[23bb003355] Bijlage 3 behorende bij 23bb3362 - Masterplan Merwehaven
Tekst van het document
# *
*,,Ïİ.
^
. .
■įįĹ
**
.H
^ -^pļ
Merwehaven ^
Masterplan 11-5-2023 Gemeente Rotterdam
ínhoud.
Colofon. Dit Masterplan Merwehaven is opgesteld door het cluster Stadsontwikkeling, afdeling Ruimtelijk Ontwerp en Advies van de Gemeente Rotterdam. Projectmanagement:
Elske Geelhoed ism David
Gebiedsontwikkelaar:
Maters , Mariska Louwerens Lisette Groen
Stedenbouw:
Annette Matthiessen, Jeroen
Stefano van Stein Programma:
Agnes Galama, Vincent Klijndijk,
Duurzaamheid: Ingenieursbureau:
Geluid.
82
Microklimaat. Natuurinclusief.
84
11
6.3 6.4
Opgave en aanleiding.
13
6.5
Primaire waterkering.
91
1.2
Planning.
14
6.6
Buitendijks bouwen.
92
1.3
Ambities voor de Merwehaven.
16
6.7
Waterberging.
95
6.8
Energiestrategie.
96
6.9
Circulariteit.
97
19
87
Ruimtelijk Raamwerk.
21
2.2
Aanpassingen t.o.v. raamwerk.
23
7. De strip.
99
Marloes Buitendijk-Campo, Jeroen Rijsdijk, Hubert
2.3
Locatie.
25
7.1
Ruimtelijke opzet & beeld.
101
2.4
Flankerende ontwikkelingen.
27
7.2
De dijk en dijkvelden.
107
Schippers, Casper van der Ham Wouter Streefkerk
2.5
Ontstaansgeschiedenis.
29
7.3
Het sporenhof.
113
2.6
Cultuurhistorische waardering.
31
7.4
De Havenallee.
117
Jingjing Zhao, Alex van
2.7
Karakteristiek van de plek.
33
8. De pieren.
121 123
41
Dook Ligthart, Dolf van der Gaag
3. Hoofdopzet.
8.1
Ruimtelijke opzet & beeld.
Jane Stortelder, Menke Groot
3.1
Inbedding in de omgeving.
43
8.2
De buitenkade en pierkoppen.
129
Kormelink
3.2
Ruimtelijke opbouw.
45
8.3
De binnenkade.
133
3.3
Structuurkaart.
48
8.4
De Middenloper.
135
3.4
Plankaart.
52
8.5
De binnenterreinen.
141
8.6
De buurtplekken
143
De verbeelding en het concept is in nauwe samenwerking tot stand gekomen met buro UFO/Bram van Ooijen en buro Obscura/Jens Jorritsma. Zij hebben de 3d vogelvlucht
4. Programma.
55
beelden en een groot deel van de schema's in de
4.1
Stedelijke mix.
56
9. De bekkens.
153
hoofdstukken De strip/de pieren/de bekkens geleverd.
4.2
Wonen.
59
9.1
Ruimtelijke opzet & beeld.
155
4.3
Werken.
61
9.2
Het waterpark
161
Verantwoording beeldmateriaal:
4.4
Voorzieningen.
62
De auteur van het beeldmateriaal is vermeld in het hoofdstuk
4.5
Openbare ruimte.
65
10. Ontwikkelstrategie.
165
beeldverantwoording. Indien niet anders vermeld is het
4.6
Programmering water.
66
10.1 Ontwikkelstrategie.
166
beeldmateriaal opgesteld door de gemeente Rotterdam.
2
6.2
05
2.1
Duivenbode, Samson Tesfom, Stadsbeheer:
06
2. Context.
Michel te Brake Mobiliteit:
81
1. Opgave.
Robin de Louw, Marcela Gandara Martijn Kooiman, Vincent Sloesen, Raisa Knibbe
Gezonde leefomgeving.
1.1
Roelse, Armand Blommaert
Markt & contracten:
79
6.1
Samenvatting.
Bleijs, Colin Kesterloo, Charlie Landschap: Planeconomie:
6. Klimaat.
Voorwoord.
Masterplan Merwehaven.
5. Mobiliteit.
69
Bijlage.
171
5.1
Duurzame en gezonde mobiliteit.
70
1. Beeldverantwoording.
172
5.2
Mobiliteitssysteem Merwehaven.
73
2. Concept matenplan.
176
5.3
Parkeerstrategie en de hubs.
75
3. Profielen.
178
5.4
Logistiek en toegankelijkheid.
77
3
-. -n'
„ - - •ţe»
Voorwoord
aaa
., "
'V.
Merwehaven: van stukgoedoverslag naar bruisend woonwerkgebied.
-ie»
«-■BW
rĵ«' '4
De Merwehaven is een prachtige plek met veel
De wijk wordt ingericht met een vernieuwende kijk
potentie. En straks komt hier alles samen: bedrijvigheid
op mobiliteit: langzaam verkeer krijgt prioriteit boven
van de haven en kleine makers, nieuwe woningen,
de auto. We creëren centrale plekken om te parkeren
voorzieningen zoals scholen en huisartsen, en ruimte
en zorgen voor ruim aanwezig deelvervoer. Zo blijft
voor groen. Het gebied gaat van rauwe haven naar
er meer ruimte over om te wandelen, fietsen, sporten
een plek waar wonen, werken en verblijven samen
of spelen. We willen met Merwehaven een prettige
gaan. Deze nieuwe Merwehaven maakt deel uit van
leefomgeving voor alle bewoners creëren: voor mens,
de Merwe-Vierhavens (M4H), een compleet nieuw
dier en planten.
stadsdeel waarin de havenstad van de toekomst vorm krijgt.
Merwehaven wordt een inclusieve wijk met voor iedereen wat wils. We bouwen duurzaam en
t:
t
Merwehaven ademt geschiedenis maar wordt
betaalbaar. Iedereen kan hier een plek vinden: van een
tegelijkertijd het nieuwe Rotterdam. Ik vind het
samenwonend stel dat denkt aan gezinsuitbreiding,
belangrijk dat we het unieke karakter van de havens
ouderen die een toegankelijke woning zoeken tot
behouden. De transitie van dit gebied doen we met
alleenstaanden die op zoek zijn naar een woonwerkstudio
respect voor de havenhistorie. We bouwen daarom
met levendigheid om de hoek. Zo komt de Merwehaven
voort op het karakter van het gebied. Zo is de
tegemoet aan de woonbehoefte vanuit de omliggende
bebouwing van de Marconistrip geïnspireerd op de
wijken en stadsdelen.
treinen, wagons en lange loodsen die dit gebied zo
\
kenmerkten. Voortbouwen is het bestaande draagt
Ik kijk ernaar uit deze wijk te zien groeien en kan niet
tegelijk bij aan duurzaamheid: we bouwen circulair
wachten totdat de eerste verandering naar het nieuwe
door gebruik te maken van bestaande elementen.
Rotterdam zichtbaar wordt.
Mijn ambitie ligt hoog: Merwehaven wordt een
Chantal Zeegers
duurzame, natuurinclusieve, groene stadswijk met
Wethouder Klimaat, Bouwen en Wonen
ruimte voor bedrijvigheid. Samen met de rest van M4H vormt de Merwehaven een proeftuin en etalage voor de havenstad van de toekomst. We richten de Merwehaven zo in zodat het bestendig is tegen de gevolgen van klimaatverandering zoals overstromingen en hittestress. We zetten in op zo laag mogelijk energiegebruik en zo veel mogelijk gebruik van lokale energiebronnen.
1. 1
lasterplan Merwehaven. |
I
N
Voorwoord.
5
in het midden. Dit biedt ook vanuit geluidsoptiek
we naar een ecosysteem van innovatieve bedrijven
voordelen. Op de buitenkades na zijn de pieren en de
rond de hubs, de havenallee en het begin van de
binnengebieden ingericht als verblijfsgebieden, waar
lange pier. De voorzieningen, zoals een school en een
de auto te gast is. Door de inrichting word je uitgenodigd
gezondheidscentrum, zijn rond de drie buurtpleinen
de ruimte die ontstaat anders te gebruiken, te spelen,
en de hubs. De woningen zijn bedoeld voor alle
te verblijven, te wandelen en fietsen. AZo ontstaan
doelgroepen. Elk deelgebied biedt andere kansen
binnengebieden waar het geluid van wegverkeer tot een
waardoor er per deelgebied een iets ander accent zal
minimum wordt beperkt. Deze beperking van geluid is
zijn ten aanzien van het type woning. Merwehaven is een
ook noodzakelijk als tegenhanger voor de geluidsbelaste
inclusieve wijk: een goede menging van woontypen per
gebieden aan de buitenzijde van de bouwblokken.
buurt staat voorop. Ook is er ruimte voor experiment,
Op deze wijze ontstaat een acceptabel leefklimaat. De
zoals wonen op het water.
buitenkades komen uit op kopparken die zicht geven op
Samenvatting.
het water en die worden geaccentueerd met een iconisch
Merwehaven bevindt zich buitendijks. Om bescherming
gebouw. Op de pieren aan het centrale waterbekken
te bieden tegen hoogwater op de rivier wordt waar
liggen drie buurtpleinen. De pleinen vormen de
mogelijk opgehoogd naar het vastgestelde buitendijkse
focuspunten op de pieren en hebben elk een eigen
uitgiftepeil van NAP +3,6 m. Waar beeldbepalende
karakter en identiteit. Beide pieren worden met elkaar
gebouwen worden behouden kan niet opgehoogd
verbonden door een brug. In een later stadium komen er
worden tot uitgiftepeil. Uitgangspunt is deze gebouwen
meer bruggen waarmee de pieren worden aangesloten
waterveilig te maken met extra maatregelen op
op de omgeving en er snelle fietsverbindingen ontstaan.
pandniveau zoals bijvoorbeeld panelen of door het
De ambitie is om op termijn in het centrale waterbekken
van de kade die het water tegenhouden.. De dijk die
plaatsen van waterkerende elementen bij de inrichting Merwehaven wordt een vernieuwende stadswijk met
De historie en oorspronkelijke structuur van dit
een wijkpark te realiseren dat ook door de bewoners van
langs de Marconistrip ligt moet mogelijk versterkt in de
ruimte voor experiment. Het is het eerste deelgebied
havengebied laten we doorklinken in de hoofdopzet.
de wijken in de omgeving is te gebruiken. Op het water
toekomst. Er wordt een ruimtereservering aangehouden
binnen M4H dat op grote schaal zal transformeren.
Dit doen we onder andere door de oude loodsen en
experimenteren we met drijvend groen en wonen en
om versterking van de dijk mogelijk en betaalbaar
Innovatieve makers krijgen een prominente plek in
poortgebouwen zo veel mogelijk te behouden. Ze
werken op en in het water. In het oostelijke waterbekken
te houden. Er is een energiestrategie opgesteld en
het dynamische woon-werkgebied. Er is alle ruimte
worden waar mogelijk geschikt gemaakt voor een
blijft commerciële scheepvaart mogelijk en zijn
het uitgangspunt is circulair bouwen. De opzet kent
voor fietsers, voetgangers en om te verblijven;
nieuwe functie, en/of er kan nieuwe bebouwing aan
ligplaatsen voor binnenvaartschepen.
overwegend bouwblokken waarmee zoveel mogelijk
parkeren doe je niet op straat maar in hubs,
worden toegevoegd of alleen de constructie kan blijven
mobiliteitsknooppunten met daaraan gekoppeld
staan. We vinden het belangrijk dat Merwehaven
Er wordt sterk ingezet op een wijk waarin wonen en
gemaakt. Inzet is het versterken van de bestaande
voorzieningen. Zo komt er ruimte vrij om een groene
goed is aangesloten op M4H, Oud-Mathenesse en de
werken zijn gemengd. Een gemengde wijk biedt veel
biotoop in het gebied. Natuurinclusief bouwen biedt
stadswijk te maken en is de toedeling van de ruimte
verdere omgeving. Daarom zetten we groenstructuren
levendigheid en kruisbestuiving van activiteiten.
ruimte aan flora en fauna. Ook dient er nadrukkelijk
meer in balans. Het minder gebruik maken van de
door vanuit Oud-Mathenesse en maken we goede
Alhoewel de nadruk op wonen ligt, zal Ĵ.0% van het
rekening te worden gehouden met wind en hitte om een
auto en het meer richten op andere vervoersmiddelen
verbindingen voor de fietser en voetganger.
programma uit werken bestaan. Daarbij streven
gezond leefklimaat te verkrijgen.
natuurlijke geluidsluwe buitenplekken kunnen worden
is nodig om de gebiedsontwikkeling van heel M4H
6
mogelijk te maken. De druk op de ruimte in de
Het gebied kent twee deelgebieden: De Marconistrip
stad is groot. Door deze strategie toe te passen en
en de Pieren. De Marconistrip ligt aan de
ook te richten op andere mobiliteitsvormen is de
Schiedamseweg. De strip wordt ingericht met een
bereikbaarheid van het gebied voor nu en voor in de
'stoet aan gebouwen' die daarmee de reeks van
toekomst geborgd en loop het verkeer niet vast. Het
treinen, loodsen en sporen oproept die dit gebied
aanpassen van de wegenstructuur om meer verkeer
zo karakteriseert. De landschappelijke uitstraling
te kunnen verwerken, is niet wenselijk gezien de grote
van de dijk wordt versterkt door de bebouwing op
gevolgen van meer verkeer voor de luchtkwaliteit,
ruime afstand van de dijk te plaatsen. Twee grote
het geluid en de fysieke impact van het verkeer op de
'dijkvelden' bieden vanaf de dijk doorzichten naar het
omliggende wijken. Openbaar vervoer is dichtbij, er
water. Informele routes door de bebouwing maken
zijn twee tramhaltes en metrostation Marconiplein
daarnaast verbinding tussen de dijk en de Havenallee.
en het treinstation Schiedam Centraal zijn niet
De Havenallee is de centrale route die Merwehaven
ver weg. Het wordt een gemengde inclusieve wijk
verbindt met de overige deelgebieden van M4H. De
met een mix aan woningtypes met ruim voldoende
buitenkades van de twee pieren zijn formeel en strak.
betaalbare woningen. Bij de 2.500 woningen komen
De buurt-ontsluitingsroute loopt via deze buitenkades.
ook voorzieningen, zoals een basisschool en een
Ze vormen als het ware een lijst die een meer
huisartsenpost.
ontspannen gebied omsluiten, met het waterbekken
Masterplan Merwehaven.
Samenvatting
7
Merwehaven
.4
S
t *
#
•SaM
8
Masterplan Merwehaven.
Samenvatting.
9
1. Opgave.
Onderschrift via ObjectSUI^ ^ H p n d e rs c h rì ft
1.1 Opgave en aanleiding. 1.2 Doel en reikwijdte. 1.3 Ambities voor de Merwehaven.
' 1
Vįjį.
V
W?; ~
IMWļlaajĮM
1. Opgave.
11
1.1 Opgave en aanleiding.
HOEK VJÜIHALANO
De opgave
kwaliteiten. De inzet is een productieve, compacte,
Merwehaven is onderdeel van M4H (Merwe-Vierhaven)
inclusieve stad, met een sterke, toekomstbestendige
dat als geheel getransformeerd wordt als woon-
economie. De gemeente en het havenbedrijf hebben
werkgebied. Merwehaven is het eerste deelgebied
gezamenlijke doelen en ambities voor de ontwikkeling
dat gerealiseerd zal gaan worden. Om de uitvoering
van M4H vastgesteld in de Visie S Strategie Makers
mogelijk te maken, is dit masterplan opgesteld.
District (2017). Voortbordurend op deze visie heeft
Tegelijkertijd met dit masterplan wordt een
de gemeenteraad in 2019 het Ruimtelijke Raamwerk
bestemmingsplan opgesteld voor het hele M4H-
M4H vastgesteld. Dit raamwerk geeft de ruimtelijke
gebied.
uitgangspunten op hoofdlijnen weer en legt de ruimtelijke en programmatische hoofdstructuur voor
Musvuxn
Transformatie havengebied M4H
ROTTERDAM
heel M4H vast.
Met het vertrek van havenfuncties uit de stad
nuun
AKĪWlRPtt Missa mi
Het Makers District Ligt op een plek waar stad en haven elkaar ontmoeten en profiteert van het beste van twee werelden
ROTTERDAM CS
■dŴP35ŴŴĪ
STADSCENTRUM
naar de Maasvlakte ontstaat ruimte voor nieuwe
Deelgebied Merwehaven
bestemmingen op en langs het water: wonen, werken,
Merwehaven is nu grotendeels in gebruik als
onderwijs en recreatie. Daarin heeft Rotterdam
havengebied. Dat gaat veranderen. In de eerste
intussen een rijke traditie opgebouwd: Kop van Zuid,
fase van Merwehaven komen zo'n 2.500 woningen.
Katendrecht, Lloydkwartier... De haven eruit, de stad
Ook de maakindustrie krijgt nadrukkelijk een plek.
erin dus. Dat gaan we in M4H anders doen. Rotterdam
Daarnaast komen er de bijbehorende voorzieningen
staat als havenstad namelijk voor een enorme opgave.
zoals een basisschool en een zorgcluster. Merwehaven
Niet alleen op het gebied van wonen en werken,
zal een uniek stedelijk woon-werkmilieu worden met
maar ook op het gebied van energie, mobiliteit en
het accent op wonen. Het wordt een aantrekkelijk
circulariteit. In de stad maar zeker ook in de haven.
woongebied voor diverse doelgroepen waarbij de
Daarom slaan de gemeente en het Havenbedrijf de
aansluiting met de omliggende wijken zoals Oud-
handen ineen om de Merwe-Vierhavens gezamenlijk
Mathenesse/Witte Dorp (OMWD) en de daar levende
te herontwikkelen tot een innovatiemilieu voor
behoeften een belangrijk uitgangspunt is. Er is ook
de toekomstbestendige ontwikkeling van stad én
ruimte voor makers: kleinschalige makers en het type
haven. Het adagium 'bedrijven eruit - woningen erin'
maakbedrijven dat gemakkelijk samengaat met wonen
wordt doorbroken en vervangen door een mix aan
zullen straks een plek kunnen vinden in de plinten en
bestemmingen.
bestaande gebouwen.
r&ï*©gjrļį.
ÍÄÍSi wSĩm:
Deze visie bouwt voort op de al langer lopende
Doel van het Masterplan Merwehaven
herontwikkeling van RDM Rotterdam, aan de overzijde
Dit masterplan zet de koers uit voor de volgende fase:
van de Maas. Het Havenbedrijf heeft de oude
het transformeren van Merwehaven tot een nieuwe
scheepswerf opgeknapt voor technisch onderwijs
gemengde stadwijk. Het Masterplan doet uitspraken
en innovatieruimtes voor (startende) bedrijven en
over de openbare ruimte en gebouwde omgeving en
kennisinstellingen. Vanuit de gedachte dat de haven
het beoogd programma om deze in goede samenhang
niet alleen moet investeren in kades en kranen, maar
te ontwikkelen. Daarbij is nadrukkelijk rekening
ook in mensen. Het is deze aanpak die M4H omvormt
gehouden met de historie. Ook het maken van een
tot een gebied waar omliggende wijken veel meer
goede verbinding met de omgeving is een belangrijk
van gaan profiteren. Het biedt met zijn ligging een
doel van het masterplan. Dit alles uiteraard zonder
fantastische basis voor wonen én werken aan het
een blauwdruk te zijn zodat er flexibel kan worden
water, waarbij het accent in het werken op maken ligt.
gereageerd op veranderingen in de toekomst.
Samen met RDM Rotterdam presenteert het gebied zich dan ook als Rotterdam Makers District.
Dit Masterplan vormt een kader voor de verdere uitwerking in de vorm van een Beeldkwaliteitsplan
De transformatie draagt tegelijk bij aan de groei van
en inrichtingsplannen voor de openbare ruimte.
Rotterdam: er wonen en werken steeds meer mensen
Ook wordt in een later stadium per deelgebied
in de stad en bovendien is de stad in trek onder
een stedenbouwkundige nota van uitgangspunten
toeristen. Een kans die de stad aangrijpt om beter
opgesteld. Deze NVU dient als kader voor de realisatie
van te worden, waarbij de groei ten goede komt aan
van de bouwwerken.
Rotterdam en haar Rotterdammers. Goed groeien doen we met oog voor de eigen identiteit en bestaande M4H en RDM vormen samen het Rotterdam Makers District
12
Masterplan Merwehaven.
1. Opgave.
13
í—JI____ /O
1.2 Planning. Het Masterplan beschrijft de transformatie van de gehele Merwehaven binnen M4H. Maar Merwehaven valt in verschil lende deeifasen uiteen. De onderdelen die als eerst ontwikkeld worden, zijn het meest gedetailleerd uitgewerkt in het Masterplan, zodat de stap naar een Nota van Uitgangspunten snel gemaakt is.
Fase 1: 2023-2033
Fase 2: vanaf 2028
Gestart wordt op de Marconistrip en de twee
Programmering/activering van het tweede
Merwepieren. Fase 1 (2023-2033) bestaat uit de
Merwegat, het havenbekken gelegen tussen de twee
herontwikkeling tot een woongebied, gemengd met
Merwepieren.
werken en voorzieningen.
Wanneer de eerste bewoners van Merwehaven zich
Binnen fase 1 vindt eveneens een fasering plaats.
hebben gesetteld en de trek naar Merwehaven vanuit
Grofweg vindt de eerste ontwikkeling plaats vanaf
de omliggende wijken op gang komt, ontstaat de
de oostzijde, richting het westen. Hierbij worden de
urgentie om ook het tweede Merwegat te ontwikkelen.
zuidelijke koppen van de pieren pas ontwikkeld als het
De ambitie is het huidige havenbekken om te vormen
vertrek van het laatste hindergevende bedrijf aan het
naar een wijkpark, met diverse voorzieningen en een
einde van het contract zich aandient. Gestart wordt
aanvullend programma van wonen en werken.
op het braakliggend terrein op de Marconistrip. Hier kan het snelst gebouwd worden. Hier kan direct een
Deze fase heeft nog nadere uitwerking en financiële
verbinding tot stand komen met Oud-Mathenesse en
dekking nodig om dit bovenwijkse park inclusief
Witte Dorp. De locatie aan de entree aan de oostzijde
programma met meerwaarde voor de stadswijken in
van het gebied, volgt in een logische fasering met de
Rotterdam-West te kunnen realiseren.
aanleg van de nieuw te maken ontsluitingsweg.
j L/r
'S
N
^J! y;/ s Fase 3: vanaf 2032 Herontwikkeling van de Gustoweg en omgeving inclusief het derde Merwegat, naar een mix van wonen en werken. Wanneer in 2032 de gronden rond de Gustoweg terugkomen van het havenbedrijf naar de gemeente Rotterdam, ontstaat de mogelijkheid om dit gebied te ontwikkelen naar een gebied met
\ V V
een mix van wonen en werken. Het gebied vormt de verbinding tussen Nieuw-Mathenesse en de Merwehaven. Bij de ontwikkeling is er oog voor goede langzaamverkeerverbindingen die aansluiten op de routes in Nieuw-Mathenesse, zodat het wandel- en
(
t
-\ \
r"
\
fietsnetwerk verder wordt uitgebreid. Het gebied
I
grenst aan het destilleercluster. Het programma in deze subbuurt van Merwehaven zal deels op en in het water van het derde waterbekken worden gerealiseerd.
f ^
14
Masterplan Merwehaven.
Deze fase wordt later verder uitgewerkt.
1. Opgave.
15
1.3 Ambities voor de Merwehaven Een wijk met uniek M4H-karakter
Integrale planaanpak
Unieke creatieve werkomgeving
Ruimte voor mensen en groen
Rotterdam staat als stad voor grote opgaven op het
We nemen de aard van de plek als uitgangspunt voor
De nieuwe economie krijgt volop ruimte. Hier is het
Een van de grootste ambities is dat de inrichting
gebied van wonen, werk en inkomen, maar ook op het
de gebiedsontwikkeling. Voor de ruimtelijke opzet van
delen van voorzieningen geen uitzondering maar
van het gebied bewegen bevordert en de bewoners
vlak van energietransitie, digitalisering en circulariteit.
de wijk borduren we voort op de karakteristieken van
het uitgangspunt. Dat geldt voor mobiliteits- en
stimuleert een positieve keuze te maken om te
Om aan deze opgaven te werken, is een integrale
de stukgoedhaven enerzijds en het spooremplacement
energievoorzieningen, maar kan ook vorm krijgen
wandelen of de fiets en het openbaar vervoer te
planaanpak nodig. Aantrekkelijk wonen wordt hier
anderzijds. Dat houdt in dat bestaande gebouwen
in gedeelde faciliteiten, zoals een werkplaats met
gebruiken in plaats van de eigen auto. Dit is niet alleen
straks gecombineerd met een innovatief werkmilieu.
zoveel mogelijk worden opgeknapt en geschikt worden
gereedschap, gezamenlijke bedrijfskantine of zakelijke
een gezonde, duurzame keuze, maar ook noodzakelijk
We laten leren en maakbedrijvigheid belangrijke
gemaakt voor nieuwe functies. En niet te vergeten:
ontmoetingsruimte. Ook het sluiten van duurzame
om de totale gebiedsontwikkeling van M4H mogelijk
activiteiten in het gebied zijn. Daarmee creëren we
dat geldt ook voor de kenmerkende elementen in
economische ketens wordt gestimuleerd. Door M4H-
te maken. De druk op de ruimte in de stad is groot.
kansen voor Rotterdammers in het algemeen en uit
de openbare ruimte zoals kademuren, kranen en
breed gebruik te maken van elkaars (rest)product
Door deze strategie toe te passen en ook te richten op
West in het bijzonder. Ook zetten we meer in op ruimte
restanten van spoorwegen. Het is onze ambitie om
ontstaat een circulaire keten. De omgeving stimuleert
andere mobiliteitsvormen is de bereikbaarheid van het
voor voetgangers, fietsers en deelvervoer. Zo is de
deze artefacten te behouden en te koesteren en waar
en faciliteert samenwerking. Er zijn voldoende
gebied voor nu en in de toekomst geborgd en loopt het
toedeling van de ruimte meer in balans. Omdat we
nodig een nieuwe betekenis te geven in de openbare
ontmoetingsplekken. Zo creëren we een sterk en
verkeer niet vast. Goed ontworpen en georganiseerde
daarmee richting een duurzamere vorm van mobiliteit
ruimte. Het ruige en rauwe karakter is een uitdaging
onderscheidend bedrijvennetwerk.
gaan en het prettigere straten oplevert waar minder
maar tegelijk een grote kans om het M4H-karakter te
verbinding met de omgeving zoals Oud-Mathenesse/
geluid is door wegverkeer. Het meer richten op andere
behouden. Het ademt vrijheid en stoerheid.
Witte Dorp zijn daarom een belangrijke aanvulling.
Eigentijdse en collectieve voorzieningen
vervoersmiddelen is nodig om de gebiedsontwikkeling van heel M4H mogelijk te maken. De druk op de ruimte in de stad is groot. Door deze strategie toe te passen en ook te richten op andere mobiliteitsvormen is de
1=1 moorf 1=1 oddm
Stoer en stedelijk wonen
bereikbaarheid van het gebied en directe omgeving geborgd en loopt het verkeer niet vast. Merwehaven is
langzaam verkeer routes naar ov-knooppunten en als
Merwehaven krijgt een fijnmazig netwerk voor fietsers en voetgangers en goede aansluitingen voor vervoer over water. Parkeren gebeurt in 'mobiliteitshubs' en daardoor wordt het openbaar gebied ontlast. Hier
Over 15 jaar wonen er mogelijk al zo'n 5.000 mensen
ontstaat meer ruimte om te verblijven, te ontmoeten
in Merwehaven. Dit vraagt naast goede woningen en
en te recreëren. Een andere grote ambitie is om de
bedoeld voor mensen die een dynamische omgeving
In Merwehaven ambiëren we een stedelijk woonmilieu
werkruimtes ook voldoende voorzieningen om een
havenbekkens, kades en de dijk volwaardig onderdeel
zoeken en graag gebruik maken van collectieve
met circa 2.500 woningen. Hierin is ruimte voor
prettig woon- en verblijfgebied te zijn. Voorzieningen
te laten zijn van het gebied. In een deel van het water
faciliteiten.
diverse doelgroepen en innovatieve, moderne
zoals eerstelijnszorg, welzijn en onderwijs, maar
komt woonbebouwing en drijvend groen zodat het
woontypologieën. Merwehaven wordt een wijk voor
ook een plek om af te spreken voor een kop koffie.
volwaardig onderdeel is van de (woon)beleving. Ook
iedereen met de kans om door te groeien wanneer je
Plekken voor formele en informele ontmoeting zijn
voor flora en fauna zijn dit belangrijke plekken.
toe bent aan een volgende stap. Bijvoorbeeld doordat
onontbeerlijk in een nieuwe wijk om de nieuwe
je een andere huishoudensamenstelling krijgt of bij
bewoners plekken te geven waar zij elkaar kunnen
een veranderende zorgvraag. Bij een nieuwe situatie
leren kennen. Het geeft karakter en eigenheid aan
Toekomstbestendig en duurzaam
Veilig en gezond
of woonwens blijft de mogelijkheid bestaan om in
de wijk. Dit maakt dat mensen zich wel of niet snel
De ambities voor Merwehaven zijn hoog. We
de eigen buurt een geschikte woning te vinden. Dit
thuis voelen en de stap durven wagen naar dit
maken Merwehaven bestendig tegen de gevolgen
komt de binding met de wijk ten goede en zorgt
nieuwe gebied. We zetten in op kwalitatief goede
van klimaatverandering zoals overstromingen of
voor een inclusieve stad. Deze doorgroeifunctie
voorzieningen en kijken naar slimme koppelingen,
Merwehaven ligt in het havengebied. Dit heeft charme,
hittestress. Onze duurzame ambities voor Merwehaven
wil Merwehaven ook graag vervullen voor Oud-
zowel in het programma als met de omgeving, en op
maar brengt ook uitdagingen met zich mee. Met
liggen op het gebied van behoud van zoveel mogelijk
Mathenesse/Witte Dorp (OMWD), een wijk die van
multifunctioneel gebruik.
waardevolle gebouwen, nieuwbouw en met een
oudsher verbonden is met de Merwehaven. Op die
overstromingsrisico door de buitendijkse ligging
laag energiegebruik en zo veel mogelijk gebruik van
manier creëren we een aantrekkelijk woonmilieu voor
vragen om extra aandacht bij het ontwerpen. Door
lokale energiebronnen. Grondstoffen gebruiken we zo
de Rotterdammer van nu en van de toekomst.
deze aandachtpunten vroegtijdig en integraal mee te
name het havengeluid, de soms sterke wind en het
efficiënt mogelijk. Waar we niet kunnen hergebruiken,
nemen zorgen we ervoor dat toekomstige bewoners en
bouwen we zoveel mogelijk met bio-based materialen.
ondernemers zijn beschermd voor mogelijke overlast.
We zetten fors in op vergroening en natuur-inclusief
Het creëren van beschutting en rust, zowel binnenhuis
ontwikkelen, geven langzaam verkeer prioriteit
als in de openbare ruimte, is daarbij van groot belang.
boven de auto en introduceren een collectieve, op hernieuwbare energie gebaseerd energiesysteem. Tijdens de bouw en wanneer de wijk is gerealiseerd wordt zo weinig mogelijk C02 uitgestoten.
16
Masterplan Merwehaven.
1. Opgave.
17
rjr
r 1
r\
f
,éfZjá
2. Context.
L
' r-—l Ji,
;
2.1 Ruimtelijk Raamwerk. 2.2 Aanpassingen t.o.v. raamwerk. 2.3 Locatie. 2.4 Flankerende ontwikkelingen. 2.5 Ontstaansgeschiedenis. 2.6 Cultuurhistorische waardering. 2.7 Karakteristiek van de plek.
‘ -rįļZ^ -;'—
i—-J: ,
'JJJ.-,
K^-rw
l'I”‘t
« -^-r
L-
Vv ; - ~jÇ -
-
-ř •'
ŽŻ-*’y E#*Ù*:
ĵļįaÄ^.'
mm
-V'- ^-f
IS&BŠ ..--av*
2. Context.
,i r- -r-t-pv.
19
2.1 Ruimtelijk Raamwerk. Het Ruimtelijk Raamwerk
De 8 guiding principles
Het Ruimtelijk Raamwerk geeft op hoofdlijnen aan hoe
Het Havenbedrijf en de gemeente schuiven de
M4H er in de toekomst uit zal zien. M4H is onderdeel
volgende set principes naar voren bij contacten met
van het Makers District en ligt op de plek waar stad en
ondernemers, ontwikkelaars en initiatiefnemers. Ze
haven elkaar ontmoeten. Het profiteert van het beste
dienen als vertrekpunt bij alle projecten in het gebied
van twee werelden. De 5 hoofddoelstellingen van
en dragen bij aan de 5 doelstellingen van het gebied:
het gebied zijn benoemd in de gezamenlijke Visie en Strategie van Havenbedrijf en de gemeente Rotterdam: Unieke opgave ^ Een gebied zo groot als de binnenstad van Rotterdam ^ Mix van wonen en werken ^ Doorontwikkeling, geen herontwikkeling • Bijzondere samenwerking Gemeente - Havenbedrijf ^ Het Makers District wordt een innovatiemilieu met een mix van wonen, werken, stedelijke voorzieningen en cultuur
Vroeger, nu en straks • Vroeger waren stad en haven vanouds met elkaar verweven ^ Nu zorgt de schaalvergroting van de haven ervoor dat de haven west waarts trekt waarbij de stad verouderde havengebieden overneemt ^ Straks bieden op het grensvlak van stad en haven deze verouderde havengebieden de perfecte condities voor een innovatiemilieu
« Innovatieve bedrijvigheid (met een accent op maakindustrie) en bijbehorende ondersteunende bedrijven aantrekken en faciliteren, van startups tot corporate; « Werkgelegenheid creëren voor de volle breedte van de bevolking van de Rotterdamse regio; «
Een open innovatiemilieu realiseren met een gevarieerde mix van bedrijven, onderwijs- en
ļîkwarfjer
kennisinstellingen; «
Merwepieren;
'Wartîer
iíîíeipark
Een stedelijk woonmilieu realiseren op en rond de
^
Het gebied ontwikkelen als proeftuin en etalage voor de circulaire toekomst van stad en haven.
Er zijn 5 deelgebieden benoemd met elk een uniek accent. In het Ruimtelijk Raamwerk zijn de Ruimtelijke hoofdstructuur lange termijn ^ Dijk met vizier op de rivier: lange lijnen en vergezichten ^ Makersstraat: hoofdontsluitng voor zwaar verkeer • Havenallee met brandpunten: langzaanverkeersroute met publieke functies ^ Koppenroute: lokale langzaamverkeersroute tussen de kopparken • Marconiroute: verbinding tussen Marconiplein en koppark
Programmatische hoofdstructuur Wonen 68'^ Werken 87o Voorzieningen 4^. Parkeren 20'^_________________ Totaal 100%
* Ruimte in Merwehaven voor 10X makers in de plinten
2. M4H verkiest delen van voorzieningen boven individueel eigendom * Kansen voor gedeelde voorzieningen voor makers, deelmobiliteit en collectieve energievoorzieningen in hubs en collectieve woonvormen met gedeelde voorzieningen en binnenhoven.
3. M4H geeft ruimte aan experimenteren en leren * De waterbekkens als experimenteerruimte voor inclusief drijvend wonen, werken, recreatie en groen. ^ Ruimte voor bijzondere woonvormen zoals Collectief particulier opdrachtgeverschap en woningen voor woongroepen. ^ Spelend leren van de natuur in de natuurinclusieve (buurt)parken * Natuurinclusieve openbare ruimte met nieuwe vormen van beheer ^ Inzetten op nieuwe vormen van bouwlogistiek voor minder belasting van het gebied en beperken van C02 uitstoot.
belangrijkste uitgangspunten voor de ontwikkelingen 256.200 m2 30.100 m2 15.000 m2 40.000 m2 376.700 m2
uitwerkt en heeft elk deelgebied een eigen mix van wonen, werken en voorzieningen. Dit masterplan is een
4. M4H produceert en gebruikt duurzame energie ^ Merwehaven wordt een wijk die maximaal inzet op energiebesparing en lokale bronnen.
deeluitwerking van het Ruimtelijk Raamwerk voor het gebied Merwehaven.
pU&JÇiļfĮ
Het raamwerk kent een aantal structurerende elementen. Deze organiseren de samenhang in '
1. M4H biedt blijvend ruimte aan verschillende typen makers
het gebied. De belangrijkste ruimtelijke structuur
ī
is de Havenallee. Het is de 'rode draad 'die de 5
LfyenaUee
deelgebieden als het ware aan elkaar rijgt. Aan de
5. M4H waardeert reststromen ^ In Merwehaven in principe geen sloop; bouwmaterialen en materialen openbare ruimte worden hergebruikt.
6. M4H maakt het mogelijk te kiezen voor duurzame mobiliteit ^ Ruim aanbod aan duurzame deelmobiliteit in de mobiliteitshubs. ^ Grote delen Merwehaven zijn ingericht als verblijfsgebied waar de auto te gast is’. ^ Openbare ruimte moedigt lopen en fietsen aan.
Havenallee liggen een aantal bijzondere monumenten W;
zoals de Citrusveiling en de Ferrodome. Deze vormen belangrijke knooppunten. De Makerstraat staat haaks op de Havenallee en heeft een lusvormige opzet. Hij is ingericht op zwaar bedrijfsverkeer naar het Galileipark. Het ontlast daarmee de Havenallee van zwaar vrachtverkeer. De koppen van de pieren zijn groen ingericht als kopparken. De einden van de pieren zijn met elkaar verbonden door een langzaamverkeersroute die deels ook dienst zal doen als calamiteitenroute.
7. M4H werkt als één veerkrachtig klimaatadaptief systeem * Hittestress: veel groen (inclusief dak- en gevelgroen), luifels, lamellen of zonneschermen aan gebouwen, lichte kleuren materialen. ^ Reservering ruimte voor mogelijk ophogen dijk. ^ Maaiveld ophogen tot 3,6 0m of bebouwing dry proof maken met panelen en drempel. ^ Vasthouden water.
8. M4H bouwt voort op de industriële capaciteit en kwaliteit van het gebied ^ Hergebruik bestaande bebouwing, materialen en havenelementen. ^ Ecosysteem havennatuur met rauwe natuurlijke uitstraling groen. ^ Aard van de plek: twee bebouwingsrichtingen, loodsen als basis van het plan, aandacht voor grote en kleine schaal, Torens refereren aan kranen. ^ Bescherming van openheid water en dijk als landschappelijk element.
Ruimtelijk Raamwerkkaart 2035
20
Masterplan Merwehaven.
2. Context.
21
2.2 Aanpassingen t.o.v. raamwerk. Aanpassingen masterplan
Nog meer aandacht voor de aard van de plek
Het masterplan Merwehaven is een doorontwikkeling
Het cultuurhistorisch onderzoek 'Aard van de
van het ruimtelijk raamwerk. In het masterplan
plek' heeft nogmaals de van elkaar verschillende
zijn ten opzichte van het ruimtelijk raamwerk een
karakteristieken van Marconistrip en pieren naar
aantal aanpassingen ter verbetering en verfijning
voren gebracht. Daarom wordt in het masterplan
aangebracht. De belangrijkste punten staan hieronder
meer aandacht gegeven aan de eigen identiteit van
weergegeven.
de Marconistrip door de bebouwing in richting van de bestaande spoorloodsen te plaatsen.
Nog meer nadruk op lopen en fietsen De buurtontsluiting van de pieren voor sneller
Mobiliteit: centraal gelegen ontlsuiting voor auto, fiets en voetganger.
Mobiliteit: ontsluiting voor auto verplaatst naar buitenzijde van het gebied.
Nog meer één wijk
verkeer (auto en snelle fietsen) is van de middenstraat
Merwehaven wordt een minder gefragmenteerde wijk
verplaats naar de buitenkant van de pieren. De
door het hart van de wijk, het middelste havenbekken,
middenloper wordt hierdoor een verblijfsgebied waar
te omarmen met levendige straatwanden. Hiervoor is
de auto te gast is en komt beter tot zijn recht als veilig,
het middelste dijkveld uit het raamwerk omgevormd
beschut en stil verblijfgebied.
tot een royaal doorzicht. Het zicht vanaf de
De pieren worden niet meer direct ontsloten vanaf
Schiedamseweg op de haven blijft behouden maar
de Schiedamseweg. Het op die manier faciliteren
tegelijk wordt een meer samenhangend gebied
van het autoverkeer bleek niet te passen bij het
gevormd.
uitgangspunt om vooral voorrang te geven aan voetgangers en fietsers. Bovendien staat deze vrij
Nog meer beschutte verblijfsplekken
zware infrastructurele ingreep met twee kruispunten
De nadruk voor de openbare ruimte is verschoven
niet in verhouding met de hoeveelheid af te wikkelen
van de kopparken van de twee pieren naar drie
autoverkeer. De ontsluitingen worden aangelegd voor
wijkplekken aan het middelste havenbekken. Dit doen
fietsers en voetgangers voor een veilige verbinding
we om tegemoet te komen aan de behoefte aan meer
naar Oud Mathenesse Witte dorp. Last but not least
beschutte verblijfplekken in de wijk. De functie van
kunnen met het laten vervallen van de inprikkers de
de kopparken op de pieren als uitzichtpunten aan het
dijkvelden vrijgespeeld worden van autoverkeer, wat
water blijft hierdoor ongewijzigd.
de verblijfskwaliteit en veiligheid van deze belangrijke groenruimtes ten goede komt.
22
Oriëntatie: belijning in de richting van de pieren.
Oriëntatie: gebaseerd op de aard van de plek.
Openbare ruimte: begleiding doorzichten vanaf Schiedamsedijk.
Openbare ruimte: omarmen havenbekken om samenhangende wijk te
Hoofdgroenstructuur: ruimte voor beschutte plekken bij de dijk en op de
Hoofdgroenstructuur: ruimte voor extra beschutte plekken in de haven en
creëren.
koppen.
op de pieren.
Masterplan Merwehaven.
2. Context.
23
2.3 Locatie. MKSWĚĚKà
Schiedam station
Rotterdam centraal
^ "y-^ -i-iv -.
i'
'jįffţr1-'
- l
i
.j? *l -' At
íVsriţAy Schiedam centrum
Oud Mathenesse
Marconistraat is tot het moment van ontwikkeling
Nieuwe Maas, tussen het Marconiplein en Schiedam.
volop ruimte om te experimenteren. Het gaat hierbij om
Het gebied is circa 22 hectare groot en nog grotendeels
placemaking met als een van de doelen bij te dragen
in gebruik als Havengebied, In het gebied zijn in een
aan de bekendheid van M4H met zijn bijzondere
aantal oude gebouwen bekende ontwerpbureaus
plekken. Er zitten op dit moment tijdelijke projecten en
gevestigd. Het plangebied ligt geheel buitendijks; de
initiatieven die zich richten op een breed publiek.
van het gebied. Het gebied wordt omsloten door de
'Āv
Merwehaven
Op het deels braakliggende terrein aan de
Schiedamseweg op de dijk vormt de noordelijke grens
Spangen
\Ĩİ
Plangebied Het gebied Merwehaven ligt op de noordoever van de
lieuwe Westen
Metro Marconiplein
//LrA V . : .
r. .
Wë.
Bospolder Tussendijken
Siĩi&ļ ak. it NiL-'.-j
Delfshaven
woonwijken Oud-Mathenesse en het Witte Dorp aan de
Het gebied Merwepieren omvat twee evenwijdig aan
noordzijde, in het oosten door het Schiedamse deel van
elkaar gelegen pieren, de westelijke Kortevaarpier
bedrijventerrein Nieuw-Mathenesse en in het westen
en de oostelijke Middenvaarpier. Tot op heden zijn de
door het bedrijventerrein Galileipark.
twee pieren nog steeds in gebruik door de Rotterdam Fruit Wharf (RFW).
Het gebied is goed bereikbaar met het openbaar vervoer. De metrohalte Marconiplein ligt op circa
as
Radiostraat. Op het zuidelijke deel zijn twee stalen
de Schiedamseweg. Trams 21 en 24 rijden hier en
loodsen nog behouden. In het midden van de pier
verbinden het gebied met centrum Schiedam en
bevinden zich twee poortgebouwen. Op de hoek van
Rotterdam. Station Schiedam bevindt zich op 8
Marconistraat en Radiostraat is loods Nederland
minuten fietsafstand. De aanlegsteiger voor de
gesitueerd. Het gebouw heeft één schuine zijde als
waterbus is in het 1e vaargat, vlak bij de Citrusveiling.
gevolg van de diagonale positie van de pier en de
Vlakbij bevindt zich de Stadshaven Brouwerij (met een
hoekligging aan de Marconistraat. Niet bewaard
uitgebreide horecagelegenheid) aan de Galileistaat.
gebleven is het Koel- en vrieshuis Blaauwhoedenveem dat in 1995 werd gesloopt. De grote betonnen
Er zijn diverse winkelgebieden in de omgeving.
waterbak, ingeklemd tussen Loods Nederland en het
Schiedam-centrum ligt op 7 minuten fietsafstand, net
dienstgebouw van Blaauwhoedenveem-Vriesseveem,
als de winkels onder het Dakpark. Het winkelgebied
is een restant van het koel- en vrieshuis dat hier in 1952
Franselaan in Oud-Mathenesse ligt nog dichterbij.
is gebouwd.
De Schiedamseweg is een belangrijke primaire
Loods Erkelens
Pakhuis Hollands Veem
.
De Middenvaarpier wordt ontsloten door de
500 meter afstand en er zijn twee tramhaltes op
2SBM
Merwehaven ligt tussen Rotterdam West en Schiedam centrum en direct aan de wijk Oud Mathenesse. Metrostation Marconiplein is dichtbij.
Merwepieren
*ř
\
waterkering. Met een hoogteverschil van 6 meter vormt
De Antennestraat op de westelijke Kortevaarpier
deze een behoorlijke barrière tussen Merwehaven
bestaat niet meer. Ook de oorspronkelijke bebouwing,
en Oud-Mathenesse. Belangrijke groenstructuren in
met zijn evenwijdig met de pier geplaatste langgerekte
Oud-Mathenesse komen uit op deze dijk: de Professor
loodsen en een poortgebouw aan het begin van de
Poelslaan en de Hogenbanweg.
pier, is gesloopt. Hiervoor in de plaats gekomen zijn grootschaliger koolloodsen haaks op de pier en een
\ Loods BR
Nŕ-
Ŵ'
v Poortgebouw
»ods Nederland
Het plangebied is onder te verdelen in twee gebieden:
kantoorgebouw. De Kortevaarpier is afgesloten met
De Marconistrip en de Merwepieren.
een hek en niet openbaar toegankelijk.
Bassin Koelhuis \
Poortgebouw
Loods BC
Loods Hoekstra Loods H
Loods LM ouanegebouw
Van Uden
Marconistrip
Havenbekkens
Het voormalige rangeerterrein Marconistrip ligt tussen
Merwehaven heeft een gevorkte haven. Dit
de Schiedamseweg in het noorden en de Marconistraat
havencomplex bestaat uit drie insteekhavens
in het zuiden. In het westen grenst de Marconistrip met
die dieper landinwaarts zijn aangelegd en een
de Van Deventerstraat aan Schiedam, in het oosten ligt
gezamenlijke havenmond hebben. Het eerste
de plangrens op de locatie van de nieuwe ontsluiting
Merwegat blijft in gebruik voor binnenvaartschepen
ten wensten van de Citrusveiling. De oorspronkelijke
en de watertaxi. De aanlegplaatsen worden voorzien
functie van de Marconistrip was het rangeerterrein
van walstroom. Het tweede Merwegat, gelegen tussen
van waaruit de treinen de pieren opgingen. Ertussen
de pieren, zal op termijn worden omgevormd naar een
liggen een aantal loodsen die nu in gebruik zijn als
gebied met drijvend wonen en groen in combinatie
kantoorruimte van ontwerpbureaus en voor horeca.
met recreëren.Het derde Merwegat, grenzend aan het
Aan de westkant bevindt zich, op de grens met
vasteland nabij Schiedam is tot 2032 nog in gebruik.
Schiedam, een oud douanegebouw. Het plangebied met daarin aangegeven de waardevolle gebouwen. Halverwege de lange pier zijn de poortgebouwen herkenbaar.
Masterplan Merwehaven.
2. Context.
25
2.4 Flankerende ontwikkelingen.
Ontwikkeling Schieveste
Nieuw Mathenesse - Schiedam
Oud Mathenesse
Westelijk van Merwehaven en deelgebied Gustoweg
Aan de noordzijde grenst het gebied aan Oud-
werkt de gemeente Schiedam aan het opnieuw
Mathenesse met daartussen de Schiedamseweg op
inrichten van het zuidelijk deel van het bedrijventerrein
de dijk. Een wijk die deels net voor en deels net na
Nieuw-Mathenesse. De ambities en uitgangspunten
WOII is gebouwd in de weilanden tussen Schiedam en
voor deze transformatie staan in het recent vastgestelde
Rotterdam. De wijk krijgt sinds een aantal jaar extra
Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse. In het
aandacht vanwege diverse problematiek rondom
noordelijk deel van Nieuw-Mathenesse zal onder
leefbaarheid. Hierin werkt de gemeente samen met
andere het terrein van de voormalige glasfabriek
zowel corporaties, maatschappelijke partners als
getransformeerd worden naar een woongebied. Het
politie en handhaving.
wordt een modern, stedelijk en gastvrij gebied om te wonen, werken en te recreëren. Een nieuw stadsdeel
Een belangrijk onderdeel van de inzet vanuit de
waar de geschiedenis van de jenever- en glasindustrie
gemeente gaat over het verbeteren van de kwaliteit van
zichtbaar is en waar nieuwe verbindingen zijn gemaakt
het wonen en de woningvoorraad zelf. Daarnaast wordt
met de historische binnenstad en het omliggende water.
ook gezocht naar mogelijkheden voor het juiste aanbod
Y;f*~s
I : *
van (sociaal-maatschappelijke) voorzieningen. Met de
Pîľr^ Visie Oud Mathenesse
Ľ 11
\
Zi*; 4.'
studie Marconiplein Ontwikkeling Glasfabriek
Masterplan Merwehaven
4,
Ruimtelijk Raamwerk
Ontwikkeling Galileipark
Nieuw Mathenesse
'ŴV
De uitgangspunten zijn enigszins vergelijkbaar met die
bewoners is gewerkt aan een ruimtelijk raamwerk voor
van M4H. Er zijn minimaal 1.200 woningen voorzien in
de openbare ruimte in de wijk. Dit raamwerk beschrijft
het noordelijke deel. Wonen moet daar voor iedereen
de uitgangspunten voor een kwaliteitsimpuls, zodat
mogelijk zijn in de nieuwe woonbuurtjes. Daarnaast
er bij de vernieuwing van de riolering straks werk met
komt een mix met levendige horeca, creatieve bedrijven
werk kan worden gemaakt.
en sport- en speelmogelijkheden. Het ruimtelijk raamwerk voor Nieuw-Mathenesse beschrijft onder
Marconiplein
andere dat de destilleerderijen worden behouden en er
Het Marconiplein is op dit moment een door
daarnaast in het zuidelijke deel van het plangebied ook
autoverkeer gedomineerd knooppunt met weinig
ingezet wordt op behoud en uitbreiding van milieuruimte
ruimtelijke kwaliteit. Hier komen maar liefst zeven
op bedrijventerreinen, waarbij rekening wordt
wijken samen. Daarnaast is het 'plein' een kruispunt
gehouden met een overgangszone naar het toekomstig
van drie historische dijken én een ondergrondse
woon-werkgebied aan de Gustoweg en omstreken
metrolijn. Een complexe samenkomst van wegen
(Merwehaven fase 3). In de eerste fase wordt het terrein
en routes, metro, tram en een zeekering maken dat
van de glasfabriek aan de noordzijde gebruikt als
alles alleen in samenhang bestudeerd kan worden.
evenementenlocatie en kunnen startups en groeiende
Bovendien is de plek vanuit mobiliteitsperspectief
bedrijven in de maakindustrie zich hier vestigen.
een belangrijke knoop, waarbij de nadruk meer op de fietser- en voetganger moet komen te liggen. Ook
Schieveste - Schiedam
zal worden gekeken hoe het Marconiplein een betere
Tussen station Schiedam Centrum en de A20 verrijst
aanhechting met de omgevende wijken kan krijgen.
een grootstedelijk stuk stad: Schieveste. Met een
Op dit moment wordt verkend wat de precieze opgave
spectaculaire én vriendelijke uitstraling. Een stoere
voor deze plek is.
plek, die de contrasten niet schuwt. Er komen circa
iś'-ĩM
3.000-3.500 woningen en het gebied biedt ook kansen
Galileipark
voor gebruik en functies die een rol spelen in de kennis
In het hart van M4H, aan de oostkant van Merwehaven
as en gebaat zijn bij ontmoeting en samenwerking.
ontwikkelt het havenbedrijf het Galileipark.
Denk daarbij bijvoorbeeld aan vergadermogelijkheden,
Hier is ruimte voor bedrijven die vanwege hun
maar ook combinaties van innovatieve 'denkers' en
productieprocessen veel (milieu)ruimte en een goede
'makers'; ontmoetingen tussen kennisinstellingen en
ontsluiting vereisen. Met het bedrijfsverzamelgebouw
MBO-onderwijs; ontmoetingen tussen ondernemers en
'De werkplaats' en de Stadhaven Brouwerij zijn
aanstormend talent (studenten). De openbare ruimte
al voorzieningen gerealiseerd die passen bij het
wordt zoveel mogelijk autovrij waardoor extra kwaliteit
geambieerde innovatiemilieu.
ontstaat voor lopen, fietsen en verblijven. Deze ambitie wordt doorgetrokken vanuit de binnenstad, waar ook geprobeerd wordt autobewegingen verder te beperken.
Merwehaven met de omliggende flankerende gebieden waar zich ontwikkelingen afspelen.
26
Masterplan Merwehaven.
2. Context.
27
2.5 Ontstaansgeschiedenis. 1879
1917
řV.r ľulí*-
Eind 19de eeuw: Polder Nieuw Mathenesse en Keilepolder op Schiedams grondgebied
11,
1905: Aanleg spoor naar Delfshaven 1912-1917: Aanleg Vierhavenplan en begin productiegebied (gasfabriek)
2018
1958 \
^
De ontwikkeling van de stukgoedhaven
Nieuwe caissontechniek
De Rotterdamse haven ontwikkelde zich eind
De Merwehaven bood ruim drie kilometer kadelengte en
negentiende eeuw tot een moderne transitohaven.
was geschikt voor schepen tot 38 voet. De havenmond en
Dit concentreerde zich vooral op zuid (Rijn- en
de eerste tak waren 12 meter diep, de tweede 10 meter en
Maashaven) waar bulk direct vanuit zeeschepen op
de derde, meest westelijke tak 8 meter. In totaal ontstond
binnenvaartschepen werd overgezet. Rond 1900
zo 21 hectare aan het water gelegen kadeterrein. Voor de
ontstond twijfel over de eenzijdige ontwikkeling van
kademuren is een toen vernieuwende bouwmethodiek
Rotterdam als transitohaven omdat er aan stukgoed
toegepast, de zogenoemde caissonbouw. Er werd voor
meer verdiend kon worden dan aan bulkgoed. Er
de caissons voor een rechthoekige vorm gekozen met
ontstond behoefte aan havenbekkens met lange
over de volledige hoogte wanden van gelijke dikte. Zo
kadelengtes en met grote kranen om de grote
zouden de kracht van het water aan de havenzijde en
hoeveelheid stukgoederen zo efficiënt mogelijk te
de kracht van het zand als vulling aan de landzijde de
kunnen verwerken. De stukgoederen moesten direct
caissons op hun plaats kunnen houden. Een tweede
kunnen worden opgeslagen in loodsen aan de kade.
vernieuwing zat in de manier hoe werd voorkomen dat
De goederen werden vervolgens per trein via een
schepen in contact met de kade konden komen: in plaats
uitgebreid spoorwegsysteem vervoerd naar het
van voor de kade geplaatste houten palen werden de
achterland.
/ŝ /j
Yŕ-'im
rechtopstaande wanden van de caissons voorzien van een uitkragend element dat voor bescherming van de
De eerste fase: het Vierhavenplan
kademuurconstructie zorgde. Door het weglaten van
Het idee ontstond om nieuwe havens op de Rechter
het traditionele remmingwerk werden ook de bolders
Maasoever vooral voor overslag van stukgoed te
waaraan de schepen aanmeerden geïntegreerd in
bestemmen. Als eerste werden tussen 1903 en 1909
de kaderand. De kadewanden zijn versterkt met
de Parkhaven, de Sint-Jobshaven en de Schiehaven
basaltblokken, zoals nog te zien is op de pier van de
aangelegd. Deze werden per spoor bereikbaar
Radiostraat.
gemaakt via een nieuwe havenspoorlijn (de Spangense boog), aangelegd als aftakking van de spoorlijn naar Jaren '30: Aanleg Merwehaven en spoor langs Schiedamseweg. Ontwik keling o.a. electriciteitsfabriek, Ford, Hakagebouw en maakindustrie Keilekwartier en Marconikwartier. Jaren '40-'50: o.a. verdere ontwikkeling Merwehaven, Ferro, Citrusveiling
Jaren '80: Europoint, verdwijnen gasfabriek en oude electriciteitsfabriek Jaren 90: Demping gashaven en deel Lekhaven, grote koelloodsen op kop Merwehaven
Herstel na de tweede wereldoorlog
Schiedam. Hieraan werden emplacementen gekoppeld
De Merwehaven heeft in de oorlog veel schade
van waaruit goederensporen uitwaaierden naar de
opgelopen. Aangezien de haven van Rotterdam een
verschillende havens. Aansluiting op het spoor was
belangrijke economische pijler van het land was, werd na
essentieel voor de stukgoedbedrijven die zich hier
de bevrijding het herstel van essentiële haveninstallaties
zouden vestigen. Het resterende buitendijkse gebied
met de grootste spoed opgepakt. In 1947 werd het eerste
werd in de periode 1912 en 1916 ingericht met vier
gebouw op de pier van de Radiostraat opgeleverd:
smalle insteekhavens onder een schuine hoek met de
de loodsen en het dienstgebouw van de firma Corn's
rivier. De aanleg van dit Vierhavengebied hield ook
Swarttouw. Deze namen bijna de hele oostzijde van de
verband met de bouw van een nieuwe gasfabriek in
pier in beslag. Vier jaar later was de hele pier nagenoeg
de polder Nieuw-Mathenesse.
volgebouwd met aan de westzijde de loodsen en het koelhuis van Blaauwhoeden-Vriesseveem en aan het
De tweede fase: De Merwehaven
begin loods Nederland en het Hollands Veem. In de loop
Door het grote economische succes van de Vierhavens
van de jaren vijftig werden de loodsen en gebouwen aan
was er snel behoefte aan verdere uitbreiding van
het spoorwegemplacement gerealiseerd. Hier vestigden
de stukgoedhavens op de Rechter Maasoever.
zich vooral transportbedrijven die niet afhankelijk waren
Aanvankelijk werd één lange insteekhaven getekend.
van een ligging aan het water, maar wel van weg en spoor.
Om nog meer havens en kadelengte te maken werden twee havens toegevoegd in het gebied
Ontwikkeling tot fruithaven
achter de Gustowerf. Zo ontstond het zogenaamde
Gaandeweg ontwikkelde de Merwehaven zich tot
Driehavenplan, de huidige Merwehaven, een
een fruithaven en vond schaalvergroting plaats door
havencomplex van 37 hectare met drie 'takken' die een
samengaan van bedrijven en de steeds groter wordende
gemeenschappelijke havenmond delen. Na moeizame
vraag naar exotisch fruit. Bestaande overslagloodsen
onderhandelingen over de benodigde grenswijziging
werden vervangen door koelloodsen voor opslag van
met Schiedam kon pas in 1926 worden begonnen met
fruit. Vervoer over weg werd steeds belangrijker. Alle
de grote werkzaamheden.
loodsen op de korte vaarpier werden gesloopt en vervangen door twee grote koelloodsgebouwen.
Luchtfoto van de Merwehaven in aanleg, gezien vanuit het noorden, 1931 (SA). Goed is te zien hoe de caissons worden aangebracht.
28
Masterplan Merwehaven.
2. Context.
29
2.6 Cultuurhistorische waardering. In 2018 heeft het college van Rotterdam een
stalen loodsen, loods Nederland en gebouw de
Cultuurhistorische verkenning vastgesteld. Het geeft
Olifant bij het begin van de pier.
een waardestelling van gebouwen en ruimtelijke
Om een meer precieze duiding te krijgen van alle
structuren in het hele M4H gebied. In het plangebied
gebouwen in Merwehaven heeft cultuurhistoricus
van Merwehaven zijn een aantal gebouwen en
Wijnand Galema in 2021 aanvullend onderzoek
structuren als beeldbepalend aangewezen. Het betreft
verricht. Binnen de typering 'beeldbepalend object'
de twee sets spoorloodsgebouwen in de Marconistrip.
heeft hij gradaties aangegeven. Hij beschrijft in
Op de Middenvaarpier zijn een meerder gebouwen
zijn studie nog preciezer de opbouw, historische
als beeldbepalend gekenschetst. Het gaat om de twee
ontwikkeling en waardevolle aspecten van de
poortgebouwen met daaraan gekoppeld de twee
gebouwen en hoe deze tot stand zijn gekomen.
| Rijksmonument Gemeentelijk monument Beeldbepalend object Waardevolle ensembles Beeldondersteunende objecten Beeldbepalende open ruimte
1. Radiostraat 38 Dienstgebouw, Swarttouw's Stuwadoorsbedrijf Vermeer Å van Herwaarden 1945-1947
2. Radiostraat 38 Loodsen B en C, Swarttouw's Stuwadoorsbedrijf Swartouw Constructie Werkplaatsen 1945-1947
3. Radiostraat 38 Loods Seaport Terminals Dura Aannemings Maatschappij 1977-1978
4. Radiostraat 27 Dienstgebouw Blauwhoed Van der Heyden en Moerman
5. Radiostraat 27 Loodsen Blaauwhoedenveem-Vriesseveem NV Hollandse Constructie Werkplaatsen
1960-1962
1947
6. Radiostraat 1 Loods Nederland, Presto Stuwadoors Maatschappij H.A. Dicke 1948-1949
Beeldbepalende kaden, oevers en steigers Beeldbepalende trein- en havenkraansporen Beeldbepalende structuren Fricties Waarderingkaart uit de vastegstelde cultuurhistorische verkenning van 2018.
Ml T
7. Marconistraat 52 Pakhuis Hollands Veem B. D. Beijderwellen 1948-1951
8. Marconistraat 41-43 Loods Erkelens Cooke Å Marcus Groenewegen, uitbreiding J.A. Lelieveldt 1947-1948, uitbreiding 1955- 1956
9. Marconistraat 37-39 Loods Brasch Å Rothenstein P.A. van Loon 1956-1957
11. Marconistraat 85 Loods Hoogewerff junior & Co Lockhorst Å Overeijnder 1950, uitbreiding 1954
12. Marconistraat 105 Douanekantoor Rijksgebouwendienst 1968-1970
HİİII JUTMUS POOT Hom®»»
vov Hoge monumentwaarde Middelhoge monumentwaarde Lage monumentwaarde Waarderingskaart van nader (niet vastegesteld) onderzoek naar de gebouwen in Merwehaven (loodsen en dienstgebouwen in M4H, Wijnand Galema 2021).
30
Masterplan Merwehaven.
10. Marconistraat 81-83 Loods Hoekstra Scheepvaart NV Van der Welle Aanemingsbedrijf 1959-1961
2. Context.
31
2.7 Karakteristiek van de plek. De Marconistrip De Marconistrip heeft een duidelijke oost-west hoofdrichting. Hier lag het spooremplacement dat de diverse sporen vanaf de pieren verbond met het hoofdspoor. De sporen komend vanaf de pieren waaieren naar het oosten uit om vervolgens op te gaan in het rangeergebied aan de voet van de dijk. Tussen de uitwaaierende sporen was ruimte vrij. Deze (beperkte) ruimte werd benut voor kleinschalige bebouwing. Het meest herkenbaar zijn twee sets van lange smalle loodsen die ook nu nog aanwezig zijn. De loodsen met fragmenten van spoorrails vormen een bijzonder ensemble waarin de transport- en distributiefunctie nog duidelijk herkenbaar is. De loodsen zijn ten opzichte van elkaar verschoven om te passen binnen de sporen. De vloeren liggen op perronhoogte zodat
\\ X
direct vanaf de wagons goederen konden worden overgezet. De gebouwen zijn 1 laag hoog. Elke loods heeft een 2-laags kopgebouw aan de buitenzijde van
ff (l 'J
de set. Beide sets gebouwen en delen van sporen die erbij horen zijn in de cultuurhistorische verkenning aangeduid als beeldbepalende objecten. De gebouwen hebben een frame van staal of beton met een invulling van metselwerk.
In de Marconistrip komen de sporen vanuit de pieren binnen en gaan op in een rangeergebied.
De spoorloodsgebouwen zijn als het ware verschoven zodat ze tussen de sporen passen.
Aan de westkant bevonden zich twee loodsen, waarvan er nog één bewaard is gebleven. Deze is niet meegenomen in de waardestelling en wordt niet als beeldbepalend beschouwd. Dat geldt ook voor het ervoor gelegen 2-laagse Douanegebouw uit de járen '60. Onder andere door het bijzondere metselwerk
Spoorloodsen
van de fietsenstalling duidt Galema deze wel met een
C.A.W
'middelhoge monumentwaarde' aan. Deze aanduiding
Omschrijving:
heeft echter geen formele status. Galema heeft een
Ingesloten tussen de sporen liggen langgerekte
nadere duiding gemaakt van alle bestaande gebouwen
loodsen. Vanaf een verhoogd maaiveld konden
in Merwehaven. Het is een verdiepingsslag van de
goederen direct vanaf de trein/vrachtwagen de
cultuurhistorische verkenning waarbij elk gebouw
loodsen in/uit worden geladen.
specifiek is onderzocht.
Kenmerken: Aan de oostkant wordt de Marconistrip begrensd door
«
Smalle loodsen ingesloten tussen treinsporen
de Citrusveiling, een rijksmonument van architect
«
Verhoogd maaiveld, gelijk aan hoogte treinstel
Maaskant.
Materialisatie: «
Eenvoudige stalen of betonnen spanten en metselwerk gevels met zichtbaar betonnen construtie
«
Grote stalen laaddeuren
Er is een duidelijk verschil in inrichting en orientatie tussen de Marconistrip en de Pieren.
32
Masterplan Merwehaven.
2. Context.
33
■ĵë ž . T -*V 4--'
r.
De Pieren
witte- als blauwe boorden en de energievoorziening.
De beide pieren sluiten onder een gedraaide hoek
De poortgebouwen lagen ingeklemd tussen de
aan op de Marconistrip. De waterbekkens zijn
loodsen: dit was een van de weinige plekken om op
stroomafwaarts gericht zodat aangemeerde schepen
de kade te kunnen komen. Elke onderneming had een
bij vertrek makkelijk weg konden komen. De pieren
eigen poortgebouw en toegang tot zijn kade.
zijn smal en langgerekt om zoveel mogelijk kadelengte
įj**®**ľ®4«-
te genereren. De waterbekkens hebben elk een net
De loodsen waren in oorsprong bedoeld voor
iets andere breedte en diepte om verschillende typen
korte opslag. Daarom hadden de oudere loodsen
zeevaartschepen te kunnen faciliteren. Naar het
een zeer efficiënte constructie waarin zo weinig
westen toe zijn de insteekhavens korter, smaller en
mogelijk materiaal werd gebruikt. Ze hadden een
ondieper. De gebruikte caissons-kademuren hebben
stalen constructie met spanten en de gevels waren
daarom ook verschillende hoogte- en breedtematen.
ingevuld met panelen en/of vlakken met metselwerk.
De pieren hebben een symmetrische opbouw: in
Voorbeelden hiervan zijn de twee stalen loodsen op de
Halverwege bevond zich het 'huisje' voor de opzichter.
\ »»
De pieren staan onder een hoek op de Marconistrip.
Langgerekte Loodsen en een duidelijke zonering bepalen het beeld van de pieren.
1 -
het midden een straat voor zowel goederentreinen
tweede helft van de Middenvaarpier die behouden zijn
als autoverkeer. Daaraan liggen aan beide zijden
gebleven.
langgerekte overslagloodsen met zowel deuren aan de straat als aan de kadezijde. Aan de kadezijde
Later, toen het gebied zich ontwikkelde tot fruithaven,
zaten in veel loodsen dakluiken zodat goederen direct
werden opslag en ook koeling steeds belangrijker.
naar binnen gehesen konden worden. Op de kade lag
Er werden gebouwen van beton gemaakt, zoals
een systeem van rails voor zowel treinen als voor de
Loods Nederland. Dit gebouw, op de hoek met de
havenkranen. De ruimte werd efficiënt ingericht: de
Marconistraat, is samengesteld uit elementen van
goederentreinen reden onder de kranen door. Met
schokbeton, toen heel vernieuwend. Ook verrees een
de grote, voor die tijd moderne kranen konden de
enorm koelloodsgebouw ('de Fruitbunker'). Dit pand
schepen die aan de kade lagen snel gelost worden. De
gold lange tijd als het modernste in zijn soort. Het
kranen waren fors van maat, Ze konden zo'n 50 meter
gebouw was met zijn vijf bouwlagen en zijn raamloze
hoog reiken. De kranen bepaalde in belangrijke mate
gevel een opvallende verschijning tussen de lage
de skyline van Rotterdam-West. De pieren werden
loodsen. Van dit gebouw zijn alleen de fundering en
zo efficiënt gebruikt dat zelfs de koppen werden
kelderbak overgebleven. Het laat zien dat in elke fase
benut: hier bevonden zich rondgezette loodsen
van de ontwikkelingsgeschiedenis van de Merwehaven
(of pierpuntgebouwen). Deze zijn helaas allemaal
telkens vernieuwingen in techniek en bebouwing
verdwenen.
werden toegepast.
Halverwege de pieren bevinden zich de poort
De hoekgebouwen, zoals het gebouw de Olifant,
gebouwen. Dit waren belangrijke knooppunten op de
hadden vaak een afwijkende functie door de
pier. De poort diende voor de doorvoer en het inklaren
bijzondere vorm (ze markeren de hoekverdraaiing van
van goederen direct van de kade naar de Middenstraat.
de pieren) en de vaak beperkte ruimte aan de kade.
In de gebouwen zaten kantoren, kantines voor zowel
1 ^
ļB,
''
Halverwege de pieren bevinden zich de poortgebouwen die belangrijke knooppunten waren in de bedrijvigheid op de pieren.
34
Karakteristieke symmetrische opbouw van de Pieren met een duidelijke zonering van schepen, kade met sporen en, kranen, loodsen en middenstraat.
Masterplan Merwehaven.
2. Context.
35
Overslagloodsen
Pierpuntgebouwen Omschrijving:
Materialisatie:
Deze loodsen strekten zich uit over lengte van de
Materialisering:
Op de kop van de pieren waren loodsen geplaatst die
^
Massieve, betonnen loodsen, stootvast
pieren van de Merwe-Vierhavens. Ze dienden als
^
Constructie: staalconstructie met betonnen dak
langs de kades de straat afsloten. De gebouwen waren
^
Bakstenen gevels
tijdelijke opslag voor goederen tussen een zeeschip en
^
Gevelbekleding: baksteen metselwerk
richting het water georiënteerd, met de achterzijde
Omschrijving:
trein/binnenvaartschip. Een hoge doorvoersnelheid