22bb720 Bijlage 1 behorende bij 22bb719 - Rapportage brede herstelaanpak jongeren covid-19 Rotterdam. Sterker door Jongeren 2021
Tekst van het document
Rotterdam Sterker door
-.■em
jongeren
Evaluatie Rotterdamse Herstelaanpak (2021) De herstelaanpak is geëvalueerd en beschreven door onderzoekers Floor Bevaart en Eva Klooster. Zij zijn auteurs van deze rapportage.
Klooster onderzoek 8c advies
Gemeente Rotterdam
Inhoudsopgave
2
Voorwoord
3
Management samenvatting
4
Achtergrond
7
Opbrengsten herstelaanpak
12
Lessons Learned
24
Conclusie en overkoepelende aanbevelingen
30
Bijlage
32
Evaluatie Rotterdamse Herstelaanpak (2021)
Januari 2022
Voorwoord In Rotterdam willen we jongeren zo veel mogelijk gelijke kansen bieden. Achterstanden verkleinen we door meer aandacht en ondersteuning. Sinds de coronacrisis zien we dat jongeren moeite hebben met de impact van corona en alle beperkende maatregelen. We willen voorkomen dat corona achterstanden veroorzaakt of vergroot. Vanaf het begin van de coronacrisis zetten we daarom in op een stevige herstelaanpak voor jongeren van 16 tot en met 26 jaar, die kwetsbaar zijn of dreigen te worden door de directe en indirecte gevolgen van corona. Het doel van de herstelaanpak is het zoveel mogelijk dempen van de negatieve impact van de gezondheidscrisis op jongeren. In de herstelaanpak richten we ons op het bevorderen van het perspectief, de zelfredzaamheid en het zelfoplossend vermogen van jongeren. Met, door en voor jongeren is daarbij vanaf het begin het uitgangspunt. Op basis van wederzijds vertrouwen zijn er samen met jongeren en met betrokken organisaties, acties en activiteiten bedacht en in korte tijd uitgevoerd. In het begin vooral gericht op on- en offline ontmoeting, waaronder de snelle realisatie van negen jongerenhubs. Later kwamen daar meer urgente opgaven bij, zoals het vergroten van de mentale weerbaarheid van jongeren en het bieden van meer perspectief.
Samen met het rapport 'Resultaten herstelaanpak covid-19 jongeren 2021' geeft deze impactmeting een goed overzicht van wat er in een jaar is bereikt en wat we nog kunnen verbeteren in onze aanpak. Helaas duurt de pandemie voort en wijzen recente (landelijke) onderzoeken uit hoe groot de wissel is die dit op onze jongeren trekt. We zijn er dus nog niet. Daarom blijven we ons samen met jongeren en organisaties in de stad ook in 2022 inzetten om jongeren zo goed mogelijk door deze crisis heen te helpen. Daarbij putten we uit de ervaring die we in het afgelopen jaar hebben opgedaan en de lessen die we al hebben geleerd. Judith Bokhove Wethouder Mobiliteit, Jeugd en Taal
Eindrapportage
Januari 2022
3
Management samenvatting Achtergrond
Vanaf het begin van 2021 stond de Herstelaanpak voor
Aangezien onze 125.000 Rotterdamse jongeren de afgelopen twee jaar op verschillende levens
een complexe opdracht: overtuigd van de noodzaak om de impact van COVID-19 op jongeren zoveel mogelijk te
gebieden werden getroffen door COVID-19,
mitigeren, maar onzeker of en op welke manier dit effect
ontwikkelde de Gemeente Rotterdam eind 2020 de
zou sorteren. Op basis van wederzijds vertrouwen zijn
domeinoverstijgende1 Herstelaanpak Jeugd. Het
vanuit de gemeentelijke partners in het veld - jongeren
overkoepelende doel van de Herstelaanpak is om samen met jongeren te werken aan meer perspectief,
en welzijnsorganisaties en sociaal ondernemers - heel
een grotere zelfredzaamheid en meer zelfoplossend
vroeg, zeker ten tijde van steeds nieuwe lockdowns
vermogen om zo de effecten van de gezondheidscrisis
en maatregelen, om veelvuldig bijstellen en ook om
zoveel mogelijk te dempen.
genoegen nemen met enige praktische beperkingen op
snel innovaties bedacht en in bedrijf gebracht. Dit
onderzoeksgebied. Binnen deze rap van de grond gekomen aanpak bedachten Rotterdamse jongerenorganisaties (bottomup) 69 'innovaties'; tijdelijke plusaanpakken boven
Zo bleek tijdens de uitvoering van de evaluatie dat er,
op de al bestaande basisaanpak van de programma's.
prestatieafspraken, grote onderlinge verschillen waren
door het ontbreken van vooraf opgestelde uniforme
Hierbij valt te denken aan jongeren die zich nu direct
in de mate en manier van registratie en monitoring
aanmelden voor een mentortraject, zonder eerst langs
tussen de innovaties. Hierdoor was het niet mogelijk
het Jongerenloket te hoeven (bij Rotterdamse Douwers) of jongeren die een coronabijbaan krijgen, zoals
om het belangrijkste doel van de Herstelaanpak het dempen van de impact van COVID-19 - volledig
boodschappenbezorger (bij Thuis op Straat).
meetbaar te maken. Ook bleek uit gesprekken met
Innovaties zijn ook nieuwe initiatieven zoals de Jongerenhubs, ontmoetingsplaatsen bedacht voor
professionals dat het (enorm toegenomen) digitale werken een doorontwikkeling nodig heeft, net zoals dat de ketensamenwerking sterker van de grond kan
en door jongeren. Of Rotterdam Recruitment Agency,
komen. Ook aan deze lessons learned wordt in deze
waarbij jongeren 'van de straat' als recruiter werken
evaluatie aandacht besteedt.
om andere jongeren te vinden én binden. Ook wordt er binnen de Herstelaanpak geëxperimenteerd met beleidsinnovatie: bijvoorbeeld met de decentralisatie van het Jongerenloket en vanuit het Jongerenpanel, waarin Rotterdamse jongeren meedenken met actuele beleidsbeslissingen. Daarnaast zijn er een aantal extra
Voor deze evaluatie is gebruik gemaakt van een mixed-methods onderzoek waarbij kwalitatieve gegevens aangevuld zijn met kwantitatieve gegevens en andersom. De innovaties vulden in de periode meinovember 2021 3 digitale vragenlijsten in, er werden 46
(wetenschappelijk onderbouwde) basistrajecten gericht
kwalitatieve interviews met jongeren, professionals en
op (preventie van) psychosociale problemen ingekocht.
experts afgenomen en innovaties leverden over 1.674 unieke deelnemende jongeren digitale informatie aan.
Op 1 december 2021 is 58^. van deze innovaties in bedrijf; 35^. is afgerond en 7^. moet nog starten2.
Opbrengsten en lessons learned Herstelaanpak
De Herstelaanpak is tussen mei en december 2021
Rotterdamse jongeren deden eind 2021 niet vaker
geëvalueerd door twee onafhankelijke, externe
een beroep op een WW-uitkering of op ondersteuning
onderzoekers (auteurs van deze rapportage). Voorliggende evaluatie dient twee doelen. Ten eerste,
via het Jongerenloket dan in pre-COVID jaren. Wel veroorzaakten zij nog steeds vaker overlast dan in
het beschrijven van zowel de kwantitatieve als kwalitatieve voortgang van de Herstelaanpak op het
2019 en zette de trend van toename van mentale gezondheidsproblemen in 2020 door.
gebied van: live en online bereik, het betrekken van
4
jongeren, het bereiken van kwetsbare groepen en het
Op 1 december 2021 heeft de Herstelaanpak 5.203
vergroten van perspectief. Ten tweede, het identificeren
jongeren (live) bereikt; dat is 74^. van het door
van (door jongeren en professionals ervaren) werkzame mechanismen bij een aantal 'veelbelovende' innovaties
innovaties verwachte totaal. Daarnaast zijn er nog tienduizenden jongeren digitaal bereikt of betrokken,
en het beschrijven van de cruciale condities om deze te laten werken.
of doordat zij content liketen of plaatsten op sociale
Evaluatie Rotterdamse Herstelaanpak (2021)
bijvoorbeeld door deelname aan het Jongerenpanel,
Januari 2022
mediakanalen van de innovaties. Van de tot nu toe
voor 'onzichtbare talenten'; jonge rolmodellen met tijd en
bereikte jongeren rapporteerden innovaties dat 2.160
energie die haarfijn aanvoelen wat er moet gebeuren in
jongeren inmiddels hun belangrijkste doel bereikten; dit
een bepaalde wijk.
gaat vooral om actieve deelname aan een event ^994 jongeren) en het vergroten van mentale weerbaarheid
Naast het samenwerken met jongeren, werken
^830 jongeren). Ook werden 131 Rotterdamse jongeren
innovaties ook veelvuldig samen met ketenpartners
aan een stage of (bij)baan geholpen. De impact van de
(7^) en weten zij elkaar inmiddels goed te vinden voor
Herstelaanpak kan op dit laatste gebied nog vergroot worden: het bereik van innovaties die inzetten op
zij nog te weinig geïnformeerd zijn over elkaars aanbod
bemiddeling naar en voorlichting over mogelijkheden op
en mogelijkheden. De gemeentelijke innovatie Jong en
onderwijs(beurzen), stage en arbeidsmarkt is vooralsnog laag.
Sterk! heeft potentie tot het verbinden van gemeente,
praktische ondersteuning. Wel vinden innovaties dat
arbeidsmarktorganisaties en jongeren, mits zij op volle vaart weten te komen. Ook kan de gemeente innovaties
In een jaar waarin meerdere lockdowns van kracht
en de bestaande structuur in wijken verbinden door de
waren, is het een mooi resultaat dat 70% van de
samenwerking met (jongeren)organisaties in de wijk formeel vast te leggen in afspraken en uren.
innovaties evenveel of meer jongeren bereikt dan vooraf ingeschat. Gedurende de evaluatieperiode hebben een aantal innovaties, zoals Zelfmelders (Rotterdamse
Outreachend werken en een integrale aanpak zijn
Douwers) en de Jongerenbijdrageregeling (Thuis op
succesvol bij het vinden én binden van kwetsbare
Straat), hun snelheid van handelen vergroot, waardoor meer jongeren bereikt werden. Jongeren zelf noemen
doelgroepen. Deze succesfactoren dienen breder
deze snelheid, en de persoonlijke aandacht van een
volop actief is in de kwetsbare wijken van Rotterdam3 en
mentor of rolmodel (zoals bij Zelfmelders en The
jongeren van verschillende opleidingsniveaus deelnemen
Room) wanneer zij eenmaal bereikt zijn als belangrijke
aan de innovaties, lukt het nog niet om (de meest)
succesfactoren.
uitgerold te worden, want hoewel de Herstelaanpak
kwetsbare groepen te bedienen. De praktijkgeschoolden en Voortijdig Schoolverlaters (VSV'ers) worden namelijk
Een andere succesfactor die van belang is om het online bereik en mogelijk ook de digitale impact te versterken
(nog) niet bereikt. Rotterdam Recruitment Agency tracht deze groepen wel te bereiken; en zet jongeren 'van de
is communicatie op maat. Alhoewel meer dan de helft
straat' in om anderen jongeren werven.
(56%) van de innovaties (ook) digitaal pioniert, blijkt een digitale doorontwikkeling van belang. Innovaties dienen
Leunen en vertrouwen op de grote expertise van
niet alleen online actief te zijn, maar ook digitale impact te bewerkstelligen door grip te krijgen op doelgroepen
gemeentelijke partners in het veld -jongerenwerkers,
(vergaar kennis in subculturen) en door gedrag/kennis van jongeren te beïnvloeden (werk gelijkwaardig samen
belang om, zeker in deze tijd van snel slinkende publieke waardering van overheidsbeleid, het vertrouwen van
met jongeren/lokale influencers).
jongeren terug te winnen. De Herstelaanpak streefde
Actieve betrokkenheid en eigenaarschap bij projecten
vanaf het begin naar het uitgaan van de menselijke maat, wat al deels tot uiting komt in de bottom-up aanpak.
blijken, volgens jongeren en professionals, succesvol bij het nastreven van effectieve jongerenparticipatie. Dat het uitgangspunt van de Herstelaanpak om samen
welzijnsorganisaties, sociaal ondernemers- is van
Volgens geïnterviewde professionals kan dit zelfs méér en komt deze manier van werken idealiter ook tot uitdrukking in een duurzamere manier van projecten
met jongeren te bedenken en uit te voeren grotendeels
aanbesteden (met aandacht voor opvolging/nazorg),
wordt waargemaakt, blijkt uit de hoge mate (73%)
in de mogelijkheid van inbedding van innovaties in de bestaande infrastructuur van het jongerenwerk en in de
waarin innovaties jongeren op verschillende manieren en momenten betrekken. De Jongerenhub Casa Blanca (Poolsestraat, Delfshaven) is een mooi voorbeeld van
mogelijkheid om jongerenwerkers én jongeren mee te laten denken op wijkniveau.
een innovatie die met en door jongeren is uitgedacht en opgezet.
Voor de doorontwikkeling van de Herstelaanpak is het tot
Aan de andere kant wil meer dan de helft (57%) van de
slot van belang dat er nagedacht wordt over een uniforme manier van registreren. Innovaties houden weliswaar
innovaties jongeren nóg meer betrekken; hiervoor dient
op eigen initiatief enkele achtergrondkenmerken van
in ieder geval tijd en uitvoeringsbudget beschikbaar te worden gesteld. Daarnaast stellen professionals dat er,
hun doelgroep digitaal bij, maar er zijn grote onderlinge verschillen in de mate en manier van registeren. Zo
naast kwetsbare groepen, ook aandacht moet komen
is het mooi dat voor 80% van de jongeren over wie
Eindrapportage
Januari 2022
5
innovaties digitale informatie aanleverden bekend
1. Investeer in 'maatwerk' communicatie vanuit de
is uit welk stadsdeel zij komen; dit biedt inzicht in
gemeente over de Herstelaanpak en specifiek over
spreiding van impact over de stad. Voor alle innovaties
het aanbod naar jongerenwerkers en jongeren (en
is het echter aan te raden om daarnaast minimaal het
hun opvoeders); Maak hierbij gebruik van de adviezen uit
opleidingsniveau van hun deelnemers bij te houden en een tevredenheidsmeting uit te voeren. Voor innovaties die op grotere schaal streven naar het vergroten van perspectief wordt aangeraden om tijdens het project op minimaal twee momenten een gedegen
rapportage m.b.t. digitale informatievoorziening en jongerenbereik en betrek jongeren bij advisering over passende communicatie. 2. Versterk informatie-uitwisseling en samenwerking
leefgebiedenanalyse uit te voeren, bijvoorbeeld aan de hand van de Zelfredzaamheidsmatrix (ZRM).
tussen organisaties die werken met jongeren per
Conclusie en overkoepelende aanbevelingen
Jong en Sterk!
Dit jaar werd gedeeltelijk herstel van de COVID-19 crisis bij Rotterdamse jongeren zichtbaar: zij doen
deelgebied (onderwijs, werk, vrije tijd/welbevinden); Leer van het proces en opbrengsten van het Platform
3. Zet bij de keuze van (nieuwe) innovaties specifiek in op 1-op-1 begeleiding van twee doelgroepen, te
eind 2021 niet vaker een beroep op de gemeentelijke voorzieningen dan in pre-COVID jaren. Aan de andere
weten: kwetsbare jongeren en "onzichtbare' talenten
kant heeft de crisis ertoe geleid dat jongeren niet
Om daadwerkelijk positief verschil te maken voor de
meer vanzelfsprekend konden rekenen op onderwijs
kwetsbare jongeren is 1-op-1 begeleiding (maatje, coach, mentor) heel effectief gebleken. Maar richt de
en welzijnsaanbod op locatie, dat zij meer overlast veroorzaken en dat zij (in 2020) rapporteerden eenzamer
in de wijken;
aanpak ook op jongeren die normaliter over het hoofd
te zijn en vaker depressieve en angstgevoelens te hebben
worden gezien, maar die hun talenten ten behoeve
door de pandemie. COVID-19 blijkt een impertinente
van de wijk kunnen inzetten.
indringer die het leven van (veel) jongeren langdurig ontwricht. Voor hen is het dan ook waardevol én noodzakelijk dat de Herstelaanpak doorloopt in 2022.
4. Werk samen met de innovaties een plan voor uniforme registratie en monitoring uit;
De Herstelaanpak heeft zich in 2021 op de kaart
Voor alle innovaties is het standaard registeren van een aantal indicatoren van belang en voor de grotere
gezet als een domeinoverstijgende, programmatische
innovaties die zich (ook) op kwetsbare groepen
jongerenaanpak met inmiddels 69 zich duidelijk van
richten kan een uniform uitgevoerde leefgebieden
elkaar onderscheidende innovaties. Aangezien meer dan helft van de innovaties nog actief is of zelfs nog moet
analyse veel inzicht bieden. Het opzetten van kenniswerkplaatsen in samenwerking met
starten, is het aannemelijk dat het verwachtte aantal van
universiteiten en/of hogescholen kan hierbij helpen.
7.000 jongeren4 bereikt zal worden. 5. Versterk de gemeentelijke governance rol De innovaties werken aan de ene kant werken met
De Herstelaanpak is gebaat bij heldere afspraken met
bewezen succesfactoren, zoals persoonlijke aandacht, outreachend werven en integrale ondersteuning. Aan
externe partners over:
de andere kant pionieren zij met digitale communicatie
b) informatie die inzicht biedt in resultaten van interventies,
op maat, jongerenparticipatie en straatrecruiters. Naast het opschalen en het zoveel mogelijk borgen van deze positieve ontwikkelingen dient de Herstelaanpak op een
a) verantwoordingsinformatie,
c) het gebruik maken van wetenschappelijke kennis over effectieve methodieken.
aantal punten ook aangescherpt en doorontwikkeld te worden. Hierbij zijn de vijf volgende overkoepelende aanbevelingen van belang:
1 Innovaties van de Herstelaanpak zijn actief op het gebied van: mentale gezondheid, werk en inkomen, onderwijs en participatie. 2 Deze percentages zijn berekend over de groep ^51 innovaties, die op 1 december 2021 de derde en laatste vragenlijst invulden. 3 Tarwewijk, Charlois, Afrikaanderwijk. 4 Doordat er nieuwe innovaties aan de Herstelaanpak werden toegevoegd tussen augustus en december 2021, is de totale bereikverwachting inmiddels hoger dan in de Tussenrapportage (verwachting: 6.000 jongeren; op 1 augustus 2021).
6
Evaluatie Rotterdamse Herstelaanpak (2021)
Januari 2022
Achtergrond 1. Inleiding
in een aanpak die dicht bij de jongeren staat, waar
Voor u ligt de evaluatie van de Rotterdamse Herstelaanpak jongeren over 2021. De Herstelaanpak
bureaucratische vertraging zoveel mogelijk beperkt blijft en waar het experiment niet geschuwd wordt.
kwam eind 2020 in een rap tempo van de grond om de impact van de COVID-19 crisis op Rotterdamse jongeren zoveel mogelijk te dempen.
Het belangrijkste doel van de Herstelaanpak is om samen met jongeren te werken aan meer perspectief, een grotere zelfredzaamheid en meer zelfoplossend
De belangrijkste aanleiding voor de Herstelaanpak
vermogen. Dit wordt bereikt door bestaande
waren de eerste landelijke en gemeentelijke cijfers
Rotterdamse jongerenprogramma's met elkaar te
waaruit bleek dat COVID-19 tussen maart en september
verbinden, te versnellen en te innoveren. Vanuit de
2020 een grote impact op jongeren had. Op basis
Herstelaanpak worden vanaf januari '21 (gefaseerd)
van een verandertheorie en een ex-ante evaluatie5 maakte het Bestuurlijk Team Gelijke Kansen haast om
'innovaties' van de Rotterdamse jongerenprogramma's
een aanpak te ontwikkelen om jongeren (16-27 jaar)
de al bestaande basisaanpak van de programma's.
gefinancierd. Dit zijn tijdelijke plusaanpakken bovenop
die kwetsbaar zijn of dreigen te worden door deze mondiale crisis te loodsen. In de Herstelaanpak werden
Zo werkt de Rotterdamse Douwers nu voor het eerst
recente aanbevelingen voor herstelbeleid vanuit (o.a.)
met 'zelfmelders'; jongeren hoeven niet eerst langs
de drie planbureaus (CP, PBL, SCP) verwerkt door een
het Jongerenloket, maar kunnen direct aan een
integrale aanpak (werk en schulden, onderwijs, mentale weerbaarheid) met snelle acties en tijdig ingrijpen voor
mentortraject beginnen. Thuis op Straat, een effectief erkende jeugdinterventie voor (straat)activiteiten,
te staan. Daarnaast wordt de aanpak expliciet gemaakt
voerde voor het eerst de Jongerenbijdrageregeling
en uitgevoerd met en door jongeren en stakeholders en gaat deze zowel over crisismaatregelen op de
uit, waarbij jongeren zelfbedacht plan gefinancierd krijgen. Innovaties zijn ook nieuwe initiatieven zoals
korte termijn als over innovaties met impact op de
de Jongerenhubs, ontmoetingsplaatsen bedacht voor en door jongeren. Of Rotterdam Recruitment Agency,
middellange en langere termijn.
waarbij jongeren 'van de straat' als recruiter werken om Dankzij Rijksmiddelen kon er vanaf december 2020
andere jongeren te vinden én binden.
direct uitvoering gegeven worden aan de Rotterdamse Herstelaanpak 'Help jongeren door de crisis' en al
Ook wordt er binnen de Herstelaanpak geëxperimen
snel bleek hoe belangrijk het is om als stad op deze manier te investeren in jongeren en crisisimpact te
teerd met beleidsinnovatie: bijvoorbeeld met de
mitigeren. Op het moment van schrijven is opnieuw
het Jongerenpanel, waarin Rotterdamse jongeren meedenken met actuele beleidsbeslissingen.
een harde lockdown van kracht en ondervinden onze
decentralisatie van het Jongerenloket en vanuit
125.000 Rotterdamse jongeren (12-27 jaar) nog steeds
Daarnaast zijn er een aantal extra wetenschappelijk
dagelijks de (lange termijn) gevolgen van de crisis. Zij zijn mentaal ongezonder, veroorzaken meer overlast en
onderbouwde basistrajecten6 gericht op (preventie van)
hebben minder onderwijs genoten dan in de pre-corona
psychosociale problemen ingekocht. Tot slot financiert de Herstelaanpak een aantal 'initiatieven'; dit zijn (in
jaren.
tegenstelling tot de innovaties) eenmalige activiteiten voor jongeren die buiten het bereik van huidige
Zoals u weet, is er in 2021 veel gesproken over de
evaluatie vallen.
'nieuwe bestuurscultuur' die Nederland nú nodig heeft. Ook lokale overheden worstelen met de constatering dat jongeren gemeentelijke instituties steeds minder vertrouwen. Rotterdam heeft er daarom voor gekozen
Binnen de Herstelaanpak zijn drie pijlers te onderscheiden. De innovaties zijn op één of meerdere pijlers gericht, te weten:
om De Herstelaanpak niet alleen zeer snel in bedrijf te laten gaan, maar ook op een innovatieve - bottomup - manier in te steken. Het initiatief en de creativiteit voor de organisatie van de aanpak lag grotendeels bij de jongerenorganisaties en bij sommige innovaties ook bij de jongeren zelf. Hierdoor werd geïnvesteerd
Eindrapportage
1:
Bereiken en betrekken van jongeren. Hieronder vallen innovaties die samen met jongeren het aanbod organiseren (1a betrekken jongeren) en innovaties gericht op kwetsbare groepen (1b moeilijk bereikbare jongeren).
Januari 2022
7
2: Basis op orde. Hieronder vallen innovaties die
voor soort aanpak zij voorstaan en in hoeverre er, los
zich richten op het versterken van de mentale
van deze evaluatie, wetenschappelijke onderbouwing
weerbaarheid (2a mentale weerbaarheid) en
voor de effectiviteit van de (basis)aanpak is.
innovaties die trachten om jongeren op andere manieren in beeld te krijgen en drempels naar
Van de bereikte innovaties is 58% momenteel in bedrijf;
hulp en ondersteuning te verlagen (2b toeleiding
16% is afgerond met uitzicht op vervolg en 7% moet nog
trajecten).
starten. Slechts 19% is definitief afgerond. Voorliggende evaluatie is dan ook geen eindevaluatie maar beschrijft
3: Perspectief op onderwijs en werk. Hieronder vallen innovaties die jongeren helpen bij het opbouwen
de voortgang van de Herstelaanpak tussen 1 januari en 1 december 2021.
van een zelfstandig bestaan, door jongeren te informeren over en te ondersteunen bij zaken zoals
Het eerste doel van deze evaluatie is om zowel de
scholing, huisvesting, financiën, werk/stage en het
kwantitatieve als kwalitatieve voortgang van de
ontwikkelen van een sociaal netwerk (3a perspectief
Herstelaanpak te beschrijven. Dit wordt gedaan op het
op onderwijs en werk). Ook wordt er vanuit een
gebied van: live en online bereik, het betrekken van
publiek-private samenwerking samengewerkt aan verbindings- en verbetermogelijkheden voor
jongeren, het bereiken van kwetsbare groepen en het vergroten van perspectief.
innovaties van de Herstelaanpak (3b publiek-private
Het tweede doel van deze evaluatie is om (de door
samenwerking).
jongeren en professionals ervaren) werkzame mechanismen te identificeren bij een aantal
2. Voorliggende evaluatie In totaal zijn er op 1 december 2021 69 unieke innovaties van 47 verschillende organisaties gefinancierd. In bijlage 1 is een 'routekaart' te vinden
'inspirerende' innovaties en de cruciale condities te beschrijven om deze te laten werken. In tabel 1 is samengevat om welke 'succesfactoren' het gaat en in welk hoofdstuk hierover te lezen valt.
die laat zien onder welke pijler de innovaties vallen, wat
Tabel 1 Succesfactoren Herstelaanpak per onderwerp Succesfactor
Besproken in hoofdstuk
Voorbeelden inspirerende innovaties
Snelheid
5: Live bereik
Zelfmelders, Jongerenbijdrage regeling
Persoonlijke aandacht
5: Live bereik
Zelfmelders, The Room
Communicatie op maat
6: Online bereik
Jongerenpanel, Project Comeback
Actieve betrokkenheid
7: Betrekken jongeren
Jongerenhub Cada Blanca (Poolsestraat, Delfshaven) Jongerenbij drageregeling
Outreachend werken
8: Kwetsbare jongeren
Jongerenhub Casa Blanca (Poolsestraat, Delfshaven) Jongerenbij drageregeling
Vertrouwensband
9. Vergroten perspectief voor jongeren
Rotterdam Recruitment Agency, Clubbussie (stedelijke Jongerenhub)
Integrale aanpak
8: Kwetsbare jongeren
Rotterdam Recruitment Agency, Werk aan de Kade, Rotterdamse Douwers (stedelijke Jongerenhub)
9. Vergroten perspectief voor jongeren
8
Evaluatie Rotterdamse Herstelaanpak (2021)
Januari 2022
Tijdens de uitvoering van de evaluatie bleek dat er,
3. Methode
door het ontbreken van vooraf opgestelde uniforme prestatieafspraken, grote onderlinge verschillen waren
Voor de evaluatie Herstelaanpak 2021 is gebruik gemaakt van een mixed-methods onderzoek waarbij
in de mate en manier van registratie en monitoring
kwalitatieve gegevens aangevuld zijn met kwantitatieve
tussen de innovaties. Hierdoor was het niet mogelijk
gegevens en andersom. Deze gegevens zijn verzameld
om het belangrijkste doel van de Herstelaanpak -
in juni-december 2021 door twee externe onafhankelijke
het dempen van de impact van COVID-19 - volledig
onderzoekers (auteurs van deze rapportage).
meetbaar te maken. Ook bleek uit gesprekken met Cijfers ontwikkeling Rotterdamse jongeren
professionals dat het (enorm toegenomen) digitale werken nog een dóórontwikkeling nodig heeft, net
In de Tussenevaluatie Herstelaanpak (september
zoals de ketensamenwerking sterker van de grond kan
2021) staan algemene trends9 tot 1 augustus 2021
komen. Aan deze lessons learned wordt ook aandacht
in de situatie van Rotterdamse jongeren ten tijde
besteedt.
van COVID-19 beschreven op basis van cijfers uit verschillende gemeentelijke monitoren en nationale
Hoewel het coronalandschap er ten tijde van het verschijnen van dit rapport (februari 2021) weer heel anders uit kan zien, blijft COVID-19 een
databanken. In hoofdstuk 3 van huidige evaluatie volgt, waar mogelijk, een update van deze trends tot 1 december 2021.
impertinente indringer, die zowel het persoonlijke als maatschappelijke leven van jongeren langdurig
Kwantitatieve dataverzameling
ontwricht. In hoofdstuk 4 volgt daarom een korte
In totaal zijn er drie online vragenlijsten ingevuld door
update van hoe het met Rotterdamse jongeren gaat7 op het gebied van zelfredzaamheid, werk en
de uitvoerders van de innovaties. In tabel 2 is een overzicht te vinden van meetmomenten, thema's en
inkomen en veiligheid. Gedetailleerde (tussentijdse)
respons per vragenlijst. De gemiddelde respons over de
ontwikkelingen8 op dit gebied leest u terug in de
drie meetmomenten is 86^..
Tussenevaluatie Herstelaanpak. De opbrengsten van de Herstelaanpak worden in hoofdstuk 5 t/m 9 besproken.
Daarnaast is door 30 van de 69 innovaties (44^.)
De lessons learned op het gebied van registratie en monitoring, digitale impact en ketensamenwerking
digitale informatie aangeleverd over 1.674 unieke
volgen in hoofdstuk 10 t/m 12. Tot slot leest u de
werden geharmoniseerd: postcode op stadsdeelniveau
deelnemende jongeren10. De volgende indicatoren
conclusie en overkoepelende aanbevelingen voor de
(voor 81^. van de jongeren aangeleverd), postcode op
doorontwikkeling en borging van de Herstelaanpak voor
wijkniveau (voor 60^. aangeleverd), opleidingsniveau
de middellange termijn.
(voor 49^.), tevredenheid met de innovatie (voor 25^.),
Tabel 2 Overzicht meetmomenten Aantal innova ties benaderd
Aantal innovaties gereageerd
Respons ^)
Thema's
vragenlijst
Meetmoment
Juli 2021
48
42
88^.
Tussentijds bereik, doelgroep, achtergrondkenmerken innovatie, succesfactoren.
November 2021
66
56
85^.
Registratie en monitoring, jongeren participatie keten samenwerking
December 2021
61
51
8407o
Bereik en doelbereik
Eindrapportage
Januari 2022
9
zelfredzaamheid (voor Ĵ.7%) en mentale gezondheid
De interviews zijn - zo veel mogelijk - op de locatie
(voor <15%). Alleen voor de twee postcode variabelen
gehouden waar de jongeren komen en waar de
was het aandeel aangeleverde data voldoende om representativiteit te kunnen veronderstellen.
jeugdprofessionals werken. Een goed kwalitatief interview -zeker bij jongeren- vraagt om tijd en vertrouwen. Een gemiddeld interview nam daarom
Kwalitatieve dataverzameling
ruim twee uur in beslag en een anonieme verwerking
Er zijn 40 kwalitatieve interviews afgenomen, waarvan
van de gesprekken werd gegarandeerd. Ook aan
12 met jongeren en 28 met professionals, bij de
jongerenwerkers en projectmedewerkers is anonieme verwerking van de gesprekken beloofd, om zodoende
volgende vijf 'veelbelovende' innovaties: Zelfmelders, Jongerenbijdrageregeling, The Room, Jong En Sterk! en Jongerenhub Casa Blanca (Poolsestraat, Delfshaven). In de Tussenevaluatie Herstelaanpak valt
een open en veilig gesprek te kunnen voeren over zaken die goed en minder goed lopen.
de achtergrond van deze innovaties terug te lezen en
Met twee organisaties, De Rotterdamse Douwers en
de rationale waarom de innovaties zijn uitgekozen voor
Thuis op Straat (TOS), is gewerkt volgens de principes van actieonderzoek, waarbij de tussentijdse inzichten
het kwalitatieve onderzoek. Aanvullend hierop zijn vijf telefonische interviews met programmaleiders van andere innovaties11 en één interview met een expert op het gebied van online media gehouden.
uit interviews werden gebruikt voor reflectie en verbetering van de aanpak. De onderzoeker bezocht deze locaties meerdere keren en voerde verschillende gesprekken met de betrokken projectleiders in een
Alle geïnterviewde (jeugd)professionals zijn betrokken
periode van een paar maanden.
bij de innovaties en/of werkzaam in het jongerenwerk.
4. Ontwikkeling Rotterdamse jongeren tijdens COVID-19
IN HET KORT ^
Eind 2021 vinden jongeren grotendeels hun eigen weg, de aanmeldingen Jongerenloket en WW-uitkering zijn weer op het niveau van voor de crisis;
^
Bij het Jongerenloket worden steeds meer alleen nog de kwetsbare jongeren geholpen; de kansrijke jongeren die alleen door COVID-19 een beroep deden op ondersteuning zijn grotendeels weer
^
uitgestroomd; Er zijn nog steeds meer jongeren die overlast veroorzaken dan voor de crisis, maar de aantallen nemen af;
^
Er is momenteel geen update over de toe- of afname van mentale gezondheidsproblemen.
Zelfredzaamheid
Werk en inkomen
In de Tussenevaluatie Herstelaanpak bleek dat jongeren
Uit de Tussenevaluatie Herstelaanpak bleek dat het
tijdens het eerste COVID-jaar een veel groter (+65%)
beroep op de WW-uitkering in 2020 met 100% was
beroep deden op het Jongerenloket dan in de jaren
toegenomen. Door de crisis is het aantal lopende uitkeringen begin 2021 op hoogste niveau in ruim
daarvoor. Een update van deze cijfers12 leert dat het aantal aanmeldingen per maand bij het Jongerenloket eind 2021 weer vergelijkbaar is met de jaren voor
5 jaar beland. In 2021 is een daling ingezet en nam
COVID-19, maar dat het aandeel kwetsbare jongeren,
13% af. Inmiddels zijn alle indicatoren (lopende WWuitkeringen, instroom en uitstroom uit de WW) weer
die met lage scores op de Zelfredzaamheidsmatrix; (ZRM), nog wat lager ligt dan voor de coronacrisis. Daar
het aantal lopende uitkeringen onder jongeren met
tegenover staat dat het aandeel jongeren dat financieel
bijna terug op het niveau van voor de COVID-19 crisis (2019)13.
kwetsbaar is sinds het begin van de coronacrisis nog
Het aandeel jongeren met ontheffing van de arbeids
steeds hoger ligt. Op de levensdomeinen geestelijke gezondheid, fysieke gezondheid en tijdsbesteding
plicht14 is van 1^ begin 2020 gedaald naar 7,6% begin 2021. Dat betekent waarschijnlijk dat door de COVID-19
neemt het aandeel kwetsbare jongeren weer toe
crisis meer kansrijke jongeren (ook) een beroep deden
richting het niveau van voor de coronacrisis.
op een bijstandsuitkering. Eind 2021 is het aandeel jongeren met een ontheffing van de arbeidsplicht weer
10
Evaluatie Rotterdamse Herstelaanpak (2021)
Januari 2022
gestegen tot Ĵ.2%. Dit kan erop duiden dat de kansrijkere jongeren inmiddels uitgestroomd zijn en dat jongeren met ernstige belemmeringen in de uitkering blijven. Veiligheid In de Tussenevaluatie Herstelaanpak valt te lezen dat er een grote toename van overlast door jeugdigen was in 2020. Dat was zowel terug te zien in het aantal overlastincidenten (+72%) waar Rotterdamse jongeren bij betrokken waren, als de enorme stijging van het aantal HALT-verwijzingen (+180%). OOok in de eerste helft van 2021 bleef er een opleving van de overlastincidenten zichtbaar, gemiddeld 415 per maand; na de zomer zakte dit langzaam richting waarden van voor de COVID-19 crisis, naar 340 per maand (in 2019: 257). De meldingen overlast door jeugd in de veiligheidsregio Rotterdam zijn in de eerste helft 2021 met 9% afgenomen t.o.v. de eerste helft 2020, evenals vermogensdelicten (-55%) en vernieling (-360Zo)15. Tot 1 december zijn er gemiddeld nog meer unieke jeugdige verdachten16 dan in 2019 (465 unieke verdachten per maand tov. 427 in 20219). Wel is er een daling ten opzichte van de eerste helft van 2021 (527). Er zijn aanwijzingen dat er in 2021 meer verdachten in de leeftijdsgroep 18-22 vallen dan in de jaren daarvoor. De meeste verdachten komen uit Delfshaven, Feijenoord en Charlois.
5 Gemeente Rotterdam (2021). Programmatische jongerenaanpak COVID-19. Quickscan ter onderbouwing van de Rotterdamse herstelaanpak. 6 In dit rapport noemen we alle door de Herstelaanpak gefinancierde projecten 'innovaties'. 7 Tot 1 december 2021. 8 Tot 1 augustus 2021. 9 Op het gebied van o.a. werk/inkomenssituatie, schulden, schoolsituatie, mentale gezondheid en veerkracht en zelfredzaamheid. 10 35% van het (door innovaties zelf ingeschatte) totaal bereik. 11 Dit gaat om innovaties die volledig digitaal werken (Project Comeback en het Jongerenpanel), innovaties die bij uitstek kwetsbare groepen trachten te bereiken (Rotterdam Recruitment Agency en Clubbussie) en een innovatie die, naast Rotterdamse Douwers en TOS, ook de Zelfredzaamheidsmatrix afneemt (Werk aan de Kade). 12 RMW (re-integratie module werk). 13 Socrates. 14 Dit zegt iets over de mate waarin zij belemmerd zijn. 15 I&O Research (2021). Gezamenlijk Veiligheidsbeeld regio Rotterdam eerste helft 2021. 16 Politiegegevens: JVK en BVH.
Eindrapportage
Januari 2022
11
Opbrengsten Herstelaanpak 5. Live bereik
IN HET KORT ^
Tot 1 december 2021 zijn 5.203 jongeren bereikt (74^. van het verwachte totaal);
^ ^
69^. van de innovaties bereikt evenveel of meer jongeren dan vooraf ingeschat; Succesfactoren die in aanmerking komen voor borging: snelheid van handelen (bij aanmelding) en persoonlijke aandacht van een mentor of rolmodel.
^
Uitdaging voor de toekomst is om het gemeentelijke aanbod nog bekender en wijder verspreid onder jongeren te krijgen.
Op het moment van de tussenevaluatie (tot 1 augustus 2021) was het actuele bereik van de Herstelaanpak
Een belangrijke succesfactor om (meer) jongeren te bereiken is volgens zowel de jongeren als de
1.377 jongeren. Momenteel (tot 1 december 2021) is
professionals de snelheid van reactie op een
het actuele live bereik 5.203 jongeren. Hierbij dient
aanmelding. Bij de Rotterdamse Douwers gaat dit via de
opgemerkt te worden dat 58^. van de innovaties nog volop in de uitvoering zit en het daadwerkelijk bereik
telefoon of app en is binnen een dag gerealiseerd.
bij afronding van de Herstelaanpak dus nog hoger
Man (21 jaar):
zal worden. Innovaties schatten zelf op 1 december 2021 in dat het totale bereik uiteindelijk (gemiddeld)
"Zelfde dag werd ik nog gecontacteerd door de Rotterdamse Douwers. Dat is een heel belangrijk onderdeel, je hebt te maken met jongeren die niet al te
rond de 7.000 jongeren zal liggen. Doordat er nieuwe innovaties aan de Herstelaanpak werden toegevoegd
stevig in het leven staan en dingen niet op orde hebben.
tussen augustus en december 2021, is de totale
Die kan je niet laten wachten."
bereikverwachting inmiddels hoger dan in de Tussenrapportage (verwachting: 6.000 jongeren; op 1 augustus 2021).
Een medewerker van de Rotterdamse Douwers vult aan: "Er is geen wachtlijst, je kan altijd binnen lopen. Voor iedereen is er een warm welkom."
Ongeveer de helft van de innovaties bereikt het aantal jongeren dat zij van tevoren verwachtten (53^.). Voor 30^. geldt dat zij minder jongeren bereiken
Ook de innovatie Jongerenbijdrageregeling (JBR) van
dan verwacht; 17^. bereikt meer jongeren. Voor de
Thuis op Straat (TOS), waarbij jongeren zelf een plan voor een evenement kunnen indienen en mogelijk
innovaties met onderbereik geldt dat dit vooral komt
bekostigd krijgen, boekte de afgelopen maanden winst
doordat zij later dan verwacht gestart zijn (47^.) of doordat coronamaatregelen het werk bemoeilijken (20^.). Voor de innovaties die meer jongeren bereiken
met de snelheid van aanmelding. Bij aanvang van de innovatie werd er gewerkt met een jongerenjury die de aanvragen van hun leeftijdgenoten moest beoordelen.
dan van te voren verwacht, geldt dat door corona de behoefte aan hulp hoger bleek te zijn (50%) of doordat de samenwerking met andere partijen werd
Directeur TOS: "De procedure met de jury duurde te lang, jongeren
geoptimaliseerd (13^.).
hebben een korte spanningsboog. Die willen snel
Kansen
omgegooid; er kijken nu drie professionals naar de
Bij de innovatie Zelfmelders van de Rotterdamse
aanvragen. En dan gelijk door."
weten waar ze aan toe zijn. Dus dat hebben we
Douwers is sprake van directe (zelf)aanmelding van jongeren. Zij hoeven niet eerst langs het Jongerenloket,
Voorbeelden van succesvolle JBR projecten zijn:
maar kunnen direct aan een mentortraject beginnen.
The Motivation en Echtemannentakkies. In The
De mentoren zijn Rotterdamse vrijwilligers, die op basis van eigen kennis en ervaring kwetsbare jongeren,
Motivation worden jongen die op een internaat gezeten
zo lang het nodig is, bijstaan en begeleiden bij het
rolmodellen; Echtemannentakkies is een wekelijkse podcast waarin mannen taboes met elkaar en met hun
verkennen én oplossing van hun problemen.
hebben gestimuleerd door ervaringsdeskundigen en
gasten bespreken.
12
Evaluatie Rotterdamse Herstelaanpak (2021)
Januari 2022
Bij de innovatie The Room van het Huis van Asporaat
Uitdagingen
gaan bekende Nederlanders in verschillende sessies
Ondanks de positieve ervaringen van jongeren, bleek
in gesprek met jongeren over actuele thema's, waarbij empowerment een belangrijk doel is. Halverwege
het bereik halverwege 2021, toen er meer mentoren dan
2021 rondde The Room het eerste programma af met
jongeren in het bestand van de Rotterdamse Douwers
240 Rotterdamse jongeren; eind 2021 is het tweede
zaten, nog niet optimaal. Op 1 december is het aantal aanmeldingen omhoog gegaan (n^52); dit lijkt vooral
programma volop in bedrijf en werden tot nu toe 300
gerealiseerd te zijn door gebruik te maken van hun
jongeren bereikt. Jongeren zijn uitgesproken positief
professionele netwerk. In de Tussenevaluatie werd ook voor de JBR gesignaleerd dat er minder aanvragen
over het belang van de persoonlijke aandacht die zij hier ontvingen van rolmodellen.
door jongeren voor een project of evenement dan
Jongen, 21 jaar:
verwacht waren goedgekeurd. Op 1 december 2021 zijn er 69 aanvragen ingediend; waarvan 52 goedgekeurd;
“Het omzetten van muren in deuren, dat is waar het
een resultaat in overeenstemming met de initiële
omgaat bij The Room. Het is een ervaring die je
verwachting.
meeneemt in je leven. Je perspectief verandert ook. Je hoort van succesvolle mensen die net als wij in een achterstandswijk hebben gewoond dat het niet
Hoewel een aantal innovaties tijdens de looptijd van de Herstelaanpak hun bereik wisten te vergroten,
uitmaakt wat voor klappen je krijgt in het leven, dat je
blijft een veelgehoorde zucht van zowel jongeren
moet opstaan en doorgaan."
als professionals dat het gemeentelijke aanbod nog te onbekend is. Zeker nu het wantrouwen richting
Vrouw, 24 jaar:
overheidsinstanties onder jongeren een hoogte(-diepte)
"Het is een ervaring, want je krijgt niet zomaar de kans
punt bereikt, is aansprekende zichtbaarheid van het
om met een bekend iemand te spreken en al helemaal
grootste belang.
niet over persoonlijke dingen. En op het moment dat je dat dus wel een keer doet, dan is dat iets wat je bij blijft en dat gaat niet zomaar weg"
6. Online bereik
IN HET KORT ^
56% van de innovaties is digitaal actief en bereikt jongeren online;
^
Communicatie op maat is een succesfactor om zichtbaarheid te vergroten;
^
Innovaties pionieren enthousiast en onderzoeken wat werkt in het digitale landschap;
^
Uitdaging voor de toekomst is om grip te krijgen op digitale doelgroepen en digitale impact te vergroten.
Het gebruik van sociale media om jongeren te bereiken
ik niet zelf was gaan googlen had ik het niet geweten.
is veelal nog nieuw voor gemeenten; en als het gebeurt
De gemeente kan jongeren beter informeren en dan via
dan is de impact ervan zeer beperkt. Zo hebben
social media natuurlijk. Of via workshops op school.
gemeentelijke kanalen vaak weinig volgers en slechts
En dan moet je even zorgen dat de anderen in de klas
beperkte interactie met jongeren17. Het is dan ook een
een foto maken van de informatie en zet die op Insta.
zeer gewenste ontwikkeling dat veel innovaties binnen de Herstelaanpak pionierden met deze moderne en in
Dus eigenlijk taggen. Dat is ook wat de influencers en Youtubbers doen"
de COVID-19 tijd passende manier van communiceren. Jongeren noemen het
als
In de paragrafen hieronder gaan we nader in op een
succesfactor om meer jongeren aan te spreken en te bereiken:
aantal digitale innovaties en hun bereik. In hoofdstuk
Vrouw (24 jaar):
geïnspireerd door de innovaties van de Herstelaanpak,
"Vooral straatjongeren hebben méér nodig (..) Het is in
de wetenschap en jongeren zelf.
11 worden daarnaast een aantal lessen voor het online bereiken en betrekken van jongeren uiteengezet,
Rotterdam niet duidelijk waar je allemaal heen kan. Als
Eindrapportage
Januari 2022
13
Kansen
"Wellicht zijn de verwachtingen en het interactiepatroon
Meer dan de helft van de innovaties (56%) bereikt
van jongeren die op dit platform zitten anders dan op
jongeren (ook) online. De meeste innovaties doen dit op
Instagram", aldus Laurens Klein Kranenburg.
een actieve manier bijvoorbeeld door een chat, online panel of online bijeenkomsten te organiseren. Sociale
Uitdagingen
mediakanalen zoals Instagram, Snapchat en Facebook
Innovatie Project Comeback is een landelijke
worden veelvuldig gebruikt om jongeren te bereiken.
multimediale innovatie van Helden Media B.V. die topsporters inzet om jongeren sterker uit de
De digitale innovatie het 'Jongerenpanel', waarbij I&O
coronacrisis te laten komen. Inmiddels, op ongeveer op
Research als onderzoeksbureau is betrokken, is bedoeld om meer zicht te krijgen op wat jongeren (12-26 jaar)
de helft van de looptijd van de innovatie, is het totale bereik 1,3 miljoen jongeren door heel Nederland (unieke
bezighoudt en hen te betrekken bij het nadenken over
impressies), waarvan 79.300 Rotterdamse impressies
actuele beleidsvraagstukken en maatschappelijke
(6^.). Inmiddels zijn 527 Rotterdammers 'betrokken';
thema's. Deze zomer werd de eerste peiling afgerond
zij liken of plaatsen zelf content en 30 Rotterdamse
waarin de vraag hoe jongeren de coronatijd hebben
jongeren volgen Project Comeback. Projectleider Leoni
ervaren centraal stond. In totaal deden 1.380 Rotterdamse jongeren mee: vier van hen vertellen zelf
Minderhoud vertelt over de online bereikstrategie van Project Comeback:
over het Jongerenpanel in een kort filmpje. "Met online targeting, advertenties specifiek gericht Fragment 1- Jongerenpanel
jongeren in bijvoorbeeld Rotterdam, hebben we veel jongeren met onze zogenoemde impressies bereikt. Maar de engagement, oftewel het liken en volgen zou nog wat hoger kunnen. En wat betreft het conversiemoment, oftewel het daadwerkelijk aan melden voor een sessie, merkten we dat de drempel in de meeste gevallen nog hoger ligt.'' Naast het versterken van de online-bereikstrategie, merken innovaties op dat het tot dusver onmogelijk blijkt om te invloed uit te oefenen op welke doelgroep er bereikt wordt. Michiel Steenwinkel van Nieuw Netwerk
verschillende online en offline-kanalen plaats: per brief
De werving voor het Jongerenpanel vond via
Rotterdam (Clubbussie) vertelt: "We zijn heel actief op socials, maar hebben geen grip
op basis van een BRP-steekproef, via sociale media, het bestaande I&O Research Panel en een open link.
bijvoorbeeld veel studenten te bereiken.''
op wie ons volgen. Met onze selfie-challenge bleken we
De meeste jongeren die meededen, waren afkomstig uit de BRP-steekproef (55^.), maar ook via Instagram
Ook ondervinden een aantal innovaties dat jongeren
werd een substantieel aandeel jongeren bereikt (32^.). Facebook en Snapchat bleken minder geschikte
een moeilijke doelgroep zijn om online te bereiken.
kanalen.
eenmaal geïnteresseerd zijn kan hun interesse ook snel weer afnemen. Innovaties onderzoeken daarom ook zelf
Onderzoeker Laurens Klein Kranenburg licht toe:
wat jongeren aanspreekt.
Ze zijn niet zomaar bereid om iets te volgen en als ze
"De social-media campagne werd gedurende de looptijd van het onderzoek geoptimaliseerd. Aangezien
"We inspireren jongeren met content van topsporters.
veel jongeren vanuit Instagram de vragenlijst in bleken
Ook vanuit de sessies die geweest zijn creëren we
te vullen is besloten om daar sterk op in te zetten en de
nieuwe content. Daarnaast doen we onderzoek:
campagne op Facebook en Snapchat af te schalen.''
welke visual spreekt jongeren het meest aan? Helpt het jongeren bijvoorbeeld om zichzelf te herkennen
Een belangrijke verklaring voor het lage bereik via
wanneer we werken met quotes van anderen die al
Facebook is dat jongeren in vergelijking met een aantal
eerder deelnamen?,'' aldus Leoni Minderhoud.
jaar geleden minder actief zijn op dit sociale medium18. Bij Snapchat bleek dat de advertenties wel de aandacht van de doelgroep trokken, maar het vrijwel geen volledig ingevulde enquêtes opleverde.
14
Evaluatie Rotterdamse Herstelaanpak (2021)
Januari 2022
7. Betrekken jongeren
IN HET KORT ^ ^
73^. van de innovaties betrekt jongeren veelal actief, op verschillende momenten en niveaus; Succesfactoren die in aanmerking komen voor borging: actieve betrokkenheid en eigenaarschap van een project bij jongeren;
^
Uitdaging voor de toekomst is om aan de randvoorwaarden voor jongerenparticipatie richting het jongerenwerk te voldoen, namelijk: ^
Meer tijd en uitvoeringsbudget, ook aandacht voor 'onzichtbare talenten' in de wijk, betere informatievoorziening, meedenken op 'wijkniveau' en de mogelijkheid om al op een eerdere leeftijd een band op te bouwen met jongeren.
Sociaal beleid gericht op jongeren is efficiënter en (kosten-)effectiever wanneer jongeren zelf betrokken
Om zichtbaar te maken op welk niveau jongeren
zijn bij het plannen, uitvoeren en evalueren hiervan19.
van Hart (1992)20 gebruikt. Afbeelding 2 toont per
Een belangrijk onderdeel van de eerste pijler in de
trede voor toenemende inbreng, betrokkenheid en
Herstelaanpak is dan ook het betrekken van jongeren
verantwoordelijkheid het aandeel innovaties dat
bij de verschillende fases van de innovatie. Drie van de
jongeren op deze manier betrekt. Ook hieruit blijkt dat
vier innovaties (73^.) betrekken jongeren en het valt op
jongeren op verschillende niveaus actief zijn.
betrokken worden, wordt de participatieladder
dat zij dit op verschillende momenten in het traject doen (afbeelding 1). Afbeelding 1 Momenten van jongerenparticipatie (1^=56) Uitdenken denken S Opzetten:
Implementeren: Implementeren:
Doorontwikkelen:
Evalueren:
52070 :y0
38070 38y0
55y0
57y
Afbeelding 2 Participatieladder (1^=56)
Niveau 5: Meebeslissen (27^,) De jeugd neemt het initiatief en voert uit. Volwassenen kunnen eventueel bij de besluitvorming betrokken worden.
Niveau 4: Adviseren (45^«) De jeugd neemt het initiatief en neemt besluiten over de uitvoering. Volwassenen hebben een begeleidende rol.
Niveau 3: Adviseren (41^,) Volwassenen coördineren het project of de activiteit. De jeugd wordt bij onderdelen betrokken en om advies gevraagd.
Niveau 2: Raadplegen (32^,) Volwassenen voeren uit. De jeugd wordt geraadpleegd, heeft inzicht in het proces en hun mening wordt serieus genomen.
Niveau 1: Informeren (32^,) Volwassenen voeren uit. De jeugd wordt ad hoc betrokken door ze te informeren
Eindrapportage
Januari 2022
15
De participatie van jongeren op verschillende
Ook vanuit de innovatie Jongerenbijdrageregeling
momenten, manieren en niveaus duidt erop dat de innovaties zich waarschijnlijk sterk hebben gemaakt
(JBR) wordt eigenaarschap als belangrijke succesfactor genoemd:
voor 'actieve betrokkenheid', een belangrijke
"Het meedenken en organiseren bepaalt dat je het
succesfactor voor jongerenparticipatie volgens de literatuur21. Daarnaast worden, zoals aangeraden,
duurzaam kan teruggeven. Maar duurzaamheid vraagt
verschillende methoden gebruikt. De meest
een eigen plan is, niet dat de welzijnsorganisatie wordt
ook om eigenaarschap. Je wil dat het voor jongeren
voorkomende manieren zijn:
gezien als eigenaar,"aldus een jongerenwerker van
^
Werven van (andere) jongeren (61^.);
TOS.
^ ^
Jongerenambassadeurs (36^.); Jongeren denktank (25^.);
Een jongere vertelt, in onderstaand filmpje, over hoe ze
^
Jongerenpanel (18^.).
haar idee omzette naar een project van TOS:
Kansen
Fragment 2: deelnemer TOS vertelt
Tijdens de COVID-19 crisis werd de behoefte vanuit jongeren om elkaar te ontmoeten en met
Rotterdam.
leeftijdsgenoten activiteiten te ontplooien steeds groter. De Herstelaanpak besloot daartoe om vijf laagdrempelige en zichtbare jongerenhubs te openen; dat zijn er tien22 geworden, mede door succesvolle samenwerking met partners uit de stad. Deze jongeren hubs fungeren als basis waar jongerenwerkers kunnen bouwen aan vertrouwen, om vervolgens samen met jongeren dingen op te zetten. ^
M
4
o
b
o o n
Jongerenhubs zorgen voor een netwerk van jongeren voorzieningen door de stad heen met, door en voor
Actieve betrokkenheid komt volgens de
jongeren. Belangrijke doelen zijn om een alternatief te
jongerenwerkers vooral tot stand wanneer jongeren
bieden voor de straatcultuur en samen te werken met (kleine) lokale initiatieven23. Ook is een wens om de
serieus genomen worden, ze vanaf de start en op maat betrokken worden en wanneer er voldoende tijd is om
jongerenhubs expliciet te verbinden met de preventieve veiligheidsaanpak, waardoor ook risicojongeren bereikt
een vertrouwensband tussen de professional en de jongeren te creëren. Voor het op maat betrekken is het
kunnen worden.
(bijvoorbeeld) van belang om rekening te houden met
Vanaf september 2021 ging de innovatie Jongerenhub Casa Blanca (Poolsestraat Delfshaven) in bedrijf, waar
de leeftijd van de groepen.
jongeren nauw betrokken waren bij de inrichting,
"Op de dag dat we ze lieten meebeslissen waren er
programmering en de uitvoering. Jongerenwerkers
dertig tieners, daarna hebben we de jongvolwassenen
tonen zich enthousiast over deze nieuwe werkwijze: zij zien dat jongeren, doordat zij betrokken zijn bij
jongvolwassenen vaak nog een aanvullende hulpvraag
individueel gepeild: hoe denk jij erover? Je ziet dat de
het inrichten van de ruimte en de activiteiten, meer
hebben, terwijl de tieners meer voor de activiteiten
eigenaarschap voor het project ervaren. Zo mochten jongeren ook iets van de bouwplannen vinden. Een
komen," aldus een jongerenwerker (Oud-Mathenesse).
jongerenwerker (Oud-Mathenesse) licht toe: "We hebben ingestoken op zelfontwikkeling en
Verschillende jongerenwerkers benadrukken dat tijd om
ondernemerschap door jongeren bij iedere stap te
een band met jongeren op te bouwen een belangrijke voorwaarde is voor effectief jongerenwerk. Ook willen
betrekken. Daarbij faciliteren we, maar vullen we niet
zij tijd besteden aan jongeren die niet direct opvallen
voor ze in. Jongeren zijn super enthousiast over de
op straat, maar die wel het 'cement' kunnen zijn in een
hub, het is toegankelijk en hun betrokkenheid is hoger
buurt. Een jongerenwerker (Feijenoord) licht toe:
doordat ze in real life zien dat er iets gebeurt.''
16
Evaluatie Rotterdamse Herstelaanpak (2021)
Januari 2022
“Wat is er nodig? Meer investeren in jongeren die
"In deze wijk is er heel veel overlast, jongeren vinden
geen problemen veroorzaken. Met het beleid
dat een hangplek een goede oplossing zou zijn. En
dat we nu hebben wordt er te veel in Feijenoord
dan? Dan gaan de gemeente, politie en jongerenwerk
geïnvesteerd in jongeren die het niet goed doen,
in gesprek hoe dat er uit moet zien. Dat zijn al veel
hangen, schoolverlaten etc. Dan kom je heel snel in
lagen. Als deze partijen dan ook met de jongeren
dagbesteding, voetballen, enzovoort. En vergeet de
willen praten, dan heb je veel tijd nodig. Dat zorgt er
meiden niet, ook voor hen zijn er activiteiten in de wijk
soms voor dat jongeren wel gevraagd worden naar
nodig. Omdat zij geen overlast veroorzaken, krijgen zij
hun ideeën, maar dat er vervolgens niets mee gedaan
minder prioriteit".
wordt."
Om deze 'onzichtbare talenten' in de wijk te benutten
Om jongerenparticipatie te laten slagen zou verder nagedacht kunnen worden over het eerder en meer 'op
is het uitgaan van en het vertrouwen op de krachten en mogelijkheden van jongeren een randvoorwaarde:
tijd' een band opbouwen met jongeren. Dat komt én de vroegsigalering ten goede, maar ook de band tussen
"De ideeën zitten wel in de hoofden van de jongeren,
professionals en jongeren.
maar ergens zit er iets hen tegenhoudt, omdat in hun hoofden zit dat successen niet voor hen zijn weggelegd.
Jongerenwerker I:
Het zelfvertrouwen dat een mooie toekomst voor hen
"Ze moeten al oké zijn met je, voordat je ze kan vragen
is weggelegd ontbreekt,"aldus een jongerenwerker
mee te participeren. Breng het kinderwerk terug in de
(Zuid).
wijk. Nu wordt kinderwerk met name door vrijwilligers gedaan en daardoor wordt er geen duurzaam contact
Uitdagingen
met kinderen opgebouwd."
Hoewel veel innovaties al actief jongeren betrekken bij hun projecten is meer dan de helft (57%) van mening dat
Professionals pleiten er verder voor om in het vervolg
zij dit meer zouden willen doen. Wij vroegen hen (N=33)
van de Herstelaanpak tijd en ruimte te maken voor
wat ervoor nodig is om dit te realiseren:
het 'meedenken op wijkniveau' van wijkprofessionals
^ ^
Meer tijd en uitvoeringsbudget (7); Activiteiten op grotere schaal inzetten (7);
en jongeren. Sommige jongerenwerkers ervaren
^
Iets toevoegen aan wat er al is (5).
(de doelstellingen van) de jongerenhubs, andere jongerenwerkers denken graag in een eerder stadium
Een jongerenwerker (Oud Mathenesse) licht toe:
bijvoorbeeld nu te laat geïnformeerd te zijn over
"Jeugdparticipatie kost tijd en dat hebben we niet.
mee over de inhoud van innovaties zoals The Room. Deze jongerenwerker (Kralingen/Crooswijk) licht toe:
Management wil liever geen onzichtbaar werk; het
"Mooi dat er geld is voor een Herstelaanpak. Maar geef
gaat steeds meer richting activiteiten boeren. Maar
ook ruimte om met nieuwe projecten mee te denken
ons werk bestaat ook uit een verbinding creëren met
vanuit de wijk en jongeren. Het maken van plannen
individuele jongeren. Veel jongerenwerkers, met liefde
gebeurt nu stedelijk en kan meer in overleg met de
voor jongeren, haken dan ook af."
wijk. Het zou niet verkeerd zijn als jongerenwerkers uit het veld aan zulke gesprekken deelnemen. The Room
Een andere jongerenwerker (Kralingen) vult aan:
is een mooi concept met rolmodellen. Het zou goed
"Vind het belangrijk om jongeren vertrouwen mee
zijn als jongerenwerkers en jongeren eerder worden
te geven. Er zijn veel jonge rolmodellen in de wijk
betrokken, dan kan je beter meedenken over de inhoud
die al goed begrijpen wat er moet gebeuren. Net
en het vervolg en de keuze van rolmodellen. Iets meer
afgestudeerd, nog geen gezin, die heel veel energie
eigenaarschap in de wijk zou helpen beter aan te
hebben. Die wil je nú ondersteunen. Daar heb je dan
sluiten en het vervolg op te pakken."
wel financiën voor nodig en ondersteuning binnen de organisatie. We hebben de financiën alleen nog niet!' Niet alleen tijd en uitvoeringsbudget zijn nodig om jongeren actief betrokken te krijgen, maar ook snelheid van handelen wanneer jongeren eenmaal met een goed idee voor een zelf uit te voeren plan komen. Een jongerenwerker betrokken bij de Hub verwoordt dit als volgt:
Eindrapportage
Januari 2022
17
8. Kwetsbare jongeren
IN HET KORT ^
Innovaties bereiken jongeren die in kwetsbare wijken wonen en jongeren van verschillende
^
Alleen de praktijkgeschoolden en Voortijdig Schoolverlaters (VSV'ers) worden niet bereikt;
opleidingsniveaus; ^
Een succesfactor die in aanmerking komt voor borging is: outreachend maatwerk. Hierbij wordt bottomup gewerkt om kwetsbare jongeren te vinden en binden vanuit de expertise van zowel jongerenwerkers in
^
het veld als jongeren 'van de straat'; Uitdaging voor de toekomst is om projecten duurzamer aan te besteden en om meer aandacht te hebben voor de inbedding van de innovaties in de bestaande infrastructuur van het jongerenwerk.
Vanuit de tweede pijler 'Basis op orde' van de Herstelaanpak werd het doel gesteld om moeilijk
stad bereikt. Ook blijkt 9/ van de jongeren buiten de gemeente Rotterdam te wonen.
bereikbare groepen nu wél te bereiken. Om hen te bereiken is het ten eerste belangrijk om (ook) in
De wijken waar de meeste jongeren bereikt worden
kwetsbare wijken actief te zijn. Uit tabel 3 toont dat
scoren daarnaast hoog op 'kwetsbaarheid' (tabel 4).
de Herstelaanpak jongeren verspreidt over de hele
Tabel 3 Percentage deelnemers naar gebied (1^=1.360)
18
Gebied
Aantal jongeren
Percentage totaal
Charlois
251
185/0
Delfshaven
175
12.90/,
Kralingen-Crooswijk
171
12.6/
Noord
131
9.6/
Buiten gemeente Rotterdam
121
8.9/
Feijenoord
108
7.90/,
Rotterdam Centrum
100
7.4/
Hillegersberg-Schiebroek
72
5.3/
IJsselmonde
66
4.9/
Prins Alexander
60
4.4/
Rozenburg
29
2.10/
Overschie
25
1.8/
Overig
51
3.8/
Evaluatie Rotterdamse Herstelaanpak (2021)
Januari 2022
Tabel 4 Wijken met meest bereikte jongeren (1^=1.013)) | Aantal jongeren
Gebied
Percentage totaal
Tarwewijk
41
47
Groot IJsselmonde
37
3.77
Charlois/Zuidrand/ Zuiderpark/Wielewaal
34
3.47
Afrikaanderwijk/Katendrecht
34
3.47
Oude Noorden
32
3.27
Uit figuur 1 blijkt dat de meeste innovaties jongeren verwachten te bereiken die een middelbare
Kansen
beroepsopleiding (MBO2-MBO4) of Havo-VWO doen (37%); een kwart verwacht jongeren met een HBO-
juist wel te bereiken is Rotterdam Recruitment Agency (RRA). Het doel van RRA is om jongeren (16-27 jaar)
WO opleiding te bereiken. Een veel kleiner deel (6%)
die niet bij het Jongerenloket komen te vinden, hun
verwacht Voortijdig Schoolverlaters (VSV'ers) of praktijkgeschoolden (13%) te bereiken. Figuur 1 Inschatting opleidingsniveau deelnemers door innovaties ^57) 67 137
2507o
1907o
377
Geen Diploma Pro/entree diploma Vp voorbereidend beroepsonderwijs Beroepsopleiding middelbaar/VO hoog Vervolgopleiding hoog
Een innovatie die is opgericht om kwetsbare jongeren
problematiek te analyseren en hen te 'activeren' richting school of werk. Aangezien niet alle kwetsbare jongeren direct toe te leiden zijn naar school of werk, kan er ook een plan gemaakt worden voor andere activering zoals zorg of dagbesteding. Directeur Rodney van den Hengel licht toe: "Kwetsbare jongeren vind je op straat, en je bereikt ze op onconventionele manieren. Daarbij moet de menselijke maat erin en de bureaucratie eruit. Bij RRA werken we met straatrecruiters; jongeren die status genieten in de wijk brengen andere jongeren aan. En daar worden ze ook voor betaald. Werk is immers werk."
Wanneer deze inschattingen naast de daadwerkelijke
Outreachend werken is een effectieve methode om
digitale registraties worden gelegd, dan blijkt dat 677 van de innovaties24 correct inschat welk
in contact te treden met geïsoleerde jongeren en om problematiek te signaleren die vaak verborgen blijft
opleidingsniveau zij overwegend bereiken. De
voor de reguliere hulpverlening25. Hierbij is het van
overige innovaties bereiken een doelgroep van
belang dat deze jongeren naast hulp bij hun eventuele psychosociale problemen en ook een meer coachende
een hoger opleidingsniveau dan geschat, maar ook deels de voornaamste geschatte doelgroep. Zo blijkt
begeleiding ontvangen bij praktische zaken zoals
uit de digitale registraties dat schooluitvallers en laagopgeleiden nauwelijks bereikt worden (figuur 2).
scholing, werk, financiën en het ontwikkelen van een
Figuur 2 Opleidingsniveau deelnemers registrerende innovaties ^813) 117
67 97
747
Eindrapportage
Geen Pro-entree VO voorbereidend beroepsonderwijs Beroepsopleiding middelbaar/VO hoog Vervolgopleiding hoog
sociaal netwerk26; een integrale aanpak dus. Daarnaast loont het om, zoals RRA bij uitstek doet, gebruik te maken van andere jongeren of ervaringsdeskundigen die kunnen aansluiten bij de leefwereld en de wereld 'van de straat'. Ook innovatie Clubbussie van Netwerk Nieuw Rotterdam werkt outreachend. Deze mobiele jongerenhub rijdt door Rotterdam en zoekt jongeren op plekken waar zij zijn (winkelcentra, scholen en parken). Het Clubbussie heeft een eigen jongerenwerker en werkt samen met jongerenwerkers van welzijnsorganisaties
Januari 2022
19
die jongeren informeren over de mogelijkheden van het
Want ook uit de kwalitatieve interviews blijkt, ondanks
welzijnsaanbod.
vele inspanningen, dat het erg lastig blijft om bepaalde