[23bb002338] Bijlage 1 behorende bij 23bb002057 - Gebiedsvisie Alexanderknoop

Gebiedsvisie Alexanderknoop

Daarnaast kiezen we er ook voor om juist de alternatieven te versterken. De hoofdlijn van de bijbehorende mobiliteitsstrategie bestaat uit de volgende pijlers: •

•

• •

Investeren in een structuur met kwalitatief hoogwaardige fietspaden/ stallingen en het zo verbinden van de Alexanderknoop met de omliggende wijken; Invoering van parkeren op afstand op termijn, waar mogelijk, in de woongebieden in combinatie met een aantal buurt- en wijkhubs op strategische plekken in het gebied; Het inpassen van infrastructuur voor auto én fiets in een buitenruimte met verblijfskwaliteit. Flankerend beleid: deelmobiliteit, MaaS, etc. Rekening houden met de toename van elektrisch rijden. Er worden voldoende laadpunten en bijbehorende energie-infrastructuur georganiseerd. In zowel publieke als private ruimte.

Daar waar in deze visie gesproken wordt over wijkhubs wordt gedoeld op een voorziening waar grootschalige deelmobiliteit aan bewoners en bezoekers wordt aangeboden, en vaak ook OV. Daarnaast is de wijkhub een plek waar bewoners en bezoekers hun privé-auto kunnen parkeren en laden. In een ander verband bedoelen we in Rotterdam met ‘wijkhub’ ook wel een plek waar medewerkers van de gemeente werken en die fungeert als ontmoetingsplek waar bewoners eenvoudig terecht kunnen met vragen, zorgen of ideeën. In deze visie wordt dus alleen gesproken over wijkhubs in het kader van mobiliteit. Anders parkeren Naast inrichting van de infrastructuur zetten we ook in op het parkeerbeleid. In het hele gebied wordt – gelijdelijk en waar mogelijk – ingezet op parkeren op afstand. Het accent verschuift met de tijd van straatparkeren naar hubs en OV- knooppunt hubs op strategische plekken in het gebied. De toekomstige parkeervraag (uitgaande

38

van normen gebied C en de maximale inzet op OV, deelauto’s, MaaS en fiets (i.p.v. korting) bedraagt ca. 11.500 parkeerplaatsen en na toepassen correctie voor dubbelgebruik komt dit op 9.100 parkeerplaatsen. Dit betekent dat waarschijnlijk op de lange termijn geen extra parkeerplaatsen nodig zijn om de parkeerbehoefte op te vangen, door veranderend mobiliteit gebruik. Op korte termijn neemt het aantal nog wel toe, o.a. door het huidige parkeerbeleid bij nieuwbouw toevoegingen (werk, woningen, etc.). Om de gewenste landschappelijke kwaliteit toe te kunnen voegen, willen we wel gefaseerd het straat parkeren gedeeltelijk ontlasten door – waar mogelijk – parkeren in wijkhubs mogelijk te maken. Dit zal gefaseerd moeten gebeuren in combinatie met het ontwikkeltempo en strategie en met oog voor doelgroepen die afhankelijk zijn van parkeren in de nabijheid van hun woon- of werkplek.

Verplaatsingen Alexander; relatief veel korte afstanden met de auto

39

Van vicieuze cirkel naar virueuze cirkel.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

3.4

Van Knoop naar Plaats

met zes V’s

Zes leidende principes helpen om van de functionele, maar vrij zielloze Alexanderknoop, een levendige en groene Alexanderknoop te maken.

1 Verblijven Een netwerk van pleintjes rond het station nodigt uit tot stedelijk verblijf. Het cultuurpark Semiramistuin vormt hier een rustige tegenhanger van. Zo krijgt elk deelgebied zijn eigen verblijfsplek met identiteit. Deze verblijfsplekken zijn voornamelijk gericht op voetgangers en ontmoetingen in en aan de openbare ruimte.

2

+++

Gebiedsvisie Alexanderknoop

Verdichten Verdichten dient als middel om te mengen, vergroenen en verduurzamen. Door woningen toe te voegen in het centrum en aan de Alexanderlaan krijgen wijken een gezicht naar buiten en wordt tegelijkertijd de openbare ruimte geactiveerd. De hoogste dichtheid zal ontstaan rond het station, in het hart van Oost.

40

3 Vermengen Zet in op een maximale functiemix in het stadshart en rond het station. Met meer wonen en verschillende mixen van functies. Waarmee er per deelgebied een gebalanceerde mix met eigen ‘profiel’ kan ontstaan. Hieronder ook een diversiteit aan werkgelegenheid; van denken tot doen.

4 Vergroenen De Alexanderplaats wordt met een fijmazig en groen netwerk van singels en lanen verbonden met de rest van de Alexanderpolder en de omliggende landschappen waaronder de Rotte en Hollandse IJssel. Zo worden missende schakels hersteld in de landschappelijke structuur van Oost. Buiten is overal dichtbij! Het leidt ook tot minder verharding en groen met meer kwalitatief rondom, op en aan de bebouwing.

41

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5 Verfijnen Door het toevoegen van langzaam verkeersroutes ontstaat een meer fijnmazig netwerk in het gebied. Doorgaande wegen worden beter oversteekbaar en smeden aangrenzende kwadranten of wijken samen tot één hart van Oost.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

42

6 Wonen, werken en ontspannen in Alexander

Bestaande bebouwing is onderdeel van het raamwerk en kan op eigen tempo meetransformeren

Water en groen krijgt de ruimte

Verduurzamen Ten slotte vormt verduurzamen het overkoepelende principe dat als een rode draad de vijf thema’s verbindt. Een duurzaam stuk stad is vitaal, heeft meer dan één functie, er wordt gewoond en gewerkt, het heeft een aangenaam en sociaal veilig klimaat op straat, is klimaatbestendig, is prettig voor wandelaars en fietsers en legt de verbinding met bestaande kwaliteiten in de omgeving.

6 Fijnmazig toegankelijk voor voetgangers en fietsers

1

2

3

4

5

Semiramistuin voor evenementen en klein schalige ontspanning, gericht op de omliggende buurten Ruimte voor jong en oud, nieuwe en bestaande Oosterlingen 43

Gebiedsvisie Alexanderknoop

3.5 Hedendaagse tuinstad

Centrum van de Tuinstad De Alexanderknoop als hart van Oost heeft alles in zich om een hedendaags centrum voor de tuinstad te worden. Het Centrum is fijnmazig, fiets- en voetganger vriendelijk, divers, in hoge dichtheid, met alle vormen van vervoer toegankelijk en er is altijd iets te beleven. En heeft de kernkwaliteiten van de Tuinstad in zich door de royale maat van de openbare ruimte, waarin groen en blauw van stoep tot dak een prominente rol spelen, zodat het 21e eeuwse stedelijk van de tuinstad ook klimaatbestendig is.

2. Centrum van de Tuinstad

Gebiedsvisie Alexanderknoop

44

Ruimtelijke principes voor de hedendaagse tuinstad blauw en groen

gelaagde architectuur

multimodaal bereikbaar

met ruimte voor ontmoeting

Water en vegetatie hebben een prominente rol in de openbare ruimte in een van Rotterdams laagste gelegen gebieden. Water wordt in een verbonden watersysteem opgevangen, vastgehouden en vertraagd afgevoerd. De straten en pleinen bieden ruimte aan een veranderend klimaat. Meer groen en bomen zorgen voor koelte, schaduw en een prettig straatklimaat. Een robuust netwerk van groene plekken en gebiedseigen diverse beplanting versterkt de biodiversiteit van de polder. We gaan binnen het plangebied voor ten minste een kwart onverhard.

Gebouwen hebben een opbouw van een herkenbare en gedetailleerde stedelijke of Rotterdamse laag, daarboven - als het meerwaarde oplevert - hoogte accenten, zonder kroon. Hoofdentrees bevinden zich niet op de kopse kanten, maar steeds centraal. Overige entrees zijn frequent en verlevendigen de plint. Er is een gelaagde toepassing van begroeiing, van straat tot dak. Kopse kant van bouwblokken zijn steeds een verbijzondering. Glas is altijd ondergeschikt als gevelmateriaal. Hoogteaccenten maken een kenmerkend silhouet.

De bereikbaarheid van Alexander is goed, de balans tussen de diverse modaliteiten kan sterker. De voetganger en fietser krijgen een sterke positie in de bereikbaarheid. Het station is optimaal bereikbaar op de fiets uit alle windrichtingen. De autobereikbaarheid blijft een sterk punt van de Alexanderknoop. Belangrijke publieke trekkers worden zorgvuldig gepositioneerd op langere zichtlijnen. Hoofdfiets- en wandelroutes worden begeleid door robuuste groen-blauwe structuren.

De straat en de aangrenzende bebouwing worden optimaal ontworpen als een plek om te ontmoeten en te verblijven. De verschillende soorten verblijfsplekken op wijkniveau zijn op een vanzelfsprekende manier met elkaar verbonden, begeleid door groene structuren en bebouwing. Bebouwing is rijk in detail in de plint om een optimale interactie tussen binnen en buiten mogelijk te maken. De overgangszone tussen plint en openbare ruimte wordt zorgvuldig vormgegeven passend bij de functie van het gebouw.

45

Gebiedsvisie Alexanderknoop

04 Gebiedsvisie Alexanderknoop

46

Raamwerk voor vernieuwing Wat is daarvoor nodig?

Een (ruimtelijk) raamwerk helpt om, met de zes V’s in de hand, de ontwikkeling van de Alexanderknoop op hoofdlijnen te sturen. Het biedt houvast aan gemeente, eigenaren en investeerders. Samen met het wervende toekomstbeeld biedt het ook perspectief om stap voor stap te werken aan de transformatie van het huidige functionele soms desolate gebied naar een fietsvriendelijk klimaatbestendig levendig stadshart.

47

Gebiedsvisie Alexanderknoop

4.1

Raamwerk voor ontwikkeling Het raamwerk voor ontwikkeling definieert deelgebieden en legt accenten zonder dat daar al een uitgewerkt masterplan voor is. Het schept de kaders voor toekomstige ontwikkelingen en verbeeldt de hoofdstructuur voor landschap, mobiliteit, ruimte en programma. Binnen het raamwerk zijn er verschillende deelgebieden, elk met een eigen identiteit, functiemix, ontwikkeltempo en ruimtelijke expressie. Het is goed om te benadrukken dat deze gebiedsvisie geen concreet voorstel doet voor de herontwikkeling van het volkstuinencomplex tussen A20 en spoor, ten westen van de Alexanderlaan. Wel toont dit raamwerk noodzakelijke verbindingen en een mogelijke invulling van het gebied als dit gebied in de toekomst tot ontwikkeling wordt gebracht.

Legenda ontwikkelvelden bestaande bebouwing groene hoofdstructuur programmatische hoofdstructuur 1 2 3 4 5 6

Alexanderplaats Alexanderlaan Alexanderplein Hoofdweg Semiramissingel Semiramistuin

1

3

5 4 2 6

49

4.2 Ruimtelijke hoofdstructuur

Fijnmazig netwerk

Het gebied rondom station Alexander is versnipperd en mist samenhang. Dat komt mede doordat regionale functies en lokale bestemmingen gescheiden van elkaar een plek hebben in het gebied, hierdoor is de uitwisseling tussen werkenden, bewoners en bezoekers minimaal. Door meer menging te laten plaatsvinden tussen wonen en werken, maken en denken ontstaat een divers en verbonden netwerk van lokale en regionale functies die elkaar versterken en met elkaar zorgen voor een divers en levendig gebied waar iedereen welkom is. Naast functionele menging zullen hiervoor ook enkele fysieke verbindingen gerealiseerd moeten worden. Bijvoorbeeld onder het spoor en de snelweg, waardoor ook buurtbestemmingen op een prettige manier te bereiken zijn voor voetgangers en fietsers.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

50

van...

...naar

Legenda frequente routes bewoners frequente routes werkenden frequente routes bezoekers

51

Gebiedsvisie Alexanderknoop

4.2 Ruimtelijke hoofdstructuur

Fietsers & voetgangers Fietsers en voetgangers krijgen in de toekomst naast de auto de ruimte in en rondom de Alexanderknoop. Naast een goede fietsverbinding op de Alexanderlaan komen er meerdere alternatieve routes om te bewegen van de wijken ten noorden van de A20 naar buurten ten zuiden daarvan, zonder het stadshart te hoeven doorkruisen. Als onderdeel van de mobiliteitsstrategie wordt de fietsstructuur versterkt met kwalitatief hoogwaardige fietspaden (vrijliggend of als fietsstraten) door het centrum van het gebied van en naar omliggende wijken. Noord-zuid routes voor fietsers en voetgangers via nieuwe onderdoorgangen onder het spoor en de A20 versterken de fietstoegankelijkheid. Bij het station is uit elke windrichting steeds een fietsenstalling te vinden nabij de hoofdroutes en stationsentree. Zo wordt vermeden dat fietsers onnodig het metrospoor hoeven kruisen. Op termijn dragen extra opgangen naar het station aan de westzijde van de Alexanderlaan daar ook aan bij.

Voor de hoofdstructuren betekent dit het volgende: • Alexanderlaan en Hoofdweg worden makkelijker oversteekbaar en voorzien van brede fietspaden; • De Semiramissingel wordt ingericht voor fietsers en voetgangers en verbindt op de schaal van Oost de diverse buurten met elkaar; • De Kleine Beer wordt ingericht voor fietsers en voetgangers, dit sluit goed aan bij de bestaande en toekomstige plintfuncties en biedt een goede route naar de 2e stationsentree Deze maatregelen worden gecombineerd met een goede autobereikbaarheid van het gebied.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

52

van...

...naar

Legenda hoofdfietsroute sub-fietsroute lokale fietsroute shared space mogelijke fietsroute stations fietsenstalling mogelijke fietsenstalling

53

Gebiedsvisie Alexanderknoop

4.2 Ruimtelijke hoofdstructuur

Openbaar vervoer

Alexander is een belangrijk OV-knooppunt van Rotterdam. Metro, trein en bus komen hier samen uit diverse windrichtingen. De metro wordt door de hoge frequentie en ligging op maaiveld vaak als een barrière ervaren. De configuratie van de bushaltes is hierop afgesteld. Bussen rijden daardoor dwars door het centrumgebied om de metro zo min mogelijk te hoeven kruisen. Dit is in conflict met ambities voor een verkeersluw verblijfsgebied in het centrumgebied.

Door de diverse modaliteiten te clusteren op de Alexanderlaan ontstaat een compacte OV-knoop, die goed herkenbaar is in de grotere structuur van Rotterdam-Oost. Het stationsgebouw krijgt een adres aan de Alexanderlaan en biedt de mogelijkheid om de metro op +1 over te steken via het stationsgebouw. De 2e stationsentree ter hoogte van de G.H. Betzweg takt direct aan op de Kleine en Grote Beer en de fietsroutes langs de Semiramissingel. Voor bussen is het wenselijk om op de doorgaande lijnen zo min mogelijk te kruisen met het metrotracé. Nader ontwerp en onderzoek in samenwerking met RET en MRDH moet uitwijzen op welke manier de bussen kunnen worden ingepast zodat ze als OV-lijn optimaal presteren het voetgangersgebied zo min mogelijk kruisen.

In het kader van lopende onderzoeken rondom het A-tot-Z tracé (van Alexander tot Zuidplein) wordt er in het raamwerk rekening gehouden met een ruimtereservering voor een toekomstig in te passen HOV verbinding (boven- of ondergronds) in het gebied ten westen van de Alexanderlaan. Er wordt rekening gehouden met een ruimtereservering in het Hoofdweg-profiel: 1. In het profiel van de Hoofdweg is het goed mogelijk om een toekomstig tracé in te passen. 2. Een alternatief tracé loopt over de Koperstraat waar het mogelijk is om ruimte te maken door te schuiven met uitgiftegrenzen richting de Hoofdweg.

2

1

Een mogelijke denkrichting hierbij is dat bushaltes in oostelijke en westelijke richting van elkaar gescheiden moeten worden. In dat geval zijn er nog voldoende denkrichtingen mogelijk om bijvoorbeeld bussen naar het westen te clusteren rondom de stationsentree Alexanderlaan. De bussen van en naar het oosten kunnen mogelijk een halteplek krijgen nabij de oostentree ten noorden van het spoor. Hier wordt ook een OV-knooppunt hub voorzien.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

54

van...

...naar

Legenda ingang van het station metro route metrohalte busroute bushalte mogelijke alternatief busroute oostzijde mogelijk alternatief bushalte oostzijde mogelijk A-tot-Z HOV-tracé

55

Gebiedsvisie Alexanderknoop

4.2 Ruimtelijke hoofdstructuur

Automobiliteit

Om de ambities van een stadscentrum waar te kunnen maken worden er goede alternatieven voor de auto aan het gebied toegevoegd. Praktisch betekent dit dat straten kunnen worden heringericht tot plekken die meer ontworpen zijn vanuit het perspectief van de voetganger en fietser. De verandering is groot en komt met name tot uiting in de grote ruimtelijke hoofdstructuren: • De Grote Beer blijft toegankelijk voor auto’s en bussen. Het accent verschuift met de tijd van straatparkeren naar parkeren in wijkhubs per deelgebied waardoor de kwaliteitsbeleving van de openbare ruimte kan verbeteren; • De locaties voor buurt-/wijkhubs (zie schema hiernaast) zijn indicatief, en gaan uit van hergebruik van bestaande voorzieningen, in sommige gevallen als tijdelijke oplossing. Nieuwe ontwikkelingen moeten de eigen ‘parkeer broek’ ophouden, bij voor keur door een collectieve oplossing die meerdere ontwikkelingen faciliteert; • Toekomstige studies moeten uitwijzen hoe de parkeerbehoefte zich ontwikkelt en of dit in lijn is met de huidige prognoses die aangeven dat op lange termijn het aantal parkeerplaatsen in absolute zin niet hoeft toe te nemen om aan de behoefte te voldoen. Op korte termijn neemt het aantal nog wel toe, door het huidige parkeerbeleid; • Naast deze en eerdergenoemde ingrepen is het nodig om een flankerend beleid te voeren met bijvoorbeeld deelmobiliteit en MaaS.

Op lange termijn wordt voor de Prins Alexanderlaan en Hoofdweg verkend of de oversteekbaarheid is te verbeteren, rekening houdend met de vervoerswaarde op dat moment, zodat de barrièrewerking afneemt.

Diverse modaliteiten naast elkaar nemen veel ruimte in beslag. Het groen vult de gaten, maar heeft niet echt een functie.

Door te clusteren ontstaat er ook meer ruimte voor betekenisvol groen en ruimte voor verblijf. Referentie: het vernieuwde Hofplein

Gebiedsvisie Alexanderknoop

56

van...

...naar

Legenda hoofdontsluiting 50km/u subwegen straten 30km/uur rijnbaan mogelijke straten wijkhub mogelijke wijkhub privé parkeren kiss&ride

57

Gebiedsvisie Alexanderknoop

4.2 Ruimtelijke hoofdstructuur

Groenblauw

Groenblauwe netwerken zijn de in huidige situatie onderbroken in en rondom de Alexanderknoop. Het herkenbare polderlandschap is in het centrumgebied niet goed terug te zien. Rondom de Alexanderknoop is het de ambitie om de landschappelijke structuren zichtbaar te maken en te versterken. Watergangen krijgen brede groene en ecologische oevers begeleidt met volwassen en diverse gebiedseigen beplanting. Op die manier ontstaat een robuust groen raamwerk dat past bij het landschappelijke karakter van de Alexanderpolder. Er is te veel verharding in de Alexanderknoop. De ambitie is om die substantieel te verminderen. Op deze manier komt er meer ruimte voor groen en water. Dit nieuwe groenblauwe netwerk verbetert de verblijfskwaliteit op straat voor bewoners en bezoekers in het centrumgebied, maar ook in heel Oost. Het verminderen van verharding draagt bij aan een klimaatbestendig gebied met meer ruimte voor biodiversiteit, schaduw, koelte en een prettig straatklimaat. Met het groenblauwe netwerk wordt het bestaande landschappelijke netwerk versterkt en de ‘missing links’ in heel Oost hersteld. Hierdoor zijn de omliggende landschappen, een unieke kwaliteit van de oostflank van Rotterdam, zoals; de Rotte en Rottemeren, Hollandsche IJssel of de Kralingse Plas beter verbonden met de Alexanderknoop en gevoelsmatig dichterbij.

Verharding is dominant, groenblauwe structuren zijn onderbroken, het water is ingepast in betonnen bakken en wordt niet begeleidt door groen. In de huidige situatie is ruim 70% van de ruimte verhard.

Grotere groen-blauwstructuren zijn fijne verblijfsplekken in de stad. Heemraadsingel, Rotterdam-West

Gebiedsvisie Alexanderknoop

58

van...

...naar

59

Gebiedsvisie Alexanderknoop

4.2 Ruimtelijke hoofdstructuur

Groenblauw Overzicht huidige peilgebieden

-6.20 NAP

-6.70 NAP -6.40 NAP

-6.53 NAP

-6.20 NAP

-7.00 NAP

Legenda

-6.35 NAP

A

-7.00 NAP B

-5.50 NAP

C

Deelgebied Lage Land, Prinseland, s’Gravenland Deelgebied Oosterflank, Capelle, Zevenkamp, Dorrestijn/Nieuwekerk Deelgebied Ommord Grens deelgebied

-5.20 NAP

Peil oppervlaktewater Grootschalige groenblauwe structuren

Het gebied rondom Alexander kent grofweg drie peilgebieden. Het laagste gedeelte (deelgebied A) ligt aan de westkant van de Prins Alexanderlaan. Deelgebied B is het hoogste peilgebied en deelgebied C ligt daar tussenin. In de zomer is het gewenst om de Rotte soms te

Gebiedsvisie Alexanderknoop

voeden met water via deelgebied B en C, bijvoorbeeld voor vismigratie. Het openen van de directe verbinding onder de snelweg biedt mogelijkheden. Tussen deelgebied A en B is geen verbinding gewenst. Het heeft geen meerwaarde voor het watersysteem of de waterkwaliteit.

60

Overzicht huidige waterafvoer

-6.53 NAP

-7.00 NAP

Legenda A

-6.35 NAP

B

C

Deelgebied Lage Land, Prinseland, s’Gravenland Deelgebied Oosterflank, Capelle, Zevenkamp, Dorrestijn/Nieuwekerk Deelgebied Ommord Peil oppervlaktewater Afvoerrichting water Gemaal Inlaat/afvoer van/naar hoofdwatergangen

Voor de drie peilgebieden is afvoer van water in bovenstaande kaart in beeld gebracht. Peilgebied A wordt ingelaten via de Ringvaart en de Rotte. Het water wordt via een gemaal naar deelgebied B gepompt en vervolgens via de Ringvaart gevoed. Deelgebied C functioneert

61

afzonderlijk met een aan- en afvoer via de Rotte. Kansen die het watersysteem en de afvoerrichting bieden zijn; meer groene oevers voor een betere waterkwaliteit, beperken van het aantal duikers en zo veel mogelijk water vasthouden.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

4.2 Ruimtelijke hoofdstructuur

Wijken

In het stadshart van de Alexanderknoop krijgen de omliggende wijken elk een representatie aan de hoofdstructuren. Waar de buurten rondom station Alexander zich nu nog vooral afkeren van het stadshart is het de ambitie om dit om te keren. De lange lijnen van Alexanderlaan en Hoofdweg zijn nog vooral barrières en vormen een harde begrenzing van de omliggende wijken. Door langs deze structuren nieuwbouw te ontwikkelen en deze goed aan te laten sluiten op de achterliggende buurten, worden deze buurten onderdeel van een continu groenstedelijk weefsel dat heel Oost aaneensmeedt. Het versterkt ook de relatie van deze wijken met het Stadshart Alexanderknoop. Met name de woonwijken ten zuiden van de Hoofdweg zijn erg naar binnen gekeerd door hun stedenbouwkundige opzet. De profielen van de Alexanderlaan en Hoofdweg daarentegen zijn ruim en bieden de mogelijkheid woningen toe te voegen zonder bestaande woningen te hoeven slopen. Daardoor verandert het beeld van een aanzicht van schuttingen naar een stadse boulevard met woningen. Ook de werkgebieden zijn nu nog naar binnen gekeerd en kunnen op een zelfde soort werkwijze gerepresenteerd worden langs de lange lijnen.

Alexanderlaan is nu is een scheiding tussen buurten die weinig met elkaar gemeen hebben

De barrière werking van de lange lijnen wordt sterk gereduceerd wanneer ze zowel in de lengte richting als in de dwarsrichting divers, levendig en een menselijke schaal hebben door gebouwen goed te adresseren en in beide richtingen een fijnmazig weefsel voor langzaam verkeer kennen.

Door een nieuwe rij bebouwing toe te voegen kunnen de wijken zich representeren aan de laan. Boezemlaan, Nieuw-Crooswijk

Gebiedsvisie Alexanderknoop

62

Ommoord

van...

Koperstraatgebied

Lage Land Oosterflank

Legenda naar binnen gekeerde wijken

...naar Ommoord

Koperstraatgebied

Lage Land Oosterflank Legenda representatie Koperstraatgebied representatie Lage Land representatie Oosterflank ruimtelijke hoofdstructuur Alexanderknoop

63

Gebiedsvisie Alexanderknoop

4.2 Ruimtelijke hoofdstructuur

Sferen van Rust, Reuring of Ruis Door de wijken op een fijnmazige manier beter te laten aanhaken op stadshart Alexanderknoop ontstaat een raamwerk van plekken van reuring, rust en ruis. Reuring plekken zijn plekken waar veel mensen samenkomen en altijd wel iets te beleven is. Bijvoorbeeld rondom het station en de locatie van het stadsproject. Op plekken van rust wordt gewoond en is er ruimte voor kantoorwerk, kliimaatadaptatie en natuur. Ruis plekken zijn typisch plekken waar er meer lawaai gemaakt kan worden, zoals werkplaatsen of bijzondere woonvormen zoals atelierwoningen of een bedrijf aan huis. In de huidige situatie zijn vooral veel ruisplekken, waardoor de verblijfskwaliteit op straat als laag wordt ervaren. Wanneer op strategische plekken een andere inrichting van de straat en ander type functies wordt toegevoegd zal er een meer gebalanceerd raamwerk van plekken ontstaan die ook onderling beter met elkaar verbonden zijn.

Alexanderlaan is nu een typische Ruis plek

Plekken van rust, reuring en ruis bevinden zich niet alleen op buurt niveau, maar ook op stadsniveau of het niveau van het gebouw of zelfs tot in de woning.

En wordt als Alexanderplaats een plek ven Reuring

Gebiedsvisie Alexanderknoop

64

van...

...naar Er zijn plekken van Rust, Reuring en Ruis en gradienten daartussen. Reuring: hoogste functiedichtheid, meeste mensen op straat, actieve plint, kleine korrel, meest

Gradient

levendig Rust: breed aanbod van vooral wonen of functies die dat ondersteunen, ruimte voor klimaat en recreatie, basis voorzieningen. Rustig en veilig. Ruis: ruimte voor (maak)werk en hoog tolerantieniveau wat betreft overlast, aantrekkelijk en stedelijk

65

Gebiedsvisie Alexanderknoop

4.2 Ruimtelijke hoofdstructuur

Externe Veiligheid

Wat is er aan de hand? In het plangebied zijn drie bronnen die een significante rol spelen bij de Externe Veiligheid (EV) in het gebied. Dat zijn (1) gevaarlijke stoffen die worden vervoerd over het spoor, (2) gevaarlijke stoffen die worden vervoerd over de A20 en (3) een hogedruk gasleiding die van de Uniper energiecentrale naar een verdeelstation aan de Koperstraat loopt. Van daaruit wordt het gas onder lagere druk verdeeld in de omliggende wijken. Bij externe veiligheid wordt zowel het plaatsgebonden risico als het groepsrisico onderzocht. • Het plaatsgebonden risico (PR) gaat over de kans dat één persoon komt te overlijden door een ongeval met gevaarlijke stoffen. Deze persoon bevindt zich onafgebroken en onbeschermd op één plaats. Het plaatsgebonden risico wordt uitgedrukt in een risicocontour op een kaart. Een belangrijke plaatsgebonden risicocontour is de PR10-6 contour, ofwel de kans van overlijden van één op de miljoen per jaar. Binnen deze contour zijn vanuit landelijke wet- en regelgeving geen (zeer) kwetsbare gebouwen (zoals een woning, kinderdagverblijf of ziekenhuis) en kwetsbare locaties (zoals locaties voor grote evenementen) toegestaan. In de context van Rotterdam Alexander blijft deze contour binnen het tracé van respectievelijk het spoor en de A20. Zie het kaartje hiernaast.

• Het groepsrisico gaat over de kans dat een groep mensen slachtoffer wordt van een ongeval. Voor het groepsrisico geldt een verantwoordingsplicht. Daarbij moet de hoogte van het groepsrisico vergeleken worden met een landelijke richtwaarde (ook wel oriëntatiewaarde genoemd) en moeten maatregelen afgewogen worden om het risico te verlagen naar een acceptabel niveau. Gemeente Rotterdam heeft eigen groepsrisicobeleid waarbij de hoogte van het groepsrisico gekoppeld is aan de zwaarte

Gebiedsvisie Alexanderknoop

van de verantwoordingsplicht en de noodzaak tot bestuurlijke betrokkenheid. Wat gaan we eraan doen? Er zijn een vijftal mogelijkheden hoe met EV in relatie tot de ontwikkelmogelijkheden om te gaan. Een combinatie van deze vijf mogelijkheden lijkt het meest optimaal. 1. Bronmaatregelen boven omgevingsmaatregelen: Als het mogelijk is om maatregelen te treffen aan de risicobron (zoals een buisleiding met gevaarlijke stoffen), heeft dat de voorkeur boven maatregelen in het effectgebied. Echter niet alle maatregelen vallen binnen de invloedsfeer van de gemeente Rotterdam. Een voorbeeld hiervan is het plan voor de Noordtak Betuwelijn waardoor er niet langer gevaarlijke stoffen over het spoor langs Alexander en tal van andere plekken binnen en buiten Rotterdam vervoerd hoeven worden. Hiermee wordt het risico structureel verlaagd. 2. Afstand tot risico’s vergroot de veiligheid: Om het effect van een risicobron te beperken, is het nodig om afstand van de bron te houden. Dit kan zowel horizontaal als verticaal zijn. Hierbij kan onder andere gedacht worden aan een barrière (zoals bijvoorbeeld een scherm of een sloot) in de omgeving die als afstand kan dienen tussen de risicobron en de risico-ontvanger(s). Het is dus breder dan de feitelijke afstand in meters. De meest ‘kwetsbare’ bestemmingen moeten op zo’n groot mogelijke afstand worden gepositioneerd.

De ‘minst kwetsbare’ bestemmingen kunnen dichterbij de risicobron worden gepositioneerd en functioneren als afscherming.

66

3. Bouwwerken bieden bescherming: Bouwwerken binnen een effectgebied dienen zowel bescherming te bieden aan de mensen die erin verblijven als aan de eventuele vitale functies of voorzieningen in het bouwwerk. Dit stelt bijvoorbeeld extra eisen aan de gevel zoals het toe te passen glas. 4. Bouwwerken en omgeving maken vluchten mogelijk: Veilig vluchten als een bouwwerk niet voldoende bescherming biedt, vraagt niet alleen om de juiste inrichting binnen een gebouw, maar ook buiten het

gebouw, in een wijk en in een gebied. Daarbij is het van belang om rekening te houden met kwetsbare groepen en dat er goede aansluiting is op de infrastructuur buiten de wijk of het gebied. 5. Effectieve hulpverlening: Als er sprake is van een incident, is het van belang dat de hulpdiensten effectief op kunnen treden. Dit vraagt om de juiste inrichting van een gebied (beschikbaarheid van middelen om effectief op te kunnen treden en een goede bereikbaarheid) en om informatie over risicobronnen en risico-ontvangers.

basisnet spoor brandaandachtsgebieden stationaire brandaandachtsgebieden buisleidingen invloedsgebied groeprisico PR10-6 contour

explosieaandachtsgebieden stationaire bronnen explosieaandachtsgebieden basisnetroutes EV Plaatsgebonden risico Geen kwetsbare functies binnen straal [landelijke objectieve eis]

EV Hogedruk gasleiding Uitfaseren? Ontwikkelt woningbou aanpassen

Gevaarlijke stoffen A2 & spoor

Groepsrisico Aandachtsgebied met gemeentelijke voorwaarden obv BBL Lokale afweging door Raad

25-30m af

Geen kwet functies op rij: sandwic

Elke bron heeft een eigen plaatsgebonden risico en heeft

Gasleiding, A20 en het spoor zijn van invloed op de externe

een invloed op het groepsrisico

veiligheidsituatie. Geen kwetsbare functies op eerste rij: sandwich

67

Gebiedsvisie Alexanderknoop

4.2 Ruimtelijke hoofdstructuur

Externe Veiligheid

Voorstelbare maatregelen spoor en A20 Naast bronmaatregelen kunnen de volgende maatregelen de externe veiligheid vergroten: • voldoende afstand (minimaal 30 meter vanaf spoor en snelweg); • sloot die als barrière fungeert bij (plas)brand (reeds aanwezig langs A20); • schermen (die naast plasbranden ook geluid kunnen reduceren); • maatregelen in en aan de nieuwe gebouwen (zie categorie 3 Bouwwerken bieden bescherming op de vorige pagina); • extra vluchtroutes door extra onderdoorgangen onder A20 en spoor te maken waardoor meer vluchtwegen in verschillende richtingen ontstaan (vooral voor zone tussen A20 en spoor). Dit vergroot bovendien de bereikbaarheid voor hulpdiensten; • bebouwing met minder-kwetsbare functies die kwetsbare functies daarachter beschermen (bijvoorbeeld kantoren of tertiair onderwijs). Voorstelbare maatregelen hogedruk gasleiding Het is duidelijk dat de hogedruk gasleiding een belangrijke functioneel-economische functie heeft. In deze gebiedsvisie nemen we evenwel de ruimte om de denken over de volgende maatregelen die op termijn genomen zouden kunnen worden: • “Van het gas af”: Gasleiding uit gebruik nemen na energietransitie. Er loopt al een traject om de wijken Lage Land en Prinsenland en de wijken ten oosten van de Prins-Alexanderlaan van Capelle van het aardgas af te halen; • “Druk verlagen”.

Op andere plekken in Rotterdam wordt de druk in bepaalde gasleidingen verlaagd. Ook zou er voor de gebiedsontwikkeling onderzocht kunnen worden of het verdeelstation voor de korte en middellange termijn verplaatst kan worden naar de

Gebiedsvisie Alexanderknoop

Uniper-locatie, waardoor de druk op de leiding in het ontwikkelingsgebied omlaag kan. Beide opties lijken de beperkingen voor ontwikkeling vanuit deze leiding op termijn tot een minimum te reduceren. Daarnaast dragen een aantal van de hierboven beschreven maatregelen voor spoor en A20 ook bij aan de externe veiligheid rond de hogedruk gasleiding. Voorstelbare maatregelen deelgebied Marten Meesweg Binnen de gebiedsvisie Alexanderknoop is het gebied rond de Marten Meesweg het meest kritiek. Voor dit gebied wordt een ‘sandwich’-concept geschetst waarbij op de eerste linie langs snelweg en spoor minder kwetsbare functies worden geplaatst zoals kantoren en tertiair onderwijs (mogelijk voorzien van extra maatregelen uit categorie “3 Bouwwerken bieden bescherming”). In het midden van het gebied tussen de minder kwetsbare functies kan dan wel gewoond worden. Deze woningbouw kan uiteraard pas gerealiseerd worden zodra de veiligheid geborgd is. In het concept wordt ook rekening gehouden met een relatief lagere bebouwing langs het spoor, zodat gevaar wel wordt buitengesloten, maar zonlicht tot op maaiveld van dit middengebied kan. De twee doorsnedes hiernaast tonen de huidige en wenselijke toekomstige situatie. Tijd Het lijkt ook zinvol de ontwikkelingen in de tijd te zien.

Er kan geleidelijk gewerkt worden aan het verkleinen van de externe veiligheidsrisico’s en hierop het ontwikkeltempo af te stemmen. Besluitvorming Op basis van de te treffen maatregelen om de externe veiligheid te vergroten krijgt het college en/of de gemeenteraad de vraag voorgelegd of de omvang van de ontwikkeling maatschappelijk acceptabel is ten opzichte van de risico’s. Dit vindt bij meer ontwikkelingen in

68

Rotterdam plaats, zoals rond Rotterdam Centraal. Maar voor het zo ver is zal in een volgende planvormingsfase eerst een MER (Milieu Effect Rapportage) gemaakt worden, waarbij ook verschillende varianten van maatregelen en de gebiedsontwikkeling worden onderzocht. Deze formulering is afgestemd met gemeente Rotterdam, Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond en DCMR. ruimte tussen spoor en snelweg wordt nog niet optimaal benut en ervaart vooral omgevingshinder

hoog gebouw

woningen

lager gebouwen aan de

met kantoorfunctie

in de geluidsvrije

zuidrand tbv daglicht en hoog

als geluidsscherm A20

omgeving

genoeg om geluid te weren

autoverkeer verplaatst richting A20

M.Meesweg - gedeelde ruimte

Doorsnede tpv Marten Meesweg - nu (boven) en in de toekomst (onder)

69

Gebiedsvisie Alexanderknoop

4.3

Mogelijke uitwerking 2040 Het raamwerk laat toe dat ontwikkelingen op eigen tempo plaatsvinden. Het is mogelijk dat sommige deelgebieden niet of pas heel laat tot ontwikkeling komen. Deze plankaart laat een mogelijke uitwerking zien wanneer ook verderop gelegen gebieden meedoen in de ontwikkeldynamiek van de Alexanderknoop.

Stationsplein met horeca Singel van Rotte tot IJssel

Maak-het! plek

Verblijfsplein op de zon

Cultuurhuis van Oost

Stadsstraat naar het station

Cultuur in de Semiramistuin

M

Anker verbinding tussen O-W en N-Z

Het Stadshart Alexanderknoop en de Semiramistuin maken samen het hart van de Oost. Hier komen verschillende schalen bij elkaar en kruisen de grote landschappelijke structuren van Oost met het fijnmazige netwerk van de Alexanderknoop, waardoor een collectie van goed verbonden stedelijke plekken ontstaat.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

70

Hart van Oost Stadshart Alexanderknoop

Alexanderplaats

Semiramistuin

71

Gebiedsvisie Alexanderknoop

05 Gebiedsvisie Alexanderknoop

72

Hart van Oost Hoe ziet het eruit?

Het centrumgebied van Alexanderplaats tot Semiramistuin ondergaat een grote verandering. Een collectie van verschillende plekken met specifieke programma’s zorgt voor een rijk en divers centrum, dat gedurende de dag levendig en aantrekkelijk is om te verblijven.

73

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.1 Hart van Oost

Stadshart Alexanderknoop In het stadscentrum komt alles samen, dat vraagt om meer precisie in uitwerking en verbeelding. Een mozaïek van plekken ontstaat waar hoofdstructuren elkaar tegenkomen. Er wordt gestreefd naar een zorgvuldige balans, samen maken deze plekken het mozaïek. Het groenste station van Nederland

Alexanderlaan van Rotte tot Ijssel

Hoofdweg van Gouda naar Kralingen

Poolsterplein lokaal hart

Semiramistuin kwaliteit

Landschappelijk en stedenbouwkundig zijn er 5 hoofdstructuren te herkennen die identiteit geven aan het centrumgebied. De continuïteit van de Hoofdweg en Alexanderlaan worden plaatselijk visueel onderbroken door het stationsgebied en de Semiramistuin. Hierdoor wordt de Alexanderknoop beleefbaar en zichtbaar in het grotere landschappelijke netwerk.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

74

75

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.2 Hart van Oost

Mozaïek van plekken

Ruimtelijke mozaïek van Alexanderplaats tot Semiramistuin, herstelt groenblauwe netwerken

Dwars door het stadshart wordt de regionale functie van de plek verbonden met de lokale identiteit van Rotterdam Alexander. Deze lifeline is een sequentie van openbare ruimtes met elk een eigen programma, functie en verblijfskwaliteit. Door deze op een vanzelfsprekende manier met elkaar te verbinden ontstaat er een

Gebiedsvisie Alexanderknoop

wisselwerking tussen lokaal en regionaal, tussen wonen en werken, denken en doen, maken en leren, cultuur en winkelen, stedelijk en landschappelijk. De mozaïek is onderdeel van een fijnmazig netwerk van openbare ruimte met een sterk landschappelijk component; de tuinstad.

76

Ontwerpprincipes voor het mozaïek Een groen station

De actieve Alexanderplaats in

voor Alexander

het hart van de Alexanderlaan (Parklane)

Verbeteren van de

Activeren van de openbare ruimte

Twee ankerpunten verbonden door

oversteekbaarheid van de

en verbinden van langzaam

een route van groene ruimtes

Hoofdweg (Parklane)

verkeersroutes

Een verbonden watersysteem

77

Fijnmazig netwerk van openbare

Grote Beer, een nieuwe groene route

ruimtes voor verschillende gebruikers

voor de voetganger en de fiets

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.3 Hart van Oost

Huidig

Voorstel

Cement van het mozaïek Gebouwensemble maakt een

Winkelcentrum binnenste-buiten keren

geluidsluw binnengebied mogelijk

zorgt ook voor fijn verblijf op straat

met hoge verblijfskwaliteit en ruimte voor klimaat

Om de kwaliteiten van het mozaïek ook daadwerkelijk te kunnen waarmaken is er een aantal concrete aanpassingen nodig aan het verkeerssysteem, waardoor de voetganger (weer) op de eerste plaats komt te staan. Het verkeer wordt zoveel mogelijk rond het centrum geleid en ook de bussen gaan niet langer dwars door het gebied. Het winkelcentrum keert zich naar buiten, waardoor de openbare ruimte de “place to be” wordt. Door aan de buitenkant van het winkelcentrum een schil van (min of meer tijdelijke) ontwikkelruimte te bieden voor een diverse mix van functies kan het winkelcentrum zich binnenste buiten keren en bijdragen aan de levendigheid en sociale veiligheid van de openbare ruimte.

Huidig

Voorstel

Het winkelcentrum binnenstebuiten keren zorgt ook voor fijn verblijf op straat.

Legenda fietsenstalling

winkels

onderwijs

horeca

kantoren

woningen

werkplaatsen

park

cultuurgebouw

Programmatisch mozaïek van verschillende plekken elk met een eigen karakter en functie

Gebiedsvisie Alexanderknoop

78

Huidig

Huidig

mede mogelijk.

HUB

Autoverkeer zo snel mogelijk afvangen vanaf Gebouwensemble maakt een de hoofdwegen, door zorgvuldige positionering geluidsluw binnengebied mogelijk van wijkhubs en hun entrees.

mede mogelijk.

Voorstel

in

zorgt ook voor fijn verblijf op straat

Voorstel

HUB

Huidig

Modaliteiten clusteren rond het station

maakt een voetgangervriendelijk gebied

maar niet meer dwars door het gebied

maakt een voetgangervriendelijk gebied

Modaliteiten clusteren rond het station

Winkelcentrum binnenste-buiten keren

Voetganger op 1! auto toegankelijkheid via inprikkers,



Voorstel  

 maakt Modaliteiten clusteren rond het station    Winkelcentrum binnenste-buiten keren een voetgangersvriendelijk gebied mede mogelijk.

zorgt ook voor fijn verblijf op straat 

met hoge verblijfskwaliteit en ruimte

 

voor klimaat

    

 Legenda

BUS P

Legenda

 hoofdontsluiting

bushalte

hoofdfietsroute

 subwegen

busroute

sub-fietsroute

 straten

mogelijke busroute

 mogelijke straten

wijkhub

  busstation zoeklocatie

mogelijke wijkhub

lokale fietsroute mogelijke shared space Huidig stations fietsenstalling

     
  

gebouwde (onder)doorgang

  mozaiek    centrumgebied     station Voorstel

metrohalte    

   

Niet alle modaliteiten zijn overal welkom. OV wordt geclusterd bij het station, in verblijfsgebieden neemt het aantal auto’s af

79

Fijnmazig netwerk voor voetgangers en fietsers verbindt het mozaïek met omliggende wijken

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.4 Hart van Oost

Groenblauwe strategieën De wateropgave voor Alexander bestaat uit de volgende speerpunten; • Water vertraagd afvoeren en de piekbelasting opvangen • Waterkwaliteit verbeteren Vertragen Door het water vertraagd af te voeren wordt de belasting van het systeem ontlast. Hiervoor wordt in Alexander allereerst het hemelwater opgevangen op de daken van gebouwen (nieuwbouw in het gebied moet volgens de wet voldoen een 50mm wateropgave). De volgende stap is hergebruik van dit water binnen de nieuwbouw vervolgens kan het afvoeren/infiltreren in het groen, verlaagde plantvakken of regentuinen. Infiltratie is de ondergrond beperkt mogelijk omdat tussen het maaiveld en de grondwaterstand in Alexander (nagenoeg) geen infiltratiecapaciteit is. In Alexander is het wel mogelijk om overal waar mogelijk wadi’s (met drainage) te realiseren. Hiermee kan het openbaar gebied een bui van 20mm bergen en de piekbelasting opvangen waarmee het systeem voldoet aan het beleidsniveau. Op deze manier kan het openbaar gebied bijvoorbeeld zonder kolken gerealiseerd worden. De laatste stap is het water afvoeren op het oppervlaktewater om uiteindelijk, wanneer nodig, over te storten op het riool.

systeem ontlasten door hemelwater vertraagd afvoeren

waterkwaliteit verbeteren door toepassen van meer groen, groene oevers en wadi’s

Waterkwaliteit Met voldoende doorstroming wordt de waterkwaliteit beter. Dit is met het bestaande systeem voldoende gewaarborgd. De waterkwaliteit verbetert verder door het toepassen van meer groene oevers, wadi’s en minder duikers. Deze ambitie is opgenomen in de gebiedsvisie. Aanvullend is een vispassage in de Semiramissingel opgenomen tussen de Hoofdweg en het spoor om de visstand op peil te houden/te verbeteren.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

een nieuwe vispassage in de Semiramissingel tussen het spoor en de Hoofdweg

80

Verhogen van het groenaandeel in de openbare ruimte naar 60%

Totaal: 41.83 ha verhard oppervlak (incl. infra): 11.7ha

28%

onverhard oppervlak (excl. water) 17.3 ha

41%

daarvan water: 1.7 ha gebouwen: 12.7ha

30%

daarvan groendaken: 8.18 ha

19.5%

Meer ruimte voor water

peil oppervlaktewater grens peilgebied groenblauwe daken met opslag groen daken (bestaande gebouwen) infiltratie in het groen

-7.0 NAP

-6.53 NAP

waterplein retentie en bufferfunctie urban wetland bestaande waterpartijen (twee peilgebieden) hemelwaterriool wadi/regentuin vispassage (locatie n.t.b.)

81

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.4 Hart van Oost

Groenblauwe strategieën De Alexanderknoop bevindt zich op het op één na diepste punt van Nederland. Water is daarom vanzelfsprekend een belangrijke opgave binnen de gebiedsvisie. De eerste stap is gemaakt door met het ontwerp meer ruimte te geven aan groen, water en het groenblauwe netwerk te versterken. Echter binnen toekomstige ontwikkelingen of herinrichtingsopgaven in de openbare ruimte is het noodzakelijk om de wateropgave integraal mee te ontwerpen. De Alexanderknoop werkt als een groenblauw ecosysteem, waarbij de beste natuurlijke systemen worden gecombineerd met de meest efficiënte en innovatieve technische oplossingen. Aanvullend hierop zijn er ook een aantal ‘low tech’ ontwerpprincipes in de buurt geïntegreerd, denk hierbij aan: zo min mogelijk verharding, versterken van de biodiversiteit en meer groen voor een aangename en frisse woonomgeving. De ambitie voor de Alexanderknoop is maximale hergebruik van water en het voorkomen van wateroverlast bij hevige neerslag. Al het hemelwater tot 70 mm / u (T=100) wordt ter plaatse verzameld en opgeslagen om daarna waar mogelijk opnieuw in het gebied te gebruiken. Alle daken van de gebouwen, binnentuinen (parkeerdek), openbare tuinen met wadi’s, singels en trottoirs verzamelen en vertragen het hemelwater tijdelijk.

Het opgevangen hemelwater wordt vertraagd en geleidelijk afgevoerd zodat de bergingsvoorziening binnen 24u weer beschikbaar zijn voor een nieuwe bui. Toe te passen ontwerpprincipes zijn; groene daken, gebouw gebonden wateropslag, regenton, regen- of geveltuinen, wadi’s (met drainage), open goten, waterpasserende verharding, DIT riool, infiltratiekratten, bufferblocks, etc.

ontwateringsdiepte

Principedoorsnede watersysteem

Vanwege het diepste punt zijn niet alle ontwerpprincipes overal toe te passen. Dit betekent dat het daklandschap een belangrijke rol moet spelen in de wateropgave.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

82

Legenda

83

dakopslag

verzameling en buffering

infiltratie (groen)

regenton

waterpasserende verharding

drainage infiltratie transport riool (DIT) 60mm

overstort

regen/geveltuin

opslag en hergebruik

bufferblock

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.5 Hart van Oost

Station op de Alexanderlaan Waar het station van Rotterdam Alexander nu enigszins verscholen ligt achter bebouwing, kan het veel meer onderdeel worden van de Alexanderlaan. Om dit te bereiken wordt het station aan de nieuwe Alexanderplaats gelegd. Diverse OV modaliteiten worden hier zoveel mogelijk gebundeld om een prettig overstap mogelijk te maken. De nu nog lastige oversteekbaarheid van de metro verbetert wanneer er meerdere alternatieve routes komen. Fietsenstallingen kunnen worden verspreid over het stationsgebied waardoor er uit elke windrichting steeds eenvoudig een stalling te vinden is. Het stadsproject op het Alexanderplein doet al een eerste aanzet voor het verlevendigen en vergroenen van deze plek. In de toekomst is het ook mogelijk om aan de kant van Alexander I ruimte te maken voor actieve plinten die bijdragen aan levendigheid op straat. Meer ruimte voor kwalitatief groen geeft richting aan de openbare ruimte richting de Semiramistuin. Ruimtelijke principes 1.

2.

3. 4.

5. 6.

Onderzoek de mogelijkheid om het busstation te clusteren bij het station

Fietsenstalling is vanuit alle richtingen goed bereikbaar

Beperk het aantal oversteekplekken over de metro. De oversteekplekken zijn steeds onderdeel van langere verbindingen door het gebied. Het komt de oversteekbaarheid van de metro en het activeren van de Alexanderplaats ten goede wanneer het metrostation iets noordelijk wordt verschoven. Groen en blauw worden toegevoegd en vormen een natuurlijke veiligheidszone langs de metro. Fietsers bereiken het station gemakkelijk vanaf doorgaande, vrijliggende fietsroutes. Vanuit elke windrichting is steeds een stalling eenvoudig te vinden, zonder de metro te hoeven kruisen. Metro- bus- en treinstation worden zoveel mogelijk functioneel geclusterd op de Alexanderlaan. Het station is prominent zichtbaar op de Alexanderlaan. Dit geeft reizigers ook een goede oriëntatie waar ze zich bevinden en naar toe moeten.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

84

Het station krijgt een prominente plek op en over de Alexanderlaan met zo veel mogelijk groene uitstraling

Het Alexanderplein maakt onderdeel uit van de routing naar de Semiramistuin

Strategisch groen en blauw zorgt ervoor dat de metro veilig en landschappelijk en dus ook aantrekkelijke wijze wordt ingepast in de openbare ruimte

De school ligt aan de Alexanderplaats

Mogelijke ruimtelijke inrichting stationsgebied Alexander

85

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.5 Hart van Oost

Station op de Alexanderlaan Het nieuwe station ligt midden op de Prins Alexanderlaan direct aan de Alexanderplaats. Deze bijzondere plaats kenmerkt zich door een aaneenschakeling van verschillende buitenruimtes zoals; perrons, wachtplekken, brede oversteken voor voetgangers en fietsers en brede trottoirs met terrasruimte. Op de vier hoekenpunten van het nieuwe station komen groene verblijfspleintjes. Het zijn informele ontmoetingsplekken waar je rustig overstapt van de fiets op een ander vervoersmiddel. Ze functioneren als een soepele overgangszone tussen buurt en centrum. Het sterk landschappelijke laanprofiel blijft herkenbaar op de Alexanderplaats. Midden in het brede laanprofiel is een wadi of water landschappelijk ingepast. Hiermee worden plekken waar men kan oversteken veilig en overzichtelijk ingepast. Verschillende mobiliteitsstromen worden gebundeld om meer ruimte te geven aan brede trottoirs voor de voetganger en de fiets. De auto is gevoelsmatig ‘te gast’ op de Alexanderplaats. Hierdoor ontstaat een soepele en overzichtelijke ‘overstapmachine’ tussen fiets, bus, metro en trein in het hart van Alexander.

zet landschap in voor een veilige verkeersafwikkeling

robuuste plantvakken met verhoogde zitranden

begeleiden van verkeersstromen met beplanting

Landschappelijke principes 1.

2.

3.

4.

5.

Meer ruimte voor voetgangers en fietsers. Een prettige verblijfskwaliteit en een drempelloze buitenruimte zet de voetganger op 1. De verschillende verkeersmodaliteiten worden veilig en landschappelijk ingepast met meer groen, wadi’s en plantvakken met hoge zitranden. Robuuste plantvakken met verhoogde zitranden creëren voldoende zit- en verblijfsplekken en begeleiden voetgangersstromen binnen het centrumgebied. Lineaire (laan)beplanting versterkt het parklane karakter van de Alexanderlaan en begeleidt verkeersstromen Het nieuwe station krijgt een overzichtelijke openbare ruimte met voldoende doorstroming; een nieuw groen aankomstplein midden in de Alexanderlaan.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

meer ruimte voor fietsers en voetgangers

de Alexanderplaats is een aankomstplein en een doorstromingsroute met een overzichtelijke en veilige openbare ruimte

86

Mogelijk toekomstig profiel van Alexanderplein

87

Gebiedsvisie Alexanderknoop

Hart van Oost

Welkomstplein Cultuur voor Oost aan de Alexanderplaats

Station Alexander goed zichtbaar en compact

Gebiedsvisie Alexanderknoop

88

Aan de Alexanderplaats wordt ook gewoond

Alexandrium I ligt op de as van het Koperkwartier

Water en groen bieden veilige afstand tot de metro

89

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.6 Hart van Oost

Alexanderlaan stedelijk karakter Nieuwe bebouwing geeft kwaliteitsimpuls aan de wijk en de Alexanderlaan

Gebouwen hebben hun voordeur en adressen aan de Alexanderlaan Gebouwen met duidelijke hoofdvorm met hoogte tot 25m

Open groene plekken met losse gebouwen. Roolijn verpsringt, landschap is drager van de contuïteit van de laan.

Alexanderlaan ter hoogte van Metrostation Graskruid

Regelmatige onderbrekingen in de bebouwing zorgen voor doorwaadbaarheid en relatie met Alexanderlaan

Alexanderlaan ter hoogte van Gesloten tuinen aan de achterzijde van nieuwe bebouwing Ontsluiting voor verkeer vanuit Lage Land en niet vanaf de Alexanderlaan.

Hoofdweg

Royaal fietspad langs de Alexanderlaan Alexanderlaan ter hoogte van

De Alexanderlaan maakt dat in de Noord-Zuid richting Rotte en Hollandsche IJssel goed bereikbaar en altijd dichtbij zijn vanuit de Alexanderknoop. De lastige oversteekbaarheid in de dwarsrichting vormt nu nog vooral een barrière, de royale maat zorgt er ook voor dat er geen functionele relatie is tussen beide zijden van de laan.

Kreeftstraat

Ruimtelijke principes 1.

2. Door de Alexanderlaan te transformeren naar Tuinstadstraat (of Tuinboulevard) verbindt het enerzijds de Alexanderknoop met omliggende landschappen, maar ook de omliggende wijken met elkaar. In het toekomstige profiel voert de groene kwaliteit van de laan meer de boventoon door de ruimte voor verkeer compacter te organiseren. Nieuwe gebouwen maken adressen aan de openbare ruimte en activeren deze ook. De maat blijft royaal en tuinstedelijk, maar er kan ook aan worden gewoond of gewerkt. Op gerichte plekken worden dwarsverbindingen gefaciliteerd, waardoor de metro zo min mogelijk een barrière vormt, ook wanneer deze vaker gaat rijden. Water vormt hierbij een natuurlijk scheidend element en voorkomt onveilig oversteken.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

3.

4.

5.

6.

De nieuwbouw langs de lange lijnen is steeds een representatie van de wijk erachter. Ook de bouwhoogte zoekt de aansluiting met de achterliggende wijk; De bebouwing langs de Alexanderlaan heeft een verspringende rooilijn en kent regelmatige onderbrekingen van groen-bouwstenen. Deze onderbrekingen maken de laan vanuit de achterliggende wijk beter toegankelijk; De hoofdentrees van gebouwen liggen aan de Alexanderlaan. Hier wordt ook op de begane grond gewoond. Ontsluiting voor verkeer is via de wijk; Bijzonder programma wordt als zodanig gepositioneerd en gevormd dat het onderdeel is van een langere zichtlijn; De landschappelijke basis vormt de drager van de continuïteit van de lijn van Hollandse IJssel tot Rotte; In het nieuwe profiel krijgen fietsers op vrijliggende fietspaden royaal de ruimte.

90

Alexanderlaan van Rotte tot IJssel

Slinge 91 | Zuidwijk, Rotterdam

Callandlaan | Amsterdam Osdorp Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.6 Hart van Oost

Alexanderlaan profiel De Alexanderplaats markeert een plek op de lange lijn van de laan ter hoogte van het station. Het station krijgt een prominente uitstraling op de laan, waar de overstap tussen verschillende verkeersmodaliteiten veilig en overzichtelijk wordt gefaciliteerd. Het is het welkomstplein van het stadshart. De Alexanderplaats vormt een stedelijk plein als onderdeel van de laan. Letterlijk op het kruispunt van verschillende wijken. Hier komt iedereen en alles samen. Het Cultuurhuis van Oost krijgt hier een plek. Goed herkenbaar en zichtbaar bij het station en op de verbinding tussen de verschillende wijken van Oost aan de Alexanderlaan. Een culturele attractie moet Oost nog ontberen. Het ruim zeventig meter brede laanprofiel is opgebouwd uit drie overzichtelijke zones; brede trottoirs aan weerszijden, een compacte gebundelde verkeersruimte voor de auto en de fiets en een groen ingepaste metro. De ruimte voor groen en water is royaal met kwalitatieve verblijfsplekken dicht bij de voorzieningen in de plint. Het waterrijke binnengebied organiseert een veilige oversteek voor de metro voor voetgangers.

Alexanderlaan ten noorden van de Hoofdweg markeert De Alexanderplaats

veilige oversteekplekken

het compact bundelen van auto, bus en metro

meer ruimte voor fietsers en

een herkenbaar en continu profiel

geeft meer ruimte en veiligheid voor de zwakkere

voetgangers

met beplanting en water om

verkeersdeelnemers

Gebiedsvisie Alexanderknoop

verkeersstromen te scheiden

92

Referentie Kruisplein, Rotterdam

93

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.6 Hart van Oost

Alexanderlaan profiel Meer naar het zuiden is de Alexanderlaan een plek waar ook gewoond wordt. Het profiel is groen, royaal en minder hoogstedelijk; een groene parklaan. Het ruim zeventig meter brede laanprofiel is opgebouwd uit twee overzichtelijke zones; een compacte gebundelde woonstraat aan weerszijden en in het midden een brede groenblauwe zone waar de auto en metro zijn ingepast. De centrale zone is een royaal laanprofiel met drie bomenrijen. Er is voldoende ruimte voor groen, water, waterberging en meer diversiteit in beplanting. Het landschappelijke groen organiseert daarnaast ook een veilige oversteek voor de metro op een aantal plekken op de Prins Alexanderlaan. De woonstraten zijn het domein van de voetganger, de fiets en spelende kinderen. Het is een uitloopgebied van de direct aangrenzende woningen en tuinen. De metro wordt gekoppeld aan natuurlijke barrières en wordt daardoor minder als barrière gezien, maar vormt ook een kapstok voor klimaat adaptieve maatregelen in het laanprofiel. Fietsers krijgen royaal de ruimte en het straatprofiel wordt compacter om optimaal de ruimte te geven aan het herstellen van het groenblauwe netwerk op deze plek.

Alexanderlaan ten zuiden van de Hoofdweg geeft wijken een gezicht en ruimtelijke kwaliteit aan d

vergroten van waterbergingscapaciteit in de

doorgaande laanstructuren zorgen voor

het brede groene laanprofiel wordt

openbare ruimte door verhard oppervlak te

verkoeling en verminderen het hitte-

ingezet als intermediair tussen de

reduceren met minimaal 25 procent

eiland effect

verschillende schaalgroottes van de kenmerkende tuinstad.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

94

t aan de Alexanderlaan

Referentie Croeselaan, Utrecht

95

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.7 Hart van Oost

Hoofdweg stedelijk karakter Doorwaadbare bouwblokken met informele routes via poorten aan de Hoofdweg en openingen aan de tussenstraten

Ruime bouwblokken met ruimte voor grote binnenhoven en logistieke/makershoven.

Stedelijke wand. Per blok 2 tot 4 architectonische eenheden Hoofdweg ter hoogte van Alexanderlaan

Adressen, ontsluiting en voordeuren aan de Hoofdweg, ontsloten via een ventweg

Hoofdweg ter hoogte van Semiramistuin Nieuwe bebouwing volgt bestaande structuur van de wijk

Bestaande wijk presenteert zich aan de Hoofdweg ook het groen.

Bouwhoogte is hoger dan in het Lage Land en voegt een nieuwe historische laag toe langs de Hoofdweg Hoofdweg ter hoogte van Capelle a/d IJssel

De Hoofdweg verbindt Gouda met Rotterdam als een historisch lint, wat als je goed kijkt nog steeds zo te zien is. Grote diversiteit aan bebouwing staat langs de Hoofdweg, er is ruimte voor water in het profiel en het is er aangenaam fietsen. Bij de Semiramistuin gaat de Hoofdweg als het ware door het buurtpark, het groen voert de boventoon en de weg is visueel ondergeschikt. De Hoofdweg verbindt de Alexanderknoop met de Kralingseplas en verder naar Capelle. Het landschap is onderdeel van de sfeer van de Hoofdweg. Er is een strakke rooilijn, met daarin royaal de ruimte voor het landschap en klimaat waaronder water. Nieuwbouw krijgt een adres aan de Hoofdweg. Het profiel is in de basis compact en kan reageren op de omgeving die afwisselend breder of smaller is. De Hoofdweg is een stedelijke tegenhanger van de Gravenweg en ook stedelijker dan de Prinsenlaan. In het profiel blijft strategisch voldoende ruimte gereserveerd om een HOV-verbinding in op te nemen.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

Ruimtelijke principes 1.

2.

3. 4.

5.

6.

De nieuwbouw langs de lange lijnen is steeds een representatie van de wijk erachter. Ook de bouwhoogte zoekt de aansluiting met de achterliggende wijk. De Hoofdweg is een historisch lint en kent daardoor een hoge mate van variatie in bebouwing, in hoogte, parcelering, bouwstijl, etc. De hoofdentrees van gebouwen liggen aan de Hoofdweg, ontsloten via een ventweg. De gemiddelde bouwhoogte loopt op dichter bij het stadshart van 15-20m in het oosten tot 25-30m in het westen met accenten tot 70m. De bebouwing langs de zuidzijde van de Hoofdweg wordt regelmatig onderbroken met groenbouwstenen in aansluiting op de aangrenzende wijken. Het polderlandschap borgt de continuïteit in de lengte van Kralingen tot Gouda.

96

PRINS ALEXANDERLAAN GROENE PARKLAAN

Felixx Landscape Architects & Planners

16

Hoofdweg is het oude lint van Gouda naar Rotterdam, maar maakt ook de Kralingseplas makkelijk bereikbaar.

97

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.7 Hart van Oost

Hoofdweg profiel (Koperstraat) De Hoofdweg is een lange lijn tussen Rotterdam en Gouda. Het van oudsher kenmerkende lint vervult nu een belangrijke verkeersfunctie voor de auto parallel aan de A20. De fiets, de voetganger, maar ook groen en water krijgen meer ruimte. De Hoofdweg krijgt een continu middenprofiel; een rijloper voor de auto met aan weerszijden een rij bomen in het groen. Dit herkenbare profiel verbindt de Kralingse Plas met Alexander en verder. Ter hoogte van het gebied Koperstraat/Metaalhof komen nieuwe adressen aan de noordkant van het straatprofiel. Dit gebied is toegankelijk door middel van een parallelweg, een fietsstraat met de auto te gast. Tussen de hoofdrijbaan en fietsstraat ligt een 40 meter brede groenzone met ruimte voor water, inheemse (polder)beplanting en halfverharde wandelpaden. Op de parallelweg aan de zuidkant van de Hoofdweg komen de fietser en de voetganger ook voorop.

Hoofdweg ter hoogte van Koperkwartier, werk krijgt een gezicht aan de Hoofdweg.

een herkenbaar lint verbindt verschillende buurten

inrichtingselementen zoals bruggen en

in Rotterdam Oost

verblijfsplekken aan het water versterken de polderidentiteit aan de Hoofdweg

Gebiedsvisie Alexanderknoop

98

van Kralingse Bos

naar Capelle

Semiramistuin

Referentie Prinsenlaan, Rotterdam

99

Gebiedsvisie Alexanderknoop

5.7 Hart van Oost

Hoofdweg profiel (Semiramistuin) Bij de Semiramistuin is het continue middenprofiel, een rijloper voor de auto met aan weerszijden een rij bomen in het groen, van de Hoofdweg goed leesbaar en begeleidt de weg. Echter het parkgroen voert de boventoon en de weg is visueel ondergeschikt. Met de fiets, te voet of als automobilist beweeg je door het park. De Semiramistuin reikt tot over de Hoofdweg de gebouwen aan de noordkant. De bestaande kantoorpanden staan zo onmiddellijk met de voeten in het park. Ten zuiden van de kantoorpanden ligt een smal voetpad in het groen. Ten zuiden van de Hoofdweg krijgt de Semiramistuin een opfrisbeurt. Het (nogal) gesloten park wordt opengemaakt naar de buurt met nieuwe zichtlijnen en het verwijderen van dichtbegroeide plantvakken. Een overzichtelijke padenstructuur verankerdt deze groene oase opnieuw in de buurt. Om de oversteekbaarheid van de Hoofdweg te verbeteren worden te zijner tijd maatregelen verkend die hier aan kunnen bijdragen. Met voldoende voetgangersoversteekplaatsen is het buurtpark goed verbonden met het gebied ten noorden van de Hoofdweg en station Alexander.