[23bb002931] Bijlage 1 behorende bij 23bb002930 over Definitieve evaluatie regeling bewonersinitiatieven

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

Onderzoek en Business Intelligence

Wie zijn wij? Onderzoek en Business Intelligence is een afdeling binnen de gemeente Rotterdam. De afdeling verzamelt informatie en doet onderzoek voor het maken en uitvoeren van beleid door de gemeente Rotterdam. Het onderzoek gaat over onderwerpen als gezondheid, zorg, onderwijs, re-integratie, demografie, ruimtelijke ordening en veiligheid. Soms is de gemeentelijke organisatie het onderwerp, vaker gaat het over de stad en haar bewoners. Het doel is steeds om met deze verzamelde kennis het beleid en de bedrijfsvoering van de gemeente te verbeteren. Auteurs

Susan Brand

Anne Hoekstra

Lieneke Glas

Laura Hoekstra

Alex Hekelaar

Colofon Gemeente Rotterdam, afdeling Onderzoek en Business Intelligence (OBI) Datum:

20 maart 2023

Projectnummer:

8291

Vragen:

onderzoek@rotterdam.nl

Meer informatie:

onderzoek010.nl

Afbeeldingen

Claire Droppert (voorblad), Arnoud Verhey (pag. 15, 29, 46), Rhalda Jansen (pag. 22), Joep Boute (pag. 34, 42) Netty van Veelen (pag. 5)

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

1

Samenvatting In het kader van Wijk aan Zet is besloten dat

initiatieven’. Uit de ervaringen van de verschil-

vanaf 17 maart 2022 bewoners in Rotterdam mo-

lende respondenten komt naar voren dat zij het

gen stemmen over het verdelen van de subsidies

eens zijn over het feit dat het stemmen beter kan

voor de bewonersinitiatieven. In de subsidierege-

worden afgeschaft. Bovendien vinden zij het posi-

ling bewonersinitiatieven 2022 wordt er onder-

tief dat de snelheid van het afhandelingsproces bij

scheid gemaakt tussen ‘kleine initiatieven1’, die

kleine initiatieven is toegenomen. Minder consen-

worden beoordeeld door de wijkmanager, en

sus bestaat er over de vraag wie de doelgroep is

‘grote initiatieven ’, waarop bewoners kunnen

van de subsidieregeling bewonersinitiatieven

stemmen. Het doel van dit onderzoek is om de er-

2022 en hoe uniform de regeling zou moeten zijn.

varingen van verschillende stakeholders (initia-

Voor initiatiefnemers die voor het eerst een initia-

tiefnemers, wijkraadsleden, Opzoomer Mee,

tief indienen blijkt de regeling bovendien onvol-

wijknetwerkers en wijkmanagers) in kaart te bren-

doende toegankelijk. Zij weten niet altijd dat de

gen, zodat de huidige regeling bewonersinitiatie-

regeling bestaat, worstelen met de huidige bu-

ven indien wenselijk kan worden aangepast in lijn

reaucratie en digitale systemen en missen een lo-

met het programma Wijk aan Zet.

catie in de wijk waar zij initiatieven kunnen uit-

2

voeren. Er is gekozen voor een combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek om zowel feitelijkhe-

Het wordt duidelijk dat ervaringen van individuen

den over het aantal en de soort ingediende initia-

met zowel de ‘oude’ subsidieregeling als met de

tieven als ervaringen van initiatiefnemers en an-

subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022 ver-

dere stakeholders met de subsidieregeling bewo-

schillen en variëren van heel positief tot heel ne-

nersinitiatieven 2022 in kaart te brengen. Uit de

gatief. Dit onderzoek biedt in die zin geen ‘abso-

cijfers blijkt dat met de invoering van de subsidie-

lute oplossingen’, maar brengt wel discussiepun-

regeling bewonersinitiatieven 2022 meer ‘kleine

ten in kaart die kunnen worden meegenomen bij

initiatieven’ worden ingediend en minder ‘grote

het ontwerpen van een toekomstige regeling.

1 2

2

Initiatieven tot en met 2500 euro Initiatieven boven de 2500 euro

Nieuwe regeling bewonersinitiatieven

Inhoud 1 Inleiding 1.1 Aanleiding

6 6

2 Opzet van dit rapport

11

2.1 Doel- en vraagstelling

11

2.2 Methode

11

2.3 Onderzoeksetting

12

3 Kwantitatief deel

16

3.1 Aangemaakte initiatieven

16

3.2 Ingetrokken initiatieven

16

3.3 Beoordeelde initiatieven

17

3.4 Afgewezen initiatieven

18

3.5 Toegekende initiatieven

19

3.6 Conclusie

20

4 Inleiding van de kwalitatieve onderzoeksresultaten

21

5 Ervaringen met de oude regeling

23

5.1 Positieve ervaringen met de oude regeling

23

5.2 Negatieve ervaringen met de oude regeling

24

6 Ervaringen met de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022

26

6.1 Kleine initiatieven

26

6.2 Grote initiatieven

27

6.3 Overige knelpunten in de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022

29

7 Wat wil de initiatiefnemer?

32

7.1 Behoefte aan betrokkenheid

32

7.2 Drempels bij het indienen

32

7.3 Drempels voor ‘nieuwe’ initiatiefnemers

33

8 Discussiepunten bij het ontwerpen van een subsidieregeling bewonersinitiatieven

35

8.1 Wat is de doelgroep voor de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022?

35

8.2 Wat is de rol van de wijkraad?

36

8.3 Wat is de rol van wijkmanagers en wijknetwerkers?

38

8.4 Hoe streng moeten we omgaan met geld?

39

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

3

4

9 Conclusie

41

10 Aanbevelingen voor de subsidieregeling bewonersinitiatieven

43

Bijlage A

47

Bijlage B

48

Bijlage C

49

Nieuwe regeling bewonersinitiatieven

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

5

1 Inleiding 1.1

Aanleiding

In het kader van Wijk aan Zet is besloten dat vanaf 17 maart 2022 bewoners mogen stemmen over het verdelen van de subsidies voor de bewonersinitiatieven3. Onder een bewonersinitiatief verstaat de gemeente Rotterdam: ‘vrijwillig ondernomen activiteiten van bewoners om de sociale samenhang en leefbaarheid in de wijk te vergroten4’. In de uitwerking van het raadsbesluit Wijk aan Zet worden door de gemeente twee typen bewonersinitiatieven onderscheiden. Op deze manier wil de gemeente recht doen aan de verschillen in aard, omvang en effect van bewonersinitiatieven. Het eerste type initiatieven dat de gemeente benoemt zijn kleinschalige initiatieven waarbij het niet wenselijk wordt geacht dat een hele wijk stemt. Het gaat hierbij om kleinschalige initiatieven die vaak in één of enkele straten worden georganiseerd en die om een snelle afhandeling vragen. Bij deze kleinschalige initiatieven wordt door de wijkmanager, ondersteund door een wijknetwerker, bepaald of een initiatief subsidie krijgt of niet. Deze toetst de initiatieven aan de door de gemeente opgestelde algemene kaders, aan het vastgestelde Wijkakkoord en aan de vraag of het initiatief uitvoerbaar is. Het Wijkakkoord is op dit moment nog niet beschikbaar omdat zij pas in het voorjaar 2023 wordt vastgesteld door de gemeenteraad op advies van de Wijkraad. Tot op heden was het daarom niet mogelijk om deze check uit te voeren.

Het idee is dat kleinschalige initiatieven via deze procedure binnen enkele weken subsidie kunnen krijgen. Als norm voor de kleinschalige initiatieven is door de gemeente een maximumbe-

Het tweede type initiatieven dat subsidie kan krijgen zijn bewonersinitiatieven die een substantieel aantal bewoners in een wijk kunnen bereiken (grote initiatieven). Voor deze initiatieven krijgen alle bewoners van twaalf jaar en ouder in de betreffende wijk de kans om te stemmen op de initiatieven van hun voorkeur. Voordat er gestemd kan worden toetst ook hier de wijkmanager de initiatieven aan de door de gemeente opgestelde algemene kaders, aan het vastgestelde Wijkakkoord en aan de vraag of het initiatief uitvoerbaar is. Ter controle wordt de lijst van initiatieven waarop gestemd kan worden voorgelegd aan de wijkraad die iedere stemronde een check uitvoert of de initiatieven niet tegen het Wijkakkoord ingaan5. Hierna worden de initiatieven gepubliceerd op de website MijnRotterdam6 en kunnen wijkbewoners stemmen. De ingediende subsidieaanvragen liggen tussen de 2.500 en 20.000 euro. Er is gekozen voor deze grenswaarde, omdat hogere subsidieaanvragen te ver af staan van dat waar de initiatieven voor bedoeld zijn; ‘voor en door de bewoners’. Als er sprake is van een initiatief dat meer dan 20.000 euro kost, wordt dit door de gemeente niet meer als een laagdrempelig bewonersinitiatief beschouwd, maar als een initiatief met een professioneel karakter, waarvoor (eventueel) andere subsidies kunnen worden aangevraagd.

Naast de twee genoemde typen initiatieven is per wijk ook nog budget gereserveerd voor een aantal jaarlijks terugkerende lokale initiatieven (zoals bijvoorbeeld de sinterklaasviering, 4 en 5 mei en lokale kranten). Dit type initiatieven is in deze evaluatie niet specifiek onderzocht.

drag van 2500 euro vastgesteld.

3

Collegebrief bewonersinitiatieven 18 januari 2022, 22bb173. Gemeente Rotterdam. Collegebrief bewonersinitiatieven 18 januari 2022, 22bb173. Gemeente Rotterdam. Het Wijkakkoord is op dit moment nog niet beschikbaar omdat zij pas in het voorjaar van 2023 wordt vastgesteld door de betreffende wijkraad. Tot op heden was het niet mogelijk om deze check uit te voeren 6 https://mijn.rotterdam.nl/ 4 5

6

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

Wijk aan Zet

voornaamste succes van deze proef was voor de

Het stemmen op initiatieven via de website

gemeente dat burgers hun ideeën konden delen,

Mijn.Rotterdam of via een formulier past binnen

konden stemmen, en dat er in de wijk draagvlak

het gemeentelijke programma Wijk aan Zet . De

en enthousiasme werd gecreëerd bij bewoners

gedachte achter Wijk aan Zet is dat meer Rotter-

nog voordat een plan werd uitgevoerd. Uit de pilot

dammers invloed krijgen op wat er gebeurt in hun

bleek dat het een uitdaging was om de doelgroep

wijk. Via 39 gekozen wijkraden mogen bewoners

jongeren te betrekken en dat het noodzakelijk

samen met de partnerorganisaties in de wijk via

was om ook offline stemmen als mogelijkheid te

een wijkakkoord meedenken en meeslissen over

behouden om een oudere groep bewoners te be-

wat een wijk nodig heeft.

trekken.

Binnen Wijk aan Zet is het de bedoeling dat de ge-

Natuurlijk moet er rekening mee gehouden wor-

meentelijke organisatie de samenwerking tussen

den dat het hier ging om een pilot en dat de kleine

gemeente en wijk anders gaat vormgeven. Wijkra-

kernen wat betreft bevolkingssamenstelling en

den krijgen vanuit de gemeente de juiste onder-

sociale dynamiek verschillen van de rest van Rot-

steuning en wijkmanagers krijgen een stevigere

terdam. De voorwaarden voor het indienen van

positie binnen de organisatie. Daarnaast worden

een initiatief verschilden bij de pilot ook ten op-

er wijkhubs geopend waar burgers uit de wijk

zichte van de subsidieregeling bewonersinitiatie-

kunnen binnenkomen met problemen en waar de

ven 2022. Zo mochten er tijdens de pilot alleen ini-

gemeente, burgers en andere organisaties kunnen

tiatieven tot 7500 euro worden ingediend en

samenwerken. Verder wordt het voor bewoners

mochten burgers die niet woonachtig waren in pi-

makkelijker om subsidie aan te vragen voor een

lotgebieden (en ook niet-Rotterdammers) toch

initiatief doordat verschillende gemeentelijke re-

stemmen. Ook is tijdens de evaluatie van de pilot

gelingen voor bewoners worden samengevoegd.

alleen de ‘extra pilot’ geëvalueerd. Er is geëvalu-

7

eerd hoe bewoners in de pilotwijken dachten over Eerdere pilot: stemmen op initiatieven

de mogelijkheid voor het stemmen op initiatieven,

In het kader van Rotterdam Sterker Door Ideeën

naast de bestaande initiatievenregeling. We we-

is in 2020 al geëxperimenteerd met het stemmen

ten niet hoe deze bewoners dachten over het ver-

op bewonersinitiatieven in de Rotterdamse kleine

vangen van de reguliere subsidieprocedure door

kernen. Deze pilot met het stemmen was een pilot

een stemming.

boven op de bestaande subsidieprocedure. Voor deze pilot is door de gemeente extra budget be-

Andere rol voor de wijkraad

schikbaar gesteld waardoor er in de pilotwijken

Eerder werden bewonerssubsidies op een andere

destijds een grotere subsidiepot beschikbaar was

wijze verstrekt aan initiatiefnemers. Er werd per

voor bewonersinitiatieven. In 2022 is de be-

jaar zo’n vier miljoen euro beschikbaar gesteld

staande subsidieprocedure vervangen door de

door de gemeente Rotterdam voor zo’n 2000 be-

subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022.

wonersinitiatieven. Tot maart 2022 bepaalden gebiedscommies of bewonersinitiatieven subsidie

Uit de evaluatie van de pilot door de gemeente

kregen. Zij toetsten de initiatieven op een aantal

Rotterdam bleek dat in de wijken waar burgers

criteria die van toepassing waren voor alle ge-

online konden stemmen een nieuwe groep initia-

biedscommies in de stad (in een aantal Rotter-

tiefnemers is aangesproken en burgers waarde-

damse wijken die tussen 2018-2022 deelnamen

ring hadden voor het transparante proces. Het

aan de experimenten met wijkraden en de gelote

8

7 8

https://www.rotterdam.nl/meedenken-doen/de-wijk-aan-zet/ Evaluatie Digitaal Participatieplatform Kleine Kernen (2021). Rotterdam: Gemeente Rotterdam: sterkerdoor-ideeen.rotterdam.nl

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

7

wijkcomités beslisten deze inspraakorganen over de toezegging van deze subsidies). In de open-

Eerste en tweede stemronde

bare vergaderingen werd er door de leden beslo-

Het jaar 2022 werd door de gemeente beschouwd

ten of de bewonersinitiatieven aan de criteria vol-

als een overgangsjaar. Tot en met 16 maart 2022

deden en of zij subsidie kregen. Kritiek die op dit

zijn de ingediende bewonersinitiatieven behan-

systeem werd geuit was dat sommige ge-

deld via het oude systeem. Vanaf 17 maart 2022

biedscommissieleden de behandeling van iets

zijn de nieuwe regels en bijbehorende procedure

grotere aanvragen zouden misbruiken voor

van toepassing en zijn ook de subsidieplafonds

machtspolitiek . Sommige initiatiefnemers kregen

bekend gemaakt. Waar mogelijk kan het subsidie-

het gevoel dat zij voor een ‘tribunaal’ moesten ver-

plafond van 2500 euro later in het jaar worden

schijnen10. De Erasmus Universiteit raadde op ba-

aangepast. Het is nog niet duidelijk of 2500 euro

sis van hun evaluatie aan dat het wellicht beter

een geschikt bedrag is voor initiatiefnemers om

zou zijn om de gebiedsorganen de kaders te laten

een verschil te maken tussen kleine en grote ini-

stellen voor initiatieven, maar beslissingen over

tiatieven. Ook is het niet duidelijk of de subsidie-

de te verstrekken subsidies over te laten aan amb-

plafonds voor stemrondes voor de wijken vol-

tenaren.

doende volume hebben om Rotterdammers uit te

9

11

nodigen een initiatief in te dienen en te gaan Bij de subsidieregeling bewonersinitiatieven

stemmen.

2022 is de taak van de wijkraden voornamelijk het enthousiasmeren en activeren van burgers om

Bewoners kunnen op verschillende manieren hun

een initiatief te ontwikkelen en te gaan stemmen

stem uitbrengen. Zo kunnen zij via Mijn.Rotter-

(op een initiatief in hun wijk). Daarnaast heeft de

dam een account aanmaken met behulp van een

wijkraad een controlerende functie en kan zij via

DigiD of met een e-mail en postcode. Een andere

de wijkmanager ingrijpen als er signalen zijn dat

optie is om een stem fysiek uit te brengen en het

de stemming (op initiatieven) niet zorgvuldig is

stemformulier mee te geven aan de wijknetwer-

verlopen. Vervolgens kan de wijkmanager een on-

ker, Opzoomer Mee of de Wijkhub of per post op

derzoek instellen en de resultaten hieruit meene-

te sturen.

men bij het toekennen van de subsidie. Via verschillende communicatiemiddelen heeft de De wijkmanager heeft bij de subsidieregeling be-

gemeente geprobeerd om burgers te stimuleren

wonersinitiatieven 2022 de verantwoordelijkheid

om te gaan stemmen. Dit heeft zij gedaan door

gekregen voor het toekennen en de formele af-

een aantal toegankelijke teksten te publiceren op

handeling van individuele aanvragen bij bewo-

de websites van Mijn.Rotterdam en Opzoomer

nersinitiatieven tot en met 2500 euro. De wijknet-

Mee. Ook zijn flyers ontwikkeld voor wijknetwer-

werker is de contactpersoon voor bewoners. Sa-

kers, Opzoomer Mee en professionals in de wijk,

men met Opzoomer Mee verzorgt deze tijdens het

Huizen van de Wijk en Wijkhubs die aan bewoners

hele proces de ondersteuning voor bewoners tij-

mee konden worden gegeven. Er is daarbij ook be-

dens het indienen van een aanvraag en het indie-

wust rekening gehouden met het feit dat sommige

nen van een activiteitenplan.

Rotterdammers geen gebruik willen of kunnen

9

Engelbert, J. (2022). De belofte van E-democracy: platform MijnRotterdam pakt deel van de macht van wijkraden. Rotter-dam: Vers Beton. Serie over de nieuwe wijkraden. 16 maart 2022: https://www.versbeton.nl/2022/03/de-belofte-van-e-democracyplatform-mijnrotterdam-pakt-deel-van-de-macht-van-wijkraden/ 10 Engelbert, J. (2022). De belofte van E-democracy: platform MijnRotterdam pakt deel van de macht van wijkraden. Rot-ter-dam: Vers Beton. Serie over de nieuwe wijkraden. 16 maart 2022: https://www.versbeton.nl/2022/03/de-belofte-van-e-democracyplatform-mijnrotterdam-pakt-deel-van-de-macht-van-wijkraden/ 11 Van Buuren, A., Van Meerkerk, I., Schipper, K., Van Steen-bergen, F., & F. Al Faidi (2022). Sterker door strijd. De wijk, de stad en de Rotterdammer – vier jaar democratische innovatie in de Maasstad. Rotterdam: Erasmus School of Social and Behavioural Sciences & Dutch Research Institute for Transition (DRIFT): https://www.eur.nl/essb/media/101667

8

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

maken van het platform Mijn.Rotterdam. Zowel het stemmen als het aanvragen van een bewo-

Uit de eerste stemronde bleek dat een klein deel

nersinitiatief kan ook met een papieren formulier.

van de Rotterdammers zijn stem heeft uitge-

Via de wijknetwerkers en Opzoomer Mee kunnen

bracht. In totaal werden er in heel Rotterdam

bewoners hier hulp bij krijgen. De gemeente heeft

1554 stemmen uitgebracht op 53 initiatieven. Om-

zich in haar communicatie naar bewoners toe niet

dat er in de gemeente Rotterdam 568.076 Rotter-

specifiek gericht op de doelgroep kinderen en jon-

dammers van 12 jaar en ouder wonen (in 2022)

geren vanaf 12 jaar die ook mogen stemmen op

betekent dit dat 0,27% van de Rotterdammers van

bewonersinitiatieven in de wijk.

12 jaar en ouder heeft gestemd. In de tweede ronde zijn er in totaal 2711 stemmen uitgebracht

De eerste en tweede stemronde hebben plaatsge-

en dat betekent dat in totaal 0,47% van de Rotter-

vonden van 1 tot en met 14 juni 2022 en van 1 tot

dammers van 12 jaar en ouder heeft gestemd.

en met 14 oktober 2022. Van de 39 wijken zijn er de eerste stemronde in negen geen bewonersini-

Kritiek op de subsidieregeling bewonersinitia-

tiatieven ingediend (Carnisse-Zuiderpark,

tieven 2022

Heijplaat, Tarwewijk, Provenierswijk-Agniese-

Ondanks de positieve ervaring met de eerdere

buurt, Oude Noorden, Hillegersberg, Ommoord,

proef met online-stemmen op bewonersinitiatie-

Nesselande en Oosterflank). Het is onduidelijk

ven in de kleine kernen12 is er ook kritiek op de

waarom in deze wijken geen bewonersinitiatieven

huidige regeling. Verschillende burgers en andere

zijn binnengekomen.

betrokkenen hebben in 2022 kritiek geuit op de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022 via

In vier wijken zijn tijdens de eerste ronde drie of

ingezonden brieven en via het indienen van onge-

minder bewonersinitiatieven ingediend. Omdat er

vraagde adviezen. Ook diverse media benoemen

niet genoeg initiatieven zijn ingediend om drie

kritiek op de subsidieregeling bewonersinitiatie-

stemmen op uit te kunnen brengen heeft de werk-

ven 2022 (onder andere Open Rotterdam13 , Rijn-

groep Bewonersinitiatieven besloten dat bewo-

mond14 en Vers beton15). Een disclaimer hierbij is

ners één stem in plaats van drie stemmen moch-

dat deze kritiekpunten signalen zijn die niet per

ten uitbrengen. Doordat dit besluit niet in lijn was

definitie feitelijk zijn onderbouwd. Een overzicht

met de door het college vastgestelde ‘Nadere re-

van de genoemde kritiekpunten vanuit de media

gels bewonersinitiatieven’ en dus niet rechtmatig

is opgenomen in bijlage 1.

was, is besloten om alle ingediende initiatieven te honoreren, om niemand te benadelen. Dit gold

Ook verschillende wijkraden (ingesteld per maart

ook voor de zeven wijken waar de aangevraagde

2022) hebben brieven, mails en ingezonden stuk-

hoeveelheid subsidie hoger bleek te zijn dan het

ken en verslagen van vergaderingen gestuurd

beschikbare budget. De gemeente zorgt ervoor

naar de gemeente om hun onvrede over de subsi-

dat ook hier alle initiatiefnemers subsidie krijgen.

dieregeling bewonersinitiatieven te uiten (onder

In de overige 23 wijken zijn er initiatieven inge-

andere de wijkraden, Agniesebuurt, Bergpolder,

diend maar was het aangevraagde bedrag lager

Blijdorp, Hoogvliet, Katendrecht, Liskwartier, Kra-

dan het budget van de wijk.

lingseveer, Oosterflank, Oude Noorden,

12

Evaluatie Digitaal Participatieplatform Kleine Kernen (2021). Rotterdam: Gemeente Rotterdam: sterkerdoor-ideeen.rotterdam.nl Open Rotterdam (2022). Nieuw systeem voor indienen bewonersinitiatieven zorgt voor frustratie bij wijkraden en bewoners. Rotterdam. 10 juni 2022: https://openrotterdam.nl/nieuw-systeem-voor-indienen-bewonersinitiatieven-zorgt-voor-frustratie-bijwijkraden-en-bewoners/ 14 Rijnmond (2022). Foutje, bedankt: álle grote Rotterdamse krijgen subsidie na misser. Rotterdam. 24 juni 2022: https://www.rijnmond.nl/nieuws/1516790/foutje-bedankt-alle-grote-rotterdamse-bewonersinitiatieven-krijgen-subsidie-na-misser 15 Engelbert, J. (2022). De belofte van E-democracy: platform MijnRotterdam pakt deel van de macht van wijkraden. Rotter-dam: Vers Beton. Serie over de nieuwe wijkraden. 16 maart 2022: https://www.versbeton.nl/2022/03/de-belofte-van-e-democracyplatform-mijnrotterdam-pakt-deel-van-de-macht-van-wijkraden/ 13

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

9

Overschie, Pernis, Provenierswijk, Vreewijk, Zevenkamp en Wilhelminapier). Opnieuw geldt een disclaimer dat deze bezwaren en kritiekpunten signalen zijn die niet per definitie feitelijk zijn onderbouwd. Evaluatie Wethouder Robert Simons wil met een onderzoek de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022 evalueren om deze indien wenselijk te kunnen bijstellen. Het onderzoek vormt een onderdeel van de evaluatie van Wijk aan Zet. Bij het evalueren van de regeling wil de gemeente verschillende stakeholders de gelegenheid geven om mee te denken over het verbeteren van het proces rondom de bewonersinitiatieven. Inmiddels heeft het college besloten dat met ingang van 1 januari 2023 een aantal veranderingen worden doorgevoerd. Deze veranderingen zijn tevens besproken in de commissie Bestuur, Organisatie, Financiën en Veiligheid (BOFV). Zo wordt gestopt met het stemmen en is besloten dat alle ingediende kleine initiatieven tot en met € 2.500 voortaan ter informatie naar de wijkraden worden gestuurd. Vanaf 1 januari 2023 geeft de wijkraad bovendien bij iedere ‘grote aanvraag’ advies aan de wijkmanager en deze neemt vervolgens het besluit. Bij een eventueel verschil van mening kan daarbij de rayondirecteur worden ingeschakeld. Tot slot is besloten dat er sprake is van één subsidieplafond per wijk voor het hele jaar.

10

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

2 2.1

Opzet van dit rapport Doel- en vraagstelling

•

Indien er negatieve aspecten worden gezien, hoe zouden deze verbeterd kunnen worden?

Het doel van dit onderzoek is om de ervaringen

Welke aanbevelingen zien de verschillende

van verschillende stakeholders (initiatiefnemers,

stakeholders voor de subsidieregeling bewo-

wijkraadsleden, Opzoomer Mee, wijknetwerkers

nersinitiatieven 2022? (Hoofdstuk 10)

en wijkmanagers) in kaart te brengen zodat de huidige regeling bewonersinitiatieven indien wenselijk kan worden aangepast in lijn met het

2.2

Methode

programma Wijk aan Zet. Met dit programma wil

Er is gekozen voor een combinatie van kwantita-

de gemeente Rotterdammers meer invloed geven

tief en kwalitatief onderzoek om zowel feitelijkhe-

in hun wijk.

den over het aantal en de soort ingediende initiatieven, als ervaringen van initiatiefnemers en an-

Hoofdvraag

dere stakeholders met de subsidieregeling bewo-

Hoe wordt de huidige regeling bewonersinitiatie-

nersinitiatieven 2022 in kaart te brengen.

ven die in maart 2022 van start is gegaan door verschillende stakeholders ervaren en hoe zou

Kwantitatief onderzoek

deze indien wenselijk kunnen worden aangepast

Met behulp van databestanden aangeleverd door

in lijn met het programma Wijk aan Zet?

Opzoomer Mee is eerst gekeken hoeveel initiatieven er via de oude subsidieregeling en de subsi-

Deelvragen

dieregeling bewonersinitiatieven 2022 zijn inge-

•

Hoeveel kleine en grote initiatieven zijn er in

diend. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen ini-

2022 via de oude subsidieregeling en de sub-

tiatiefnemers die deelnamen aan de oude rege-

sidieregeling bewonersinitiatieven 2022 en

ling, initiatiefnemers die deelnamen aan de subsi-

via de oude regeling bewonersinitiatieven in-

dieregeling bewonersinitiatieven 2022, initiatief-

gediend, in welke wijken en door welke groe-

nemers met een initiatief tot en met 2500 euro en

pen initiatiefnemers (bewoner, organisatie,

initiatiefnemers met een initiatief boven de 2500

sociaal ondernemer)? En hoe verhoudt dit

euro. Ook is er onderscheid gemaakt tussen ver-

zich tot het voorafgaande jaar of jaren?

schillende doelgroepen die initiatieven indienen:

(Hoofdstuk 3)

bewoners, organisaties en sociale ondernemers.

•

•

•

Hoe ervaren verschillende stakeholders (initiatiefnemers, wijkraadsleden, Opzoomer Mee,

Kwalitatief onderzoek

wijkmanagers en wijknetwerkers) de subsi-

Ter verdieping zijn eerst verschillende documen-

dieregeling bewonersinitiatieven 2022 en

ten thematisch geanalyseerd. Via diverse inge-

welke positieve en negatieve aspecten zien

zonden stukken (ingezonden brieven, mails et ce-

zij? (Hoofdstuk 4 t/m 8)

tera) hebben verschillen wijkraden hun onvrede

Is 2500 euro een geschikt bedrag voor initia-

geuit over de subsidieregeling bewonersinitiatie-

tiefnemers om een verschil te maken tussen

ven 2022. In deze stukken worden onder andere

kleine en grote initiatieven? (Hoofdstuk 8)

de ervaren problemen en oplossingen met de hui-

Aan welke praktische randvoorwaarden

dige regeling benoemd. Deze analyse is naast de

moet een regeling voor bewonersinitiatieven

collegebrief bewonersinitiatieven en input van de

voldoen om het voor initiatiefnemers zo een-

opdrachtgever gebruikt bij het formuleren van de

voudig mogelijk te maken om een initiatief in

onderwerpen voor de topiclijsten. Voor zowel de

te dienen? (Hoofdstuk 7 en 10)

focusgroepen als het interview zijn er in dit

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

11

onderzoek per doelgroep afzonderlijke topiclijs-

informatiebrief over het doel en de praktische

ten opgesteld. Deze topiclijsten fungeerden als

gang van zaken van het onderzoek. Daarnaast te-

leidraad voor de focusgroepen en het interview.

kenden zij vooraf een informed-consentformulier waarmee zij toestemming gaven voor hun deel-

Focusgroepen zijn een geschikte methodiek om

name. Alle deelgenomen initiatiefnemers hebben

de positieve en negatieve ervaringen gezamenlijk

als dank voor hun inbreng na afloop van de focus-

uit te diepen en in gesprek te gaan over oplossin-

groep een VVV-bon gekregen van 15 euro.

gen. Juist in een groepsgesprek is ruimte voor interactie, kunnen deelnemers elkaar stimuleren en aanvullen en kan de onderzoeker toetsen of er consensus bestaat over een bepaald standpunt. Er is gekozen om te werken met ‘homogene focusgroepen’. Dit vergroot de kans dat deelnemers zich vrij voelen om zich uit te spreken. Alle focusgroepen zijn gedaan door twee onderzoekers. Terwijl de ene onderzoeker de focusgroep leidde kon de andere onderzoeker aandacht besteden aan onder andere het tijdsmanagement, non-verbale signalen in de groep en de groepsdynamiek. De aanwezigheid van een tweede onderzoeker is een vorm van triangulatie en kan de kwaliteit van de resultaten verhogen. De 90 minuten durende focusgroepen met initiatiefnemers en wijkraadsleden vonden plaats tijdens de avonduren om de deelname zo groot mogelijk te houden. Naast de focusgroepen is ook één interview gedaan met twee medewerkers van Opzoomer Mee. De focusgroepen en het interview zijn vervolgens getranscribeerd door een externe partij. Daarna zijn de transcripten door de onderzoekers geanalyseerd met het programma Atlas-TI. De transcripten zijn vervolgens via een inductieve inhoudsanalyse gecodeerd16. De uitgewerkte transcripties van de focusgroepen zijn geanonimiseerd waardoor het niet te achterhalen is welke respondent een bepaalde uitspraak heeft gedaan.

Bij het interview met Opzoomer Mee is de anonimiteit echter niet te garanderen omdat het hier gaat om een kleine organisatie. De niet-gemeentelijke medewerkers ontvingen voorafgaand aan het onderzoek een

2.3

Onderzoeksetting

Initiatiefnemers In het onderzoek spraken we met 19 initiatiefnemers van in totaal 17 verschillende initiatieven. We wilden door middel van vijf verschillende focusgroepen met de initiatiefnemers in gesprek gaan. We maakten bij de selectie onderscheid tussen initiatiefnemers uit de oude subsidieregeling en de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022, tussen initiatiefnemers die al vaker een initiatief hadden ingediend of dit voor de eerste keer deden en tussen kleine en grote initiatieven. Op deze manier wilden we onderzoeken of en welke verschillen er bestonden tussen de ervaringen van verschillende groepen initiatiefnemers. De nieuwe en meer ervaren initiatiefnemers zijn tijdens het onderzoek van elkaar gescheiden in twee groepen, omdat ervaringen met eerdere regelingen ervaringen sterk kunnen ‘kleuren’. De initiatiefnemers zijn per focusgroep geselecteerd via een steekproef uit de desbetreffende lijst met contactpersonen die door Opzoomer Mee is opgesteld. Er is geprobeerd om voor iedere focusgroep zowel individuele bewoners als respondenten gelinkt aan organisaties en sociale ondernemers te selecteren. Daarbij is ook rekening gehouden met het feit dat sommige initiatiefnemers in meerdere groepen vallen doordat zij bijvoorbeeld soms als bewoner een initiatief indienen en soms als contactpersoon van een organisatie of sociaal ondernemer.

In eerste instantie was het ook de bedoeling om een groep met initiatiefnemers te selecteren die

16

Baarda, D.B., de Goede, M.P.M., & Teunissen, J. (2009). Basisboek kwalitatief onderzoek: Handleiding voor het opzetten en uitvoeren van kwalitatief onderzoek. Groningen/Houten: Noordhoff Uitgevers.

12

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

voor het eerst een groot initiatief hadden inge-

In tabel 2.1 wordt een overzicht gegeven van de

diend (groep 5). Bij het nabellen van de geselec-

verschillende groepen initiatiefnemers die deel-

teerde initiatiefnemers van groep 5 bleek echter

namen aan dit onderzoek. In bijlage 2 wordt meer

dat deze initiatiefnemers allemaal eerder een ini-

informatie gegeven over de ‘soorten’ initiatiefne-

tiatief hadden ingediend. De verklaring hiervoor is

mers, de wijken waar zij een initiatief hebben in-

enigszins logisch. Voor initiatiefnemers is het

gediend en het ‘soort’ initiatieven dat zij hebben

vaak een (te) grote stap om vanuit het ‘niets’ een

ingediend. Het is niet vanzelfsprekend dat initia-

groot initiatief in te dienen. In de regel begint men

tiefnemers ook woonachtig zijn in de wijk waarin

‘klein’ en heeft men bij het indienen van grote ini-

zij een initiatief hebben gediend. Er bestaan na-

tiatieven al meer ervaring. Om deze reden is fo-

melijk ook voorbeelden van initiatiefnemers die

cusgroep 5 in dit onderzoek vervallen.

hun initiatief indienen in meerdere wijken en/of in wijken waar zij niet wonen.

Tabel 2.1.

Overzicht van de verschillende groepen initiatiefnemers in dit onderzoek

Verschillende groepen initiatiefnemers

Aantal deelnemers focusgroep

Initiatiefnemers groep 1 (oude regeling: initiatieven ingediend t/m 16 maart 2022)

2 deelnemers (betrokken bij 2 initiatieven)

Initiatiefnemers groep 2 (ervaren initiatiefnemer, klein initiatief tot en met 2500 euro)

6 deelnemers (betrokken bij 6 initiatieven)

Initiatiefnemers groep 3 (nieuwe initiatiefnemer, klein initiatief tot en met 2500 euro)

2 deelnemers (betrokken bij 2 initiatieven)

Initiatiefnemers groep 4 (ervaren initiatiefnemer, groot initiatief boven de 2500 euro)

9 deelnemers (betrokken bij 7 initiatieven)

Initiatiefnemers groep 5 (nieuwe initiatiefnemer, groot initiatief boven de 2500 euro)

0 deelnemers

Totaal

19 deelnemers

Wijkraadsleden

(vergeleken met 45,8 jaar als gemiddelde voor

In het onderzoek spraken we met 15 verschillende

alle wijkraadsleden in Rotterdam17). Ongeveer een

wijkraadsleden afkomstig uit 15 verschillende

derde van de wijkraadsleden was voor het eerst

wijkraden verdeeld over twee focusgroepen. We

actief in een vorm van lokaal bestuur. De rest had

hebben geprobeerd om een diverse groep raad-

al eerder ervaring opgedaan in een gebiedscom-

sleden te selecteren als het gaat om leeftijd, ge-

missie, de vroegere deelgemeente of in een eer-

slacht, ervaring (eerdere ervaring opgedaan bin-

dere pilot met de wijkraden18. Ook waren zes

nen bijvoorbeeld een gebiedscommissie), wel of

(40%) van de 15 wijkraadsleden als wijkraadslid

niet verbonden zijn aan een politieke partij en de

verbonden aan een politieke partij, waaronder de

ligging van de wijk waarin de raadsleden woon-

Partij van de Arbeid, de VVD, D66 en Leefbaar

achtig zijn. De leeftijd van de wijkraadsleden lag

Rotterdam (vergeleken met 50,1% als gemiddelde

tussen de 16 en 72 jaar en was gemiddeld 54 jaar

17

Situatie op 17-03-2022 We weten dat 24% van alle wijkraadsleden op 17-03-2022 eerder in de gebiedscommissie of wijkraad zat in de collegeperiode 2018-2022. Welk deel van de huidige wijkraadsleden in eerdere collegeperiodes actief was (voor 2018) in bijvoorbeeld de deelgemeente is niet bekend.

18

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

13

voor alle wijkraadsleden1920). Verder waren acht

Voor de eerste focusgroep selecteerden wij leden

wijkraadsleden woonachtig in Noord (53,3%) en

uit wijkraden die eerder een reactie of klacht naar

zeven in Zuid (46,7%) (vergeleken met 53,3% in

de gemeente hadden gestuurd over de subsidiere-

Noord en 46,7% in Zuid onder alle wijkraadsle-

geling bewonersinitiatieven 2022. Voor de

den). Helaas is het niet gelukt om raadsleden te

tweede focusgroep selecteerden wij juist deelne-

spreken uit de zogenaamde ‘kleine kernen’ (6,9%

mers uit wijkraden die geen reactie hadden ge-

van alle wijkraadsleden). Tot slot waren negen

stuurd. De groepen waren bewust gescheiden om

deelnemers vrouw (60%) en zes deelnemers man

ruimte te geven aan mogelijke ‘nieuwe’ en ‘onbe-

(40%) (vergeleken met 43% vrouw en 57% man

kende’ geluiden als het gaat om de subsidierege-

onder alle wijkraadsleden ).

ling bewonersinitiatieven 2022.

21

Tabel 2.2.

Geselecteerde wijkraden waar leden eerder een reactie of klacht naar de gemeente hadden gestuurd over de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022

Noord

Zuid

Agniesebuurt-Provenierswijk

Vreewijk

Oude Noorden

Katendrecht-Wilhelminapier

Bergpolder-Blijdorp-Liskwartier

Hoogvliet

Oosterflank

Tabel 2.3.

Geselecteerde wijkraden waar leden geen reactie of klacht naar de gemeente hadden gestuurd over de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022

Noord

Zuid

Bospolder-Spangen-Tussendijken

Groot-IJsselmonde/ Oud-IJsselmonde

Kralingen

Bloemhof

Schiebroek

Tarwewijk

Nesselande Entrepot-Noordereiland

Wijkmanagers en wijknetwerkers

bewonersinitiatieven 2022 bij verschillende bur-

Naast de focusgroepen met initiatiefnemers en

gers en stakeholders in de wijk valt. De wijkmana-

wijkraadsleden is ook één focusgroep gehouden

gers hebben juist een formele taak bij het toeken-

met wijknetwerkers en één met wijkmanagers. De

nen van subsidies en zijn gesprekspartner van de

wijknetwerkers fungeren als schakel tussen be-

wijkraad. Voor het onderzoek spraken wij met ver-

woners, organisaties in de wijk, ondernemers en

schillende wijkmanagers en wijknetwerkers waar-

de gemeentelijke organisatie. Zij zijn het directe

van een deel werkzaam is in ‘Noord’ en een deel in

aanspreekpunt voor bewoners, hebben zicht op

‘Zuid’. Van de wijknetwerkers is één persoon

wat er in de wijk speelt en hoe de subsidieregeling

19

Alleen lidmaatschap van een gemeenteraadspartij is meegenomen. Lidmaatschap van een bewonersorganisatie is niet meegenomen. 20 Situatie op 17-03-2022 21 Situatie op 17-03-2022

14

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

werkzaam in een kleine kern, van de wijkmanagers is niemand hier werkzaam. Tabel 2.4.

Overzicht wijkmanagers

Wijkmanagers

Aantal

Noord

3

Zuid

3

Totaal

6

Wijknetwerkers Tabel 2.5.

Overzicht wijknetwerkers

Wijknetwerkers

Aantal

Noord

3

Zuid

3 (waarvan 1 uit een kleine kern)

Totaal

6

Opzoomer Mee

checken of de binnengekomen aanvraag aan de

Voor het onderzoek spraken we tot slot met twee

regeling voldoet en brengen een soort preadvies

medewerkers van Opzoomer Mee, beiden project-

uit aan de wijknetwerker. Daarnaast helpt Opzoo-

leiders bewonersinitiatieven. Opzoomer Mee

mer Mee initiatiefnemers met de voorbereiding of

voert sinds 2014 in opdracht van de gemeente

planvorming en indien nodig met het invullen van

Rotterdam de regeling bewonersinitiatieven uit.

het indienformulier. Vanwege de ervaringen van

Als stichting ondersteunt zij initiatiefnemers bij de

Opzoomer Mee met zowel de oude regeling als de

uitvoer van initiatieven. Het geld wat zij verstrek-

subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022 is zij

ken is volledig afkomstig vanuit de gemeente Rot-

een relevante partij om mee te nemen in dit onder-

terdam. Zij doen de administratieve handeling,

zoek.

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

15

3

Kwantitatief deel

In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van

gegeven van het aantal initiatieven dat tussen

de aantallen ingediende bewonersinitiatieven in

2017 en 2022 per jaar per wijk is ingediend.

de jaren 2017 t/m 2022. Het indienen van een initiatief betekent niet auto-

3.1

Aangemaakte initiatieven

In figuur 3.1 staat een overzicht van het aantal op de website aangemaakte en ingediende initiatieven per jaar. Figuur 3.1.

matisch dat een initiatief ook kan worden uitgevoerd. Soms wordt een initiatief door de initiatiefnemer ingetrokken. In figuur 3.2 staat een overzicht per jaar van het aantal ingediende initiatieven naar percentage toegekend, in behandeling,

Aantal aangemaakte en ingediende initiatieven per jaar, 2017-2022

afgewezen en ingetrokken.

1.800

Aantal ingediende initiatieven naar percentage toegekend, in behandeling, afgewezen en ingetrokken, per jaar

1.600

Toegekend

In behandeling

1.400

Afgewezen

Ingetrokken

2.000

Figuur 3.2.

1.200

100

1.000

90

800

80

600 400

70 60 50

200

40

0

30 20 10 0

Te zien is dat in het jaar 2019 het vaakst een initiatief is ingediend (1.860), gevolgd door het jaar 2022 met 1.820 ingediende initiatieven. Ongeveer een kwart van de in 2022 ingediende initiatieven is onder de oude regeling, dus voor 17 maart 2022 ingediend. Tussen 2017 en 2022 zijn in totaal de meeste initiatieven in de wijken Bospolder-Spangen-Tussendijken (532) en Middelland-Nieuwe Westen (422) ingediend. Specifiek in het jaar 2022 werden de meeste initiatieven ingediend in de wijken Bospolder-Spangen-Tussendijken en Hillesluis (beiden 88). In bijlage C wordt een overzicht

16

3.2

Ingetrokken initiatieven

Uit figuur 3.2 blijkt dat sinds 2019 relatief vaker initiatieven worden ingetrokken en dat vooral in 2020 relatief veel initiatieven zijn ingetrokken, zowel relatief (zie figuur 3.2) als absoluut (zie figuur 3.3) gezien. Het is mogelijk dat dit te maken heeft gehad met de coronacrisis. In de wijken Oude Noorden (6% van het totaal aantal ingetrokken initiatieven) en Middelland-Nieuwe Westen (5%) is door de jaren heen het vaakst een initiatief ingetrokken. In de wijken Kralingseveer en

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

Heijplaat is het minst vaak een initiatief ingetrok-

bewonersinitiatieven 2022 (ingediend vanaf 17

ken (respectievelijk 1 en 3 initiatieven).

maart 2022) is te zien dat de afname vooral terug te zien is bij de subsidieregeling bewonersinitia-

Figuur 3.3.

Aantal ingetrokken initiatieven per jaar

tieven 2022. De verhouding klein/groot onder de oude regeling is ongeveer 50/50, terwijl dat onder

300

de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022

250

ongeveer 85/15 is.

200

Door de jaren heen zijn de meeste kleine initiatie150

ven ingediend in Bospolder-Spangen-Tussendij-

100

ken (6% van het totaal aantal ingediende kleine initiatieven) en Oude Noorden en Hillesluis

50

Groot-IJsselmonde (beide 5%). Door de jaren heen zijn de meeste grote initiatieven ingediend

0

in Bospolder-Spangen-Tussendijken en Middelland-Nieuwe Westen (beide 6% van het totaal aantal ingediende grote initiatieven). Wanneer men binnen de gebieden kijkt is in Lom-

De door de initiatiefnemers ingetrokken initiatieven worden verder buiten beschouwing gelaten.

3.3

Beoordeelde initiatieven

In figuur 3.4 staat een overzicht van de verhou-

bardijen relatief het vaakst een klein initiatief ingediend (78% van de in Lombardijen ingediende initiatieven) en in Oosterflank en Afrikaanderwijk het minst vaak (45% van de in die wijkraadgebieden ingediende initiatieven).

ding tussen kleine (t/m €2.500) en grote (vanaf

In figuur 3.5 staat een overzicht van de aandelen

€2.500) ingediende initiatieven per jaar.

ingediende initiatieven naar soort initiatiefnemer

Figuur 3.4.

Ingediende initiatieven naar percentage klein (t/m €2.500) en groot (vanaf €2.500), per jaar groot

klein

(bewoner, organisatie, sociaal ondernemer, onbekend) per jaar. Figuur 3.5.

100 80

Bewoner Sociaal ondernemer

60 40 20 0

Te zien is dat het aandeel ingediende grote initiatieven door de jaren steeds is toegenomen, maar

Percentage ingediende initiatieven naar soort initiatiefnemer (bewoner, organisatie, sociaal ondernemer, onbekend) per jaar Organisatie Onbekend

100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

in 2022 een stuk is gedaald. Wanneer 2022 wordt opgesplitst naar de regeling (ingediend voor 17 maart 2022) en de subsidieregeling

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

17

In figuur 3.5 is te zien dat het aandeel initiatiefne-

In figuur 3.6 staat een overzicht van de toege-

mers dat als bewoner een initiatief indient in de

kende (status van verantwoord, betaald en ak-

jaren 2020 en 2021 lager is dan de jaren daarvoor,

koord), in behandeling zijnde en afgewezen initia-

maar in 2022 weer is toegenomen, en dan met

tieven per jaar. Dit overzicht is dus exclusief de in-

name onder de subsidieregeling bewonersinitia-

getrokken initiatieven.

tieven 2022. De organisaties hebben relatief gezien vaker onder de oude regeling een initiatief in

Figuur 3.6.

2022 ingediend.

Percentage toegekende, in behandeling zijnde en afgewezen initiatieven per jaar Toegekend

Van alle door de jaren heen door bewoners ingediende initiatieven zijn de meeste initiatieven in Oude Noorden ingediend (212 van de 4.057 = 5%

90 80

In Heijplaat is het minst vaak door een bewoner

70

een initiatief ingediend (13 van de 4.057 initiatie-

60

ven = 0,3%). Van alle door de jaren heen door or-

50

initiatieven in Bospolder-Spangen-Tussendijken (198 van de 3.298 initiatieven = 6% van alle door

Afgewezen

100

van alle door bewoners ingediende initiatieven).

ganisaties ingediende initiatieven zijn de meeste

In behandeling

40 30

organisaties ingediende initiatieven) ingediend en

20

in Oosterflank het minst aantal (8 van de 3.298 ini-

10

tiatieven = 0,2%). Van alle door de jaren heen door

0

sociaal ondernemers ingediende initiatieven zijn de meeste initiatieven in Bospolder-Spangen-Tussendijken ingediend (70 van de 869 initiatieven = 8% van alle door sociaal ondernemers ingediende initiatieven); en in Oosterflank het minste aantal (5 van de 869 initiatieven = 0,6%).

3.4

Afgewezen initiatieven

Tussen 2017 en 2022 zijn in totaal 7% van de inge-

Wanneer men binnen de gebieden kijkt is in Oos-

diende initiatieven afgewezen. In figuur 3.6 is te

terflank relatief het vaakst een initiatief door een

zien is dat er in 2018 het minst vaak een initiatief

bewoner ingediend (75% (38) van alle ingediende

is afgewezen (1%) en in 2019 en 2022 met 11% het

initiatieven in Oosterflank (51)) en in Heijplaat het

vaakst. Daarbij is in 2022 5% nog in behandeling,

minst vaak (18% - 13 van de 71). Op Heijplaat is re-

dus het percentage voor 2022 kan nog iets veran-

latief het vaakst een initiatief ingediend door een

deren. Het percentage afgewezen initiatieven on-

organisatie (75% (53) van de 71 in Heijplaat inge-

der de subsidieregeling bewonersinitiatieven

diende initiatieven) en het minst vaak in Ooster-

2022 is hoger dan onder de oude regeling. Dat-

flank (16% - 8 van de 51).

zelfde geldt voor het percentage nog in behandeling zijnde ingediende initiatieven.

In Afrikaanderwijk is relatief het vaakst door een sociaal ondernemer een initiatief ingediend: 23%

Door de jaren heen is in de wijken Bospolder-

(55) van alle (237) in Afrikaanderwijk ingediende

Spangen-Tussendijken (11% van het totaal aantal

initiatieven. In Kralingseveer is dat het laagst,

afgewezen initiatieven) en Middelland-Nieuwe

want daar is nooit een initiatief door een sociaal

Westen (9%) het vaakst een initiatief afgewezen.

ondernemer ingediend (53 ingediende initiatie-

In Kralingseveer is in de periode 2017-2022 geen

ven).

enkel initiatief afgewezen; in Heijplaat één initiatief (in 2022).

18

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

Wanneer men binnen de gebieden kijkt is in Feij-

Het aandeel grote initiatieven is door de jaren

enoord relatief het vaakst een initiatief afgewe-

heen toegenomen, maar in 2022 weer een stuk af-

zen, namelijk 21% van de door de jaren heen in Fe-

genomen. Dat geldt met name voor de toege-

ijenoord ingediende initiatieven is afgewezen. In

kende initiatieven ingediend onder de subsidiere-

Kralingseveer is dat het laagst, want daar is nooit

geling bewonersinitiatieven 2022.

een advies afgewezen.

Figuur 3.8.

In figuur 3.7 staat een overzicht van de afgewezen initiatieven per jaar naar aandeel klein (t/m €2.500) en groot (vanaf €2.500). Figuur 3.7.

Afgewezen initiatieven naar aandeel klein (t/m €2.500) en groot (vanaf €2.500) per jaar groot

klein

Toegekende en in behandeling zijnde (2022) initiatieven naar aandeel klein (t/m €2.500) en groot (vanaf €2.500) per jaar groot

klein

100 90 80 70 60

70

50

60

40

50

30

40

20

30

10 0

20 10 0

In 2022 zijn de meeste initiatieven onder de oude regeling in de wijken Bospolder-Spangen-TussenIn 2017 was het merendeel (60%) van de afgewezen initiatieven een initiatief met een budget van maximaal €2.500, in de jaren daarna was het merendeel een initiatief van meer dan €2.500. In

dijken (7% van 378 initiatieven), MiddellandNieuwe Westen (6%) en Hillesluis (5%) ingediend; het minste aantal in Nesselande en Oosterflank (respectievelijk 1 en 2 initiatieven).

2022 was de verhouding 50/50, zij het dat de

In Hoogvliet, Hillesluis en Groot-IJsselmonde en

meeste grote initiatieven onder de oude regeling

Oud-IJsselmonde zijn (ook) onder de subsidiere-

zijn afgewezen en de meeste kleine initiatieven

geling bewonersinitiatieven 2022 het vaakst ini-

onder de subsidieregeling bewonersinitiatieven

tiatieven ingediend (allen 5% van 1.051 initiatie-

2022.

ven. In Nesselande en Oosterflank zijn ook onder

De afgewezen initiatieven worden verder buiten beschouwing gelaten

3.5

Toegekende initiatieven

de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022 nauwelijks initiatieven ingediend (beide 7 initiatieven). Wanneer binnen de gebieden wordt gekeken is in

In figuur 3.8 staat een overzicht van de toege-

2022 in Mathenesse (47% van de initiatieven),

kende of in behandeling zijnde initiatieven per

Vreewijk (44%) en Kralingseveer (43%) relatief

jaar naar aandeel klein (t/m €2.500) en groot

het vaakst nog onder de oude regeling een initia-

(vanaf €2.500).

tief ingediend en toegewezen. In Hoogvliet en Nesselande is juist vaker onder de

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

19

subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022 een

De afgelopen jaren zijn de initiatieven in de

initiatief ingediend (beide 88% van de ingediende

meeste gevallen ingediend door bewoners of or-

en toegewezen/in behandeling zijnde initiatieven

ganisaties. Wel moeten we rekening houden met

in 2022).

het feit dat één persoon zowel als ‘bewoner’ en als ‘vertegenwoordiger van een organisatie’ een initi-

In figuur 3.9 staat het percentage toegekende en

atief kan hebben ingediend.

in behandeling zijnde initiatieven per jaar naar soort initiatiefnemer (bewoner, organisatie, sociaal ondernemer of onbekend). Figuur 3.9.

Percentage toegekende en in behandeling zijnde (2022) initiatieven naar soort initiatiefnemer (bewoner, organisatie, sociaal ondernemer, onbekend, per jaar Bewoner Organisatie Sociaal ondernemer

3.6

Conclusie

Concluderend kunnen we stellen dat er sinds de invoer van de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022 in verhouding meer kleine initiatieven en minder grote initiatieven zijn ingediend. Ook zijn er in het begin van 2022 (nog in de oude regeling) relatief meer grote initiatieven ingediend dan in de periode daarna.

100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

20

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

4

Inleiding van de kwalitatieve onderzoeksresultaten

In het onderzoek komt naar voren dat ervaringen

bewoners in die wijken besteden hun tijd volgens

van initiatiefnemers, wijkraadsleden, wijkmana-

een respondent immers liever aan andere zaken:

gers, wijknetwerkers en stichting Opzoomer Mee

len inzetten voor hun wijk en/of stad. Zo gaven

“In onze wijk wonen allemaal tweeverdieners. Die hebben allemaal panden, hele dure huizen, twee auto’s. Zij hebben helemaal geen zin om een feest te organiseren, die doen dat met de buren. Ik hoorde tijdens de kennismakingbijeenkomst op het stadhuis ook over de problemen in bepaalde wijken. Nou, die problemen die zij dan hebben in de wijk, die heb ik helemaal niet, die ken ik niet.”

sommige deelnemers in de focusgroepen aan dat

Wijkraadslid X

zij de bijeenkomst ook hadden gezien als een ‘net-

In de ene wijk lukt het burgers beter om zichzelf

met de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022 enorm divers zijn. Hoewel de verschillende groepen het over een aantal zaken met elkaar ‘oneens’ zijn, zien wij ook een grote gemene deler. Het zijn allemaal betrokken en bevlogen burgers of professionals die zich op allerlei manieren wil-

werkmoment’ met andere actieve Rotterdammers. Een reden voor de diversiteit aan ervaringen is dat de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022 betrekking heeft op een diverse groep Rotterdammers. Deze groep omvat burgers met een ‘leuk idee’ voor hun buurt, maar ook organisaties en sociale ondernemers. Kenmerkend voor deze laatste groep is dat het hier gaat om ‘professionals’ die gemeentelijke subsidies gebruiken als bron van inkomen, zoals culturele ondernemers. We spraken in dit onderzoek zowel met initiatiefnemers die voor het eerst om subsidie vroegen als met initiatiefnemers die dit al meer dan tien jaar doen. Typerend voor deze laatste groep is dat zij op allerlei manieren actief zijn in de wijk en een groot netwerk hebben.

te organiseren dan in de andere wijk. De behoefte aan extra ondersteuning vanuit de gemeente is dan ook verschillend:

“Het is een hele gemengde wijk, de organisatiegraad is heel laag. Waar dat aan ligt wist ik het maar, want dan zouden we misschien weten hoe we het kunnen beginnen op te lossen.” Wijkraadslid X

“Even terug over die bewonersinitiatieven, ik zit in een wijk waar gewoon heel veel burgerbetrokkenheid is, waar heel veel initiatieven worden ingediend. Dat loopt, dat is altijd aan het lopen, dus volgens mij hebben ze daar ook geen reden om in te grijpen.” Wijkraadslid X De diversiteit aan ervaringen roept bij sommige respondenten de vraag op of het überhaupt moge-

Ook de functies die bewonersinitiatieven kunnen

lijk is om een generieke regeling te ontwerpen die

vervullen in de wijk verschillen. Zo hebben bewo-

passend is voor de verschillende wijken in Rotter-

nersinitiatieven in meer sociaal-kwetsbare wijken

dam:

vaker als doel om kwetsbare burgers een steuntje in de rug te bieden. Dit wordt bijvoorbeeld gedaan door ouderen en eenzamen uit te nodigen voor een kerstdiner in de wijk. In een meer welvarende buurt worden bewonersinitiatieven door sommige

“En kan je gewoon überhaupt wel een generieke regeling ontwerpen? Er zijn zoveel verschillende doelgroepen, zoveel verschillende participatieniveaus.” Wijkraadslid X

respondenten daarentegen wel als ‘leuk’, maar minder als ‘noodzakelijk’, beschouwd. Veel

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

21

Enerzijds zien wij bij respondenten een behoefte aan ‘maatwerk’ en oog voor de ‘diversiteit’ van Rotterdamse wijken. Iedere wijk is anders en het is goed dat wijken op verschillende wijze invulling kunnen geven aan de regeling. Anderzijds is er behoefte aan een meer ‘uniforme’ regeling die gekaderd is. Regels voor initiatiefnemers zouden vanuit dit perspectief bij voorkeur gelijk moeten zijn voor de hele stad.

22

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

5

Ervaringen met de oude regeling

In de gesprekken met de verschillende respon-

Opzoomer Mee benoemen ook dat we geneigd

denten wordt vaak verwezen naar de ‘oude rege-

zijn om als gemeente te veel te kijken naar de ex-

ling’ bewonersinitiatieven (voor 16 maart 2022).

cessen in het verleden en te weinig oog hebben

Ervaringen van respondenten met de ‘oude rege-

voor de zaken die destijds goed liepen:

ling’ variëren van heel positief tot heel negatief en verschillen per wijk en per individu. Naast de verschillen tussen wijken wat betreft de inwoners en hun organiserend vermogen is er bij

“En die incidenten zijn aangegrepen van, dit willen we niet meer. En dan gooi je eigenlijk weg van wat er wel goed ging.” Opzoomer Mee

eerdere regelingen rond bewonersinitiatieven

Het contact tijdens vergaderingen van de ge-

door de gebiedscommissies ook op verschillende

biedscommissie tussen gebiedscommissieleden

wijzen invulling gegeven aan de regels. Een voor-

en initiatiefnemers wordt door verschillende res-

beeld hiervan is dat sommige gebiedscommissies

pondenten beschreven als ‘waardevol’ en wordt in

strengere aanvullende eisen stelden aan bewo-

de huidige regeling door sommigen gemist:

nersinitiatieven dan de algemene gemeentelijke regeling voorschreef. Zo mochten sociale ondernemers van de gemeente maximaal 50 euro per uur [aar stelde één gebiedscommissie voor om slechts 25 euro toe te staan. Dit soort voorbeelden zorgen ervoor dat de ervaringen van respondenten met eerdere regelingen sterk gekleurd zijn door de wijk waaraan zij refereren:

“En wat een rode draad is in dat verhaal, is dat Charlois van meet af aan al vanuit de eerste bestuursperiode gebruik gemaakt heeft van de mogelijkheid van het formuleren van nadere regels. En dat werden er uiteindelijk 25. (...) We hebben daar jaarlijks discussies over gehad of dat zo moest blijven. Dus die nadere regels daar onderscheidde Charlois zich in ten opzichte van de meeste andere gebieden, of zo niet ‘alle’ gebieden.” Wijkmanager X

“Initiatiefnemers vonden dat door die werkwijze er meer verbinding en meer bekendheid aan het initiatief ontstond, meer ambassadeurs opstonden voor de goede initiatieven en dat de initiatieven er beter door werden. Ze werden op ideeën gebracht die ze anders niet hadden gehad. En er werden veel verbindingen gelegd tussen initiatiefnemers onderling, die er anders niet geweest waren. Dat vond men een meerwaarde en kwaliteit van die werkwijze, dus in wijk X waren we eigenlijk tevreden over hoe het liep en waren de initiatiefnemers over het algemeen tevreden met hoe het liep.” Wijkmanager X

“Ik krijg mijn geld gewoon, maar ik mis dan wel het gevoel dat je... Het klinkt gek. Aan de ene kant vind ik het fijn dat ik het geld krijg, maar aan de andere kant mis je toch iets dat je er iets voor moet doen of dat je een reactie krijgt.” Initiatiefnemer klein initiatief

5.1

Positieve ervaringen met de oude regeling

Via deze vergaderingen bouwden wijkraadsleden bovendien een netwerk op in hun wijk. In de hui-

Verschillende respondenten zijn van mening dat

dige regeling is dit voor hen veel moeilijker ge-

de oude regeling bewonersinitiatieven ‘beter’ was

worden:

dan de huidige regeling. Een aantal van hen wil het liefst dat de gemeente weer ‘teruggaat’ naar de oude situatie en benoemt positieve aspecten. Verschillende wijkmanagers, wijkraadsleden en

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

23

“Ik heb nu veel meer moeite om dat netwerk op te bouwen. Ik merkte echt de connectie met de bewoners via de initiatieven, was een hele dimensie en een laag die heel erg hielp. En die hebben nieuwe wijkraadsleden niet meer.” Wijkraadslid X

5.2

Negatieve ervaringen met de oude regeling

“Wat ik wel zag is dat, ook bij de andere initiatieven, één persoon altijd redelijk dominant was bij van waar gaat het geld dan naartoe? Dus als hij vond dat het een goed idee was, dan ging de rest daar wel in mee. En als hij vond dat het een slecht idee was, ging de rest, of niet allemaal, maar wel de meerderheid, daar ook vaak in mee.“ Wijkmanager X Respondenten hebben verschillende ervaringen

Door verschillende respondenten worden ook ne-

als het gaat om bovenstaande incidenten. Sommi-

gatieve aspecten van de oude regeling benoemd.

gen hebben nooit te maken gehad met incidenten,

Het meest benoemde negatieve aspect gaat over

anderen benoemen dat het slechts ging om ‘inci-

de incidenten die hebben plaatsgevonden tijdens

denten’ en vinden dat er niet te veel gewicht aan

vergaderingen van de voormalige gebiedscom-

moet worden gehangen, en weer anderen zagen

missies. Sommige respondenten zijn van mening

de incidenten als een ‘structureel’ probleem:

dat initiatiefnemers hier soms te ‘hard’ werden

“Structureel was dat ook, het was constant, iedere keer was het weer raak. Dus het was niet eenmalig, als het eenmalig is, kun je nog denken oké, het ligt misschien ook een beetje aan die aanvraag of het verzoek wat ingediend is. Maar als het structureel is, heb je het echt over de misdragingen van deze gebiedsleden.” Wijknetwerker X

aangepakt en veel kritiek kregen van de gebiedscommissieleden:

“Mijn ervaring is, ik heb inderdaad de oude regeling rondom kleine bewonersinitiatieven ook meegemaakt. Ik vond die echt een ramp. Als ik kijk naar de gebiedscommissie, met alle respect hè, maar als ik kijk hoe daar sommige aanvragers echt werden afgebrand. Ik schaamde me echt heel diep. Dus ik ben blij, met alle respect, ik ben blij dat dat veranderd is en dat we inderdaad nu over zijn gegaan naar de nieuwe regeling [de subsidieregeling bewonersinitiatieven 2022].”

Ook benoemen verschillende respondenten dat er destijds maatregelen zijn bedacht om de problemen met de incidenten in gebiedscommissies op te lossen. Dit werd bijvoorbeeld gedaan door initi-

Wijknetwerker X

atiefnemers voor te bereiden op de vragen die zij

“Als jij een heel goed idee hebt, maar je Nederlands is niet zo goed, dan werd je gewoon weggeveegd. Dus ik begrijp dat men dat weg wou halen.”

deze maatregelen werd ‘geprobeerd’ om inciden-

Wijkraadslid X

biedscommissie dominant was en hierdoor veel

“Het dreigde ook die kant op te gaan, en toen hebben wij eigenlijk gezegd van, als je vragen hebt, prima. Maar je moet ze van tevoren gewoon indienen. Zodat wij, maar ook de aanvragers zich daarop konden voorbereiden. Toen heb ik ook met de voorzitter afgesproken, als ze dan tijdens de vergadering met andere vragen komen, nee sorry, voor maandag twaalf uur, woensdag was de vergadering, je vragen indienen. Want dan kan je ook zo’n aanvrager een beetje voorbereiden wat er op hem of haar afkomt. Want dat was, dat leek ook bijna een tribunaal te worden, dat mensen dachten van, ik dien maar niks meer in want ik kan niet al die vragen beantwoorden.”

invloed had op de vraag welke initiatieven wel of

Wijkmanager X

“Daar ter plaatse voor een tribunaal dat vindt niemand leuk en insprekers hebben al moeite om die enorme drempel te nemen. Als je dan ook nog een keertje om geld moet vragen. Ik heb mensen zien trillen omdat ze nerveus waren en dan zaten ze met een briefje, moesten ze voorlezen, dat lukte niet eens. Dus dan zeg ik zelf van je moet wel menselijk omgaan met de mensen.” Wijkraadslid X Ook kwam het voor dat één persoon in de ge-

zouden krijgen van de gebiedscommissie. Door ten te voorkomen:

geen subsidie krijgen:

24

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

“Wat bij ons heel erg goed ging, was het contact met de wijknetwerker, die bereidde heel goed voor, hij gaf een goed advies, wij namen als wijkraad konden wij dan zelf nog daarvan afwijken of we zeiden van, dit en dit klopt niet, laten we nog even in gesprek met de initiatiefnemer of wijknetwerker, ga jij nog een keertje terug naar de initiatiefnemer om dat en dat te vragen. Dus dan is dat veel veiliger, veel betrouwbaarder en vervolgens werkt dat ook veel beter.” Wijkraadslid X Door initiatiefnemers worden ook een aantal andere negatieve ervaringen benoemd. Zo wordt benoemd dat de voormalige gebiedscommissie soms onvoldoende kennis had om goed te kunnen beslissen over initiatieven:

“Aan de andere kant merkte ik bij onze gebiedscommissie dat er vaak kennis ontbrak bij de mensen die moesten beslissen. Je mocht vaak niet meer inspreken, dat was bij ons het geval. Tussen gebiedscommissieleden werden allemaal dingen besproken die eigenlijk helemaal niet klopten, maar als

Evaluatie regeling bewonersinitiatieven 2022

initiatiefnemer had je niet de mogelijkheid om daarop te reageren.“ Initiatiefnemer groot initiatief Een ander negatief punt dat door een initiatiefnemer wordt benoemd is dat gebiedscommissies in sommige wijken geneigd waren om een bepaalde groep burgers in hun wijk te bevoordelen of te benadelen. Deze ervaring werd door de meeste initiatiefnemers echter niet herkend: