[23bb001472] Bijlage behorende bij 23bb001471 over Nationaal Programma Rotterdam Zuid

verhuisbewegingen op gang brengen; ontwikkeling van starterswoningen, tijdelijke huisvesting); d. Herpositionering (mens, tegengaan van); sturen op gebruik en instroom door bestaande woningen anders aan te bieden. (bijv. bij nieuwe woningen gericht sturen op benutten van daarbij vrijkomende woningen, toewijzingsruimte en contingent woningen benutten). Momenteel wordt op Zuid in Lombardijen en Tuinenhoven op deze aanpak een programma uitgewerkt. Daarnaast wordt voor heel Zuid breed in vervolg op deze studie de methode ingezet ter verbetering van de veerkracht van kwetsbare wijken. De ‘veerkrachtige wijken’ methode draagt bij om het NPRZ-programma op schaal van de wijk meer integraal in te richten door de verschillende pijlers aan elkaar te verbinden. Een goede koppeling tussen wonen en zorg is hier een voorbeeld van.

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 95

wijken Bloemhof, Hillesluis en Tarwewijk te verbeteren door te sturen op instroom en intensief beheer: › Sturen op instroom: op basis van artikel 9 van de WBMGP krijgen woningzoekende docenten, politieagenten, verpleegkundigen en woningzoekenden met ander werk, vrijwilligerswerk of studie voorrang bij het toewijzen van een huurwoning. (Per 16 april 2022 is de termijn van de ministeriële WBMGP-aanwijzing in de wijken Bloemhof & Hillesluis verlopen. Er worden nieuwe mogelijkheden voor het sturen op instroom in (delen van) Bloemhof en Hillesluis onderzocht. Ook de verwachte aanpassing van de huisvestingswet medio 2023 biedt hierin mogelijkheden); › Intensief beheer: Een multidisciplinaire/ integrale aanpak van door bewoners en wijkprofessionals gemelde misstanden zoals woonoverlast, overbewoning, spookbewoning, uitbuiting van huurders en onderverhuur van sociale huurwoningen.

flexibel als een huurder dat nodig heeft. Een deel van de verhuurders baart echter zorgen. Zij gedragen zich soms bewust, soms onbewust als slecht verhuurder. Juist omdat in de particuliere verhuur op Zuid ook veel kwetsbare mensen wonen, continueert de gemeente met het project Goed Huren en Verhuren de aanpak van misstanden in de verhuurmarkt. Het doel hiervan is het beschermen van betaalbare huurwoningen in particulier bezit én de mensen die daarop zijn aangewezen.

Goed huren Verhuren Een deel van de woningvoorraad is in handen van particuliere verhuurders, vooral in de oude stadswijken. Een deel van deze verhuurders gedraagt zich als goed verhuurder, houdt zich aan wet- en regelgeving en is

Als opvolging van de Midterm aanbeveling “Doorbraak Wonen” hebben de corporaties en gemeente de wijk Carnisse aangewezen als eerste gebied voor een nieuwe stap in een gezamenlijke aanpak. Hier staat een versterkte aanpak in handhaving op de huurprijzen,

Dit doet de gemeente met voorlichting aan huurders en verhuurders, ondersteuning van huurders bij het halen van hun wettelijke rechten, samenwerking met de sector, inzet op aanvullende wet- en regelgeving om meer te kunnen doen, en met extra handhavers in Carnisse, Tarwewijk, Bloemhof, Hillesluis en Oud-Charlois. De aanpak bevat acties om de markt te beschermen en beter te kunnen reguleren.

↑ Het verbouwen van winkels naar woningen is een van de instrumenten bij de aanpak van de Boulevard Zuid.

verbeteren naar de recreatiegebieden om de woonwijken en tussen de wijken; › Bewonersinitiatieven: door zelfinrichting en beheer te verzorgen bijvoorbeeld met Droomstraten of Buurtbeheer. We stimuleren en begeleiden deze initiatieven. Voor de financiering van de aanpak Buitenruimte wordt gekeken naar de beschikbare NPRZ-middelen voor de pijler Wonen, reguliere gemeentelijke budgetten en middelen gerelateerd aan het Rotterdams Weerwoord, Rotterdam gaat voor groen, en middelen beschikbaar in het kader van de rioolvervangingsopgave. B. Winkelstratenaanpak De gemeente continueert de aanpak van de Alliantie Hand in Hand op de Groene Hilledijk/Beijerlandselaan en verkent de mogelijkheden voor uitbreiden van de aanpak aan de Katendrechtse Lagendijk/Wolphaertsbocht en de Slinge. Gewerkt wordt met een integrale aanpak gericht op economische revitalisering, versterking imago en uitstraling (panden en buitenruimte), aanpak ondermijning/verbeteren leefbaarheid en differentiatie van het woningaanbod. Bij voorkeur ook in nauwe samenwerking met corporaties in geval van aanpalend bezit.

De middelen uit de pijler Wonen worden vooral ingezet op verkleining en concentratie van het winkelareaal, het verbeteren van de ruimtelijke opzet, de transformatie van winkels naar wonen, inclusief kwaliteitsverbetering, samenvoegen en vergroten, een verbetering van de kwaliteit van de buitenruimte en placemaking.

96

De inzet verschilt per gebied: › De Groene Hilledijk wordt een mixed zone waar winkels deels worden vervangen door werkruimten en grotere woningen. De inzet op de Beijerlandselaan richt zich vooral op het aantrekkelijker maken van de winkelstraat en branchering. De inzet vanuit de pijler Wonen hangt onder de integrale aanpak van de Alliantie Hand in Hand; › Voor de Katendrechtse Lagedijk/Wolphaertsbocht (KatWol) streven we naar een verdergaande concentratie van winkelaanbod met twee goede buurtwinkelcentra in deze straten. In het tussengelegen gebied is een geleidelijke ombouw van winkels naar woningen en werkruimten gaande. Momenteel worden de mogelijkheden verkend voor het opnemen van de inzet vanuit de pijler Wonen in een meer integrale aanpak; › Voor het winkelgebied Slinge wordt momenteel de basis gelegd voor een nieuwe integrale aanpak.

↓ Goed verhuurderschap bevordert de kwaliteit van wonen in de wijk.

C. Aanpak misstanden (ver)huur Voor zowel de corporatie- als particulier huur en verhuur wordt op verschillende manieren ingezet op het tegengaan van misstanden, waaronder sturen op instroom en intensief beheer, de Goed huren en verhuren aanpak en Grip op Vastgoed. Sturen op instroom en Intensief beheer in Bloemhof, Hillesluis en Tarwewijk. Dit is een samenwerking van Woonstad Rotterdam, politie en gemeente om de veiligheid en leefbaarheid in de

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 97

projectsteun voor corporaties waar de investeringscapaciteit niet toereikend is voor de opgave.

↑ Met de aanpak ‘Grip op vastgoed’ worden problemen zoals o.a. uitbuiting, brandgevaar, illegale bewoning, achterstallig onderhoud, aangepakt.

correcte exploitatie en eventuele verwervingen in de particuliere huurvoorraad centraal. Nieuwe landelijke wetgeving (Wet Goed Verhuurderschap) biedt hiervoor belangrijke kansen, want die geeft de gemeente meer ruimte om uitwassen aan te pakken. Grip op vastgoed Grip op vastgoed is een integrale multidisciplinaire pro-actieve aanpak waarbij problemen zoals uitbuiting, brandgevaar, illegale bewoning, overlast, achterstallig onderhoud, overbewoning en sociale problemen worden geconstateerd en aangepakt. Er wordt door Gemeente Rotterdam nauw samengewerkt met o.a. woningcorporaties, politie, NPRZ en het huurteam om zo op integrale wijze te kunnen optreden en hulp te verlenen aan hen die dat nodig hebben. Bij al deze bovengenoemde aanpakken, gericht op het voorkomen van misstanden en beschermen van huurder en woningvoorraad, wordt een brede blik gehanteerd en worden ook de ‘sociale- en veiligheidsstromen’ die volgen op handhaven in beeld gebracht. Dat houdt in een goede achtervang op sociaal en welzijnsvlak, link naar politie indien er zaken achter de voordeur worden aangetroffen enz.. Juist de samenwerking met woningcorporaties is van belang voor het kunnen bieden van een sluitende aanpak als er (her)huisvestingsvragen aan de orde zijn. De achterliggende doelstelling is tweeledig. Op de korte termijn draagt een versterkte handhavingsaanpak bij aan

98

de bescherming van huurders in een kwetsbare positie. Op lange termijn zien we een versterkte handhavingsaanpak als bouwsteen in een samenhangende aanpak gericht op normalisering van de woningmarkt, versterking van de sociale samenhang en verbetering van de woningkwaliteit.

Sturen op woningdifferentiatie › Streven naar 30% sociale huurwoningen in iedere gemeente (met uitzondering van de meest stedelijke focusgebieden waar wordt gekeken naar mogelijkheden om woningen toe te voegen voor middeninkomens). Hieraan gekoppeld wordt een streven naar een betere regionale verdeling in het huisvesten van aandachtsgroepen. › Aanpassing van de huisvestingswet uit 2014, (verwacht medio 2023), waarmee gemeenten meer mogelijkheden krijgen om woningen met voorrang toe te wijzen aan woningzoekenden met lokale binding en aan vitale beroepsgroepen. Ook bevat deze aangepaste wet een huisvestingsvergunning voor betaalbare koopwoningen. Hiermee kunnen gemeenten betaalbare koopwoningen straks toewijzen aan kandidaatkopers met een laag tot middeninkomen. › Stimulering middenhuur: de markttoets voor deze kabinetsperiode wordt opgeschort om woning-

corporaties te stimuleren middenhuurwoningen te bouwen. › Aanpassing van de Wet Bijzonder maatregelen grootstedelijke problematiek WBMGP medio 2023. Goed huren en Verhuren › Wet goed verhuurderschap. Het wetsvoorstel treedt naar verwachting vanaf medio 2023 in werking. Hiermee wordt een landelijke basisnorm voor goed verhuurderschap geïntroduceerd en krijgen gemeenten bevoegdheden om hierop te handhaven. Ook krijgen gemeenten de mogelijkheid om gebiedsgericht een verhuurvergunning te introduceren. Daarmee kunnen zij extra eisen aan verhuurders stellen, bijvoorbeeld over onderhoud en de hoogte van de huur. › De gang naar de huurcommissie wordt vereenvoudigd voor huurders. › Er wordt een tijdelijke huurprijsregulering voor het middensegment ingevoerd. Het woningwaarderingsstelsel (WWS) zal worden opgetrokken tot ca. €1000 (187 WWS punten) in plaats van tot €752 bij nieuwe contracten. Dit betekent huurprijsbescherming van middeninkomens.

↓ Het functioneren van vve’s wordt bevorderd om de versnelling van de verduurzaming te facilliteren.

6.3.4 Beleid, Wet- en regelgeving De Minister voor Volkshuisvesting en Ruimte Ordening heeft in 2022 diverse programma’s gepresenteerd waarin aanpassingen in beleid en regelgeving op het gebied van wonen worden aangekondigd die van belang zijn voor het NPRZ en de andere stedelijke focusgebieden in Nederland. In het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid zijn deze gevat in een actielijn fysieke leefomgeving en gemengde wijken. Landelijke prestatieafspraken met woningcorporaties: Prestatieafspraken met woningcorporaties op landelijk niveau die bijdragen aan herstructurering in kwetsbare gebieden om te komen tot een meer gedifferentieerde woningvoorraad. Hierin zijn afspraken gemaakt over de inzet van de middelen die corporaties hebben door de afschaffing van de verhuurderheffing. Tevens zijn afspraken gemaakt over verdere ontwikkeling van het instrument

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 99

› Huurprijsstijging in het middensegment worden

gemaximeerd, gekoppeld aan CAO+0,5%. › Het woningwaarderingsstelsel wordt dwingender gemaakt en gemoderniseerd (onder andere door aftrekpunten bij slechte energielabels), zowel voor het gereguleerde segment als het middensegment (medio 2024). Wensen op dit dossier zijn: › Landelijk aan banden leggen tijdelijke verhuur, niet alleen in wijken waar de leefbaarheid onder druk staat; › Landelijk registratiesysteem van huurcontracten zodat meer transparantie in de verhuurmarkt ontstaat. Financiële instrumenten › Het Volkshuisvestingsfonds (VHF) is van belang voor een financiële ondersteuning in grondige aanpak particuliere woonvoorraad. › Het Woningbouw impuls (WBI) is van belang voor een betaalbare voorraad in het middensegment nieuwbouw te creëren, ten behoeve van een meer gedifferentieerde woningvoorraad en doorstroom op de woningmarkt. › Het nationaal isolatie programma (NIP) is van belang

om corporaties en particulieren te ondersteunen in de energietransitie. Met gemeenten en corporaties wordt een aanpak ontwikkeld waarmee kwetsbare mensen in koop- en huurwoningen kunnen deelnemen aan het verduurzamen van hun woning. Hierbij is aandacht voor ontzorging en passende financieringsvormen. Centraal in de aanpak staat een persoonlijke en gebiedsgerichte benadering, die aansluit bij de vraagstukken van kwetsbare huishoudens. Wensen op dit dossier: › Landelijk fonds voor betaalbare koopwoningen. Functioneren VvE’s › Medio 2023 wordt door de rijksoverheid een aanpak opgeleverd hoe versnelling in verduurzaming van de gebouwde omgeving en wel specifiek door bevorderen van het functioneren van VvE’s wordt gefaciliteerd. Aandacht wordt hierbij besteed aan onder andere besluitvorming door VvE’s en vereenvoudigen van aanvragen van landelijke subsidies. Wensen op dit dossier: › Verplicht opschalen van kleine vve’s naar een vve per bouweenheid in kwetsbare wijken. Om woningvoor-

↓ De verhuur is in sommige delen van Zuid al aan banden gelegd.

raad in kwetsbare wijken toekomstbestendig te maken en professioneel beheer mogelijk te maken is een gezonde beheerstructuur randvoorwaarde; › Hogere kwaliteitseisen in het Bouwbesluit, niet alleen voor verhuurders, maar ook voor eigenaar-bewoners in een vve, zodat voor alle eigenaren in de vve dezelfde regelgeving geldt.

6.4 Randvoorwaarden bij interventies Bovengenoemde interventies dienen te worden bezien binnen de context van schaarste aan middelen en mensen, het gaat dan onder meer om: › De beoogde vanuit het Rijk te verkrijgen middelen voor de aanpak van de problematische particuliere voorraad zijn nog niet zeker gesteld. Ten tijde van het schrijven van dit Uitvoeringsplan (In hoofdstuk 8 van het Uitvoeringsplan wordt nader aandacht besteedt aan randvoorwaarden en financiering van de planning, zie pagina 125); › Prijsontwikkelingen op de woningmarkt zijn onzeker en daarmee ook het effect op verwervingskosten en opbrengsten; › Renovatie- en ontwikkelkosten blijven stijgen; › Personele capaciteit bij gemeente, corporaties en andere ontwikkelende partijen staat onder druk. Om hier grip op te krijgen wordt gezorgd voor: › Het totaal van de opgave, middelen en tekorten voor de pijler Wonen helder in beeld gebracht; › Inzichten op de kosten verbonden aan alle instrumenten en onzekerheden daarop geactualiseerd; › Naar slimme oplossingen gezocht om werkdruk en kosten omlaag te brengen, denk aan standaardisatie in de bouw, dedicated teams; › Monitoring van de realisatie van wat is afgesproken, en in geval van prijsstijgingen of plancapaciteitstekorten zorgen dat het grote belang van investeren op Zuid zorgt voor voorrang bij oplossingen, zowel bij corporaties, gemeente als Rijk.

6.5 Governance Monitoring op voortgang De voortgang van projecten en uitvoering van het programma wordt met de volgende instrumenten gemonitord: › Een jaarlijkse voortgangsrapportage vanuit het

programmabureau over het hele Uitvoeringsplan op

100

basis van de input gemeente en corporaties inzake de pijler Wonen (zie tabel 10 voor overzicht effect-en interventie indicatoren van Pijler Wonen op pag 102); › Een Jaarlijkse rapportage vanuit gemeentelijke organisatie NPRZ-wonen over de voortgang in de pijler Wonen; › Een Jaarlijkse verantwoording van de besteding van de gemeentelijke middelen via de gemeentelijke begrotingscyclus. Samenwerking gemeente en corporatie in de praktijk De governance van de pijler Wonen is erop gericht om te zorgen dat goed kan worden uitgevoerd wat de partners hebben afgesproken in het uitvoeringsplan. Hierbij is bijzondere aandacht voor de invulling van de fysieke opgave op wijkniveau; hoe de invulling van de grondige aanpak particuliere voorraad en de corporatie aanpak bijdraagt aan de NPRZ- doelen. Net als in de rest van het programma staat ook hier de uitvoering centraal. Het is belangrijk de governance zodanig te organiseren dat wanneer zich problemen voordoen die de uitvoering in de weg staan er snel gehandeld kan worden en dat duidelijk is wanneer en hoe moet worden geëscaleerd indien nodig. Hiervoor is onder andere een periodiek uitvoeringsoverleg, waarin de belangrijkste partners pijler Wonen, corporatie, programmabureau en gemeente zijn vertegenwoordigd om structureel met elkaar de uitvoering vorm te geven en nauwgezet te volgen.

Zodat naast invulling op wijkniveau ook op programmaniveau het overzicht behouden blijft voor alle partners. De belangrijkste doelen van dit uitvoeringsoverleg NPRZ wonen zijn: › Vinger aan de pols houden hoe uitvoering verloopt: werkt het zoals bedacht? Wat is lastig, wat werkt goed? Wat zit tegen en hoe pakken we dat op? › Versnellen en versterken; waar nodig en mogelijk interventies inzetten om de uitvoering nog beter en effectiever te laten verlopen; › Escalatie naar strategisch overleg; wanneer bepaalde kwesties vastlopen kan worden geëscaleerd naar het strategisch overleg gemeente, corporaties en NPRZ. Desnoods kan vanuit daar vervolgens naar het bestuurlijk overleg met diezelfde partijen worden opgeschaald; › Feedbackloop; Meer structurele reflectie op effectiviteit van ons handelen en bijstelling daarop; daartoe zal ook de plan-do-check-act cyclus steeds worden doorlopen en ligt een link naar het strategisch overleg met corporaties en gemeente om ook daar inhoudelijk de voortgang van de uitvoering goed te volgen.

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 101

↓ Tabel 10: Overzicht effect-en interventie indicatoren van Pijler Wonen.

Ambitie:

Opwaartse differentiatie

Toekomstbestendigheid woningen

Aantrekkelijke, leefbare en inclusieve woonmilieus

Omschrijving Ambitie

Het resultaat dat er in de wijken van Zuid sprake is van een opwaartse differentiatie van de woningvoorraad met meer grotere woningen en woningen in het midden en hoge segment. Deze opwaartse differentiatie zorgt voor een gedifferentieerde woningvoorraad op zuid, waarin alle inkomensgroepen bediend kunnen worden.

Een verbetering van de toekomstbestendigheid van de woningvoorraad in de wijken met het meest kwetsbare bezit, bestaande uit woningen die bouwtechnisch, qua fundering, woontechnisch en energetisch nog decennia mee kunnen.

Meer inclusieve woonmilieus in veilige, leefbare en veerkrachtige wijken, welke uitnodigen tot ontmoeting, spelen en bewegen. Routes zijn veilige en aantrekkelijke om goed naar school of werk te kunnen komen. Een particuliere huurvoorraad waar verhuurders zich gedragen volgens de richtlijnen van Goed verhuurderschap en huurders zich als goede huurders opstellen.

% midden en hoge inkomens stijgt naar het G4 gemiddelde in 2031

% tevredenheid stijgt naar het % kwetsbare meergezinswoningen in de woningvoorraad stedelijk gemiddelde in 2031 daalt naar het stedelijk Oordeel bewoners over gemiddelde in 2031 voorzieningen, openbare ruimte Gemiddelde WOZ-waarde en veiligheid /leefbaarheidsaspecten stijgt (wijkprofiel) van de woning stijgt naar het stedelijk gemiddelde van Verhuisgeneigdheid naar een Rotterdam in 2031 andere buurt % tevredenheid stijgt naar het Leefbaarheidsindex stedelijk gemiddelde in 2031

Effectindicatoren (Meten wat het heeft opgebracht)

Gemiddelde WOZ-waarde van de woning stijgt naar het stedelijk gemiddelde van Rotterdam in 2031 % koopwoningen van Zuid stijgt naar het stedelijk gemiddelde in 2031 % tevredenheid stijgt naar het stedelijk gemiddelde in 2031 % potentiële vertrekkers neemt af naar het stedelijk gemiddelde

Interventie indicatoren

Aantal toegevoegde grotere woningen voor gezinnen, appt 85+ m2, bebo 85+ m2 en egw (Meten wat is 100+ m2 ingezet) Toename aandeel grotere woningen voor gezinnen op totale woningvoorraad Zuid/ wijken Zuid Aantal toegevoegde woningen in midden en hoger segment Toename aandeel midden en hoger segment woningen op totale woningvoorraad Zuid/ wijken Zuid Meten uitnutten van ingezet instrumentarium toewijzingsbeleid. Bewoning nieuwe woningen door Zuiderlingen / doorstroom Zuiderlingen Aantal slimme koppelingen tussen bestaande wijk en grote gebiedsontwikkelingen t.b.v. woningdifferentiatie en doorstroming

Mate waarin binnen NPRZ fysieke aanpak koppeling wordt gemaakt met aanpakken in: bodemdaling en fundering rioolvervanging, klimaatadaptatie. aardgasvrij maken van wijken (in soort en aantal ingrepen en aanpakken)

Wijze waarop corporatie invulling geeft aan interventies op de leefbaarheid in de woonomgeving waar zij woningbezit hebben. (Soorten en aantal interventies)

Wijze waarop gemeente invulling geeft aan verbeteren van de Aantal in aanpak genomen grote leefbaarheid in de woonomgerenovaties corporatie woningen. ving (Soorten en aantal interventies buitenruimte, vergroening, bewoners initiatieven en parkeer Aantal in aanpak genomen particuliere woningen in basis strategie) aanpak Hoe is gestuurd op bewoning en instroom in soort en aantal Aantal in aanpak genomen woningen in de particuliere interventies voorraad die middels grote renovatie worden aangepakt Opbrengst handhaving misstanden (ver) huur Wijze waarop invulling gegeven wordt aan Winkelstratenaanpak en aan diverse opgaven verkeer en vervoer (soort en aantal interventies)

Overige van belang zijnde overleggen Tussen de gemeente en de woningcorporaties vindt ten aanzien van inzet en samenwerking op de pijler Wonen zowel ambtelijk als bestuurlijk veelvuldig overleg plaats over de kwesties die op Zuid spelen: › De overleggen op ambtelijk niveau lopen uiteen van wijk/gebiedsgericht overleg tot thematisch/strategisch overleg, tot overleg over de portefeuille van een specifieke corporatie; › Op de bestuurlijke agenda komen vooral overkoepelende zaken, voorafgaand en ter voorbereiding aan de formele besluitvorming bij gemeente en corporaties. Daar ligt tevens de route voor escalatie.

Tenslotte lopen er naast het NPRZ meerdere trajecten en ontwikkelingen zowel stadsbreed als op Rotterdam-Zuid (Stedelijk Woonakkoord, Koers op Zuid, Ontwikkeling A(lexander) tot Z(uidplein)). Het is voor bewoners van Zuid maar ook voor de programmapartners en andere professionals op Zuid belangrijk dat deze trajecten samen optrekken en er helderheid is hoe zij zich naar elkaar verhouden.

Daarnaast heeft de gemeente op het niveau van Zuid ook een afstemoverleg tussen alle betrokken clusters op directieniveau, inclusief de rayondirecteur van de gebieden op Zuid. Verder vindt structureel afstemming plaats tussen alle ambtelijke vertegenwoordigers van de verschillende pijlers van het NPRZ. Rol van het programmabureau Het programmabureau is ofwel ambtelijk of wel op directieniveau aangehaakt op de hierboven genoemde overleggen vanuit een adviserende rol, toetsend op de gestelde kaders. Veelal betekent dit dat een vertegenwoordiging vanuit het programmabureau direct aan tafel zit, soms ook door een separate afstemming of een afstemming op gezette momenten. Uitdagingen in de governance Met de huidige overlegstructuur kan van strategisch (bestuurlijk) tot operationeel niveau vertaling worden gegeven aan het bereiken van de doelen en is er duidelijkheid over de te volgen escalatielijnen. Wel moet met de geactualiseerde opgave in dit plan voor de komende uitvoeringsperiode worden bezien of de governance-structuur volstaat of dat er voor bepaalde aanpakken nog iets extra’s nodig is. Zo wordt bijvoorbeeld in de opgave aanpak particuliere voorraad een apart overlegstructuur ingericht, om de voortgang in de uitvoering goed te borgen.

Een andere uitdaging in de governance ligt in de inzet van het NPRZ op wijkniveau, waar de integraliteit van het programma op tactisch niveau moet worden versterkt. De vertaling van programma op wijkniveau waar de verschillende pijlers bij elkaar komen, vraagt om een heldere structuur en afspraken over de uitvoering, die over de verschillende pijlers heen gaat. (zie voor een verdere uitwerking Hoofdstuk 2.2 NPRZ op wijkniveau, pagina 14).

Aanwezigheid en kwaliteit maatschappelijke voorzieningen

102

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 103

WERKERS OP ZUID

Uitdaging

Sinds 2002 zet Rotterdam stadsmariniers in. Dit zijn een soort ‘superambtenaren’, die zijn aangesteld om hardnekkige veiligheidsproblemen in bepaalde wijken op te lossen. Toen El Fizazi voor deze job gevraagd werd, dacht ze aan de fameuze lijfspreuk van Pippi Langkous: Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan. ‘Ik had jarenlang als beleidsadviseur bij de Directie Veiligheid gewerkt, en was dus bekend met de thematiek. Maar plannen maken achter een bureau is natuurlijk wel wat anders dan ín een wijk werken, waar je dagelijks geconfronteerd wordt met zeer concrete problemen. Ik wist dus ook dat het een uitdaging zou worden.’

Wandelen met bewoners

STADSMARINIER SANA EL FIZAZI

‘In deze wijk is iedereen bereid dat extra stapje te doen’ Door de partners van het NPRZ wordt dagelijks hard gewerkt om het op Zuid beter te maken voor de huidige en de nieuwe bewoners. Wie zijn die werkers op Zuid? Stadsmarinier Sana el Fizazi werkt aan een veilig Hillesluis en merkt dat veel bewoners zich écht willen inzetten voor hun wijk.

Om kennis te maken met alle professionals die in en áán de wijk werken, nodigde El Fizazi hen één voor één uit voor een wandeling. ‘Dat heeft me erg geholpen om de wijk in al zijn complexiteit te leren kennen en begrijpen.’ Tegenwoordig wandelt ze ook met buurtbewoners. ‘Ze laten me door hun ogen naar de wijk kijken. Ze tonen me waar ze trots op zijn, maar ook waar hun pijn of zorg zit. Dat is voor mij erg waardevol. Het helpt me patronen in de wijk te doorgronden, en een aanpak te ontwikkelen die een duurzaam effect heeft.’

Meisje uit Marokko

Wat El Fizazi drijft om elke dag weer die brug over te fietsen? ‘De overtuiging dat een stad wordt gemaakt door wijken, en het pas goed gaat met de stad als het goed gaat met de wijken. Ik vind dat je daar als overheid een taak in hebt. Het zal mijn rechtvaardigheidsgevoel zijn. Ik ben zelf ook opgegroeid in een wijk met de nodige zorgen: het Oude Westen in het Rotterdam van de jaren zeventig-tachtig. Doordat er bepaalde structuren in de wijk aanwezig waren, kreeg ik kansen, die ik als meisje uit een migrantengezin met ongeletterde ouders goed kon gebruiken. Denk aan betrokken leraren, werkers in de wijk en de bibliotheekbus. Ik kom uit Marokko. Dat je in Nederland zomaar gratis boeken mee naar huis mocht nemen, daar snapte ik helemaal niks van! Het zorgde ervoor dat ik kon leren en me kon ontwikkelen.’

‘Ik heb de overtuiging dat een stad wordt gemaakt door wijken, en het pas goed gaat met de stad als het goed gaat met de wijken.’

Oók op momenten dat het helemaal misgaat, zoals tijdens Oud & Nieuw, toen de brandende fakkels door de wijk vlogen. Ja, dat zijn heftige momenten. Maar daar staat iets anders tegenover, en dat is de positiviteit en de kracht waarmee er in deze wijk wordt samengewerkt. Door bewoners én professionals. Iedereen is bereid dat extra stapje te zetten, dat merk ik elke dag.’

Toverstokje

De wijk komt van ver, zegt El Fizazi. ‘Het Stichtseplein was vroeger een plek waar je gewoonweg niet kwam. Dat was té erg. Dat is gelukkig veranderd, maar we begeven ons nog steeds op dun ijs. De opwaartse lijn waar zo hard aan gewerkt is, mag niet meer naar beneden. Dat drijft ons allemaal: de samenwerkingspartners, de ondernemers, de bewoners. Het is ook de enige manier om verder te komen. Sámen. Want ik heb natuurlijk geen toverstokje…’

Thuis in Hillesluis ’s Ochtends fietst Sana El Fizazi de Erasmusbrug over, de Laan op Zuid door, Hillesluis in, de wijk waarvan ze sinds september 2019 stadsmarinier is. Op de Riederlaan parkeert ze haar fiets, en stapt ze haar kantoor op nummer 79 binnen. Het eerste wat ze doet is de deuren openzetten. ‘Dat vind ik elke dag weer mooi om te doen. Ik wil de bewoners van Hillesluis het gevoel geven dat ze bij me

104

terecht kunnen: de deuren zijn open, je bent welkom, kom maar binnen.’ En dat gebeurt dus ook. ‘Van de week nog, een meneer die een doos met mondkapjes had staan, en had gedacht: Sana weet er vast wel een bestemming voor. Dat ontroert me dan. Diezelfde dag kwam er ook een bewoner langs, die het helemaal gehad had met de ratten in de wijk, en op hoge toon verhaal kwam halen.’

El Fizazi vertelt over Seffa, een bewoonster die al 53 jaar in Hillesluis woont. ‘Zij zei: ik heb het goede en het slechte van de wijk gezien, maar het is en blijft mijn thuis. Die woorden motiveren mij nog elke dag: voor de bewoners van Hillesluis is dit hun thuis. En als je je ergens veilig moet kunnen voelen, dan is het thuis. Ik voel mij daar als stadsmarinier verantwoordelijk voor, en vind dat geen lichtzinnige opdracht. Ik wil er voor de bewoners zíjn.

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 105

7. Pijler Veilig

7.1 Ontwikkelingen Veiligheid is voor iedereen een voorwaarde voor welvaart en een leefbare samenleving. Het is de basis voor een goede toekomst en nodig voor een gezonde economische ontwikkeling. De keuzes die mensen in Rotterdam-Zuid maken over het meedoen in de maatschappij worden negatief beïnvloed door ondermijnende structuren. De combinatie van sociaaleconomische problemen en de aanwezigheid van ondermijnende criminele structuren maakt mensen kwetsbaar en kan zorgen dat ze afglijden naar criminaliteit. Hierbij moeten we denken aan zaken als armoede, gebrek aan rolmodellen en weinig perspectief op de arbeidsmarkt. Het NPRZ werkt sinds de start van het programmabureau aan verbetering van de situatie voor inwoners van Rotterdam-Zuid op het gebied van school, werk en wonen. In de nieuwe uitvoeringsperiode van het NPRZ is het onderwerp Veilig een volwaardig programmaonderdeel en pijler geworden. De nieuwe pijler Veilig bouwt door op de opbrengst en inzet van de andere pijlers. Door de slechte weg af te sluiten en de goede te bevorderen wordt de kans op criminele activiteiten verkleind. Dit tegelijkertijd afsluiten en bevorderen wordt gedaan met een integrale en programmatische aanpak vanuit de pijlers Veilig, School, Werk en Wonen.

Jongeren steunen en kansen bieden bij het volgen van een opleiding en/of het vinden van werk is immers minder effectief als je niet tegelijkertijd aandacht hebt voor de verlokkingen van het ‘snelle geld’

in de criminaliteit. En het omgekeerde geldt ook: jongeren proberen te weerhouden te zwichten voor de verleidingen van het snelle geld, is minder kansrijk als er geen haalbaar alternatief voorhanden is in de vorm van school, werk en ondersteuning bij het oplossen van problemen. De Midterm noemt het belang van aansprekende ambities voor veiligheid. Het tegengaan van ondermijning staat centraal door oorzaken van criminaliteit tegen te gaan, de negatieve gevolgen te verminderen en de aantrekkingskracht te verkleinen. Er wordt prioriteit gegeven aan ondermijning die kinderen en jongeren raakt. Als relatief nieuwe pijler kan de pijler Veilig direct instappen op de drie generieke aanbevelingen van de Midterm. In het bestuur is afgesproken om concrete doelen voor de pijler Veilig vast te stellen. Om deze ambitie scherpte te geven zijn daar effect- en interventie indicatoren aan verbonden. De effectindicatoren zijn erop gericht om op termijn te komen tot een veiligheidssituatie voor Rotterdam-Zuid die overeenkomt met de veiligheidssituatie in de vier grote steden (G4). Dit vraagt tijd en mankracht. Daarom zal in eerste instantie worden gewerkt naar een veiligheidssituatie in Rotterdam-Zuid die overeenkomt met de rest van de stad. Het NPRZ verbindt harde cijfers met de beleving van inwoners uit Rotterdam-Zuid.

In principe zijn alle interventies gericht op het individu en de directe omgeving. Inwoners van Rotterdam-Zuid zijn onze bondgenoten. Een sprekend voorbeeld is het project

↓ Sociaaleconomische problemen maken mensen kwetsbaar voor ondermijning.

Onwijze Moeders waarbij moeders op de school van hun kind samen met professionals opvoedingskwesties en andere problemen bespreken. De politie in Rotterdam-Zuid werkt wijkgericht, dat wil zeggen dat een vaste groep politiefunctionarissen verantwoordelijk is voor een specifiek gebied. De wijkagenten zijn een vast aanspreekpunt voor de burgers, bedrijven en organisaties op wijkniveau en spelen een cruciale rol bij de integrale aanpak van de veiligheid. Ook de reclassering is wijkgericht georganiseerd, namelijk voor de wijken Feijenoord, Charlois en IJsselmonde. Door in de wijk werkzaam te zijn, is de kennis van de wijk en de bewoners goed en komen professionals samen tot een betere integrale aanpak. De Wijkrechtspraak op Zuid is o.a. een voorbeeld van het wijkgericht werken.

7.2 Aansprekende ambities Doel De pijler Veilig heeft als doel het verminderen van het aantal jongeren dat afglijdt in de criminaliteit en het weerbaarder maken van Rotterdam-Zuid tegen georganiseerde en ondermijnende criminaliteit. Voorkomen moet worden dat kinderen, jongeren en jongvolwassenen in een kwetsbare positie de criminaliteit in gaan, daar steeds verder in verstrikt raken en uitgroeien tot geharde criminelen. Dit doel bereiken we via drie hoofdlijnen: A. Straf met zorg; B. Ondermijning; C. Voorkoming jonge aanwas. De aanvraag voor het Rijksprogramma ‘Preventie met Gezag’ – de justitiële inbreng in het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid – dient als belangrijke financieringsbron voor de interventies op het gebied van veiligheid in Rotterdam-Zuid voor de komende jaren. De toekenning van deze middelen is een voorwaarde voor de voorgestelde aanpak in het uitvoeringsplan. De hoofdlijnen worden gevormd door maatregelen die een preventief, curatief en repressief doel hebben. Dit in combinatie met de verbetering van de sociaaleconomische positie van de inwoners van Rotterdam-Zuid. A. Straf met zorg In Rotterdam-Zuid wonen veel kwetsbare mensen met multiproblematiek. Een aantal van hen komt met politie en Justitie in aanraking. Vaak plegen zij strafbare feiten door problemen waar ze mee kampen.

Door mensen minder kwetsbaar te maken voor crimineel gedrag, moet dus de

106

onderliggende problematiek worden aangepakt. Dit doen we door interventies die gericht zijn op een preventieve, curatieve en repressieve aanpak, zoals de Wijkrechtspraak op Zuid, Licht verstandelijke beperking en het project Rechtsbijstand.

Afspraak: Daling van het aantal strafbare feiten.

Effect-indicator: › CBS-cijfers geregistreerde criminaliteit en de veiligheidsindex van de gemeente Rotterdam. B. Ondermijning Ondermijning heeft een groot effect op de ontwikkeling van wijken en buurten. Juist in kwetsbare wijken en buurten in Rotterdam-Zuid is een integrale aanpak van ondermijning belangrijk. De effecten van ondermijnende criminaliteit zijn groot. Zo zorgen zware geweldsincidenten voor een grove inbreuk op de openbare orde en veiligheidsbeleving van burgers, vormen drugs een gevaar voor de volksgezondheid en zorgen criminele geldstromen voor verstoring van de vrije markt en eerlijke concurrentie tussen ondernemers. Zo worden de legitieme structuren van onze maatschappij aangetast en wordt de sociale en economische ontwikkeling geremd. Hierdoor worden de doelstellingen van het NPRZ belemmerd. Om dit aan te pakken starten we interventies die gericht zijn op een preventieve en repressieve aanpak. Dit vraagt om een langjarige, integrale en doelgerichte inzet én om samenwerken, zoals bijvoorbeeld met Grip op vastgoed zoals beschreven bij de pijler Wonen op pagina 98. Want dit kan alleen worden aangepakt met een gezamenlijke inzet van de partners van NPRZ en in aansluiting op de landelijke aanpak. In 2021 heeft de Rekenkamer Rotterdam onderzoek gedaan naar de aanpak van ondermijning.

De Rekenkamer concludeert dat de inzet van bestuurlijke maatregelen en gemeentelijke instrumenten gericht op het aanpakken van criminelen fors is toegenomen en ook daadwerkelijk leidt tot resultaten. Ook is er steeds meer aandacht voor lange termijn resultaten. Er wordt ook geconcludeerd dat de aanpak van ondermijnende criminaliteit moeilijk meetbaar is, omdat ondermijning een heel breed begrip is. In het verslag “Aanpak ondermijning en bestuurlijk handhaving” rapporteert het college van B en W de gemeenteraad jaarlijks over de resultaten van de aanpak die enerzijds thematisch is zoals bestrijding drugshandel, mensenhandel en digitale ondermijnende criminaliteit en

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 107

↑ Met weerbaarheidstrainingen zoals een project met VR-brillen willen de veiligheidspartners in het NPRZ voorkomen dat jong begonnen delinquentie uitmondt in een langdurige criminele loopbaan.

anderzijds gebiedsgericht waarbij Rotterdam-Zuid één van de focusgebieden is. Bij dit laatste kan worden gedacht aan de Alliantie Hand in Hand en de aanpak van ondermijning op winkelboulevard Zuid. Daarbij wordt niet alleen aandacht besteed aan concrete resultaten, maar wordt ook ingegaan op de motivatie achter de aanpak, de dialoog die heeft plaatsgevonden en een verrijking met beelden en verhalen. Deze vorm van “rijker verantwoorden” past in de lijn die landelijk wordt ingezet bij Preventie met Gezag. We gaan een monitorset nader uitwerken waarin in elk geval worden opgenomen: de resultaten van de specifieke projecten op Rotterdam-Zuid, cijfers van geweldsincidenten, afpakresultaten en handel in drugs op Rotterdam-Zuid, aangevuld met een vorm van “rijker verantwoorden”.

Afspraak: Daling van georganiseerde criminaliteit in Rotterdam-Zuid door een integrale aanpak.

Effect-indicator: › De te ontwikkelen monitorset. C. Voorkoming jonge aanwas Het NPRZ wil kinderen, jongeren, jongvolwassenen en de gezinnen waar ze in opgroeien in kwetsbare wijken perspectief en handvatten bieden zodat criminaliteit geen optie is en niet (opnieuw) grip op hen krijgt. De jeugdcriminaliteit, jongeren tussen de 12 en 23 jaar die strafbare

108

feiten plegen, daalt maar tegelijkertijd is de verleiding van hoog risicojongeren in Rotterdam-Zuid om snel geld te verdienen bovengemiddeld en raken meer jongeren betrokken bij zware vormen van criminaliteit. Rotterdam scoort als gemeente landelijk het hoogst op het gebied van hoog risicojongeren. Dit zijn jongeren met problemen op twee of meer domeinen te weten onderwijs, werk, zorg en veiligheid. Uit cijfers van ‘Zicht op ondermijning’ blijkt het percentage in Rotterdam 9,1%. In Rotterdam-Zuid is dit zelfs 10 %, waarbij de wijk Feijenoord het hoogste scoort met 11,9. In Nederland is dit 5,0%. Het tegengaan van jonge aanwas en het doorbreken van criminele carrières is een belangrijke opgave binnen de pijler Veilig. Bij de bestrijding van jeugdcriminaliteit ligt de nadruk op het voorkomen dat jong begonnen delinquentie uitmondt in een langdurige criminele loopbaan. Deze aanpak gebeurt met interventies die zijn gericht op een preventieve, curatieve en repressieve aanpak, zoals het weerbaarder maken van de jeugd, het bieden van een persoonsgerichte aanpak voor risico jongeren en het versterken van schakels met deze jongeren. Dit vraagt om een langjarige, integrale en doelgerichte inzet én om samenwerken met als doel een daling van het aantal hoog risico- en kwetsbare jongeren naar G4 niveau. Via de cijfers van ‘Zicht op ondermijning’ wordt dit gemonitord.

Afspraak: We werken aan daling van het aantal hoog risico- en kwetsbare jongeren en jeugdcriminaliteit naar G4 niveau met een integrale aanpak.

aanpak. Voorafgaand aan de zitting, die plaatsvindt in Huis van de Wijk Hillesluis, vindt er een Multidisciplinair Overleg (MDO) plaats. Tijdens het MDO verzamelen en delen de betrokken professionals en de advocaat zoveel mogelijk informatie rondom de betrokken bewoner. Als het een strafzaak is, neemt de officier van Justitie ook deel aan het MDO. Zij maken een gezamenlijk integraal plan van aanpak voor de bewoner en stellen een gezamenlijk advies op aan de wijkrechter. De beslissing van de wijkrechter kan bijdragen aan duurzame oplossingen door zaken van de bewoners integraal te behandelen (onder meer door gecombineerde zittingen). Met de Wijkrechtspraak op Zuid wordt de voedingsbodem voor ondermijnde criminaliteit in de wijk verminderd. Door problemen op diverse leefgebieden aan te pakken worden mensen minder kwetsbaar voor plegen van strafbare feiten, zoals bijvoorbeeld een 64-jarige bewoonster die een winkeldiefstal had gepleegd, omdat zij geen geld meer had om boodschappen te doen. Door een integrale aanpak staat zij inmiddels onder bewind, worden haar schulden aangepakt en krijgt zij eten van de voedselbank. In de komende uitvoeringsperiode komt een toename van het aantal zaken dat behandeld wordt bij de wijkrechter. Ook willen we de instroom van overige zaken vergroten, zoals het behandelen van schulden bij de schuldenrechter of het behandelen van familierechtzaken.

Afspraak: Meer mensen in de wijk krijgen een passende afdoening waarbij straf en zorg op de juiste manier wordt gecombineerd.

Interventie-indicatoren: › 150 strafzaken › 50 overige zaken per jaar Licht verstandelijke beperking (lvb) Uit het wijkprofiel van de gemeente Rotterdam blijkt dat in Rotterdam-Zuid sprake is van meer lvb-problematiek in vergelijking met de rest van de stad. Mensen met een lvb hebben vaak problemen op het gebied van werk, wonen, school en veiligheid. Hierdoor zijn ze kwetsbaarder voor het plegen van strafbare feiten. In het strafrechtketen komen mensen met een lvb veel voor, waarbij ze zowel dader als slachtoffer kunnen zijn, zoals inwoners die hun bankrekening beschikbaar stellen aan anderen, die vervolgens mensen gaan oplichten met die bankrekening. Factoren die invloed hebben op het crimineel gedrag zijn: laag zelfvertrouwen, gebrekkige impulscontrole, grote mate van beïnvloedbaarheid, schooluitval, verminderde kansen op

↓ Wijkrechtspraak in Huis van de Wijk Hillevliet.

Effect-indicator: › Dashboard ‘Zicht op ondermijning’.

7.3 Interventies 7.3.1 Interventies straf met zorg Wijkrechtspraak op Zuid In het voorjaar van 2020 is de Wijkrechtspraak op Zuid gestart, waarbij professionele instanties hulp bieden aan bewoners uit de wijken Bloemhof, Hillesluis, Afrikaanderwijk, Feijenoord en Vreewijk met problemen op twee of meer leefgebieden. Die problemen kunnen zich voordoen op gebied van financiën, geestelijke gezondheid, licht verstandelijke beperking, huisvesting, dagbesteding, werk, opleiding en contact met politie en Justitie. Wijkrechtspraak op Zuid zoekt naar een duurzame oplossing voor de bewoner en de wijk door een integrale en gecoördineerde

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 109

de arbeidsmarkt, problematisch sociaal netwerk, problemen in het gezin, omgang met verkeerde vrienden en het opgroeien/wonen in kwetsbare wijken. Met al deze risicofactoren lijkt de deur naar crimineel gedrag wagenwijd open. Dit gedrag of patroon doorbreken is een stuk lastiger en complex, zeker wanneer de positieve randvoorwaarden zoals een gezond sociaal netwerk, goede opleiding en een positief leefklimaat veelal ontbreken. Daarom is een integrale aanpak tussen de pijlers van het NPRZ noodzakelijk om tot een duurzame oplossing te komen, zodat mensen met een lvb zo goed en zo volwaardig kunnen meedraaien in de maatschappij.

Strafrechtketen

Afspraken: Mensen met een lvb krijgen een passende ›  afdoening waarbij straf en zorg op de juiste manier wordt gecombineerd. Er komt een werkwijze binnen het strafrecht›  keten voor mensen met een lvb, waarbij de aanpak van de Wijkrechtspraak op Zuid richtinggevend kan zijn, om tot een duurzame oplossing te komen.

Om de kans op crimineel gedrag te verkleinen, speelt het tijdig herkennen van lvb door professionals een belangrijke rol. Als het tijdig wordt herkend kunnen mensen met lvb worden geholpen met passende zorg- en hulpverlening, zowel preventief als in het strafrechtketen. Herkennen van mensen met een lvb

Afspraak: Partners uit het veiligheidsdomein van Rotterdam-Zuid doen aan deskundigheidsbevordering en herkennen mensen met een lvb vroegtijdig, waardoor passende zorg- en hulpverlening wordt geboden en verergering van problematiek wordt voorkomen. (zie ook pijler Thuisbasis op orde pagina 30)

Interventie-indicator: › Een aantal keer per jaar een training deskundigheidsbevordering voor partners uit het veiligheidsdomein van Rotterdam-Zuid in combinatie met de relevante partners uit het lokale netwerk om de samenwerking te verstevigen. Ambassadeurs lvb

Afspraak: De ambassadeurs lvb brengen de doelgroep (mensen met een lvb) structureel onder de aandacht bij de partners uit het veiligheidsdomein van Rotterdam-Zuid, zodat opgedane kennis blijft geborgd. (zie ook pijler Thuisbasis op orde pagina 31).

↑ Praatplaat Wijkrechtspraak op Zuid.

Interventie-indicator: › Elke relevante professionele organisatie uit het veiligheidsdomein van Rotterdam-Zuid heeft een ambassadeur lvb. Werkprocessen aanpassen aan de capaciteiten van mensen met een lvb

Afspraak: Binnen het veiligheidsdomein worden de werkprocessen aangepast aan de capaciteiten van mensen met een lvb. (zie ook pijler Thuisbasis op orde pag 31).

Project Rechtsbijstand In december 2019 is de pilot Rechtsbijstand Hillesluis van start gegaan. De pilot was gericht op het verbinden van de juridische expertise van Sociaal raadslieden en het Juridisch Loket met het wijkteam van Hillesluis. Zo wilden de betrokken partijen tot betere en duurzame oplossingen komen voor de mensen uit de wijk. In 2022 werd de pilot uitgebreid naar alle wijken in het gebied Feijenoord. Deze samenwerking, die in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid werd uitgevoerd, moest zorgen dat mensen met problemen sneller en beter juridische hulp kregen. Zo heeft het wijkteam bijvoorbeeld een uithuiszetting kunnen voorkomen, omdat door juridische hulp afspraken werden gemaakt om een betalingsregeling te treffen. De pilotfase werd in december 2022 afgerond en Project Rechtsbijstand werd een werkwijze binnen de gemeente Rotterdam. Vanuit de middelen van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslagen (POK) zullen twee extra sociale raadslieden in Rotterdam-Zuid worden gefinancierd. Deze middelen zijn extra geld om de dienstverlening aan mensen in kwetsbare posities te versterken. De sociale raadslieden zullen aansluiten bij de wijkteams om vroegtijdig juridische problemen te signaleren, zodat mensen in kwetsbare posities passende hulp- en zorgverlening krijgen.

Afspraak: We verstevigen de samenhang en de verbinding tussen de Wijkrechtspraak op Zuid, lvb en het Project Rechtsbijstand, zodat mensen in kwetsbare posities passende hulp- en zorgverlening krijgen.

Interventie-indicator: › Inzet twee extra sociale raadslieden.

110

↑ Partners uit het veiligheidsdomein van Rotterdam-Zuid doen aan deskundigheidsbevordering waardoor passende zorg- en hulpverlening wordt geboden aan mensen met een Licht Verstandelijk Beperking (lvb).

7.3.2 Interventies ondermijning Hartcore Om de integrale aanpak van ondermijning op Rotterdam-Zuid te bevorderen zijn het OM, de politie, de Belastingdienst en de gemeente Rotterdam een samenwerkingsverband genaamd Hartcore aangegaan. Het NPRZ is meewerkend partner. Voor de inwoners van Rotterdam-Zuid is het van belang om met de aanpak van ondermijnende criminaliteit een zo groot mogelijk gevoel van veiligheid te creëren. Maatwerk, vertrouwen en zichtbaarheid voor bewoners en andere belanghebbenden in de wijken, spelen hier een belangrijke rol. Hartcore is opgebouwd uit verschillende draaiknoppen: de draaiknop drugs, de draaiknop vastgoed en de draaiknop branches (zie figuur 10 pagina 112). De draaiknop drugs richt zich de komende jaren op de aanpak van uithalers en smart- en growshops. De malafide verhuur en het bestrijden van witwassen binnen het vastgoed valt onder de draaiknop vastgoed. De draaiknop branches richt zich op ondermijning in de horeca, juweliers- en beautybranche. Op tactisch niveau geven professionals inrichting aan de draaiknoppen en de operationeel specialisten geven uitvoering aan de aanpak. Mogelijkheden voor een draaiknop jeugd worden onderzocht. Met de beschikbare middelen proberen we een zo effectief en zichtbaar mogelijk resultaat neer te zetten voor de aanpak van ondermijning.

Voor het oppakken van een casus stelt Hartcore de volgende criteria: het bestrijden van lokale malafide en/of criminele netwerken; een meervoudig belang en interventiemogelijkheden van samenwerkende partijen; de inzet is zichtbaar voor bewoners en andere betrokkenen in de wijken en de casus moet gerelateerd zijn aan ondermijnende (drugs)criminaliteit.

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 111

HARTCORE

De aanpak voor ondermijning

Uithalers Smart/Grow -Shops

Bestrijding malafide verhuur Bestrijding witwassen vastgoed

Ondermijning Horeca Ondermijning Juweliersbranche

?? ??

↑ Figuur 10: De draaiknoppen van Hartcore.

Met bovenstaande criteria en prioritering wordt de komende jaren een meer gestructureerde bijdrage geleverd aan het bevorderen van de veiligheid voor bewoners en ondernemers van Rotterdam-Zuid. Daarnaast is in de aanpak oog voor het vergroten van de weerbaarheid en de positieve ontwikkelingen voor de wijken. Naast een repressieve aanpak blijft er ook aandacht voor het creëren van kansen om de achterliggende sociaal-maatschappelijke problemen aan te pakken.

Afspraken: We verminderen de effecten van ondermijning ›  in Rotterdam-Zuid door samenwerking in Hartcore te continueren; De komende periode onderzoeken we wat we ›  extra kunnen inzetten op de doelgroep jeugd; NPRZ neemt deel aan Hartcore en onderhoudt ›  contacten met betrokken partijen en deelt signalen; De indicatoren en ambities worden door ›  Hartcore zelf vastgesteld; In het kader van bewonersbondgenoten ›  toetsen we of de inzet daadwerkelijk zichtbaar is voor bewoners en andere betrokkenen in de wijken. De intentie is om dit met studenten van een hogeschool of universiteit te onderzoeken.

Interventie-indicatoren: › Onderzoek jeugdinstrumenten; › Zichtbaarheidsstudie.

112

↑ De Alliantie Hand in Hand werkt aan het opknappen van de winkelstraat met o.a. nieuwe puien en het verwijderen van de verouderde luifels.

Aanpak winkelstraten en buurten Alliantie Hand in Hand zet zich van 2019-2029 in voor een vitale lokale economie en een aantrekkelijk woonklimaat op de Beijerlandselaan en de Groene Hilledijk. Aansturing vindt plaats door het team aanpak ondermijning. Ook hier is het NPRZ meewerkend partner. Het programma richt zich met name op de aanpak van ondermijnende criminaliteit, fysieke inrichting, branchering en het verbeteren en meer divers maken van het woningaanbod voor bewoners, ondernemers en bezoekers. Rotterdam-Zuid kent meerdere winkelstraten en buurten waar een hoge concentratie van signalen van ondermijning zijn. De aanpak van Alliantie Hand in Hand zou richtinggevend kunnen zijn voor de aanpak van andere winkelstraten en buurten waar sprake is van ondermijnende criminaliteit, zoals in het Uitvoeringsplan al wordt beschreven bij de pijler Wonen. Hier staat dat de gemeente de aanpak op de Groene Hilledijk en Beijerlandselaan zal continueren en de mogelijkheden zal verkennen tot uitbreiding van de aanpak naar de Katendrechtse Lagedijk/Wolphaersbocht en de Slinge. Door een gecombineerde aanpak Wonen met Ondermijning/veilig en Economie wil het NPRZ de aantrekkelijkheid van een aantal kernwinkelgebieden vergroten zoals beschreven bij de pijler Wonen op pagina 96.

Vanuit de taskforce Zeeland/West-Brabant is een toolbox winkelstraten opgesteld die ook ondersteunend kan werken bij een aanpak. Doel is bijdragen aan de aantrekkelijkheid van een aantal kernwinkelgebieden binnen het NPRZ om afglijden te voorkomen. Het gaat om de gecombineerde aanpak Wonen met ondermijning/veilig en economie, met bij voorkeur ook corporaties in geval van aangrenzend bezit.

Afspraken: We verminderen de effecten van ondermijning ›  in winkelstraten en buurten; We maken een scan van nieuwe winkelstraten ›  en buurten waar veel signalen van ondermijning zijn; Verkend wordt hoe op deze hot spots het ›  toezicht en de handhaving kan worden verstevigd. Zo ervaren bewoners en winkeliers een zichtbare overheid, die misstanden aanpakt, maar ook bewoners en winkeliers ondersteunt; We zetten de Toolbox in, onderzoeken ›  succesformules en mogelijkheden tot financiering, waarbij de aanpak Alliantie Hand in Hand richtinggevend kan zijn in samenwerking met de partners van de pijler Wonen.

Interventie-indicatoren: › Scan nieuwe winkelstraten en buurten; › Plan van aanpak hotspots. Herbestemmen Het herbestemmen van crimineel vermogen is een belangrijk onderdeel van de aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Criminelen worden zo dwars gezeten in hun streven naar snel financieel gewin en het zorgt ervoor dat er geen geld is voor criminele investeringen. Bovendien wordt voorkomen dat crimineel geld de legale economie corrumpeert en daarmee de samenleving

ondermijnt. In Rotterdam-Zuid wil het NPRZ panden en crimineel geld maatschappelijk herbestemmen en teruggeven aan de wijk. Dit door actief te agenderen en beleid te maken om met zoveel mogelijk afpakresultaten op een slimme manier te investeren. Denk aan een pilot voor het herbestemmen van crimineel vastgoed naar een pand van algemeen nut voor een buurt of het recyclen van vezels van valse merkkleding tot nieuwe kleding.

Afspraak: We herbestemmen criminele panden en geld in Rotterdam-Zuid.

Interventie-indicator: › Twee herbestemde objecten in 2025. Criminele families In criminele families zijn familieleden actief betrokken bij georganiseerde criminaliteit. De kinderen groeien dikwijls op in een criminele cultuur, waarin het doodnormaal is om geconfronteerd te worden met geweld of afwezige ouders, vanwege een gevangenisstraf of een afrekening. Vaak worden criminele activiteiten binnen een familie overgedragen op een ander familielid. Om criminele families aan te pakken is een lange, integrale en systeemgerichte aanpak noodzakelijk. Vanuit het RIEC en het Zorg en Veiligheidshuis is een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de haalbaarheid van de aanpak van criminele families.

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 113

Afspraak: We onderzoeken en ontwikkelen een aanpak voor criminele families en sluiten aan bij het verkennend onderzoek van het RIEC en het ZVHRR. We gebruiken hierbij kennis en ervaring die is opgedaan in andere gemeentes.

Group Violence Intervention (GVI) Aangenomen wordt dat een groot deel van het geweld op straten veroorzaakt wordt door een negatieve sociale dynamiek. Dat kan gaan om conflicten tussen rivaliserende (jeugd)groepen, maar ook om acties en reacties op ontwikkelingen in de handel van verdovende middelen. Daarnaast is de verwachting dat ook een belangrijk deel van huiselijk geweldsincidenten zich voordoet in een omgeving waar geweld een meer prominente rol heeft binnen de sociale norm, en daarmee in verband staat tot eerdergenoemde dynamieken. De GVI is een integrale strategie met als doel het inzichtelijk maken van deze sociale dynamiek volgens een specifieke analysemethodiek. Vervolgens kan worden ingegrepen op sleutelfiguren binnen deze dynamieken door de inzet van een communicatielijn, preventief en repressief overheidsoptreden en het mobiliseren van de morele stem van de gemeenschap. We willen het aantal geweldsdelicten op straten van Rotterdam-Zuid terugdringen. De verwachting is dat er in Rotterdam-Zuid veel te winnen valt door een actieve aansluiting te formeren op de GVI-strategie.

de scholen jaarlijks en structureel het onderwerp weerbaarheid aanbieden. Om de onderwijsgevenden zoveel mogelijk te ontlasten worden de weerbaarheidstrainingen verzorgd door HALT. De trainingen zullen eerst in pilotvorm op belangstellende scholen en verderop in het schooljaar van 2023 – 2024 op alle scholen worden aangeboden. In de wijk Charlois is al een projectgroep opgezet om de ‘aanschurkers’, zoals de risicojongeren worden genoemd, aan te pakken. Om deze jongeren weer op het goede pad te krijgen, worden interventies gestart. Zoals het aanbieden van het lesplan “Uithalers onderschept” op scholen. Dit lesplan is een weerbaarheidstraining waarbij jongeren met Virtual Reality bewust worden gemaakt van de risico’s en mogelijke gevolgen bij het leeghalen van containers in de Rotterdamse Haven.

Afspraken: We geven jongeren uit Rotterdam-Zuid inzicht ›  in ondermijning en maken hen weerbaarder door weerbaarheidstrainingen op scholen; We zetten ons actief in om interventies te ›  ontwikkelen, beleid op te stellen en interventies aan te bieden om jongeren op het goede pad te krijgen. Daarom biedt het NPRZ o.a. ondersteuning aan de projectgroep in Rotterdam-Charlois en kijkt naar andere mogelijkheden van weerbaarheidstrainingen.

↑ Het project Onwijze Moeders: straks op alle basisscholen op Zuid.

Afspraken: We bieden risicojongeren uit Rotterdam-Zuid ›  begeleiding en ondersteuning bij kansen, waardoor ze minder kwetsbaar zijn voor het plegen van criminele activiteiten; We onderzoeken of jongeren die wij tegenko›  men in justitiële trajecten, waaronder jongeren met lvb, naar een opleiding en/of baan kunnen helpen. Dit zal in samenwerking met de pijler School en de pijler Werk.

Interventie-indicator: › Jaarlijks krijgen 100 risicojongeren uit Rotterdam-Zuid een persoonsgerichte aanpak. Onwijze Moeders

Afspraak: We sluiten structureel aan bij de regiegroep GVI en betrekken waar nodig andere partners bij de strategie.

7.3.3 Interventies voorkoming jonge aanwas Weerbaarheid jeugd Kwetsbare jongeren lopen een verhoogd risico om in de criminaliteit te belanden, waarbij zij zowel dader als slachtoffer kunnen zijn. Om dit risico te verminderen is het belangrijk dat zij weerbaarder worden gemaakt en inzicht krijgen in ondermijning. Het onderwijs vervult hier een belangrijke rol in. De stuurgroep Children’s Zone heeft een positief advies uitgebracht, waardoor weerbaarheid een vast onderdeel van het programma loopbaan oriëntatieen begeleiding (lob) wordt. Alle scholen in Rotterdam-Zuid zijn aangesloten bij dit programma. Vanaf groep 6 zullen

114

Interventie-indicatoren: › Jaarlijks 120 weerbaarheidstrainingen op basisscholen; › Tweehonderd weerbaarheidstrainingen op middelbare scholen in Rotterdam-Zuid. Persoonsgerichte aanpak risicojongeren Rotterdam-Zuid kent veel jongeren die nog niet in contact zijn gekomen met politie en Justitie, maar dreigen af te glijden naar het criminele circuit. Om te voorkomen dat jongeren afglijden of (opnieuw) op het slechte pad belanden, is het belangrijk dat deze jongeren uitzicht krijgen op een betere toekomst op het gebied van school, werk en wonen. Door een integrale en persoonsgerichte aanpak op maat te bieden (weer naar school gaan of werk zoeken) in combinatie met het bieden van hulp en grenzen stellen, wordt het aantal risicojongeren die criminele activiteiten plegen verminderd. Dit wordt vanuit ‘Preventie met Gezag’ ingezet, naast de samenwerking met de pijlers School, Werk en Wonen van het NPRZ.

Moeders zijn een belangrijke schakel in Rotterdam-Zuid bij het contact met jongeren. Het project Onwijze Moeders brengt op een laagdrempelige manier moeders en professionals uit de wijk samen. Moeders krijgen ondersteuning bij het vinden van de weg naar hulpverlenende instanties. Er wordt voorlichting gegeven en er is nauw contact met de wijkagent om signalen uit de wijk te delen. De voorlichtingsbijeenkomsten worden maandelijks gehouden in de ouderruimte van de school, nadat de moeders hun kinderen naar school hebben gebracht. Zowel professionals als moeders uit de wijk kunnen thema’s aandragen, zoals social media, opvoeding, wapens, straattaal, waarna een gastdocent wordt uitgenodigd om dit thema te bespreken. Het project Onwijze Moeders loopt al op verschillende scholen in Rotterdam-Zuid. Het NPRZ wil het project op alle basisscholen in Rotterdam-Zuid aanbieden. Hierbij is het belangrijk dat een projectteam wordt opgericht dat het project Onwijze Moeders professionaliseert, iedereen samenbrengt, coördineert, bijeenkomsten voorbereidt en zorgt dat mensen hun taken uitvoeren.

Afspraken: We verstrekken handvatten aan moeders ›  van risicojongeren op alle basisscholen in Rotterdam-Zuid; We onderzoeken of naast moeders, ook vaders ›  of andere opvoeders een schakel kunnen zijn bij het contact met jongeren en brengen hen op een laagdrempelige manier met professionals samen, in overleg met het projectteam.

Interventie-indicatoren: › Handvaten voor moeders van risicojongeren op alle basisscholen in Rotterdam-Zuid; › Een verkenning op overige opvoeders.

7.4 Governance Veilig is net als School, Wonen en Werk een pijler binnen het NPRZ geworden. In tegenstelling tot de andere pijlers is de Driehoek eindverantwoordelijk. De Driehoek bestaat uit: de burgemeester, de eenheidschef van de politie en de hoofdofficier van Justitie. Samen hebben zij het bevoegd gezag waar het gaat om de aanpak en verantwoording op het gebied van veiligheid. De dagelijkse koers voor de pijler Veilig wordt uitgezet onder regie van de stuurgroep Veilig. De stuurgroep Veilig bestaat uit de programmadirecteur van het NPRZ, de regiodirecteur Zuid-West van de Reclassering Nederland, het sectorhoofd politiedistrict Rotterdam-Zuid, afdelingshoofd wijkveiligheid Directie Veiligheid van de gemeente Rotterdam en het hoofd beleid en strategie van het Openbaar Ministerie. De stuurgroep Veilig kadert de aanpak en invulling van de pijler Veilig en verstevigt de samenwerking tussen de partners van het NPRZ. Adviseurs vanuit het OM, Reclassering Nederland en de politie zijn onderdeel van het Programmabureau NPRZ. Dit verstevigt de samenwerking en de zichtbaarheid in Rotterdam-Zuid. Preventie met Gezag dient als belangrijke financieringsbron voor de interventies op het gebied van veiligheid in Rotterdam-Zuid voor de komende jaren. De directeur van het programmabureau NPRZ neemt deel aan de stuurgroep Preventie met Gezag.