[23bb002338] Bijlage 1 behorende bij 23bb002057 - Gebiedsvisie Alexanderknoop

1

Hart van Oost, Centrum voor de Regio!

Waar infra barrières de Alexanderknoop

.. om plaats te maken en verschillende

.. het groen-blauwe karakter van de

domineren stellen we voor...

fragmenten te verbinden..

tuinstad brengen we terug..

.. oost-west worden diverse vormen van

.. er ontstaat een netwerk van plekken

.. waar ook de omliggende wijken zich

werk en onderwijs beter verbonden ..

met elk een eigen identiteit..

gerepresenteerd zien.

Voorwoord

Rotterdam verandert voortdurend en de Alexanderknoop verandert mee. Meer dan ooit zal ‘de Knoop’ van betekenis zijn voor de stad. Verdichting geeft invulling aan de groeibehoefte van Rotterdam. Woningbouw zorgt voor een thuis voor veel Rotterdammers. De winkels en kantoren waar de Alexanderknoop al sinds jaar en dag om bekend staat worden toekomstbestendig gemaakt. De goede bereikbaarheid blijft behouden waarbij meer ruimte geboden wordt aan voetganger en fietser. Kortom: De Alexanderknoop wordt een kloppend hart voor Rotterdam Oost en de wijde omgeving! Waar gaat deze gebiedsvisie over? De gebiedsvisie is een ruimtelijke en programmatische visie en dient als houvast voor de lange termijn ontwikkeling van het gebied rondom spoor, Hoofdweg en het verlengde van de kruising met de Alexanderlaan. Daarnaast dient dit document op de korte termijn sturing en verleiding te bieden aan ontwikkelinitiatieven. Het schetst de ambitie op de lange termijn en biedt kaders waarbinnen initiatiefnemers hun ideeën en visies kunnen uitwerken. Dit gebeurt vanuit een integrale blik waar thema’s als ruimte, programma, mobiliteit, landschap en klimaat samen komen. Wat voor plek wordt dit straks? Wie kom je hier tegen? Wat betekent dit voor de stad? En hoe vormt dit een toekomstbestendig en ruimtelijk samenhangend geheel?

gebied, waarbinnen onderscheidende deelgebieden met eigen ruimtelijk-programmatisch karakter gelegen zijn. Handen uit de mouwen! Er is werk aan de winkel in de Alexanderknoop. In de participatie rond deze gebiedsvisie is breed draagvlak gevonden voor verandering. Dit is per definitie een kwestie van lange adem en van samenwerking tussen veel belanghebbende partijen. De praktijk van nu laat zien dat het kan. De renovatie van het Alexandrium Shopping Center, de transformatie van het Stergebouw, de bouw van het project de Grote Beer en de ontwikkeling van het Stadsproject Alexanderplein zijn het tastbare bewijs dat we op weg zijn naar een nieuwe Alexanderknoop.

maart 2023

… en wat is het niet? De gebiedsvisie is geen uitgewerkt masterplan of juridisch-planologisch toetsingskader. Daar waar nodig worden concrete uitspraken gedaan. Waar dit minder noodzakelijk is blijven de uitspraken globaler. Zo wordt ruimte gelaten aan initiatief en verdere verdieping in de toekomst. Dit gebeurt hoofdzakelijk vanuit het raamwerk, een visie op de hoofdstructuur en samenhang van het

3

Gebiedsvisie Alexanderknoop

Gebiedsvisie Alexanderknoop

4

Inhoud

Voorwoord 3 Alexanderknoop 2040 6 1. Inleiding 8 Een gebiedsvisie voor de Alexanderknoop

2. Ambitie & Opgaven 12 wat is er aan de hand? 2.1 Rotterdam Veranderstad 2.2 Opgaven voor de Alexanderknoop 2.3 10 Gamechangers

3. Visie voor Rotterdam Alexander

22

wat vinden we daarvan? 3.1 Hart van Oost, Centrum voor de regio! 3.2 De gezichten van Alexander 3.3 Leven in de Alexanderknoop 3.4 Van Knoop naar Plaats met zes V’s 3.5 Hedendaagse Tuinstad

4. Raamwerk voor vernieuwing

46

5. Hart van Oost 72

5

110

hoe werkt het? 6.1 Programmatische hoofdstructuur 6.2 Deelgebieden van de Alexanderknoop 6.3 Stadshart projecten bebouwingsprincipes 6.4 Semiramistuin 6.5 Marten Meesweg 6.6 Watermanweg 6.7 Hoofdweg 6.8 Oosterpoort 6.9 Koperkwartier 6.10 Chroomdistrict

7. Ontwikkelstrategie 162

wat is daarvoor nodig? 4.1 Raamwerk voor ontwikkeling 4.2 Ruimtelijke hoofdstructuur 4.3 Mogelijke uitwerking 2040

hoe ziet het eruit? 5.1 Stadshart Alexanderknoop 5.2 Mozaïek van plekken 5.3 Cement van het mozaïek 5.4 Groenblauwe strategieën 5.5 Station op de Alexanderlaan 5.6 Alexanderlaan 5.7 Hoofdweg 5.8 Grote Beer, Kleine Beer, Semiramistuin

6. Programma en deelgebieden

hoe gaan we dit realiseren? 7.1 Samen werken aan de Alexanderknoop 7.2 Kaders voor ontwikkeling 7.3 Ontwikkelstappen: fasering en prioritering 7.4 Uitwerking instrumentarium

8. Vervolgstappen 176 8.1 Vervolguitwerking

B.Bijlagen

180

B.1 Programmatische scenario’s B.2 Mogelijke fasering Alexandrium I B.3 Mogelijke fasering Semiramistuin

Gebiedsvisie Alexanderknoop

Alexanderknoop 2040

Hart van Oost, Centrum voor de Regio!

Gebiedsvisie Alexanderknoop

6

Borporio id mos et quidignisqui nihiliquo quam quamus, con conseni metustiae andam dolo maximag nimendanti autem unduci rate enditat alictur aliqui temporestius di bla inullate landae soloria tintem faccus maxim utatur, volupta erionsequis explis minias endit landandi acerroritius ipid quo tenduntur? Magnatur, sequos nisti aliquodi adio te ero ilitatu renimus con nusdam qui to evendeleni odissint lam aut perores que isinvel is auda cum idestenime enihicil eos ad eos dende et ut mi, omnis eicidebist aceat aut anit porit quo endelit iosaped quati dentur, simporupid qui optatur, to tem doles nus everibus sequam sum ernatem utatius comniendus dolupta essitem aritinu llabore henistibus num re volorporiae nimagnatet destiatinci utatus ullaccu llauditatet lam reicimaxim eos ped moluptat quae nihil experesequam sitem voluptaquia explignist, sam facest, vero beaquibus, ne sinvello blantia aut facepel ipsunt. Daerionsequi alique anis dolut et quaepe nonsece rendeli gniendam ratur sitium doluptatia velis everibus rem la ex et lab ipsa con reped esciae veritibus nes moditatem et quodi consedis idia sequi rem. Evelese raectatus. Emque mossinc tempori berspedi occatur, et aut velluptate mos simagnim quatiae con eatusda ndaniendit quae poruptasimus secusam harum, inumqui rerum aut dis dolore lit qui quaes magnihil in nam facea serferum inctotaquat resecestrum endiam re nonserio.

Agnat facil ium et omniscitat. Faccusam dolum qui dolorit lam dolectem sum qui imagnisque etur seque cuptate labo. Et di quiatib earisquo iliquid erspid quam eos acid et verfere catiantemque iuscia volo beribus at eossequ asperibea venime simpori busamus quamenia dolestibus atem is et, quis endigent moluptaquam, sunt omnienis utaspis id que re omnim volum et res ex es voluptatem as dolum sitatest, ne pelis qui consequam fuga. Tiunt, od eos vella dessitias as ilit que doluptassiti quam nos alis iminctibus, totat id et re sint omnisim agnist aut audis as enderrum volore, ipsunt laboritis atio bearuptusa alibusantur?

7

Gebiedsvisie Alexanderknoop

01 Gebiedsvisie Alexanderknoop

8

Inleiding

Kansen liggen voor het grijpen in Alexander

9

Gebiedsvisie Alexanderknoop

Een gebiedsvisie voor de Alexanderknoop Rotterdam is populair en groeit. In tien jaar tijd is de stad bijna 40.000 Rotterdammers rijker en ook op economisch vlak laat de stad zich steeds meer gelden. Een dynamiek die voelbaar is in het straatbeeld waar tal van bijzondere projecten zich al hebben bewezen of in voorbereiding zijn. Ook buiten het centrum ontwikkelt de stad zich in rap tempo. Met nieuwe energie in gebieden als de Merwevierhavens, Zuidplein en EUR/ Brainpark die een nieuwe toekomst tegemoet gaan. De in 2021 vastgestelde Omgevingsvisie Rotterdam vormt de leidraad voor de ontwikkeling van de stad op de (middel)lange termijn. Binnen de omgevingsvisie is de Alexanderknoop als één van de grote ontwikkelgebieden van de stad. Binnen dit gebied, een van de best bereikbare plekken van Nederland, liggen verschillende opgaven voor de toekomst ten behoeve van de omliggende wijken én de stad als geheel. De omgevingsvisie vraagt om een gebiedsgerichte uitwerking van deze bijzondere plek in de stad. Hier wordt invulling aan gegeven middels deze gebiedsvisie. Samenhang met Stadsproject Prins Alexanderplein De gemeente investeert in het Prins Alexanderplein. Het plein moet groener, levendiger en sfeervoller worden. Er is in 2022 gewerkt aan een nieuw ontwerp voor het plein, waarin groene beplanting, bomen, nieuwe bestrating en fijne zitplekken ruimte krijgen.

Het nieuwe ontwerp maakt het plein aantrekkelijker voor passanten, reizigers, ondernemers, werknemers en bewoners. Na het Prins Alexanderplein zelf, krijgt ook de buitenruimte ten noorden van het station Alexander en rondom het westelijke deel van de Marten Meesweg een kwaliteitsimpuls. Het project maakt deel uit van de transformatie van de Alexanderknoop en is aangewezen als één van de Stadsprojecten. Met de Stadsprojecten krijgt Rotterdam substantieel meer groene ruimtes om elkaar te ontmoeten, te bewegen en te recreëren.

Met het project wil de gemeente: • een aantrekkelijke groene openbare ruimte maken waar het prettig is om te zitten, te ontmoeten en te spelen. In de Alexanderknoop is er nu geen plek die deze kwaliteiten heeft; • gewenste veranderingen zoals benoemd in de gebiedsvisie aanjagen; • een test site zijn voor experimenten als het gaat om klimaatadaptatie en waterbeheersing in de Alexanderknoop. Er wordt gebruikt gemaakt van flexibele en herbruikbare inrichtingsmaterialen en er worden geen zware en “gefundeerde” elementen toegepast. Daarmee houdt het ontwerp rekening met een doorontwikkeling van het Prins Alexanderplein op de langere termijn zoals in deze gebiedsvisie wordt geschetst. Samenhang met ander beleid De gebiedsvisie Alexanderknoop is geen op zichzelf staand beleidsdocument. Het bouwt voort op de brede basis van vigerend Rotterdams beleid, van wonen tot economie, van duurzaamheid tot mobiliteit. Tegelijkertijd is duidelijk dat de gebiedsontwikkeling meerdere beleidscycli zal omvatten. Daarom biedt deze gebiedsvisie de nodige flexibiliteit voor nadere uitwerking en duiding per deelgebied en fase. De gebiedsvisie bouwt voort op bestaande beleidsstukken, zoals:

• • • • •

• •

Het doel Stadsproject Prins Alexanderplein is meervoudig. •

Gebiedsvisie Alexanderknoop

Omgevingsvisie; Ruimtelijke Verkenning Alexanderknoop; ALX Future Polder District; Toekomstbeeld Van Winkelgebieden Naar Vitale Kerngebieden; Rotterdamse Mobiliteit Aanpak (RMA) Stadsproject Prins Alexanderplein Actieplannen Middenhuur en Middelkoop Kantorenkoersen Rotterdam; Nota Kantoren Rotterdam; Gebiedskoers Detailhandel Prins Alexander Roadmap Next Economy; De Rotterdamse Werkgelegenheidsparagraaf.

10

Vuistregels

Oproep van de Alliantie Rotterdam Alexander

Investeer in Alex!

Tien ontwerpvisies voor vijf locaties Ten Design Strategies for Five Locations Verbeelding voor een vierkante kilometer stad Visualizations for a Square Kilometre of City

DE STAD THE CITY

De Rotterdamse Vuistregels zijn een overzicht van het ruimtelijke beleid van de gemeente. De Vuistregels helpen

VAN DE

initiatiefnemers van bouwprojecten snel op weg, door antwoord te geven op de volgende vragen: Welk beleid is van kracht in de uitbreidingswijken of

OF THE

kleine kernen? Welke stappen kunt u verwachten? Met wie kunt u contact opnemen?

TOEKOMST

FUTURE

Bouwen in de uitbreidingswijken en kleine kernen

AMSTERDAM HAVEN-STAD ROTTERDAM ALEXANDERKNOOP DEN HAAG CENTRAL INNOVATION DISTRICT UTRECHT STADSRAND OOST EINDHOVEN FELLENOORD

Naar een gezamenlijk toekomstperspectief voor het centrumgebied van Rotterdam Alexander

Kantorenkoersen Rotterdam Omgevingsvisie Rotterdam

Gebiedsgerichte uitwerking van de Nota kantoren Februari 2020

De Veranderstad. Werken aan een wereldstad voor iedereen.

URGENTIEDOCUMENT

1

ALX

Rotterdamse Mobiliteits Aanpak December 2019

Samenwerken aan de WATERSTAD VAN MORGEN P.1

Referentiewaarden maatschappelijke voorzieningen 2020

11

Gebiedsvisie Alexanderknoop

02 Gebiedsvisie Alexanderknoop

12

Ambitie & opgaven Wat is er aan de hand?

Rotterdam Alexander heeft de potentie om een nieuw stadscentrum van Rotterdam te worden, vergelijkbaar met Zuidplein op Zuid en Schiedam voor het westelijk deel van de regio.

13

Gebiedsvisie Alexanderknoop

2.1

Rotterdam Veranderstad Groeien door middel van vijf perspectieven

Rotterdam is altijd in beweging. De stad groeit in Het is niet eenvoudig om doelen uit diverse beleidsterreinen samen te brengen. Om tot een integrale blik te komen, werken we met vijf hoog tempo en heeft de laatste jaren enorme stappen langetermijndoelen die gezamenlijk richting geven aan de toekomst van de fysieke leefomgeving. We noemen dit perspectieven. Ze gemaakt in aantrekkelijkheid en economische vormen een ‘kompas’ waarmee we koers bepalen. Een handvat voor groei, waarbij we in de praktijk telkens moeten zoeken naar de veerkracht. Tegelijkertijd staatgoede de stad aan de juiste balans. Want we weten dat we nooitvooravond alle vijf de perspectieven in dezelfde mate kunnen nastreven. Maar we bekijken elke ontwikkeling wel door alle vijf de brillen. van tal van transities, van de energietransitie en perspectieven staan voor wat we in Rotterdam belangrijk vinden. Uit klimaatadaptie tot vergrijzing,Deze digitalisering en de gesprekken met de stad blijkt dat deze perspectieven prioriteit hebben voor concrete ontwikkelingen in de stad. Ze zijn niet bedoeld als keuzemodel; ze opkomst van nieuwe mobiliteitsvormen. zijn allemaal even belangrijk en samen bieden ze een integrale kijk op de toekomst. Ze van toepassing op het gehele grondgebied van de gemeente Rotterdam, maar elk type gebied kent zijn eigen focus.

De perspectieven geven aan het handelen van het stadsbestuur en Deze constante staat van vernieuwing isrichting een van de grote bieden houvast aan mensen, organisaties en bedrijven die iets willen doen in de stad. Ze zijn flexibel genoeg om invulling te geven aan nieuwe ideeën en kwaliteiten van Rotterdam en staat centraal in de nieuwe ontwikkelingen. Ze maken de impact van grote trends, beleid en initiatieven op de fysieke leefomgeving inzichtelijk. En ze maken de ruimtelijke impact omgevingsvisie: “De Veranderstad”. en Plannen verandering van plannen enGroei keuzes vergelijkbaar. en initiatieven worden zo beter bespreekbaar, gemakkelijker te beoordelen en eenvoudiger om samen te verbeteren. Ze zijn de basis voor het in beeld brengen van de zijn hierin een gegeven. De wijze waarop hier invulling aan omgevingseffecten (zie ROER) voor de keuzes die we maken in deze omgevingsvisie. gegeven wordt is bepalend om “goed” te kunnen groeien. Vanuit goede groei kan de stad op integrale wijze zorgen voor kwaliteit in de leefomgeving en voor haar gebruikers en inwoners. De gemeente hanteert vijf perspectieven die gezamenlijk richting geven aan de lange termijn toekomst van de stad:

1. 2. 3. 4. 5.

Compacte stad; Gezonde stad; Duurzame stad; Inclusieve stad; Productieve stad.

Vanuit deze perspectieven wordt de komende jaren hard gewerkt aan de toekomst van Rotterdam. Zo worden 50.000 nieuwe woningen toegevoegd inspelend op demografische trends als kleinere huishoudens en vergrijzing. De stad werkt ook hard aan haar economische vitaliteit en voorziet een groei in werkgelegenheid van 70.000 arbeidsplaatsen. In het bijzonder is er aandacht voor de interactie-economie, ruimte voor bedrijvigheid en nieuwe economie. Het sterke voorzieningenniveau van cultuur, tot maatschappelijke instellingen en onderwijs dat Rotterdam kenmerkt, groeit hierin mee. Rotterdam wil deze groei binnen haar gemeentegrenzen realiseren wat betekent dat de beschikbare ruimte

Gebiedsvisie Alexanderknoop

Vijf perspectieven voor goede groei 67

intensiever, door meer mensen, en inclusiever, door meer verschillende mensen, gebruikt zal worden. Logischerwijs wordt hierbij ingezet op het verstedelijken van de best bereikbare plekken zoals stationsomgevingen en HOVknooppunten. Groenblauwe structuren worden versterkt en nieuwe verbindingen verknopen stad en landschap verder met elkaar. Zo ontstaat waarde voor mens, dier en natuur. De groei in woningen, banen en voorzieningen gaat gepaard met een groei in leefkwaliteit voor alle Rotterdammers. Diversiteit is immers een van grote krachten van de stad. Daarom wordt actief gestuurd op inclusieve leefomgevingen met voldoende betaalbaar woningaanbod. Alexanderknoop als centrum in verstedelijkend Rotterdam Vanuit de goede groei agenda zal Rotterdam zich steeds meer als polycentrische stad ontwikkelen. Een stad die niet één, maar meerdere centra kent die ieder een eigen rol spelen binnen het geheel. Deze centra, veelal

14

Omgevinsvisie: Hoofdkeuzes stedelijk gebied

gelegen rondom belangrijke OV-knooppunten, vormen de interactiemilieus van de toekomst. Ieder met een eigen profiel: • Rotterdam Centrum: Het grootstedelijk hart van Rotterdam waar wonen, werken, retail en voorzieningen op dynamische manier bij elkaar komen; • Hart van Zuid: Bruisend centrum voor Rotterdam-Zuid met stedelijke functies en lokale kleur; • Stadionpark: Het thuis van Feyenoord en stedelijk brandpunt van sport en leisure; • Kralingse Zoom: Hub voor kennisontwikkeling en zakelijke dienstverlening; • M4H: Innovatieve maakindustrie en woongebied van de toekomst.

stevige basis voor verdere ontwikkeling. In de toekomst wordt deze unieke positie bestendigd en waar mogelijk verder uitgebouwd. De Alexanderknoop vormt één van de twee polen van de verstedelijkingsas A-Z, StadionparkAlexander. Niet alleen worden hier plannen gemaakt voor een nieuwe hoogwaardige OV-ontsluiting maar ligt er ook de ambitie om 20.000-30.000 woningen en een stevig economisch programma te realiseren. Vanuit deze bouwstenen kan de Alexanderknoop zich ontwikkelen tot volwaardig stedelijk centrum met regionale relevantie en lokale betekenis voor Rotterdam-Oost. Om deze ambitie te realiseren binnen het immer veranderende Rotterdam zal echter veel werk verricht moeten worden: van het versterken van huidige kwaliteiten tot het toevoegen van compleet nieuwe dimensies aan het gebied.

Ook voor de Alexanderknoop ligt er een bijzondere kans om zich als volwaardig centrumgebied binnen Rotterdam te ontwikkelen. De uitgangspositie is goed. Er zijn maar weinig plekken in het land beter ontsloten en het bestaande retail- en werkprogramma biedt een

15

Gebiedsvisie Alexanderknoop

2.2

Opgaven voor de Alexanderknoop Gepland als naoorlogse tuinstad met een eigen centrum, buurtcentra, werkgebied en overmaat aan groene en blauwe ruimtes heeft Prins Alexander lang gefunctioneerd als een op zichzelf staand deel van Rotterdam dat ‘af’ leek. De transities die op Rotterdam en Prins Alexander afkomen gaan echter gepaard met veranderende behoeften van bewoners, gebruikers en bedrijven. Ook de Alexanderknoop moet zich blijven aanpassen op de veranderde behoeftes. Daarbij is het belangrijk te realiseren dat de Alexanderknoop het middelpunt is voor bijna 200.000 Oost-Rotterdammers en Capellenaren. Nadenken over de toekomst van de Alexanderknoop, over urgente vragen en niet te missen kansen, betekent automatisch nadenken over Rotterdam Oost en Prins Alexander als geheel. De Alexanderknoop heeft een stevige uitgangspositie. Als hart van een stadsdeel met meer inwoners dan de stad Gouda en een stevige positie in de regio heeft het gebied volop potentie. Het is de op twee na grootste kantorenlocatie in de stad en één van de weinige winkelbestemmingen die antwoord biedt aan een lokale en regionale vraag. Het vormt het thuis van diverse toonaangevende bedrijven en een kweekvijver voor het Rotterdams talent van de toekomst. Dit alles gelegen rondom één van de slechts drie Rotterdamse IC-Stations, en op misschien wel de best bereikbare plek van Nederland.

Een stevig fundament waar letterlijk ruimte is om op voort te bouwen In de Alexanderknoop is volop ruimte voor verdichting. Daarmee vormt de ontwikkeling van het gebied een enorme kans voor Rotterdam en in het bijzonder Prins Alexander als onderscheidend brandpunt van de toekomst.

Hart van Rotterdam-Oost Zevenhuizerplas

Bergse bossen

Rotte

Kralingsebos

Prinsenpark

Schollebos

Hollandsche IJssel Maas Buitenplaatsen van oost; Rondom Rotterdam-oost bevinden zich historische en nieuwe ‘buitenplaatsen’ en landschappen .

Gebiedsvisie Alexanderknoop

16

Rotterdam-Oost wordt gekenmerkt door een collectie van modernistische tuinsteden in een van de diepste polders van Nederland. Van het Lage land (‘60s) tot Nesselande (‘00s) is elke wijk opgezet vanuit de eigen tijdgeest en stedenbouwkundige stijl. De rode draad tussen deze wijken is de ruime opzet, met veel groen en water en eigen wijkvoorzieningen. Het gebied rond de huidige Alexanderknoop vormt hierop de grote uitzondering.

Nesselande jaren ‘10

Zevenkamp

Ommoord

jaren ‘80

jaren ‘70

Hoofdweg jaren ‘90

Alexander

Nesselande

Schollevaar Oosterflank

Lage Land

jaren ‘80

jaren ‘80

jaren ‘60

Schenkel Prinsenland

Ommoord

jaren ‘80

jaren ‘90

Capelle Fascinatio

Oosterflank

jaren ‘10

Rivium jaren ‘00 Collectie van fragmenten Rotterdam-Oost bestaat uit een collectie wijken die samen een doorsnede

Lage Land

van naoorlogse stedenbouw vormen

17

Gebiedsvisie Alexanderknoop

De potentie is er, maar er ligt ook een aantal stevige opgaven in het verschiet. Om goed te groeien vanuit de vijf Rotterdamse perspectieven zal de Alexanderknoop hier een antwoord op moeten bieden: 1. Compact en compleet De ontwikkeling van de Alexanderknoop schreeuwt om intensiever gebruik. Stadscentra kenmerken zich immers niet door grote parkeervelden op maaiveld en bebouwing in lage dichtheden. Enerzijds gaat dit over het maken van kritische massa, een plek die ruimte biedt aan een mix aan functies in hoge dichtheid. Misschien nog wel belangrijker is de dynamiek die compactheid en mix met zich meebrengen. Zo ontstaat kruisbestuiving en onverwachte, vaak innovatieve combinaties. Het grote aantal gebruikers biedt de voedingsbodem voor het ontplooien van bijzondere functies en activiteiten die het gebied eigen en onderscheidend maken. 2. Gezond en leefbaar Als stadscentrum wordt de Alexanderknoop een plek waar men graag verblijft, zich lekker en thuis voelt. Om hier te komen heeft de Knoop een aantal flinke stappen te zetten. De grote mate van verstening leidt tot hittestress en aan het lawaai en de uitstoot van verkeer is moeilijk te ontkomen. De bereikbaarheid is en blijft een van de grote kwaliteiten van de Alexanderknoop. Fietsen en lopen, de gezondste mobiliteitsvormen, worden nog onvoldoende gefaciliteerd.

Om als stadscentrum te functioneren zullen zowel gemotoriseerd als langzaam verkeer doordacht ingepast moeten worden om zo de verblijfskwaliteit op straat te garanderen. 3. Toekomstbestendig en duurzaam Als de op één na laagste plek van Nederland is klimaatverandering relevant voor de Alexanderknoop. Een veelomvattende opgave waarmee het gebied aan de slag moet. Zo moet de Knoop zich wapenen voor gevolgen van intensere neerslag en toenemende temperaturen.

Sfeerimpressies uit Rotterdam Alexander

Gebiedsvisie Alexanderknoop

18

Dit vraagt om een transitie van grijs en versteend naar groen en klimaat adaptief. Hierbij is het zoeken naar een goede balans tussen de auto, het OV, de fiets en de voetganger. En de mogelijkheden voor het opwekken van duurzame energie en het circulair maken van grondstofketens worden benut. 4. Inclusief en open Een volwaardig stadscentrum is een plek voor iedereen, Rotterdammer, Oost-Rotterdammer, Capellenaar, meer of minder vermogend. Een plek die zowel regionaal relevant is als een hart voor de omliggende wijken. Het gebied is nu echter nog te weinig een plek waar je aangenaam kunt verblijven. De ontsluiting is fantastisch en de functies zijn interessant voor een regionaal publiek. Echter ontbreekt het nog aan de gezelligheid, verblijfskwaliteit en lokale kleur die het gebied tot kloppend hart voor en van Rotterdam Oost kunnen maken.

wordt gewerkt. 5. Productief en vernieuwend De Alexanderknoop is een grote economische kracht in de regio. Maar deze positie staat onder druk. Vanuit trends rondom digitalisering en belevingseconomie verandert het retail landschap. Monofunctioneel winkelen staat onder druk ten faveure van mix-use gebieden. Door toenemende verstedelijking wordt extensieve bedrijvigheid steeds meer weggedrukt uit de stad. De kantorenmarkt transformeert mede onder invloed van de het feit dat mensen ook vanuit huis werken. Om in de toekomst relevant te blijven en haar economische kracht verder uit te bouwen moet de Alexanderknoop inspelen op deze transities.

Als stadscentrum moet de Alexanderknoop dan ook ruimte bieden aan een breed scala doelgroepen met voldoende woningen in het betaalbare en hogere segment en banen waar zowel met het hoofd als met de handen

Toonaangevende bedrijven

19

Gebiedsvisie Alexanderknoop

2.3

10 Game

Changers

Wil de Alexanderknoop zijn kwaliteiten uitbouwen en de uitdagingen die de toekomst biedt aangaan, dan kan het gebied niet op dezelfde voet verder. De filosofie vanuit waar de plek ooit gebouwd is geeft onvoldoende antwoord op de urgente vragen van de toekomst. Om de Alexanderknoop tot bloei te laten

Van introvert naar extrovert De gebouwen in Alexander zijn nu naar binnen gekeerd en er is weinig aandacht voor de publieke ruimte. In de toekomst draaien we dit om. Gebouwen keren zich naar buiten richting een fijne openbare ruimte waar men zich welkom voelt.

Gebiedsvisie Alexanderknoop Gebiedsvisie Alexanderknoop

komen als Rotterdams stadscentrum is een aantal fundamentele veranderingen nodig in denken en doen. Deze 10 gamechangers vormen de leidraad om de Alexanderknoop te transformeren tot Hart van Oost en Centrum voor de Regio. Een toekomst die in de volgende hoofdstukken geschetst wordt.

Van groots naar menselijk

Van winkelcentrum naar stadscentrum

Van kijkgroen naar gebruiksgroen

Alles binnen de Alexanderknoop is groot, de gebouwen de parkeervelden en straatprofielen. Hierdoor voel je jezelf als mens al snel verloren. Bij de ontwikkeling van de Alexanderknoop wordt ingezet op het introduceren van de prettige, kleinere menselijke maat die het gebied nu ontbeert.

De Alexanderknoop is voor veel bezoekers een plek waar je enkel komt om te winkelen. Om echt betekenisvol te worden zal dit zich moeten verbreden tot een plek waar je vele verschillende dingen kan doen. Een plek waar je heengaat niet omdat je er moet zijn maar omdat je er wil zijn. Een echt stadscentrum.

Het groen in de Alexanderknoop biedt weinig gebruikswaarde. Groen verdient een breder perspectief waarbij specifiek aan- dacht is voor ecologische verbindingen of plekken voor sport, spel of luieren.

20

Naar een modern mobiliteitssysteem (STOMP)

Van grijs naar groen

De Alexanderknoop is en blijft goed bereikbaar per OV én auto. Daar worden in de toekomst uitstootvrije (deel-) mobiliteit, en een betere inpassing van voetganger en fiets aan toegevoegd.

Het oppervlak van de Alexanderknoop is tachtig procent verhard. Zowel met het oog op klimaatverandering als de mensen die dit gebied ooit thuis zullen noemen is dit niet houdbaar. Een nieuw groen karakter is wat het gebied verdient.

Van functiescheiding naar maximale mix

Van hard en grijs naar een fijne plek om te verblijven De openbare ruimte van de Alexanderknoop is grotendeels grijs en stenig. In de toekomst krijgt de buitenruimte ook weer een prettige uitstraling en waardevolle functie voor bewoners, passanten en recreanten.

21

De Alexanderknoop is een verzameling aan gescheiden werelden waardoor spannende, onverwachte interacties weinig kans krijgen. In de toekomst wordt gewerkt aan gemengde gebieden waar de combinatie van functies leidt tot levendige en versassende plekken.

Van overstapmachine naar bestemming

Van oude economie naar nieuwe economie De economische fundamenten van de Alexanderknoop van retail tot kantoren en bedrijvigheid zijn aan stevige trends onderhevig. Om relevant te blijven zullen deze functies zich in hun vorm en focus opnieuw uit moeten vinden. De herontwikkeling van de knoop biedt hiervoor het perfecte platform.

De Alexanderknoop is nu een functionele plek, gericht op het zo snel en efficiënt mogelijk afhandelen van vervoersstromen. In de toekomst wordt niet ingezet op een plek waar je enkel zo snel mogelijk kan overstappen maar een plek waar je ook echt wil zijn.

Gebiedsvisie Gebiedsvisie Alexanderknoop Alexanderknoop

03 Gebiedsvisie Alexanderknoop

22

Visie voor Rotterdam Alexander Wat vinden we daarvan?

Door van de knoop een plaats te maken krijgt Alexander een meer diverse en rijkere identiteit als hedendaags centrum van de tuinstad voor regio en inwoners van Rotterdam-Oost in het “dieptepunt van Nederland”.

23

Gebiedsvisie Alexanderknoop

3.1

Hart van Oost, Centrum voor de regio! De Alexanderknoop van de toekomst is hét kloppend Hart van Oost en onmiskenbaar onderdeel van de polycentrische stad Rotterdam in de 21e eeuw. De Alexanderknoop van 2040 is het groenste, gezondste en één van de best bereikbare centrumgebieden van Nederland waar je het beste van beide werelden vindt: de dynamiek en nabijheid van het stadsleven én de rust, ruimte en groen van het buitenleven. Twee werelden die Alexanderknoop vloeiend in elkaar laat overlopen. Centrum voor de regio Een levendig en uitgesproken hoogstedelijk stadscentrum waar de mens centraal staat, met lokale, regionale en landelijke aantrekkingskracht. Een plek die met metro, trein, bus, auto en fiets dagelijks duizenden mensen verwelkomt. Een plek die alles in zich heeft waar een goed centrum aan voldoet – cultuur, winkels, bedrijvigheid, voorzieningen, stedelijk wonen en bovenal aantrekkelijke verblijfsplekken - in een mix en nabijheid die maakt dat je nooit ver hoeft te zoeken. Een plek die iets anders te bieden heeft dan het centrum van Rotterdam en waar je voor je lol naar toegaat, of je nu Rotterdammer, Capellenaar of Nieuwekerker bent, of van verder komt.

Centrum bestemming voor de regio onderscheidend vernieuwend hoogstedelijk

Gebiedsvisie Alexanderknoop

Hart van Oost Voor bijna 200.000 mensen vormt de Alexanderknoop het sociaal-culturele, kloppende hart van Rotterdam-Oost voor dagelijkse en wekelijks gebruik. Bijna twintig procent van de inwoners van Prins Alexander woont straks ook daadwerkelijk in dit hart. Samen met lokale ondernemers en de jongeren die er hun talenten ontdekken, geven ze voor een groot publiek kleur aan wat Oost te bieden heeft. De Alexanderknoop is wellicht groots van schaal maar is toch menselijk en ademt onmiskenbaar de identiteit van Prins Alexander. Deze energieke plek, is verweven in het dagelijks leven van velen, die het als plek van trots, in hun hart hebben gesloten.

A L E X A N D E R

Hart voor en van 200.000 oostenaren inclusief ontmoetingsplek menselijk

24

Thuis voor velen De Alexanderknoop brengt de Alexanderpolder van de 20e eeuw naar een nieuwe levensfase, rijker en veelzijdiger. Die staat voor een meer stedelijke leefstijl, met woonvormen die inspelen op nieuwe behoeften in de maatschappij, ook voor generaties die in Prins Alexander zijn opgegroeid. Het bedient een breed palet van doelgroepen, portemonnees en woonwensen. Studenten wonen vlak bij de plek waar ze leren. Starters betrekken hier hun eerste eigen woning. Empty nesters en senioren vinden in een mooi centraal gelegen appartement een alternatief voor hun te ruime geworden eengezinswoning. En ook voor ( jonge) gezinnen is Alexanderknoop een veilige en aantrekkelijke plek geworden om kinderen op te laten groeien met voldoende leef- en buitenruimte. In het hart gesloten De Alexanderknoop is een plek geworden die zijn ontstaansgeschiedenis heeft omarmd, maar tegelijkertijd mee durft te veranderen met de tijdgeest van nu en morgen. Het is een plek die bewoners van RotterdamOost opnieuw aan het hart gaat, waarin ze zichzelf kunnen terugvinden, letterlijk en figuurlijk. Het is een plek geworden waar je graag bent en die onderdeel is geworden van je dagelijks leven. De Alexanderknoop is meer dan functionaliteit en gemak, het is een plek waar je bij wilt horen. Rijk en divers De Alexanderknoop heeft zijn stempel gedrukt op het netwerk van stedelijke centra van Rotterdam.

Met stedelijk leven dat uitgaat van ontmoeting en interactie waarbij cultuur, horeca, onderwijs, sport en werken in elkaar overlopen. In het Chroomdistrict mag de vakman met smeer op de handen nog lawaai maken. Even verderop hollen kinderen door het parkje voor hun woning. Met de Alexanderknoop heeft Prins Alexander eindelijk een hart, een centrum maar tevens een verzameling stadsbuurten waar je als bewoner en bezoeker alles vindt wat je zoekt.

25

Inventief In zijn verleden heeft de Alexanderknoop als diepste plek van het land gepolderd, gepionierd en vernieuwd. Ook nu loopt de Alexanderknoop voorop. Nieuwe behoeften rondom wonen, werken en vrijetijdsbesteding zijn naadloos verweven met de grote opgaven van deze tijd. Een leefomgeving die gezond, veilig, klimaat- en toekomstbestendig is. In de Alexanderknoop, de op één na diepste plek van Nederland jagen innovatieve partijen circulaire oplossingen na en ontplooien jonge denkers en doeners zich. Hier wordt de toon gezet voor de aanpak van de grote water en klimaatopgaven die het land de komende jaren te wachten staan. Zonder hart van Oost geen levendig centrum voor de regio Het eerste bestaansrecht van de Alexanderknoop is als sociaal-cultureel hart voor de bewoners van Prins Alexander. Een fysieke plek die resoneert met zijn omgeving. Deze lokale kleur is essentieel voor het vernieuwen van de regionale relevantie. Goede bereikbaarheid en gemak alleen zijn niet langer genoeg. Terwijl steeds meer plekken in Rotterdam hun identiteit vinden is het ook aan de Alexanderplaats om haar rol als stadshart te omarmen en krachtiger en relevanter te worden. De rijkheid van de centrum- en hartfunctie maken de Alexanderknoop uiteindelijk waardevoller en creëren meer onderscheidend vermogen in het aantrekken van bedrijven, bewoners en bezoekers.

Zo wordt een puzzelstuk toegevoegd dat Prins Alexander nu nog ontbeert: een kloppend hart voor Rotterdam Oost. Want, zonder Hart van Oost, geen onderscheidend Centrum voor de Regio.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

De gezichten van Alexander

Geboren en getogen in Prins Alexander, eigenlijk had de Oost-Rotterdammer nooit zoveel met de Alexanderknoop. Hij kwam er voor de boodschappen, maar dat was het ook wel. Nu is dat anders, stiekem is hij er zelfs best trots op. In de Alexanderknoop vindt hij eindelijk het hart waar de gemeenschap uit het stadsdeel samenkomt. De Oost-Rotterdammer bezoekt graag de ondernemers uit de wijk die hier de gaafste ideeën neerzetten en zijn kinderen studeren graag in de bibliotheek met hun vrienden. Dat vindt hij prachtig om te zien. Afgelopen week is hij nog naar een voorstelling geweest over twee vrienden die opgroeien in Prins Alexander, hilarisch en zó herkenbaar!

DENKER

Vroeger kwam ze hier nooit, maar tegenwoordig steeds vaker. Met de trein vanuit Gouda komt de Dagjesmens naar de Alexanderknoop voor een heerlijk dagje uit. Er wordt uitbundig gewinkeld bij de gevestigde merken én de lokale ondernemer. ‘S middags is het tijd voor een gezellige high tea aan het Alexanderplein. Daar besluit ze samen met haar partner die op een later moment met de auto vanuit het werk is gekomen om nog naar die ene theatervoorstelling te gaan. Geen probleem, de lamp die de Dagjesmens had uitgezocht wordt toch thuisbezorgd. Met de leuke sfeer, het brede aanbod en goede bereikbaarheid heeft de Dagjesmens er een nieuwe favoriete bestemming bij!

DAGJESMENS

OOST-ROTTERDAMMER

De Doener maakt letterlijk en figuurlijk het verschil. Werkzaam bij een bedrijf in de circulaire hub bouwt hij met zijn handen uit de mouwen aan een beter Rotterdam voor zijn kinderen. Een duurzame stad, daarvoor moet je niet lullen maar poetsen. De kantine deelt de Doener met de werknemers van de buren wat leidt tot veel gezelligheid en mooie samenwerkingen. Het mooiste aan zijn werk vindt de Doener echter het contact met de studenten die meelopen op de werkvloer. De nieuwe generatie een vak leren, dat is de toekomst!

DOENER

3.2

De Denker had het voor het uitkiezen toen ze op zoek was naar een nieuwe baan. De doorslaggevende reden waarom ze voor haar werkgever op de Alexanderknoop koos? De plek. Met de auto of het OV is ze er zo en de vele deelfietsen en -scooters maken het alleen maar eenvoudiger. Het leukste vindt de Denker dat de Alexanderknoop geen grijs kantorenpark is maar een echt stukje stad met karakter. Er zijn genoeg leuke cafés en restaurants in de buurt om buiten de deur te lunchen en er is veel leven op straat. Met de vrijdagmiddagborrel zit het wel goed wat niet alleen gezellig is maar ook goed voor het netwerk. Zo heeft de Denker gisteren nog de basis gelegd voor een nieuwe samenwerking met een bedrijf in waterstof.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

26

JONGE NETWERKER

De perfecte balans tussen stedelijk leven en comfort maakt dat de Levensgenieter voor de Alexanderknoop kiest. Op allerlei manieren is hij in no-time in het centrum van Rotterdam of Utrecht of met zijn (deel-) auto op de snelweg. Maar reizen is vaak niet eens nodig, want vrijwel alles is in de Alexanderknoop binnen handbereik. De Levensgenieter is in een ruim en licht appartement ingetrokken op de twintigste verdieping met uitzicht op het Kralingse Bos. Hij is trots op zijn woning en woonplaats en leidt zijn vrienden graag rond door de groene buurt.

STUDENT

Voor de Jonge Netwerker is de Alexanderknoop thuis én de ideale uitvalsbasis. Hij woont hier met drie vrienden in een appartement dat hier speciaal voor ontworpen is. Met vrienden wonen is gezellig, maar ieder een eigen badkamer is ook wel een zegen. Hij is vaak te vinden op de begane grond van zijn woongebouw waar plek is om te sporten, met andere bewoners te chillen of af en toe zelfs een lezing bij te wonen. Met een kop koffie van de tent op de hoek stapt de jonge netwerker ’s ochtends in de trein naar het centrum of metro richting de universiteit. In het weekend pakt hij de (deel-) auto voor bezoekjes aan familie en vrienden. Hij zit hier helemaal op zijn plek. En is er elders iets te doen? Dan is de Levensgenieter daar ook zo.

Voor het Stedelijk Gezin biedt de Alexanderknoop het beste van beide werelden. Het gezinsleven en de stedelijke dynamiek waar ze zo van houden komen hier samen. Er is altijd wat te doen maar ook voldoende plek voor de kinderen om in alle rust en veiligheid te spelen bijvoorbeeld in de collectieve binnentuin of het dakterras. Ze vinden het fijn dat alle voorzieningen in de buurt te vinden zijn. De oudste gaat vlakbij naar school en op de begane grond is een kinderopvang te vinden. Dat maakt een druk leven toch een stuk eenvoudiger!

27

LEVENSGENIETER

De Ondernemer geeft kleur aan de Alexanderknoop. Geboren en getogen in Prins Alexander weet hij in de Alexanderknoop een breed publiek te vinden voor zijn volgende idee. Op deze perfect ontsloten plek vind je immers alle lagen van de samenleving. De Ondernemer heeft een passie voor innovatie en duurzaamheid, maar de blik van een koopman. De bestellingen worden afgeleverd met een elektrische auto. Uiteindelijk gelooft hij dat je iets aan moet bieden dat mensen willen hebben. Het grootste goed van de Alexanderknoop vindt hij de ruimte voor experiment. Er is altijd wel een plekje te vinden om iets nieuws uit te proberen. Zij het in de openbare ruimte of een pop-up shop. De Ondernemer is altijd op zoek naar het volgende idee om Alexander en vervolgens Rotterdam en de wereld te veroveren.

STEDELIJK GEZIN

ONDERNEMER

In de Alexanderknoop heeft de Student helemaal zijn plek gevonden. Goed bereikbaar op de fiets of met het OV als het regent. Het favoriete deel van zijn opleiding is de combinatie tussen theorie en praktijk. Een aantal middagen in de week loopt de Student mee bij een bedrijf aan de Koperstraat waar de Doener hem de fijne kneepjes van het vak bijbrengt. Er zijn genoeg studieplekken op school maar het liefst studeert hij in de bibliotheek of een van de koffietentjes in het gebied. Dat heeft tocht wat extra sfeer, De Student kijkt met optimisme naar de toekomst, want als je leert in een proeftuin van circulariteit, techniek en commercie zit je altijd goed!

Gebiedsvisie Alexanderknoop

3.3 Leven in de Alexanderknoop

Wonen en leren

Met de ontwikkeling van de Alexanderknoop staat het gebied aan de vooravond van een integrale transitie. Hiermee ontstaat nieuw of anders perspectief voor werken, winkelen en wonen. Er tekent zich een andere manier van leven en beleven af die nieuwe verbanden legt, onderscheidende kansen biedt en nieuwe doelgroepen aanspreekt. Een gebied waar je reuring én rust vindt, maar waar ook ruimte bestaat voor ruis. Wonen in de nieuwe tuinmetropool De Alexanderknoop brengt tuinstedelijk wonen naar de 21e eeuw met een divers aanbod aan woonmilieus, aantrekkelijk voor bestaande en nieuwe doelgroepen. Grootstedelijk, groen en gemeenschap zijn kernbegrippen, die op verschillende plaatsen op onderscheidende manieren vertaald worden. In het hart van de Alexanderknoop vind je studenten, starters en doorstromers die genieten van de reuring, voorzieningen en horeca op steenworp. Verderop wordt gestapeld gewoond te midden van groen en water in rustige gebieden waar landschap en stedelijkheid samengaan. Groene ruimtes zijn met oog voor mens, natuur en klimaat ingericht. Er is volop aanleiding om te bewegen en kinderen van stedelijke gezinnen worden uitgedaagd om op creatieve manieren te spelen. Op andere plekken voert het typisch Rotterdamse rauwe randje de boventoon en gaan werken en wonen in verschillende mate samen in spannende, dynamische omgevingen waar altijd iets te beleven is.

De nieuwe dichtheid maakt een divers programma mogelijk, met nieuwe ondersteunende rollen voor shared living concepten, hotels en familieappartementen in een groen, aantrekkelijk nieuw stadscentrum.

en openbare lobby’s die kruisbestuiving in de hand werken. Frisse ideeën en vers bloed komen vaak van buiten. Kenmerkend is de variatie in kleinere (start-ups en scale-ups) en grote bedrijven (grown-ups) die elkaar afwisselen in het straatbeeld, maar soms ook met elkaar in één gebouw samenwerken. De open omgevingen gecombineerd met de goede bereikbaarheid, een goede prijs/kwaliteit verhouding en de mix van huurniveaus en bedrijfsprofielen maakt voor een levendig economisch ecosysteem waarin denkers en doeners tot bloei komen. “Leven lang ontwikkelen” krijgt hier handen en voeten door het bij elkaar brengen van onderwijs en kennis. Bedrijven kunnen zo dichter op talent zitten, personeel geschoold houden en studenten kunnen al vroegtijdig ervaren hoe ze zich in het werkende leven willen ontwikkelen. De al aanwezige bedrijven en onderwijsinstellingen kunnen elkaar helpen in het opleiden van de werknemers van de toekomst en samenwerkingsprojecten entameren. Ook de Rotterdamse makers en creatieve industrie die vertegenwoordigd zijn in het gebied spelen hierin een belangrijke rol. Door het mengen van werk en onderwijs met woonfuncties ontstaan er levendige gebieden; die een groot deel van de dag in gebruik zijn.

Studenten, professionals en bewoners geven kleur aan het gebied en vormen het draagvlak voor een breed pakket aan maatschappelijke voorzieningen (koffiebar, werkcafe, drogist, supermarkt, stomerij etc).

Open leer en werkomgeving In de Alexanderknoop volop gewerkt en geleerd. De economie van de toekomst vraagt niet langer om introverte kantoorgebouwen of onderwijsinstellingen met eigen werkruimtes en kantines. Het zijn open werkomgevingen, met een duidelijk gezicht aan de straat

Gebiedsvisie Alexanderknoop

28

29

Gebiedsvisie Alexanderknoop

3.3 Leven in de Alexanderknoop

Werken en ontspannen Werkplaatsen van de toekomst In de Alexanderknoop zijn alle typen werkgelegenheid die Rotterdam en het land draaiende houden vertegenwoordigd. Dit betekent dat er ook voldoende plek is waar nog gemaakt, verzameld en uitgeleverd kan worden. Zo ingericht en gesitueerd dat de ruis en het lawaai dat ze meebrengen niet in de weg zitten. Er wordt geïntensiveerd en op sommige plekken gemengd met wonen. Hierbij mag het best een beetje schuren, dat draagt juist bij aan het karakter. Hardwerkende vakmensen, studenten die praktijkervaring op doen en de avontuurlijk ingestelde bewoners maken samen een spannend milieu. Met oog op de toekomst heeft het gebied op dit vlak al een bijzonder fundament: circulaire economie. Iets dat in de toekomst versterkt zal worden. De focus ligt hierbij op het maken van een circulaire hub voor het verzamelen, verwerken, re- en upcyclen van allerhande afvalstromen in de stad. Een functie die essentieel is voor de duurzame ambities van Rotterdam en waarvoor momenteel een ruimtevraag ligt. Op dit front liggen kansen voor de combinatie met stadslogistiek, kleinschalige first- en last-mile distributie die profiteert van de uitstekende ontsluiting. Hierbij kan gedacht worden aan het toeen afvoer voor de circulaire hub, de bezorging van boodschappen aan huis of het trechteren van fysieke en online aankopen voor Alexandrium.

Samenwerkingen waar alle betrokkenen baat bij hebben. Door het intensiveren van bedrijvigheid wordt ook in de toekomst ruimte behouden voor de stadsverzorgende bedrijvigheid die Rotterdam draaiende houdt. Denk hierbij aan aannemers en installatiebedrijven die zorgen dat gebouwen aan de nieuwste eisen voldoen of aan garagebedrijven die de stad mobiel houden.

Gebiedsvisie Alexanderknoop

Nieuwe beleving van vrije tijd De retailmarkt is stevig en beweging mede als gevolg van als digitalisering en online winkelen. Om ook in de toekomst een relevant knooppuntcentrum te blijven vindt de Alexanderknoop als winkelgebied zichzelf opnieuw uit. Een plek die niet enkel een “place to buy” maar een “place to be” is. De focus verschuift van consumeren naar beleving, van een dagje winkelen naar een dagje uit. De renovatie van het Alexandrium Shopping Center getuigt hiervan. Deze transitie heeft fysiek zijn weerslag binnen de Alexanderknoop. Waar de focus vroeger hoofdzakelijk op retail lag komt er een grotere rol voor wonen, leisure en maatschappeljike voorzieningen. Functies lopen in elkaar over en vormen zo samen een belevingseconomie van vrijetijdsbesteding. Verblijven en ervaren vormen samen de kern van de aantrekkingskracht van Rotterdam Alexander met winkelen als onderdeel hiervan. Er liggen kansen om vanuit de onderscheidende kwaliteiten van de Alexanderknoop nieuwe marktniches aan te boren gestoeld op lokaal ondernemerschap, circulaire producten of hybride showrooms met sameday delivery. De klant staat centraal. Stel je bijvoorbeeld voor dat je naar de Alexanderknoop gaat om een nieuwe sportschoen te testen op de hardloopbaan, die je dezelfde middag nog thuisbezorgd krijgt. Al het plezier en comfort van fysiek winkelen, zonder het gezeul met de tassen.

Met deze optelsom vormt de Alexanderknoop ook in de toekomst een toekomstbestendig knooppuntcentrum waar publiek uit de regio en Rotterdam-Oost graag komt. Er liggen kansen voor de verbreding van het voorzieningenaanbod waarmee het gebied aantrekkelijker wordt voor nieuwe bewoners en relevanter voor de huidige inwoners van Oost. Bijvoorbeeld met een aansprekende bibliotheek die ook een plek is om te ontmoeten of studeren. Ook rondom cultuur zien we kansen. Niet perse voor een regionale voorziening maar juist voor een cultuurhuis dat aansluiting zoekt bij de bewoners van Oost.

30

31

Gebiedsvisie Alexanderknoop

3.3 Leven in de Alexanderknoop

Duurzame leefomgeving Duurzaamheid is van fundamenteel belang voor de leefbaarheid in Rotterdam: nu en in de toekomst. In Alexanderknoop maken we een duurzame en toekomstbestendige leefomgeving. We houden rekening met de grote transitieopgaven van deze tijd zoals energie en circulair. Ook zorgen we voor een betere en groene leefomgeving door de ruimte klimaat adaptief, biodivers en gezond in te richten. De basis voor al deze thema’s staat in het Rotterdams Duurzaamheidskompas. Het Rotterdams Duurzaamheidskompas is overkoepelend voor al het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Rotterdam. Hierin is de richting aangegeven hoe de komende jaren wordt gewerkt aan een duurzame stad. Duurzaamheid is grofweg met vier thema’s te omschrijven: energietransitie, circulaire economie, klimaatbestendige stad en gezonde leefomgeving. Deze thema’s hebben invloed op elkaar en kunnen dus ook niet los van elkaar worden gezien.

is. Daarnaast zal de elektrificering zijn weerslag hebben op de inrichting van de openbare ruimte, bijvoorbeeld door de impact van de laadinfrastructuur. Bij nieuwe ontwikkelingen die plaatsvinden binnen het gebied wordt als doel gesteld om zoveel mogelijk energie op te slaan. Voor de warmteproductie en -verbruik wordt er onderzocht wat de meeste geschikte oplossing is voor het energiesysteem, rekening houdend met de maatschappelijke belangen.

Circulair bouwen Bij de ontwikkeling van de Alexanderknoop wordt met een circulaire strategie ontworpen, gerenoveerd en gebouwd met als doel een flexibele en toekomstbestendige gebouwen of buitenruimte te realiseren. De ontwikkeling is multifunctioneel, aanpasbaar en veranderbaar voor verschillende gebruiksscenario’s gedurende het gebruik.

Energietransitie In 2050 hebben we een klimaatneutraal energiesysteem en in 2030 zorgen we al voor 55% CO2-reductie. Dat betekent dat onze energievoorziening schoon, resilient en rechtvaardig moet zijn. We kijken daarbij naar het opwekken, transporteren, opslaan en gebruiken van schone energie. De koelbehoefte van gebouwen wordt beperkt door doelgericht ontwerp en op duurzame wijze opgewekt. Daken, gevels en infrastructuur worden benut voor de opwek van duurzame elektriciteit, waarbij ook wordt gekeken hoe het ontwerp de opwek kan vergroten. Doordat er een steeds grotere vraag ontstaat naar energieopwekking landt dit ook vaker in de openbare ruimte. Hierbij is het belangrijk dat we richten op grootschalige, goed geplaatste zonnepanelen die geen negatieve impact hebben op de beleving van de openbare ruimte en autonoom of direct op het net kunnen worden aangesloten. Wat betreft het energietransport is het doel om warmteoverdrachtstations zoveel mogelijk inpandig worden gerealiseerd. Daarnaast is in de straatprofielen voldoende ruimte gereserveerd voor (toekomstige) warmteleidingen. In de Alexanderknoop vraagt dit extra aandacht omdat (delen van) de ondergrond meer dan 75% van de ruimte al benut Gebiedsvisie Alexanderknoop

Demontage en hoogwaardig hergebruik na einde gebruiksduur is mogelijk gemaakt voor relevante gebouwonderdelen en digitaal dusdanig vastgelegd zodat o.a. een demontageplan en relevante informatie voor hergebruik bekend en geborgd is. Met oog op de toekomst kan het Chroomdistrict zowel voor de middellange alsmede lange termijn door ontwikkelen tot circulaire hub. De focus ligt hierbij op het maken van een circulaire hub voor het verzamelen, verwerken, re- en upcyclen van allerhande afvalstromen in de stad. Een functie die essentieel is voor de duurzame ambities van Rotterdam en waarvoor momenteel een ruimtevraag ligt. Op dit front liggen kansen voor de combinatie met stadslogistiek, kleinschalige first- en last-mile distributie die profiteert van de uitstekende ontsluiting. Hierbij kan gedacht worden aan het toe- en afvoer voor de circulaire hub, de bezorging van boodschappen aan huis of het trechteren van fysieke en online aankopen voor Alexandrium. Samenwerkingen waar alle betrokkenen baat bij hebben. Bestaande functies gerelateerd aan het thema circulariteit kunnen in het Chroomdistrict een nieuwe plek krijgen waarmee ontwikkelruimte wordt gecreëerd in het Koperkwartier. 32

33

Gebiedsvisie Alexanderknoop

3.3 Leven in de Alexanderknoop

Gezonde leefomgeving In de gedaanteverandering van de Alexanderknoop speelt de publieke, onbebouwde ruimte minstens een even grote rol als het gebouwde programma. De publieke ruimte is het domein waar het centrumleven, ontmoeten en interactie plaatsvinden. Terwijl de Alexanderknoop groeit qua gebouwd programma is er in de publieke ruimte juist sprake van schaalverkleining waarbij fijnmazigere structuren en menselijke maat ontstaan. Openbare ruimte wordt geprogrammeerd met plekken om te verblijven, bewegen of spelen. Elke plek doet dit op zijn eigen manier van terrasjes waar werknemers een kopje koffiedrinken tot drukke winkelstraten en groene oases waar kinderen in de waterspeeltuin spelen. Voetgangers en fietsers winnen in de openbare ruimte aan belang. ‘‘Achter alle modellen, richtlijnen, handboeken en algoritmes waarmee we het recht van de snelste vormgeven, zit een strategie, die is versteend op straat. We kunnen doorgaan op de ingeslagen weg. Dan kiezen we voor het recht van de snelste, de efficiëntste, de comfortabelste. Maar dan kiezen we dus niet voor al het andere. Voor het recht om zonder hulp van technologie of een bedrijf ergens te kunnen komen. Voor het recht om zonder angst met een kind op straat te kunnen zijn. Voor het recht op rust in de publieke ruimte. Voor het recht op gezonde lucht.

Voor het recht om niet dood te gaan of een ander per ongeluk dood te maken. Voor gelijkwaardigheid op straat. Wat gebeurt er als je dat wel doet?’’ - Recht van de Snelste, T. Verkade & M. te Brommelstroet De straat is integraal verbonden met meerdere stedelijke systemen en een goed ontwerp maakt dat de straat beter is toegerust op de functie die het zou moeten hebben. We willen een openbare ruimte die uitnodigt tot gebruik, spelen en ontmoeten. Allereerst is dit goed voor onze inwoners en ondernemers. Samen met parken en pleinen vormen straten de openbare ruimte van een stad. Alexanderknoop heeft haar bijzondere plekken zoals de Semiramistuin, het Poolsterplein, de Alexanderplaats

Gebiedsvisie Alexanderknoop

en de Prins Alexanderlaan. Het zijn de plekken die de Alexanderknoop haar identiteit verlenen, die de sfeer van alledag bepalen en waar het ‘gewone’ stedelijke leven plaatsvindt. Voor een aantrekkelijke, leefbare en gezonde stad is schone lucht en een aangenaam akoestisch klimaat essentieel. Binnen de Alexanderknoop wordt langzaam verkeer (fiets, voetganger) gestimuleerd en slim gecombineerd met andere modaliteiten. Bij de inrichting van de openbare ruimte wordt ook rekening gehouden met geluidbeleving. Mensen waarderen de openbare ruimte niet alleen op basis van wat zij zien, maar juist ook op basis van wat zij horen. De opgaven voor de straat zijn veranderd, de druk is hoger en de behoefte naar meer verblijfskwaliteit is gewenst. Daarnaast ligt bij de herinrichting van de straat de focus op het realiseren van straten waarbij water, groen en verblijf een aanvullende ruimteclaim leggen op het straatprofiel en de werking daarvan. Ze worden toekomstbestendig ontworpen zodat ze een bijdrage leveren aan de vraagstukken en ruimtelijke uitdagingen waarmee de gemeente Rotterdam de komende jaren aan de slag gaat.

Er wordt niet uitgegaan van een ééndimensionale perspectief op de straat, maar van een multidimensionale ontwerpmethode voor de openbare ruimte, waar mobiliteit niet maatgevend is maar waar toegankelijkheid, veiligheid, beleving, gezondheid, sociale interactie, ecologie, klimaatadaptatie, economie en cultuurhistorie samen de straat maken.

34

van...

...naar

35

Gebiedsvisie Alexanderknoop

3.3 Leven in de Alexanderknoop

Klimaatbestendige stad Als de op één na laagste plek van Nederland is klimaatverandering relevant voor de Alexanderknoop. Een veelomvattende opgave waarmee het gebied aan de slag moet. Zo moet de Knoop zich wapenen voor gevolgen van intensere neerslag en toenemende temperaturen. Nadrukkelijk vormgeven aan klimaatadaptatie opgaven in de openbare ruimte, biedt de kans om de samenhang tussen de ecologische en culturele identiteit van Alexanderknoop te hernieuwen, en als geheel te versterken. Duurzaam waterbeheer in het netwerk van straten kan daarbij een fundamentele rol spelen. Stedelijke omgevingen worden geconfronteerd met de paradox van water overvloed en -schaarste. Infiltratie en berging van water kan zowel de impact van zware wolkbreuken verlichten, als droogte en hittestress verminderen. De strategie om van een drainage- naar een sponsstad te transformeren, waar elke regendruppel telt, legt de basis voor het vernieuwde Rotterdamse stratennetwerk. Dit vraagt om een transitie van grijs en versteend naar groen en klimaat adaptief. Grijze tegels en asfalt laten meer plaats voor groen en water dat menselijk gevoel brengt, hittestress tegengaat en bijdraagt aan klimaatadaptie.

Een nieuw perspectief op de straat Wanneer we openbare ruimte op een andere manier willen inrichten, met meer ruimte voor beleving en niet enkel voor beweging, moeten het doel dat straten uitsluitend ingericht worden als functionele verbindingen verleggen. Aan de hand van zes klimaatthema’s: extreme neerslag, droogte, hitte, grondwaterfluctuatie, bodemdaling en overstroming werken we aan het minimaliseren van de nadelige (toekomstige) gevolgen van klimaatverandering. Om extreme neerslag het hoofd te kunnen bieden moeten we het oppervlakte watersysteem robuuster maken. Zo zullen we de waterbergingscapaciteit maar ook de sponswerking door infiltratie in de ondergrond en afwatering naar groen moeten vergroten. Om de droogte tegen te gaan zullen maatregelen moeten worden genomen zodat nadelige gevolgen worden tegengegaan. Zo zal de beplanting aanpast worden op Gebiedsvisie Alexanderknoop

klimaatverandering, bijvoorbeeld door assortiment keuzes en goede groeicondities t.a.v. bodem en grondwater. Ook de sponswerking zal moeten worden vergroot om water langer vast te houden voor droge periodes. Vergroening van de openbare ruimte en de gebouwen, het creëren van schaduw in de buitenruimte en het verbeteren van de gebouwschil zorgt voor hittestress reductie. Verkoelende verblijfsruimte zullen worden gerealiseerd/ gehandhaafd en gecombineerd met waterberging. Bewust ontwerp van gebouwen draagt bij aan het beperken van de koelvraag van gebouwen. Zo zal er ingezet worden op multifunctionele daken zodat deze benut worden voor het beperken van wateroverlast en hittestress. Aangezien ook het aantal droge zomers naar verwachting tot 2050 verder toe zal nemen kan lokaal de grondwaterstand hierdoor uitzakken. Hierdoor zal de inrichting en de bouw afgestemd moeten worden op de lokale grondwaterstand en de fluctuaties daarin. Er zullen voorzieningen moeten worden getroffen voor het bufferen van regenwater in de droge perioden. Biodiversiteit Biodiversiteit is essentieel voor de natuur, de mens en de economie. Achtergang van biodiversiteit samen met klimaatverandering vormt een bedreiging voor de leefbaarheid in de stad. De huidige bouwopgave zorgt voor verdichting van de stad en drukt op het beschikbare groen.

Om de leefbaarheid te verbeteren wordt extra groen toegevoegd aan het stedelijk weefsel. Daarnaast wordt gekeken hoe divers en klimaatbestendig groen en een gezonde bodem kan bijdragen aan de biodiversiteit. De opgave en ambitie verschilt per kernbiotoop en gebied in de stad. Net als voor mensen, is de volledige leefomgeving van flora en fauna van belang. Plekken én verbindingen worden ingericht met oog voor álle vijf V’s: Verblijven, Verbindingen, Voedsel, Veiligheid en Variatie, dit betekent natuurinclusief ontwerpen, ontwikkelen en beheren en integraal ontwerpen tussen gebouw en straat.

36

37

Gebiedsvisie Alexanderknoop

3.3 Leven in de Alexanderknoop

Duurzame mobiliteit De ontwikkeling van de Alexanderknoop staat voor een uitdaging: de verstedelijking vormgeven met (versterken van) ruimtelijke kwaliteit in de openbare ruimte. Waar ruimte is voor economische activiteiten en een prettige leefomgeving. Het stedelijk gebied kan groeien en ‘meer stad worden’ gekoppeld aan een transitie naar moderne mobiliteit: een nieuwe balans tussen auto, fiets, voetganger en OV. De mobiliteitstransitie vormt een belangrijke opgave. Als we kijken naar het huidige verplaatsingsgedrag van bezoekers en bewoners van Alexander en de wijken eromheen, zien we relatief veel korte afstand verplaatsingen met de auto (2,5 – 10 km). Door het verbeteren van de fietsstructuur willen we deze groep een aantrekkelijk alternatief bieden (inclusief een versterking van de trein/ metro-fiets reizigers via station Alexander). In de basis wordt het gebied verstedelijkt met aandacht voor nabijheid en de mobiliteitstransitie. We zorgen voor voldoende en goede alternatieven met als doel het totaal aantal autoverplaatsingen niet recht evenredig te laten toenemen met de extra woningen in het gebied. Lopen, fietsen en deelmobiliteitsdiensten zijn volwaardige keuzemogelijkheden. Compact, fijnmazig en aantrekkelijk zijn de bijbehorende eisen. Het verduurzamen van de mobiliteit, de mobiliteitstransitie, jaagt deze lopende ontwikkeling alleen maar aan.

Het stedelijk gebied kan groeien en ‘meer stad worden’ waarbij verschillende vervoersmodaliteiten naar behoefte naast elkaar kunnen bestaan. Dit opent vele mogelijkheden. Aantrekkelijke inrichting, stedelijke transformaties en minder barrièrewerking. In de verstedelijking worden keuzes gemaakt om met een hogere dichtheid en met meer aandacht voor verblijven in de openbare ruimte het gebied in te richten.