen op de kleine pier.
Het potentieel voor het opwekken van
Een deel van de daken willen we inrichten als
Hergebruik van bouwmaterialen
hernieuwbare elektriciteit in het gebied zal
daktuinen en dakterrassen. Dit verkleint het al
Bij (deels) te slopen gebouwen krijgen materialen
naar alle waarschijnlijkheid te klein zijn voor de
beperkte opwekpotentieel en er zal dus moeten
zoveel mogelijk een tweede leven. Dat geldt ook voor
elektriciteitsvraag. Dus zal er ook buiten het gebied
worden gezocht naar aanvullende maatregelen
materialen in de openbare ruimte zoals de robuuste
hernieuwbare elektriciteit moeten worden opgewekt
zoals in/op de gevel geïntegreerde zonnepanelen
stelconplaten op de pieren die worden geïntegreerd
voor M4H. Dit heeft een ruimteclaim buiten het gebied
en windturbines op de hoge daken. Om het
in de nieuwe inrichting voor het gebied. Vrijkomende
tot gevolg. Dit willen we zo veel mogelijk beperken.
elektriciteitsnet zo min mogelijk te belasten en de
materialen worden opgeslagen en opgeknapt in
Het beperken van de elektriciteitsvraag is dan ook van
duurzame opwek zo goed mogelijk te gebruiken
een (tijdelijk) materialendepot in M4H tot ze zo
wezenlijk belang; warmte-koudeoplossingen met een
worden vraagsturing en opslag van elektriciteit van
hoogwaardig mogelijk kunnen worden hergebruikt in
zo beperkt mogelijk aandeel elektriciteit hebben dan
groot belang. Hierbij helpt het gemengd woon- en
een nieuw gebouw of in de omgeving. De bepaling voor
ook de voorkeur.
werkprogramma zodat de piekvraag beter over de tijd
hoogwaardig hergebruik gebeurt volgens het principe
wordt verdeeld en zien we verder een grote rol voor de
van de R-ladder (reduce, reuse, recycle). Bij het depot
Passieve oplossingen
mobiliteitshubs met accu's van elektrische voertuigen,
hoort ook de registratie van deze materialen, een soort
De meest duurzame energie is energie die niet wordt
aangevuld met slimme regelingen.
digitale marktplaats, zodat architecten weten wat
Hernieuwbare elektriciteit
verbruikt. Daarom zetten we in Merwehaven in op
96
beschikbaar is.
Masterplan Merwehaven.
6. Klimaat.
97
minimin
■•■■■■•■■■Ml
dimii aa....
■■■■■■■■■■■■a ■■••■■■■■■••a ■ ■■■■imiaai ■■■■■■■•■■bbb
■■■■■■■■■■aaa ■■■■■■■■■■■aa umaaaiuai ■■■■aaaaaaaaa ■■■aaaaaBiaii ■ ■aiiBaiBaiH
■ ■•■i
■■■aaai BBIIIX
aaaai
BBaBBaimiaa
BBBBBIIIBBIBB
liaiBIIIBIBBB IBIBBBBIiam BB8BB BBBIBB
. "7
7. De strip.
Vv.“rv'
yar'-Lf ■ULL
-
.
-"
-V at
s -w
7.1 Ruimtelijke opzet en beeld. 7.2 De dijk en de dijkvelden. 7.3 Het sporenhof. 7.4 De Havenallee.
W..Ä
V LįSSS
t- "
39,
įP*-í
ŭā^e-
7. De strip.
'àà '
99
7.1 Ruimtelijke opzet & beeld. De historische opzet als basis
de binnendijkse groenstructuren én in het verlengde
De treinen en wagons zijn verdwenen. Wat achter is
van de buitendijkse waterbekkens. Mathenesse wordt
gebleven zijn fragmenten van spoorrails en enkele
aan het water gelegd. De herhaling van open ruimten
spoorLoodsen waar zich nieuwe gebruikers in hebben
introduceert een stevige noord-zuid georiënteerde
gevestigd. Hoewel het gebruik van de Marconistrip
richting in de Marconistrip. De balans tussen het
dus niet meer is waarvoor het gebied en de gebouwen
vergroten van de noord-zuid verbinding met behoud
oorspronkelijk ontworpen zijn, is de samenhang van
van de kenmerkende oost-west oriëntatie van de strip
het gebied nog duidelijk Leesbaar. De heldere opzet van
is delicaat. Er moet voldoende ruimte wordt geboden
oost-west georiënteerde gebouwen die ten opzichte
voor programmatische invulling en Landschappelijke
van elkaar iets verschoven zijn, vormt de basis voor
inbedding zonder dat de eenheid van de Marconistrip
nieuwe stedenbouwkundige ingrepen in de strip.
uit elkaar valt. De twee herkenbare sets van Lange smalle Loodsen, worden behouden en ontwikkeld
r tér
Een samenhangend ensemble
als identiteitsdragers van de twee open plekken.
Het gebied kenmerkt zich in de huidige situatie
Ze vormen het schakelpunt tussen de open ruimte
door een matige toegankelijkheid, met hekken
en de nieuwe bebouwing. De verschillende soorten
op de historische grens tussen openbaar gebied
plekken en gebouwen in de gehele Marconistrip
en havengronden en het talud van de dijk als
vormen één ensemble. Er is dus geen sprake van 3
natuurlijke barrière. Deze afgesloten, buitendijkse
Losse gebouwstroken met 2 velden ertussenin, maar
havenwereld heeft zich langzaam maar zeker
van 1 samenhangende gebouwstrook met 2 groene
geopend naar haar omgeving, maar om binnen- en
plekken. Door de opbouw van volumes, verfijnde
buitendijks écht ruimtelijk met elkaar te verbinden
verspringing van rooilijnen en de amorfe opzet van de
zijn structuuringrepen nodig. De hoofdopzet voor
buitenruimte wordt de aard van de plek behouden en
de ontwikkeling van de Merwehaven maakt een
voelbaar gemaakt. De oost-west richting wordt een
duidelijke keuze om twee grote open ruimtes te
echte Leesbare beweging, waarbij de gebouwen zich
positioneren in de Marconistrip, in het verlengde van
als wagons Langs de dijk Lijken te bewegen.
1 UK
Opbouw van de Marconistrip. Het Landschap, de Loodsen en de nieuwe bebouwing worden zorgvuldig geïntegreerd.
100
Inspiratie: het rangeergebied met Lange reeksen van Loodsen, wagons en sporen.
Masterplan Merwehaven.
7. De strip.
101
Het architectuurbeeld
binnen wordt een rafelrand gecreëerd langs de dijk.
Het bouwvolume in de Marconistrip wordt opgedeeld
Het groen van de dijk omspoelt de gebouwen en reikt
in verschillende op elkaar gestapelde volumes, met
op strategische plekken door de bouwblokken heen
de spoorloods als kleinste bouwsteen. Het zichtbaar
tot in het binnenterrein. De randen aan de twee parken
stapelen van verdiepingen geeft de gebouwen schaal
zijn zo vormgegeven dat zij de open ruimtes inkaderen
en maakt ze zo afleesbaar. Zo ontstaat het levendige
maar niet afknippen. De twee parken lopen hierbij
beeld van een organische ontwikkeling en wordt
geleidelijk over in het binnenterrein en de historische
ingespeeld op de menselijke maat. De gebouwen
gebouwen die in de open ruimtes staan lopen door in
in de Marconistrip presenteren zich verschillend
de nieuwbouw.
aan de verschillende randen van het gebied. Aan de BCtiMdam&ediik Ojkparfc
hwtnaftM
«por«nhoI
Dwarsdoorsnede: aan de Schiedamseweg is er ruimte voor een dijkpark, in de bebouwing is er ruimte voor een semi-openbaar 'spoorhof',
Havenallee wordt een strakke rooilijn opgezet om de
Het architectuurbeeld wordt bepaald door de
nieuwe interne ontsluitingstructuur van M4H goed
individuele expressie van gebouwen. De volumes
te begeleiden. Langs de dijk worden de blokken
zijn onderling contrastrijk, wat het gestapelde beeld
vrijer neergezet om de landschappelijke kwaliteit
versterkt. De onderste laag van de gebouwen zet in
van de dijk te benadrukken en ruimte te geven. De
op alzijdigheid, met een hoge plint die aantrekkelijk is
maximale bouwblokdiepte is 60 meter, maar door
voor makers en bewoners.
incidentele verspringingen van bouwblokken naar
nm
»il
KŠf ^
ScfiMftmMwag HmtiiIn
De bebouwing heeft een gelaagde opbouw met verschillende hoogtes.
Het geheel is samengesteld uit volumes van verschillende omvang.
Het beeld van verschillende op elkaar gestapelde volumes.
De schaal en maat van loodsen is terug te herkennen in de volumeopbouw.
De rooilijn aan de dijk is gevarieerd, aan de Havenallee is deze strak.
De geleding van de blokken geeft de gebouwen een menselijke schaal.
Ook via doorgangen in het blok is de dijk te bereiken vanaf de Havenallee.
0T
102
Masterplan Merwehaven.
7. De strip.
De binnenhoven hebben een infromeel en publiek karakter.
103
ľvffi ţ» I #
ET
104
Masterplan Merwehaven.
7. De strip.
J9
105
7.2 De dijk en dijkvelden.
mnmi
■fürTľľľľ..........
īiiiiiifi
mm
De dijk heeft een belangrijke verbindende functie
speelaanleidingen maken dat de zone ook voor
op stadsniveau, maar met de ontwikkeling van
bewoners een aanvulling is in de programmering van
Merwehaven krijgt de dijk ook een belangrijke functie
de buitenruimte. De gebouwen staan met de voeten in
op stadsdeelniveau. Goede nieuwe routes over de
het groen, al het groen is openbaar. Wel is er ruimte om
dijk zullen Nieuw-Mathenesse gaan verbinden met
een geleidelijke overgang naar de woningen te maken,
Merwehaven.
door juist naar de woningen toe struiken en bomen van
De dijk transformeert van een anonieme plek naar een
de 3e grootte aan te planten. Dit sortiment valt buiten
plek waarop en waarlangs het fijn verblijven is.
de medegebruiksvrije zone van de dijk. Daar waar een bouwblok verder naar achter springt, is extra ruimte om
Tussen de voet van de dijk en de maximale
groter uit te pakken met bomen uit de 2e en 1e orde.
bebouwingslijn zit een ruime maat van 23 meter.
De woningen worden ontsloten met een informele
Hoewel deze zone feitelijk een reserveringszone voor
verhardingsstrook die tegelijk dienstdoet als
een eventuele dijkverhoging is, wordt deze strook
onderhoudspad voor de dijk.
volwaardig ingericht als onderdeel van de openbare ruimte. Er wordt ingezet op een ecologische kwaliteit, met extensief beheer van grassen en natuurlijke De dijkvelden liggen in het verlengde van de groenzones van Oud Mathenesse. De zijde van de dijk heeft een informele en landschappelijke karakter.
.0VWJ1
pifur'rļïį; í*. iti
líil v X mnnmm
Ĩ-M.'.m .-‘i
Een informeel pad ontsluit de woningen aan de kant van de dijk.
V
Hoogteverschillen worden op een aantrekkelijke manier overbrugd.
n
íŵír,r
1
De reserveringszone voor de eventuele toekomstige ophoging voor de dijk wordt volwaardig ingericht als onderdeel van de openbare ruimte.
106
Masterplan Merwehaven.
De dijk en de Marconistrip vormen een onlosmakelijk goed geïntegreerd geheel met een ontspannen en groen karakter.
7. De strip.
107
het talud omarmt sportvoorzieningen
oude spoorloods integreert nieuwbouw en veld
De twee grote velden in de Marconistrip leggen de
ruïne behouden kunnen blijven of juist volledig
dijk ruimtelijk aan het water. De velden hebben een
getransformeerd kunnen worden tot folly-achtig
stevige maat van respectievelijk 4.800 m2 en 3.600
paviljoen met ruimte voor horeca. Bestaande sporen
m2. Dit formaat leent zich ervoor om verschillende
worden behouden en liggen als relicten in het veld.
programma's goed ruimtelijk in te kunnen passen. Fiets- en wandelpaden richting de dijk worden geïntegreerd in het ontwerp, waarbij de helling als element juist wordt gewaardeerd. De verschillende soorten routing door het veld definiëren de zones, zonder deze ruimtelijk van elkaar af te snijden.
de hoekverdraaiing van pier naar Marconistrip is aanlei ding voor een verbijzondering van de openbare ruimte
Visuele relaties zijn sterk, standpunten vanuit verschillende hoogtes maken de velden aantrekkelijk en overzichtelijk. De oude spoorloodsen worden zoveel mogelijk opgenomen in het ontwerp, waarbij het uitgangspunt is om deze als structuur zichtbaar
fKW
te houden. Dat betekent dat deze zowel als urbane
'W-4İ
-rťV y '
Het beeld van sporen komen terug in de inrichting.
De bebouwing sluit zorgvuldig aan op de groenzone.
»’r» 1
t
İ
'
i
!
De spoorloodsen worden geïntegreerd in het landschapsplan.
Het Dijkveld wordt ingericht met sport en spel en een fiets-voetpad dat Oud-Mathenesse verbindt met het gebied.
108
*í
Masterplan Merwehaven.
7. De strip.
Sport en spel zijn onderdeel van de dijkvelden.
109
ï1
- *1
J&û
** " “J.
ŕ'ř 2
riíi"--'ï
wsïvŕ ŕ 1 J îft
K 1
“t -1
-VV;.
ĄĒ*.
*įįŗţįrťįĆ;
ssŕa
j-Vŵi
t' -:
Ví .'
ĩWįÄ*ļŢ
,- :ŗ.
F**
-
■-':- - :.:
-
•y ţ*'.ļ
v'
h rW
ļïį 1 W y 11 ý MĪK
'V '■■'.l
- \
í-1VÏŞs3^Sţ
LŴ*,r
'■"M
.
^
í 'yŷ/y
, y'
-:- ■:^r* ''. ^ jĵVf
Y. 'ÿSffi^'^rļKļ - įj*
dffiM
_______
______
Het Dijkveldt biedt een prachtige doorkijk op de havenbekkens, historische Loodsen en Levendigheid in het gebied.
110
Masterplan Merwehaven.
7. De strip.
111
7.3 Het sporenhof. De nieuwe bouwblokken in de Marconistrip worden
Er komen in principe geen privétuinen in het
met elkaar verbonden door het binnengebied. De
binnengebied. De buitenruimte van woningen op de
lengterichting die de aard van de plek bepaalt, wordt
begane grond is vormgeven als onderdeel van de
versterkt door de stevige wanden aan weerszijden van
architectuur.
het binnengebied. Deze groene ruimte is niet maatvast maar heeft verspringingen die ruimtes definiëren.
De oude spoorrails zijn een accent in de inrichting van
Door de totale afwezigheid van gemotoriseerd verkeer
de buitenruimte.
voelt de ruimte erg lokaal en veilig. Het groen is openbaar, maar heeft een sterke gemeenschappelijke uitstraling. Spontaan groen en spontaan ontmoeten staan centraal. Kleine sport- en spelplekken liggen verspreid door het binnengebied. De meest openbare plekken van het binnenterrein zijn de doorsteken tussen de Schiedamseweg en de Havenallee. Deze dwarsverbindingen zijn vooral bedoeld voor voetgangers en maken de blokken doorlaatbaar. De hoven zijn open en toegankelijk door een systeem van paden dat door het hele gebied loopt.
De groene ruimte kent een gevarieerde ruimtelijke opbouw.
Het accent ligt op spontaan groen en spontaan ontmoeten.
a *..'ï
NI
■•■rf
y.ŵ.
Buitenruimte bij de woningen zijn onderdeel van de architectuur.
Het groen heeft een gemeenschappelijk karakter: spontaan groen en spontaan ontmoeten staan centraal.
112
Masterplan Merwehaven.
7. De strip.
Doorsteken verbinden de Havenallee met de Schiedamsedijk.
113
v
t
IBIillll mpi^n J‘V
SPS-ļ A 1*1 V
-
- t
'
'K Vjfļfi
•hr*
ļşJïŞĵ&ĵĩ
Tlfş ,J5
_______
\VT
f Het sporenhof kent een gevarieerde ruimtelijke opbouw met openbare routes die het hof verbindt met zijn omgeving.
114
Masterplan Merwehaven.
7. De strip.
115
7.4 De Havenallee Door de bijzondere positie tussen dijk en rivier vormt
Langs de Havenallee komen de belangrijke
de Havenallee de ruggengraat van M4H. De route
voorzieningen, zoals gedeelde faciliteiten, horeca
loopt langs de koppen van de havenbekkens. Hierdoor
en enkele maakbedrijven die gebaat zijn met een
ontstaat telkens weer een fascinerende en verrassende
zichtlocatie.
blik op het havenlandschap. In het profiel is een groene flexstrook opgenomen De Havenallee verbindt de verschillende deelgebieden
ingericht met gras, betongrasstenen en bomen. Deze
in M4H met elkaar. Herkenbaarheid en continuïteit van
flexstrook geeft daarnaast ruimte aan laden en lossen,
materialisatie en boomstructuur over de gehele lengte
fietsnietjes, verlichting, ondergrondse containers en
zijn daarom van bijzonder belang.
dergelijke.
De Havenallee heeft ter hoogte van de Marconistrip een duidelijke eigen sfeer. Dat komt omdat de Havenallee hier over grote lengte begeleid wordt door bouwblokken en er geen tussenstraten op uitkomen, in tegenstelling tot de Havenallee elders. Ook heeft de De bebouwing aan de Hanallee heeft en gevarieerde uitstraling en uitnodigende plint
Havenallee hier de breedste maat beschikbaar.
ļ »į o*.
fei feiŘ
In het profiel langs de Havenallee is een flexstrook opgenomen met ruimte voor groen, bomen en laden & lossen.
116
Masterplan Merwehaven.
De dubbel hoge plinten zorgen ervoor dat voorbijgangers het gebouw binnen willen lopen en creëert op deze manier een connectie met de straat, zo wekt de plint nieuwsgierigheid en sympathie op.
De bedrijvigheid is goed zichtbaar door open en transparante plinten.
De inrichting biedt ruimte voor groen, verblijven en laden & lossen.
De Havenallee wordt over grote delen begeleid door bouwblokken.
7. De strip.
117
ii'i. ■•Sfŕ
■ŵ.'Vi'
ï* v^ Ŵ,
ff
ļ;
; į- ŴŴ
1
ļ \kJ
••pÄv‘ «0(3-
-v
;-*r S* . -y '
■kŗ "i j
■-•f |üi I
ľ'-V y
ţí-V
v+Ż M
ş* v
Jēĵŗl
Êÿtí&Vy ► ľŵïr vT:5- «ŵ*ļ
v V- K
—
fMřJļ
1 ŭçįp
•w. nutŭiř
Üftf -
.^4 řjt" ™
- *ţ
ţy"ï'--
ĒfiïŴĵi
#A ssr : t v. ĩ JļL Er ,
^_____
m___ 1
ś .\
De havenallee vormt de ruggegraat in het goed: en verbindt de verschillende plandelen van M4H met elkaar.
118
Masterplan Merwehaven.
7. De strip.
119
. -I Ml
įs*»5r-ň
Ľ*LŴ:
8. De pieren.
t* MQ
■CãS!
8.1 Ruimtelijke opzet en beeld. 8.2 De buitenkade en pierkoppen. 8.3 De binnenkade. 8.4 De middenloper. 8.5 De binnenterreinen. 8.6 De buurtplekken.
- ,- ., WiEMWilT
i«aa IBS
Onderschrift via Objřçtsţįjť ’''JVU_ÓnderéchrB
v rįg
..ï~- -.
^įS*. ':1V**2Ste
AhHV
‘ -.
'
r
8. De pieren.
121
8.1 Ruimtelijke opzet & beeld. De historische opzet als basis
bouwblokken is beperkt, de breedte van het bouwblok
Historisch gezien hebben de pieren een rationele,
is gekoppeld aan een logische doorwaadbaarheid van
duidelijk herkenbare structuur. Een hoekgebouw op de
het gebied middels dwarsstraten. De bouwblokken
aanlanding met de strip, lange loodsen aan weerszijde
zijn langer dan dat ze diep zijn, zo wordt de historische
van een middenstraat en een iconisch kopgebouw
lengte-beleving van de loodsen behouden en een
dat meebewoog met de driehoekige structuur van de
goede maat voor de nieuwbouw gemaakt.
kop. Kantinegebouwen op het midden van de pieren fungeerden als poorten en als ontmoetingsplek. De
Licht, lucht en ruimte zijn bepalend voor de opbouw
nieuwe structuur herinterpreteert de geschiedenis: een
van de pieren. Er is veel openbare ruimte die ruim van
eenvoudige geleding, torens als kranen aan het water
afmeting is, zodat een goede verhouding ontstaat
en accenten in de bebouwing die bijzondere plekken
tussen de stevige bouwblokken en het publieke
creëren.
domein.
Een samenhangend ensemble
geprogrammeerd voor verblijf, opvang van water
De bebouwingszones op de pier volgen in hoofdlijn
en ecologie. De openheid van het water is een grote
Groen omspoelt de gebouwen en is duidelijk
de oorspronkelijke bebouwingszones van de loodsen.
kwaliteit en voegt veel lucht toe in de beleving van dit
De rooilijnen aan de kade-zijde worden ingegeven
woonmilieu.
door de technische reserveringen van de kademuren. De rooilijnen aan de kades zijn dan ook strak. De gebouwen zijn aan deze geluidsbelaste zijde hoger, zodat een geluidsluwer binnenmilieu gecreëerd wordt. Aan de binnenzijde van de pier zijn geen beperkingen vanuit de ondergrond en wordt verspringen in de rooilijn juist gebruikt om op subtiele wijze plekken te maken in deze lijnvormige structuur. De diepte van de
ľ
------——
ja i
Opbouw van de pieren: de pier is opgedeeld in een buitenkade, een middenloper en een binnenkade. Loodsen zijn zo goed mogelijk geïntegreerd in opzet.
122
Masterplan Merwehaven.
inspiratie: de lange horizontale loodsen gecombineerd met de verticale accenten van de kranen vormen de inspiratie voor de hoofdopzet van de pieren.
8. De pieren.
123
Het architectuurbeeld
gecreëerd waarin een binnentuin gelegen is. De
De bebouwing op de pieren neemt de grootschalige
torens vormen duidelijke accenten, door hun hoogte, maar ook door een afwijkend materiaalgebruik. Zo
langgerekte loodsen als basis. De gebouwen op de pieren presenteren zich als lijnvormige, robuuste blokken aan het water. Hoewel de bebouwingszones
komen de 'kraangebouwen' visueel los te staan van de langwerpige volumes.
uiteen zijn gezet in losse blokken, zoeken de blokken naar aansluiting op elkaar. Op deze wijze worden de
De mix van bestaande kleinschalige poort- en
steegjes een ruimtelijke onderbreking, maar blijft
hoekgebouwen, grootschalige loodsen met
de visuele eenheid van de blokken gehandhaafd.
bouwblokken en kraangebouwen en enkele specials
Verschillende blokken vormen op deze wijze samen
creëert een divers beeld.
één 'loods'. Ieder blok heeft een duidelijke, dubbelhoge plint geïnspireerd op de loodsdeuren die ruimte biedt aan makers en bewoners. De laag daarboven is stevig en eenvoudig, met kleine verspringingen in hoogtes tussen 17 en 23 meter. Met een blokmaat van circa 45 meter wordt een gesloten bouwblok Dwarsdoorsnede over de pieren: een formele buitenkade omlijst een infromeler binnengebied.
»
ii&ij.'
ìī/tt
4|Ş ' W
De bouwblokken kennen een gevarieerde hoogte van 17-23 meter.
De loods-laag is duidelijk herkenbaar in de plint. De torens zijn ca 50m hoog.
Horizontale lange loodsen vormen de basis van de bebouwing.
Bestaande bebouwing wordt geïntegreerd in de hoofd opzet.
«f ut
»***Mİ-'
De loodsen worden geheel of gedeeltelijk geïntegreerd in de bebouwing.
124
De rooilijn aan de middenstraat is sterk gevarieerd. De buitenkade is juist strak.
Masterplan Merwehaven.
De torens vormen accenten door hun verschil in materiaalgebruik en vorm.
8. De pieren.
Bestaande bebouwing wordt geïntegreerd in de hoofdopzet.
125
*í íM
íMMí
De buitenkade heeft een formele strakke opzet, het binnegebied heeft daarmee een veel lossere opzet.
126
Masterplan Merwehaven.
8. De pieren.
127
8.2 De buitenkade en pierkoppen.
ľ
sû
De buitenkade is de stevigste kade op iedere pier.
De zone langs de gebouwen is ontworpen in
Hier wordt wel gemotoriseerd verkeer gefaciliteerd,
samenhang met de groenstructuur, maar heeft een
maar zetten de sfeer en inrichting in op lage snelheden
duidelijke eigen sfeer. De inrichting maakt zoveel
tot 30 km I uur en hoge verblijfskwaliteit. Het profiel
mogelijk gebruik van één materiaal of een beperkt
vormt een doorvertaling van de historische tweeledige
materialenpallet, zodat de verschillende gebruikszones
opzet van de kade, waarbij een zone georiënteerd was
subtiel van elkaar gescheiden zijn. In de plinten langs
naar het water en de andere zone naar het gebouw.
de formele kade wordt gewerkt en gewoond. Dit
Om deze tweedeling duidelijk leesbaar te maken,
vraagt om een inrichting die enerzijds ruimte biedt
wordt de kraanspoorzone omgezet naar een robuuste
aan incidenteel laden en lossen, maar ook een goede
groenstructuur met wandelpaden direct langs het
overgang privé-openbaar. Er wordt een Delftse Stoep
water. De routes die vanuit Oud-Mathenesse richting
2.0 geïntroduceerd. Deze heeft een breedte van 1
de dijkvelden worden geleid, zetten zich door langs het
meter, is openbaar en kan gebruikt worden voor groen
water. De robuuste groenstructuur biedt ruimte aan
langs de gevel bij woningen of juist als verlenging van
een dubbele bomenrij met bomen van de 1e orde, die
de werkruimte. De stoep wordt zo een levendige plek.
schaduw bieden en vliegroutes creëren voor vogels en vleermuizen. De buitenkade heeft formeel karakter. De buitenkade eindigt in de pierkoppen.
ií w»1
(WilfŕA
VA-?
Bomen geven verkoeling voor mens en dier.
ļjtmmmrn li I !i ľ‘ I ìTİPTİ N
íŕ
\(i
De zijde van de kade heeft een robuust groen karakter, langs de bebouwing heeft de inrichting een utulitair karakter.
128
De historische scheiding tussen kraanspoor en logistieke zone.
Masterplan Merwehaven.
8. De pieren.
De buitenkade heeft een robuuste groenstructuur met ruimte voor verblijven.
129
Een bijzonder iconisch gebouw vormt een markant accent op de kop van de pier. Goede wanden met levendige plinten begrenzen de ruimte van de pierkop. Het groen van het park loopt door tot op de kademuur.
De pierkoppen
De grote pierkop
De formele kade met haar stevige groenstructuur
De grote pierkop is een volwaardig park, waarin
wordt beëindigd met een groene pierkop. De twee
verschillende zones een plek vinden. Een iconisch
pierkoppen verschillen van elkaar in maat en
kopgebouw dat vrij in de ruimte staat, fungeert als
programma. De kop van de lange pier vormt door de
een landmark. Hier is ruimte voor bijzonder horeca in
bruggen die een verbinding slaan naar de overkant
de plint. De aanlanding van de twee bruggen vraagt
een direct onderdeel van de omliggende woon- en
ook om een logische doorzetting van de route door
werkgebieden. De kop van de korte pier ligt meer
het park, die fietsers en voetgangers faciliteert zonder
teruggetrokken in het gebied, wat een bijzondere
een scheidende structuur te worden. Langs de route
kwaliteit vormt. Beide pierkoppen kenmerken zich
zijn hiertoe diverse plekken die uitnodigen tot verblijf,
door clusters bomen die een urban forest vormen.
zoals zitjes en schommels. Verspreid door het park zijn
Deze groene 'volumes' op de koppen zijn bijzonder