[22bb008168] Bijlage behorende bij 22bb8169 Ruimtelijk Toekomstperspectief Carnisse 2035

Ruimtelijk toekomstperspectief Carnisse 2035 Wijk å gemeente Rotterdam 20 september 2022

ļmfr». ÜH

ŵř*

.

HBļKŖ

* WĒS

m#53358 mmm W 'Sf-

mm WĚm

?ŵťv;l

e

‘ívľ.ŕ-.-c

'j'-ï'.w: P-. -r ■®-

ļ-^ (TE tif éf

: ä^a

:D ŞLiīľf '

•D ìlDife

låfeff

-

jį'Įļţ:

IS

*4 Ġļļļra

.....

ŵ4'..

!Üí

•V . "ŵ H äļ|?ġăļ||

«äitt

c-.'-StV

MS9»

Dit ruimtelijk toekomstperspectief Carnisse 2035 is ontwikkeld door wijk en gemeente Rotterdam. De Nijl Architecten gaf advies, deed stedenbouwkundig onderzoek, trad op als penvoerder van tekst en tekeningen en produceerde dit rapport.

03.03 Raamwerk en buurten

Inhoudsopgave

33

- Groter verband - Raamwerk - Wolphaertbocht en Katendrechtse Lagedijk

01 Met de mensen

07

- Gruttostraat-Utenhagestraat-Markerstraat en Wielewaalstraat-Carnissesingel

Carnisse Een nieuwe wijkaanpak

- Roodborststraat-Meester Arendstraat-

Sleutelen aan een draaiende motor

Bevelandsestraat

Gemeente en wijk

- Lepelaarsingel

Ruimtelijke invalshoek Wonen en publieke ruimte

- Carnisselaan - Amelandseplein en Urkersingel

Opbouw

- Goereesestraat

02 Het verhaal van Carnisse

13

- Buurten - Kop van Carnisse - Oud Carnisse

02.01 Een stadswijk op Zuid

13

- Eilandenbuurt

Plekken

- Vogelbuurt

Statistiek

- Carnisse Eiland

Betrokken burgers Leefbaarheid

04 Aan het werk

41

04.01 Organisatie

41

Trots Historie

- Hergroeperen

Samenhang en schaal

- Werken in en met de wijk

02.02 Wonen en publieke ruimte

17

- Samenwerking organiseren

Woningen

- Wijkplatform

Woonstraten

- Uitvoeringsprogramma

Groen Verkeer

04.02 Korte termijn

Scholen Voorzieningen

- Niet wachten

Wijkeconomie

- Goed huren en verhuren

43

- Afval - Woningen

02.03 Raamwerk en buurten

19

- Woonstraten

Groter verband

- Groen

Raamwerk

- Verkeer

Buurten

- Voorzieningen - Wijkeconomie

03 De stip op de horizon voor 2035

25

03.01 Een inclusieve wijk

25

04.03 Middellange termijn Welkom

- Lopende programma's

Structurele aanpak

- Lopende projecten

Wijkkracht

- Haalbaarheidsstudies - Nieuwe projecten

Sociale cohesie

45

- Wonen en publieke ruimte

Basis op orde

04.04 Ruimtelijke kaders

Duurzaamheid

51

- Stadsvernieuwing als culturele opgave

03.02 Wonen en publieke ruimte

29

- Structuur

Woningen

- Buitenruimte

Woningverbetering

- Bebouwing

Woningdifferentiatie Woonstraten

Bijlagen

55

- Bijlage 1. Koppeling thema's werkgroepen aan

Groen Verkeer Scholen Voorzieningen Wijkeconomie

toekomstperspectief - Bijlage 2. Inventarisatie parkeerplaatsen en globale parkeerbalans - Bijlage 3. Overzicht programma wonen - Bijlage 4. Omgangsvormen gemeente en wijk

Bestaande situatie

schaal 1:7500

(N)

Inhoudsopgave

3

W4M. istşs.*;

sSSS SH1ŴŴ

ÍŞ ŵ'!

TTosn

LEDERWAREN.

MP»; ĩfc-į' vvŕ - -;

•v#

■t ‘k*'

c

tiÄ gas SUS!

ŵ ŗ'žf

êmĚ

■*, I ~ľ v^MnŔ»

*J ‘ ’ ŕiüft

/Ŗv'

--

BSI1 *

ŗŕjÿ

i

\

ŴSfl! •ÍS»

1ÉÌĊÄ

!S0Sm

ţ aSKÍ

‘gfiįif;.

liiil SEjpl H'éũrĩ ::

»

- , -

;

I

HBHS

-

Kop van Carnisse

Kop van Carnisse

WXĴ

İL I

DEED Pleinweg

Hoek Pleinweg Wolphaertsbocht

„Lounge Restaurant

ŭž»

s

I

ir

______ Pleinweg

Wolphaertsbocht

l r - ’Bil !

PÜĪJlTl nmn i i j miū CD I ÉUy

ļii g tiiBlml

ū DŨ J | Irľ

~j 1111 ļ

Van Oestendestraat

Van Oestendestraat vanaf Wolphaertsbocht

ŕí or mil

IĪMĒPİ ū Eū ES ö

ľļW. Van Everdijckstraat vanaf Pleinweg

Van Everdijckstraat

Wolphaertsbocht Kop van Carnisse in beeld

4

Binnenstraat Pleinwegblok Kop van Carnisse in beeld

5

Participatie is cruciaal.03

01 Met de mensen Efi

nŭ v

Carnisse Carnisse is één van de stadswijken op Zuid. Onder de noemer Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ) loopt voor deze wijken vanaf 2011 een omvangrijk investeringsprogramma om de sociale situatie van bewoners en het leven op Zuid te verbeteren. Dat gebeurt vanuit drie pijlers, die onderling in samenhang zijn gebracht: school, werk en wonen. Veiligheid en handhaving zijn randvoorwaarden. Met de pijler wonen werkt NPRZ aan het verbeteren van de woningen en de leefomgeving, zodat mensen graag in de wijk (blijven) wonen. Dat is ook het doel voor Carnisse: fijn wonen in een stabiele wijk. Veilig, gezond, prettig en aantrekkelijk voor huidige en toekomstige bewoners.01 NPRZ investeert daarom in de volgende opgaven. Een aanpak van misstanden in de verhuur en een betere woningtoewijzing. Een betere technische staat van de woningen. Een grotere differentiatie van de woningen, zodat iedereen in een passende woning kan wonen. Een aantrekkelijke leefomgeving, zowel direct rond de woning als in de buurt (groene plekken, voorzieningen, werkruimtes).

mma

Een nieuwe wijkaanpak Hoewel NPRZ met de beste bedoelingen 'voor' de mensen is opgezet, zijn de programma's en projecten van de pijler wonen in het verleden soms ervaren als 'tegen' de mensen.02 Een nieuwe wijkaanpak kiest bewust om de stadsvernieuwing meer 'met' de mensen te doen.

PH j:

i na

lillijiiiinn ,,i

lil Įnt' lm Mi hl I

Onder het motto 'meer samenwerking en meer daadkracht' wil de gemeente Rotterdam recht doen aan alle inwoners door de kwaliteit van de woningen te verbeteren, de leefbaarheid van de wijken te vergroten en de stad inclusiever te maken. De gemeente neemt een actieve rol in het vernieuwen van de kwetsbare delen van de stad, samen met bewoners. Toekomstperspectief

Dit ruimtelijk toekomstperspectief Carnisse is een voorbeeld van deze nieuwe fase in de wijkaanpak van Rotterdam. Meer dan voorheen zijn bewoners en ondernemers betrokken bij het opstellen van dit document en de uitwerking van de verschillende opgaves van NPRZ. Sleutelen aan een draaiende motor Een bekende stedenbouwkundige vergeleek stadsvernieuwing ooit met het sleutelen aan een draaiende motor. Deze sterke metafoor roept meteen associaties op met drukte, nabijheid en vuile handen. Geen planning op afstand voor een abstracte beleidsopgave, maar heel concreet werken in een bestaande sociale en ruimtelijke situatie. Stadsvernieuwing raakt mensen en mensen worden geraakt door stadsvernieuwing.04 Dat sluit aan bij de nieuwe wijkaanpak, waarin de gemeente dichter naar de mensen toe gaat. Zichtbaar en aanspreekbaar in de wijk. Open voor de verschillende snelheden van acties op korte termijn en projecten voor de lange termijn. Met de kunst om verbanden te leggen tussen de sociale beleidsinzet en de ruimtelijke vernieuwingsprogramma's. Niet wachten met doen totdat het denken klaar is, maar denkend doen. En dat met de mensen die het raakt. Gemeente en wijk In Carnisse investeert de gemeente in samenwerking met de wijk. Dat gebeurt vanuit de wijk, dicht bij de mensen.

Voortbouwend op het netwerk van de wijkmanager, wijknetwerker en stadsmarinier is begin 2021 een bewonersgroep gevormd met een agenderende, coördinerende en organiserende rol in het participatieproces rond het ruimtelijk toekomstperspectief. Deze groep heeft thema's benoemd, die in het najaar van 2021 in aparte werkgroepen met bewoners en gemeentelijke professionals zijn uitgewerkt in ambities voor de langere termijn en acties voor de korte termijn. Voor een koppeling van de thema's en het toekomstperspectief, zie bijlage 1.05

03

De nieuwe wijkaanpak is uitgewerkt in de Beleidsbrief

Stadsvernieuwing 2.0: Samen met de stad, B&W 13 juli 2021, vastgesteld in de Gemeenteraad. In het recente Coalitieakkoord 2022-2026, Eén Stad, wordt het belang van participatie bevestigd (p.

'De inrichting van beide stadsstraten wordt verbeterd. Smallere rijbanen, meer ruimte voor

26)

fietsers en voetgangers. Waar mogelijk worden de stadsstraten groener: bomenstructuur,

01

boomspiegels, geveltuinen. Ook de uitstraling van de straatwanden wordt verbeterd. Zijtuinen

Deze doelstelling is uitgewerkt in de Omgevingsvisie Rotterdam,

De Veranderstad. Werken aan een wereldstad voor iedereen,

04 Stadsvernieuwing brengt zelf sociale dynamiek te weeg, zie Altijd

december 2021, p. 95-105), Carnisse is één van deze focuswijken..

nieuw gedoe!, Eelco Visser en Lsa Bewoners, april 2021.

ook passende functies en goed ondernemerschap gestimuleerd, waaronder zichtbare,

02

05 Voor het toekomstsperspectief zijn twee tussenrapporten

laagdrempelige maatschappelijke voorzieningen. Afhankelijk van de plek in de wijk zijn er

in Carnisse tegen de gemeentelijke aankoop- en sloopplannen, die

uitgebracht. Tussenstand, 9 juli 2021 en Uitkomsten werkgroepen, 29

voor hen uit de lucht vielen.

maart 2022

krijgen uniforme erfscheidingen van hoge hagen of tuinmuren met begroeiing. Winkel- en bedrijfsruimten en kopgevels worden opgeknapt. Vergelijkbaar met de KatWol-aanpak worden

verschillende accenten. (zie p. 31, impressie Wielewaalstraat)' 01 Met de mensen

6

Een voorbeeld is het verzet van de bewoners van de Fazantstraat

01 Met de mensen

7

De uitkomsten van de werkgroepen brachten een aantal 'witte vlekken' en dilemma's naar voren, die door de gemeente samen met bewoners (en ondernemers) in een reeks werkbijeenkomsten in het voorjaar van 2022 zijn besproken. De resultaten van de werkgroepen en de werkbijeenkomsten vormen de basis van het ruimtelijk toekomstperspectief. Een eerste versie is in juni 2022 op vier inloopbijeenkomsten aan de wijk voorgelegd. Ook is de eerste versie in verschillende gemeentelijke gremia besproken. De bevindingen daarvan zijn verwerkt in dit document.

! l‘ i!ťl. į '■.ļUÄfc^íįţ'

Naast de participatie rond het toekomstperspectief worden bewoners en ondernemers ook op andere manieren betrokken, bijvoorbeeld in persoonlijke gesprekken rond ontwikkellocaties of via meer algemene meningspeilingen op sociale media. Daarnaast wordt contact gezocht en bevorderd met tijdelijke voorzieningen en kleinschalige interventies. De nieuwe wijkaanpak betekent dus ook 'breien aan netwerken' en draagt zo bij aan het versterken van sociale cohesie in de wijk. Ruimtelijke invalshoek Dit toekomstperspectief heeft een ruimtelijke invalshoek, verbonden met de pijler wonen van NPRZ. Het biedt een kader voor de ruimtelijke ontwikkeling van Carnisse en de fysieke programma's en projecten die daarvoor nodig zijn. De tijdshorizon is 2035. De focus ligt binnen de wijk. De randen van de wijk maken deel uit van de stedelijke hoofdstructuur van Zuid en hebben eigen ontwikkelingskaders. Het ruimtelijk toekomstperspectief zet de lopende zaken op een rij, brengt ze met elkaar in verband en voegt nieuwe dingen toe om hiaten te vullen. Het biedt een stip op de horizon voor de ruimtelijke ontwikkeling van de wijk in de komende jaren. Geen blauwdruk, maar een koers die richting kan geven aan lopende én nieuwe programma's, projecten en acties. De context van de wijkaanpak is volop in beweging.

Oude beleidsuitgangspunten zijn niet altijd meer houdbaar, nieuwe kaders en prioriteiten zijn nog in ontwikkeling. De sterke stijging van de woningprijzen is aanleiding voor koerswijzigingen in het woonbeleid. Niet alleen meer sturen op segmenten, maar ook op groepen bewoners die in de knel komen (gezinnen, ouderen, betaalbaarheid, veilige woonsituatie), met mogelijk een grotere rol voor woningcorporaties. Ook wordt momenteel gestudeerd op nieuwe vormen van particuliere woningverbetering, waarbij verbetering van de bouwtechnische staat en verduurzaming structureel worden aangepakt. Daarbij wordt steeds duidelijker dat de eigendomsvorm (veel verschillende particuliere eigenaars en slecht functionerende VVE's) bepalend zal zijn bij de inzet

Toekomstperspectief 'Lepelaarsingel, groene drager van de Vogelbuurt: weelderige groene poort naar het Zuiderpark. De inrichting wordt verbeterd door de verharding te verminderen, het sortiment te verrijken en meer ruimte voor spel en ontmoeten te maken. Ook wordt de relatie met Carnisse Eiland en het Zuiderpark versterkt, bijvoorbeeld door een bruggetje in het verlengde van de Roerdomplaan. (p. 33)'

01 Met de mensen

8

01 Met de mensen

van instrumenten voor woningverbetering. Overigens zijn er wel meer financiële middelen ter beschikking gekomen. Wonen en publieke ruimte De ruimtelijke invalshoek van dit toekomstperspectief laat onverlet dat de gemeente vanuit andere domeinen en programma's volop aan de sociale opgave in Carnisse werkt. Het toekomstperspectief heeft oog voor de verbanden met die sociale opgave. Daarom wordt in dit ruimtelijk toekomstperspectief naast het wonen ook de publieke ruimte naar voren geschoven. De publieke ruimte is een raakvlak tussen de ruimtelijke en de sociale opgave. Publieke ruimte is het samenspel tussen de openbare ruimte, de routes en verbindingen met de omgeving en de voorzieningen. Het is de ruimte waarin de binding met de wijk vorm kan krijgen in het alledaagse gebruik: een prettige uitloop van je woning, toegang tot voorzieningen die je nodig hebt om 'rond en vooruit' te komen en ruimte voor ontmoeting met gelijkgestemden of vreemden. De sfeer, uitstraling en gebruiksmogelijkheden van de publieke ruimte dragen sterk bij aan de identiteit (en het imago) van de wijk. Daarom is de aanpak van de woningen en de woonstraten alléén te weinig. Ook de aanpak van de publieke ruimte levert een belangrijke bijdrage.

Die aanpak is niet alleen een ruimtelijke opgave, maar gaat ook over het situeren en stimuleren van de juiste programma's op de juiste plekken en het zorgdragen voor een uitnodigende relatie tussen gebouwen en openbare ruimte. Het onderscheid tussen wonen en publieke ruimte komt terug in de ruimtelijke opbouw van de wijk. Daarin is een onderscheid te maken tussen de verschillende buurten en een verbindend raamwerk van lange lijnen en bijzondere plekken. Opbouw Het ruimtelijke toekomstperspectief bestaat uit vier hoofdstukken. Hoofdstuk 1 schetst de context van het toekomstperspectief en neemt positie in. Hoofdstuk 2 vertelt het verhaal van Carnisse: de situatie in de wijk, de ruimtelijke opbouw en de verkenning van thema's. Hoofdstuk 3 zet een stip op de horizon voor 2035: de ambitie voor de wijk, de opgave voor de thema's en het ruimtelijk perspectief voor het raamwerk en de buurten. Hoofdstuk 4 maakt de stap van strategie naar uitvoering: organisatie, korte termijn06 en middellange termijn.

06

Op enkele uitzonderingen na zijn de korte termijn acties

inmiddels in gang gezet. Voor enkele prioriteiten is nog geen geld beschikbaar. Er wordt hard gewerkt aan de (project) voorbereidingen hieromtrent, aangezien alle betrokken partijen achter de gewenste inzet staan.

9

«B

«1 Ü»

apjjli «SI»

-*p*í

Tjilr:

BH W1

TĮotterdam-Ckarbis,

mş rļ fâ

;

Cjr/tiuttjjn

'

Carnisselaan Carnisselaan

Mm »00®0!

UHIIIIIIIIì SMm

'•įļįŕ

,

Wl Hoek Katendrechtse Lagedijk I De Buijserlaan

Kleinschalige winkels en bedrijvigheid

Ebenhaëzerstraat

Wm

in U'S H I

« m cd

KlSllll

ra*ra

pľgţļ İJR-635:

" 1

. ..

Robbenoordplein

Hoek Katendrechtse Lagedijk I Zandblokstraat Oud Carnisse in beeld

Quintstraat

10

Carnisselaan richting Kruizemuntstraat Oud Carnisse in beeld

11

Oud Carnisse

Oud Carnisse

BüļjB ĮGĮ Špi»ïïį

02

ţi

Het verhaal van Carnisse 02.01 Een stadswijk op Zuid Plekken Waar begint het verhaal van Carnisse? Dat kan in de Van Swietenhof, een lommerrijke buurttuin om de hoek van Zuidplein, die al lange tijd door en voor bewoners wordt onderhouden. Of bij Koffie en Ambacht, een eigenwijze wijnbar in de Ebenhaëzerstraat, sinds jaar en dag een trefpunt van de buurt en spil in een netwerk van lokale ondernemers. Zomaar twee warme ontmoetingsplekken, ruimtelijke ankers van sociale netwerken in de wijk. Maar het verhaal kan ook op een andere plek beginnen. In een tentje van een dakloze arbeidsmigrant, verscholen in de dichte begroeiing aan de rand van het Zuiderpark. Of in een tochtig en krap appartement in één van de vele woonstraten, waar een intimiderende verhuurmakelaar te veel vraagt voor te weinig ruimte. Twee koude plekken die onveilig kunnen aanvoelen en samen met dagelijkse zorgen en armoede een voedingsbodem kunnen vormen voor onverschilligheid en ondermijning. Statistiek In de statistiek weerklinken de koude plekken. Als de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen een graadmeter is voor de betrokkenheid van burgers bij hun wijk en stad, dan bungelt Carnisse met 18% onderaan. Uit de cijfers komt naar voren dat in de wijk een bovengemiddelde vraag naar maatschappelijke ondersteuning is.

Armoede, schulden, werkeloosheid, laag opleidingsniveau, taalachterstand, lage levensverwachting, drugsproblematiek, huiselijk geweld en een instroom van niet-zelfredzame personen met GGZproblematieken. Problematiek achter de voordeur. Ook het wijkprofiel is niet bemoedigend. In deze tweejaarlijkse monitor van leefbaarheid in de Rotterdamse wijken scoort Carnisse laag.01 Hoewel de fysieke index in het wijkprofiel van 2022 iets is gestegen ten opzichte van twee jaar geleden, zijn de veiligheidsindex en de sociale index gedaald. Maar

Toekomstperspectief 'De ambitie is dat de woonstraten dragers zijn van een aantrekkelijke, veilige, groene woonomgeving. Klimaatadaptief. Uitgangspunt is eenrichtingsverkeer met langsparkeren, zodat er meer ruimte is voor spelen (speelstoepen) en groen (bomen, boomspiegels, beplanting, geveltuinen). Met deze inrichtingselementen kan elke straat een eigen identiteit krijgen, zonder

Betrokken burgers Deze werkelijkheid ontneemt gemakkelijk het zicht op de warme plekken. Toch zijn het juist deze plekken die als eerste naar voren komen als je dichterbij komt, de wijk in gaat en betrokken bewoners en ondernemers spreekt. Dan blijkt er binding te zijn en worden de kwaliteiten van de wijk benoemd: de gunstige ligging in de stad, de nabijheid van het Zuiderpark, het dorpse karakter, de 'luwe stedelijkheid'. 'Door de diversiteit in culturen, achtergronden en opleidingsniveau ervaar ik tolerantie in de wijk. Carnisse is voor mij een plek waar je anoniem kunt zijn als je dat wilt en ook zichtbaar kunt zijn als je dat wilt. Een plek waar mensen niet zo snel iets gek vinden. Door die diversiteit is het een levendige wijk, die tegelijk ook rustig is.' Ook in Carnisse zijn betrokken burgers die zich inzetten voor hun buurt. Kleine of grotere netwerken, bijvoorbeeld rond de Kerk van de Nazarener, Koco, de Kunst en Vliegfabriek, Theater Le Sud de moedergroep uit de Quintstraat of de actiegroep van de Fazantstraat. Deze netwerken zijn aanknopingspunten voor de gemeente om contact te maken met de wijk.

Dat gebeurt primair in het kader van een intensieve aanpak gericht op veiligheid en sociale cohesie.02 Doelbewust wordt aansluiting gezocht bij bestaande netwerken, worden nieuwe netwerken gestimuleerd en wordt gezocht naar verbinding tussen de verschillende netwerken in de wijk. Ook de participatie bij deze Toekomstvisie maakt deel uit van dit 'breien' aan netwerken. Leefbaarheid De betrokken bewoners en ondernemers kennen de situatie in Carnisse als geen ander. Ze geven kleur aan de cijfers van de wijkmonitor door verbanden te leggen met de ontwikkelingen in de wijk, zoals bijvoorbeeld de dynamiek aan de onderkant van de woning- en arbeidsmarkt: de sterke toename van huisjesmelkers, de misstanden, uitbuiting en bedreiging van huurders (vaak EU-arbeidsmigranten), de eenzijdige groei van Poolse winkels en de overlast van groepen rondhangende mannen rond deze winkels. Diversiteit is geen probleem, wel zijn er zorgen over wat de wijk aankan. 02 Vanaf zomer 2020 geeft de gemeente Rotterdam extra prioriteit

de ruimtelijke samenhang van de wijk te verliezen. (zie p. 29)'

02 Het verhaal van Carnisse

wat vooral opvalt is het grote verschil tussen de feitelijke indicatoren en de beleving van bewoners: de mensen die voor het wijkprofiel zijn bevraagd kijken met een sombere blik naar de leefbaarheid in hun wijk. De veiligheidsbeleving onder bewoners van Carnisse is bijna het laagste van heel Rotterdam.

Voor nadere info over wijkprofielen, zie Wijkprofiel Rotterdam

aan het verbeteren van de veiligheid in Carnisse door de inzet van

2022, https://wijkprofiel.rotterdam.nl. Zie ook de webfilm Trots op

een stadsmarinier. Deze werkt met een klein team vanuit Koco aan

01

12

Carnisse, een verslag van bewoners en wijkprofessionals, https://

het Amelandseplein. Naast veiligheid ligt de focus op het versterken

youtu.be/8hEEOHW1g58.

van buurtnetwerken.

02 Het verhaal van Carnisse

13

Dat geldt ook voor instroom en doorstroom. De relatief goedkope (huur)woningen geven de wijk dynamiek en karakter. Mensen met lagere inkomens herkennen zichzelf in elkaar. De stad heeft zo'n wijk nodig. Maar een te snelle doorstroom leidt tot uitwassen. Mensen verbinden zich niet langer met de wijk en gaan onachtzaam met hun leefomgeving om. De vele verhuizingen werken door in de basisscholen. Klassen wisselen vaak van samenstelling en dat is slecht voor de continuïteit van het onderwijs. De snelle doorstroming wordt in de hand gewerkt door te dure slechte woningen en tijdelijke huurcontracten (of een combinatie daarvan). De wijk is een goede aankomstplek, maar heeft weinig doorgroeimogelijkheden voor mensen die graag willen blijven.

i «lí J [s^xte

Ook de beleving van de buitenruimte is een factor voor de leefbaarheid. Verkeerd aangeboden of te laat opgehaald afval zorgt voor veel ergernis. De straten en het groen doen schraal en sleets aan. Ze nodigen weinig uit tot verblijf en ontmoeting. Bankjes verdwijnen om overlast te beperken. Als gevolg van bezuinigingen zijn voorzieningen teruggelopen. Minder ontmoetingsplekken, zorgen over sociale cohesie. Trots De zorgen gaan samen met liefde voor de wijk: de mensen, de omgeving de plek in de stad. Natuurlijk moet er van alles beter, maar graag in overleg en met behoud van het goede. Want er is trots op de wijk. En die trots is verankerd in de geleefde stad: de geschiedenis van de plek en haar bewoners. Historie Carnisse is ontstaan als onderdeel van de gordel van havens en stadswijken voor de huisvesting van havenarbeiders aan de zuidkant van de rivier.03 Voor deze gordel zijn tussen 1903 en 1938 verschillende uitbreidingsplannen gemaakt, die telkens maar gedeeltelijk werden uitgevoerd. Vaak werden in deze plannen bestaande elementen opgenomen, zoals oude dijklinten, polderroutes en particuliere stratenplannen die al voor 1903 waren vergund. Voor Carnisse zijn dat Katendrechtse Lagedijk, de Kromme Zandweg, de Dorpsweg en de verkaveling tussen de Carnisselaan en de Ebenhaëzerstraat.

De Wolphaertsbocht was al in het eerste uitbreidingsplan opgenomen als nieuwe verbindingsweg onder de havens langs, parallel aan de oude Katendrechtse Lagedijk. Het grootste deel van Carnisse is echter pas rond de 2e wereldoorlog gebouwd volgens het uitbreidingplan van Witteveen uit 1938. Dit plan voorzag in groene pleinen en singels voor de geleding van het stadsweefsel. Een belangrijke

^ĚiSm

Toekomstperspectief 'In de Vogelbuurt maakt de rijbaan plaats voor een fiets- en wandelpad met brede groene randen en boombeplanting. Deze lommerrijke laantjes leggen de verbinding met de Lepelaarsingel. Zijtuinen krijgen uniforme erfscheidingen van hoge hagen of tuinmuren met begroeiing. (Roodborststraat-Meester Arendstraat, zie p. 33)'

03

De historische ontwikkeling van Carnisse in opdracht van

de gemeente Rotterdam uitvoerig beschreven. Rotterdam Zuid, cultuurhistorische verkenning Carnisse, Steenhuis Meurs, mei 2018. 02 Het verhaal van Carnisse

14

02 Het verhaal van Carnisse

aanjager was de aanleg van de Maastunnel en het tunneltracé, waardoor Charlois dichter bij het stadscentrum kwam te liggen. Om de woningbouw in deze moeilijke jaren op gang te houden, zochten bouwbedrijven en gemeente naar een rationele bouwwijze. De architect Jo van den Broek leverde met drie opeenvolgende plannen de belangrijkste bijdrage: het plan voor de bouwondernemerscombinatie Algemeen Belang (1938), het 1.000 woningenplan (1940) en het 1.900 woningenplan (1940-42, uitvoering tot 1950). Deze plannen bestaan uit woningblokken langs noord-zuid gerichte woonstraten en koppen langs oost-west gerichte straten. De woonblokken zijn opgebouwd uit telkens dezelfde bouwsteen van 13 m, drie verdiepingen op een verdiepte laag met bergingen afgedekt door een kap of plat dak. Per verdieping twee woningen, ontsloten door een trappenhuis in een 'wisselbeuk', zodat één woning een extra kamer heeft. Het trappenhuis heeft een vaste plek aan de straat, maar de woonkamer met keuken en balkon kunnen binnen dezelfde bouwstructuur aan beide kanten van de woning liggen. Het leeuwendeel van deze woningproductie is in Carnisse gerealiseerd. Na de 2e wereldoorlog werd de wijkgedachte leidend voor de verdere stadsuitbreiding van Zuid. De nieuwe uitleg bestond uit duidelijk herkenbare tuinsteden, gescheiden van de oude stadswijken door het nieuwe Zuiderpark.

Pal naast Carnisse verrees het nieuwe centrum van Zuid, Zuidplein en Ahoy. Op de overgang naar het Zuiderpark werd Carnisse Eiland ingericht met wijkvoorzieningen. Schaal en samenhang De wijk heeft een prettige schaal. In Oud Carnisse, Eilandenbuurt en Vogelbuurt is de bouwhoogte beperkt tot drie bouwlagen met kap of plat dak (ca. 9 m tot aan de goot of daklijst) en zijn de woonstraten relatief breed (ca. 15 m). De bebouwing heeft bovendien een grote homogeniteit, met telkens dezelfde opbouw en hoekoplossingen. Dat geeft de buurten een vriendelijk en harmonieus karakter. Die samenhang is 'organisch gegroeid' (Oud Carnisse) of via regelgeving tot stand gebracht (Eilandenbuurt en Vogelbuurt). In Oud Carnisse zijn de bouweenheden klein, met een afwisselend beeld als gevolg. In de Eilandenbuurt en Vogelbuurt zijn de bouweenheden via bouwregels en toezicht van de schoonheidscommissie op elkaar afgestemd tot lange samenhangende straatwanden met doorlopende kappen of platte daken. Karakteristiek is het onderscheid tussen woonstraten en dwarsstraten. Voor de koppen aan de dwarsstraten komen twee bouwprincipes telkens terug. Bij het ene principe wordt het bouwblok tussen de twee kopgevels gesloten met een lager bouwdeel. Bij het andere principe is het lagere bouwdeel 15

weggelaten, vanwege de rationaliteit van de bouw (geen lastige aansluitingen). Op deze plaatsen is het bouwblok tussen de koppen open, vaak wel met een kleine bedrijfsruimte tegen de kopgevel aan, maar zonder eenduidige erfscheiding tussen de zijtuinen en het openbaar gebied.

ÏÏMM 0m, T

02.02 Wonen en publieke ruimte Woningen Carnisse telt ca. 6.000 woningen. Het grootste deel daarvan is gebouwd vlak voor en na de 2e wereldoorlog. Over het algemeen zijn dit appartementen in drie bouwlagen, ontsloten door 'haagse portieken' of afgesloten trappenhuizen. De woninggrootte varieert globaal tussen 50 en 65 m2. Een uitzondering is Oud Carnisse. Het noordelijk deel is begin van vorige eeuw gebouwd en bestaat uit losse panden: (beneden-boven)woningen, soms met een winkel- of bedrijfsruimte op de begane grond. Het zuidelijk deel is tussen de oorlogen tot stand gekomen met min of meer gelijke blokken arbeiderswoningen, indertijd in opdracht van de gemeente gebouwd. De stadsvernieuwingsoperaties vanaf de jaren zeventig zijn grotendeels aan Carnisse voorbijgegaan, met uitzondering van het zuidelijk deel van Oud Carnisse. Daar zijn de woningen gerenoveerd, vaak ten koste van de historische uitstraling. Ook zijn op tal van plaatsen woningen gesloopt en vervangen voor nieuwbouw. De woningen zijn opgetrokken in dragende wanden van steen, meestal met houten vloeren en gevels in (steens) metselwerk. De technische staat is matig. Vaak is sprake van achterstallig onderhoud, in een enkel geval van slechte funderingen.

De meeste woningen zijn niet gerenoveerd, waardoor het kwaliteitsniveau relatief laag is (brandveiligheid, geluidsisolatie, thermische isolatie, vochthuishouding) en de woningen slecht zijn voorbereid op de komende energietransitie.

c

Vrijwel alle woningen zijn particulier bezit, met veel (kleine) particuliere verhuurders. Woningcorporaties hebben beperkt bezit, met name in het zuidelijk deel van Oud Carnisse (voormalige gemeentewoningen, nu bezit Woonstad) en op enkele plekken in de Eilandenbuurt en Vogelbuurt (Woonbron, tevens 'wijkcorporatie' van Carnisse). Op enkele uitzonderingen na zijn de Verenigingen van Eigenaars klein en nauwelijks actief.

Toekomstperspectief 'De schakelplek bij de Kerk van Nazarener wordt benut om de toegang naar het park ruimte te geven en beter te activeren (hertenkamp verplaatsen, ruimte voor buurttuin Groene Oase, meer

De woningprijzen in Carnisse zijn de laatste jaren zeer sterk gestegen (relatief meer dan elders in de stad), maar deze prijzen weerspiegelen niet altijd de (woon)technische kwaliteit van de woningen. De

relatie met Kerk van de Nazarener). De wandeling langs het water krijgt meer continuïteit door een bruggetje aan de westkant van het project 'wonen in het park'. (p. 33)'

woningvoorraad blijft kwetsbaar.04 Ook is een forse toename te zien van het opkopen van woningen voor particuliere verhuur. Met de recent ingevoerde opkoopbescherming en zelfbewoningsplicht is dat niet meer mogelijk, maar bestaande verhuurders kunnen nog altijd hun gang gaan. In de wijk zijn veel misstanden in de particuliere verhuur (verkamering en overbewoning, koppeling van huisvesting aan werk, te hoge huren en tijdelijke overeenkomsten, intimidatie). Veel eigenaars hebben, ondanks de waardestijging van hun woning, nauwelijks financiële middelen voor ingrijpende woningverbetering. Volgens de criteria van het gemeentelijk beleid heeft Carnisse een eenzijdige en kwetsbare woningvoorraad. In de participatie wordt deze typering (en de koppeling aan maatregelen) niet altijd gedeeld. Woonstraten De woonstraten hebben een goede maat in verhouding tot de bouwhoogte. De breedte varieert tussen 15 en 18 meter. De inrichting is over het algemeen sleets en stenig. Vaak is sprake van haaks parkeren, waardoor een brede rijbaan nodig is en een groot deel van de ruimte voor de auto wordt gebruikt. Er blijft dan weinig of geen ruimte over voor speelstoepen, groen en verblijfskwaliteit. Meer ruimte ontstaat in de woonstraten waarin langsparkeren wordt gecombineerd met éénrichtingsverkeer, zodat met een smallere rijbaan kan volstaan.

Groen De hoofdgroenstructuur valt samen met de lanen, singels en het Amelandseplein. De inrichting is over het algemeen sober en gedateerd, met een weinig uitnodigend karakter. Een deel van de oevers van de Lepelaarsingel is versteend. Het groen in de woonstraten is beperkt tot bomenrijen, vaak aan één zijde van de straat. Ondanks de beperkte boomspiegels zijn in sommige straten de bomen fors en beeldbepalend. Geveltuintjes komen nauwelijks voor. Verkeer Met uitzondering van de Dorpsweg, Pleinweg en Wolphaertsbocht is de gehele wijk een 30-km gebied zonder doorgaand verkeer. Toch wordt op de buurtstraten vaak te hard gereden en is er verwarring over (het ontbreken van) voorrang. Ook is er sprake van sluipverkeer tussen Dorpsweg en Pleinweg, over de buurtstraten en de Goereesestraat. Veel is terug te voeren op de gedateerde inrichting van de buurtstraten met brede rijbanen, zonder fietsstroken of verkeersremmende maatregelen. Andersom zijn 04 Volgens de criteria van het gemeentelijk beleid heeft Carnisse een eenzijdige en kwetsbare woningvoorraad. In de participatie wordt deze typering (en de koppeling aan maatregelen) niet altijd gedeeld.

02 Het verhaal van Carnisse

16

02 Het verhaal van Carnisse

17

de Dorpsweg en Pleinweg op sommige tijdstippen moeilijk vanuit de wijk te bereiken, vanwege filevorming voor de Maastunnel. Openbaar vervoer is goed verzorgd. Het Zuidplein is een regionaal knooppunt voor openbaar vervoer met aansluiting op het metronet. Over de Wolphaertsbocht loopt een tramlijn en over de buurtstraten lopen buslijnen. Verbindingen en routes voor langzaam verkeer kunnen op tal van plaatsen beter. Het parkeren van bewoners en bezoekers gebeurt op straat. Enkele jaren geleden is een vergunningenstelsel ingevoerd. De parkeerdruk is relatief hoog. Er is een wachtlijst voor een tweede vergunning. Toch voldoet de parkeersituatie aan het huidige parkeerbeleid. Volgens de normen zijn er voldoende parkeerplaatsen.05 Fietsparkeren legt steeds meer druk op de openbare ruimte. Scholen In de wijk liggen vier basisscholen: De Wereldwijs (Kop van Carnisse), De Klaver (Klaverstraat) en De Elisabethschool en De Kameleon (Carnisse Eiland, met een vestiging aan de Wielewaalstraat). Voor de laatste school is nieuwbouw in voorbereiding. Nabij Hart van Zuid liggen twee scholen voor voortgezet onderwijs, waarvan het Hoornbeeck College middels stages en opdrachten is aangehaakt op wijkinstellingen. Voorzieningen Door centralisatie en bezuinigingen op het maatschappelijk werk zijn er weinig 'zichtbare' maatschappelijke voorzieningen.

Het Huis van de Wijk ligt verborgen op een binnenterrein. De ontmoetingsruimte van het ouderencomplex Hannie Dekhuizen op Carnisse Eiland ligt uit de loop. De ontmoetingsruimte in het ouderencomplex Nancy Zeelenberg aan het Amelandseplein, ligt beter, maar heeft een weinig uitnodigend karakter. Sinds kort is op de hoek van de Urkersingel en de Bevelandstraat een (tijdelijk) gemeentelijk informatiepunt gevestigd. Op de hoek van de Lepelaarsingel en de Utenhagestraat ligt een medisch centrum. De Kerk van de Nazarener en de Laleli moskee vervullen een sociale functie in de wijk, in mindere mate ook het Evangelisch centrum Iglesia di Dios, in het voormalige gebouw van het Leger Des Heils aan de Texelsestraat. De overige religieuze instellingen

Toekomstperspectief 'Het Robbenoordplein is een schakelplek tussen Wolphaertsbocht, Katendrechtse Lagedijk en

lijken weinig binding met de wijk te hebben.06 Private voorzieningen komen voorzichtig tot bloei, nieuwe coalities van en met de wijk blijken te werken: KoCo, Fröbel, Koffie å Ambacht, Kunst en Vliegfabriek. Wijkeconomie Langs de stadstraten liggen veel kleine winkel- en bedrijfsruimtes. Ook langs de Wolphaertsbocht en Katendrechtse Lagedijk, uitwaaierend naar de zijstraten, zoals de Carnisselaan en de Ebenhaëzerstraat. Het gebruik van deze ruimtes is wisselend. Op enkele plekken winkels voor dagelijkse boodschappen, soms een café of snackbar, vaak zakelijke dienstverlening. De 'echte' winkelconcentraties liggen aan de rand van de wijk, Hart van Zuid en de winkeldriehoek op de hoek van de Katendrechtse Lagedijk en de Pleinweg. Toch zijn de kleine winkel- en bedrijfsruimtes belangrijk voor de levendigheid en de sfeer in de wijk. Ook bieden ze (betaalbare) ruimte voor ondernemerschap en (nieuwe) initiatieven, die aansluiten bij het dagelijks leven in de wijk. Uitstraling, beheer en gebruik kunnen vaak beter.

02.03 Raamwerk en buurten Groter verband Carnisse maakt deel uit van de gordel van stadswijken onder de havens. Toch heeft Carnisse duidelijke randen. In het noorden de Pleinweg, in het oosten Hart van Zuid, in het zuiden het Zuiderpark en in het westen de Dorpsweg. In het noordwesten raakt Carnisse aan de Maashaven, de Maastunnel en de toekomstige Cultuurcampus. Stuk voor stuk zijn deze randen onderdeel van de ruimtelijke hoofdstructuur van Zuid. De stad ligt om de hoek van de wijk. Lange lijnen lopen buiten de grenzen van de wijk door en zorgen voor een fijnmazige verbinding van Carnisse met Oud Charlois, Tarwewijk en Hart op Zuid (oost-west) of tussen de wijk en het Zuiderpark (noord-zuid). De oversteekbaarheid voor fietsers en voetgangers van de Dorpsweg en Pleinweg is matig. Raamwerk De opeenvolgende uitbreidingsplannen hebben Carnisse een heldere ruimtelijke structuur gegeven. De Wolphaertsbocht en de Katendrechtse Lagedijk 'snijden' door de noordwesthoek van de wijk. Ze hebben een fijnmazige mix aan functies, die op

Lepelaarsingel. Er zijn kansen voor een betere ruimtelijke structuur en betere publieke ruimte. (...) Het gemengde karakter van de Wolphaertsbocht en Katendrechtse Lagedijk, op sommige

06

plekken uitwaaierend naar de achterliggende straten, is uitgangspunt (p. 31 Z 47).'

Momenteel inventariseert de gemeente in gesprek met de

verschillende instellingen het gebruik, de wisselwerking met de wijk en de toekomstverwachting van de kerken en andere religieuze

02 Het verhaal van Carnisse

18

05 Voor het parkeerbeleid, zie Beleidsregeling Parkeernormen

instellingen. Op basis van deze inventarisatie wordt een (vastgoed)

auto en fiets gemeente Rotterdam 2018. Voor een inventarisatie van

strategie voor programmatische samenwerking en meervoudig

parkeerplaatsen, zie bijlage 2.

gebruik ontwikkeld.

02 Het verhaal van Carnisse

19

Buurten schaal 1:7000 Legenda

1 Kop van Carnisse

Bebouwing voor uitbreidingsplan (tot 1914) Vooroorlogse bebouwing (1914-1940)

2 Oud Carnisse

sommige plekken uitwaaiert naar de achterliggende

De lange lijnen en bijzondere plekken vormen het

straten en zich bij de Pleinweg verdicht tot een

ruimtelijk raamwerk van Carnisse. Dit raamwerk zorgt

buurtwinkelcentrum. In deze zone is de overgang

voor de verbindingen met de omgeving en geeft

van stad naar wijk voelbaar. De Wolphaertsbocht

kwaliteit aan het wonen (groen, voorzieningen, loop-

met tram en doorgaand verkeer is onmiskenbaar

en fietsverbindingen). Het is een identiteitsdrager van

stedelijk, terwijl de Katendrechtse Lagedijk meer

de wijk.

een dorpse sfeer heeft. Twee plekken schakelen

Naoorlogse bebouwing (1945-1970)

3 Eilandenbuurt

tussen deze sferen, tussen stad en wijk. Dat zijn

Stadsvernieuwing renovatie (1970-1985) Stadsvernieuwing nieuwbouw (1970-1990) Nieuwbouw (vanaf 1990)

In Carnisse zijn vijf buurten te onderscheiden, elk met

4 Vogelbuurt

schakelplekken liggen in het verlengde van de

een eigen karakter. De buurten hebben een historisch

Lepelaarsingel en de Carnisselaan en fungeren

gegroeide samenhang met specifieke ruimtelijke

5 Carnisse Eiland

daarom ook als 'toegangsportalen' naar de wijk.

kenmerken. Ze lijken 'losjes over het raamwerk' te

Beeldbepalend gebouw

Ŵa

H et Robbenoordplein komt als schakelplek minder

liggen. De lijnen van het raamwerk kunnen dwars

goed tot zijn recht door het gebrek aan ruimtelijke

door de buurten heenlopen, maar vormen op andere

begrenzing en de rommelige inrichting.

plekken juist de randen ervan.

De oost-west lijnen zijn buurtstraten met

met een gemengd karakter, ingesloten door stedelijke

buurtvoorzieningen: Gruttostraat-Utenhagestraat-

infrastructuur.

Beide lijnen lopen langs groene pleinen:

kleinschalige bouweenheden en fijnmazige functiemenging, met name in het noordelijk

Carnisse in Oud Charlois). Langs de oost-

deel. Relatief veel corporatiewoningen in het

west lijnen liggen open koppen, soms met lage

zuidelijk deel. De buurt wordt opgespannen door

tussenbouwen. Vaak zijn er kleine winkel- en

de Carnisselaan en de Ebenhaëzerstraat. In de

bedrijfsruimten, wisselend gevuld en met een matige

stadsvernieuwingsperiode zijn delen van dit gebied

erfscheidingen en is het meteen rommelig, zoals bijvoorbeeld aan de noordzijde van de Markerstraat

Amelandseplein, dat voor een groot deel volgens het plan voor de bouwondernemerscombinatie Algemeen

het beeld van de wijk.

Belang min het 1.000 woningenplan tot stand is gekomen.

\U

De noord-zuid lijnen zijn groene lanen of singels die

____ *--------

- Vogelbuurt. Het gebied aan weerszijden van de

de wijk met het Zuiderpark verbinden: Lepelaarsingel,

Lepelaarsingel, dat volgens het 1.900 woningenplan

Carnisselaan, Urkersingel en Goereesestraat. De

tot stand is gekomen.

waterstructuur geeft sfeer en bindt wijk en park Zuidplein

Wielewaalstraat

vernieuwd. - Eilandenbuurt. Het gebied rondom het

of langs de Wielewaalstraat. Dat doet afbreuk aan

Amelandseplein plein

ļ/ĝ

- Oud Carnisse. Een 'dorp in de stad' door de

Amelandseplein en Nachtegaalplein (net buiten

staat van onderhoud. Soms ontbreken eenduidige

3

- De Kop van Carnisse. Een klein 'eiland' in de stad

een ontsluitingsfunctie en (kleinschalige) Markerstraat en Wielewaalstraat- Carnissesingel.

ra

Buurten

het Robbenoordplein en de Zandblokstraat. Deze

- Carnisse Eiland. Een groen gebied met voorzieningen

samen. De inrichting van de noord-zuid lijnen is vaak

tussen de Carnissesingel en het Zuiderpark. Dit

gedateerd, met relatief veel verharding. Ook komt de

gebied keert zich wat af van de wijk door de

verbinding met het Zuiderpark niet altijd goed uit de

scheidende werking van de bebouwing langs de

verf (onderbroken zichtlijnen en looplijnen, geknepen

Carnissesingel en het ontbreken van overzichtelijke

profiel), met name bij de Carnisselaan, Urkersingel

routes tussen wijk en park.

en Goereesestraat. Een voorbeeld is de schakelplek bij de Kerk van de Nazarener. De hekken van het hertenkamp isoleren het kerkgebouw en knijpen het profiel van de Urkersingel. Het Amelandseplein is een klein wijkpark,

,

vergelijkbaar met het Karel de Stouteplein en het Nachtegaalplein. De inrichting met een rustige

"MP

randzone en een open midden biedt ruimte voor Ahoy

diverse activiteiten. Aan de noordkant is het park minder goed toegankelijk door de brede rijbaan en het ontbreken van een trottoir. Vanaf het Amelandseplein lopen secundaire verbindingen naar de Tarwewijk via de Amelandsestraat en Texelsestraat. Een andere secundaire verbinding met het Amelandseplein is de lijn RoodborststraatMeester Arendstraat-Bevelandsestraat.

02 Het verhaal van Carnisse

21

MM

■ŕJfS. i

■Sb

5ĊŴ

1 ļ : 3ËM

®|Wp

y'jm/éW. iîŵt, - -

xî-.

vm «t

—J ut J LI J | “t1 -ü āJ :

ĩ

t.-ŴStj

įįtļ^’ S. ÿįįj

ĮíîlĮ-şV

ÜI1

sssns - '5 1satv

v -: íï; ;j

raulī5n BkDiV

-

ifse-

Ä

.:

.v~

1 Ķ ^-.-ŕ r

ŵĩt.: i

: í' ' gays '--- ^ ïH&èŵ

•;Ä ŗ

mm

ímÉÈĚL^

- h. ,

Eilandenbuurt

w3ĎSīttĩšst 'r-:iį"

Markenstraat

-

-i

ISSa

gap PS

Sžé.

I - -1

’ï."

'ilÄiiiiiį.'

Wmām ftjÈĮįŜrim

'

; w*Mŕťň

Amelandseplein ļpt ĩ?

sfe.

fflūĴĚDCH'

I Ij *' S\ĩįŽ ' 'is ütí ~ ĩi

n'ïínil^ŵ.JįťMrthr

ţşmW«ļĮĘJļr^J*ţK iù m

ï^gË K c^v

esHih

'/////ÍÌİ.

- -- ~ Texelsestraat

Hoek Walcheresestraat 7 Markenstraat

Pleinweg

rc..

'

Amelandsestraat

-%^'İ

Wm “ļŵ- Ê»Ŵ*. Sn?*:

Hį. í'à

■!

' . j

v. 7Terschellingsestraat

Flakkeesestraat Eilandenbuurt in beeld

Carnissesingel

22

Goereesestraat

Eilandenbuurt in beeld

23

Eilandenbuurt

n

?““ *Mi±: r rľľįl ; ^

-

:

k rond Carniss«

- Een grotere differentiatie van de woningen, zodat

03

iedereen in een passende woning kan wonen. - Een aantrekkelijke leefomgeving, zowel direct

De stip op de horizon voor 2035

s Eu p

rond de woning als in de buurt (groene plekken, voorzieningen, werkruimtes).

In de komende tien jaar kan er veel gebeuren. Daarom is het van belang om de ambities voor de wijk te formuleren. Zo'n stip op de horizon geeft richting aan de acties, programma's en projecten

03.01 Een inclusieve wijk

die in gang zijn gezet of die in komende jaren nog worden opgezet.

Welkom

M»

.

In 2035 is Carnisse een inclusieve wijk. Iedereen is

Wijkkracht

welkom. Iedereen voelt zich thuis en uitgenodigd

Werken aan een beter Carnisse betekent werken in

om zich te ontplooien en te (blijven) wonen. Het

een bestaande context, zowel sociaal als ruimtelijk.

karakter van Carnisse is uitgangspunt voor de

Stap voor stap werken aan de verbetering van de

verbetering van de wijk. Want verbetering is nodig

situatie, vanuit de kracht die er is. Carnisser trots.

om de leefbaarheid te vergroten en in de toekomst te

Wijkgericht en domein overstijgend, met oog voor de

bestendigen.

impact van stadsvernieuwing op de sociale dynamiek in de buurt zelf.02

Carnisse behoudt haar 'luwe stedelijkheid', het dorpse karakter met ruimte voor diversiteit en

D O KH AVEN PARK

(M)

İÄ:

TUUR Us

VMiMê it»;

KAREL STOU ►PLEIN

«ai

X--İÏİ

M

Sociale cohesie

instroom van nieuwe bewoners. Wel met een goed

De verbetering van Carnisse begint bij de

evenwicht tussen rust en reuring, met meer binding

bewoners. De gemeente stelt zich daarbij op als

in de eigen buurt en met meer mogelijkheden voor

'goede buurman'.03 Voor veel bewoners is het niet

groei in de wijk. Een prettige, groene, stabiele wijk

vanzelfsprekend om de weg naar de overheid te

met sted el ijke voorzieninReD en het Zuiderpark om de

vinden. Daarom is het belangrijk dat gemeentelijke

hoek.

diensten beschikbaar, zichtbaar en toegankelijk zijn en dat ze een persoonsgerichte aanpak

En die aantrekkingskracht neemt in de toekomst

kennen. Speciale aandacht is er voor het bereiken

alleen maar toe. Rondom de wijk zal de stedelijke

van arbeidsmigranten, die lang niet altijd bij de

dynamiek toenemen, onder meer door de uitbouw

gemeente zijn geregistreerd. Ook is er oog voor de

van Hart van Zuid, de komst van de Cultuurcampus

toename van sociaal isolement onder ouderen en

rond de Maashaven en de transforus tie van het

de groeiende behoefte aan ondersteuning van deze

noordelijk deel van de Waalhaven. Hoogwaardig

groep.

openbaar vervoer zal de stedelijke knooppunten

ãSĒiïlM-

Iid

rond het stadscentrum op Noord en Zuid met elkaar

Door het bundelen van krachten van bewoners,

verbinden: een lus vanaf de Erasmusuniversiteit,

gemeente en wijkpartijen worden bestaande

via Feyenoord City, Hart van Zuid, Cultuurcampus,

netwerken versterkt. Zo worden sociale cohesie en

Erasmus MC naar Rotterdam Centraal.01

weerbaarheid gestimuleerd. Voorzieningen worden beter benut en waar nodig uitgebreid. De gemeente

HART VAN ZUID

D E R PAR K

VAJÍ

Structurele aanpak

heeft een belangrijke rol om partijen, programma's

De verbetering van Carnisse vraagt een lange adem.

en voorzieningen slim aan elkaar te verbinden

Dit ruimtelijk toekomstperspectief heeft 2035 als

en de voorzieningen zo zichtbaar en toegankelijk

horizon. Op de korte termijn gaat het om de aanpak

mogelijk te maken. Daarbij worden bestaande

van de dagelijkse zorgen (veiligheid, leefbaarheid,

ontmoetingsplekken gekoesterd en nieuwe

beheer). Op de middellange termijn zijn structurele

ontmoetingsplekken bevorderd.

verbeteringen van het wonen en de publieke ruimte nodig. NPRZ investeert in deze structurele verbeteringen.

mm,

Een aanpak van misstanden in de verhuur en een

má-jmiJm 1— w 1 \ííii '

Een gemeentelijke taak. De extra aandacht voor schoon, heel en veilig in Carnisse blijft zolang

Inns I Elīiĩiīi

mwîiñi i'jĩīii

Basis op orde

betere woningtoewijzing (basis op orde).

02

Een betere technische staat van de woningen.

wijkaanpak Toegang tot de stad, Raad voor de leefomgeving en

ĪĒ

Zie bijvoorbeeld enkele recente pleidooien voor een bredere

infrastructuur, september 2020 of Verkenning van de rechtvaardige 01

De verbinding tussen deze stedelijke dynamiek en de toekomst

stad, Simon Franke I Wouter Veldhuis, juni 2018.

van de stadswijken op Zuid, waaronder Carnisse, staat centraal in

i

een nieuw verhaal over Zuid. Zie Opgavenverkenning Zuid Werken

03

aan hernieuwd perspectief, gemeente Rotterdam, maart 2021.

burgemeester bij Carnisse in de periode 2020-2022.

03 De stip op de horizon voor 2035

v

Ontleent aan het motto van de betrokkenheid van de

25

dat nodig is. Naast goede afvalinzameling wordt gewerkt aan gedragsverandering bij bewoners en ondernemers. De aanpak van ondermijnende criminaliteit wordt doorgezet. Waar nodig wordt veiligheid verbonden met zorg. Ook de aanpak van misstanden in de particuliere verhuur blijft zolang dat nodig is. In het kader van het actieplan Goed Huren en Verhuren treedt de gemeente op als 'marktmeester'. Huurders en verhuurders worden aangesproken op wat moet en wat kan. Voorlichting, ondersteuning en als het echt niet gaat, handhaving.

'In 2035 is Carnisse een inclusieve wijk. Iedereen is welkom. Iedereen voelt zich thuis en uitgenodigd om zich te ontplooien en te (blijven) wonen. Het karakter van Carnisse is uitgangspunt voor de verbetering van de wijk. Want verbetering is nodig om de leefbaarheid te

Bewoners van Carnisse hebben recht op een goede verhuurder. Dat betekent dat woningen worden verhuurd met een goed huurcontract en bijbehorende vergunningen. Het houdt ook in dat er eerlijke huren worden gevraagd die volgens het puntensysteem worden berekend. En het betekent dat woningen goed worden beheerd en onderhouden. Misstanden zijn onacceptabel. Andersom moeten huurders zich als goed huurder gedragen. Dat betekent onder andere dat ze de huur op tijd betalen, geen overlast veroorzaken en zorg dragen voor de woningen. De woningen mogen niet voor illegale doeleinden worden gebruikt.

vergroten en in de toekomst te bestendigen.'

::

De gemeente voert een actieve lobby bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor betere regelgeving om misstanden op de verhuurmarkt aan te kunnen pakken. Zo is inmiddels mogelijk om gebieden aan te wijzen waar het niet meer is toegestaan woningen te kopen voor verhuur (opkoopbescherming).04 Carnisse is één van die gebieden. Daarnaast ligt de Wet Goed Verhuurderschap ter goedkeuring bij de Tweede Kamer. Deze wet heeft betrekking op het tegengaan van discriminatie en intimidatie en het verplichten van een schriftelijk huurcontract. De gemeente krijgt de mogelijkheid om voor specifieke gebieden een verhuurvergunning in te voeren, zodat de huurprijzen in lijn met het woningwaarderingsstelsel kunnen worden gebracht.

rŬM

Wonen

mm

Goed functionerende Verenigingen van eigenaars zijn een voorwaarde om het beheer en onderhoud van de woningen op orde te krijgen. Daarom wordt extra ingezet op het activeren en organiseren van VVE's.

b'ŵ

Duurzaam Voor de middellange termijn is duurzaamheid een belangrijk thema voor de verbetering van de wijk. Dit betreft energietransitie en klimaatverandering, twee ontwikkelingen die verbonden zijn met de aanpak van de woningen en woonstraten.

gas af'. Dat betekent dat er nieuwe warmtebronnen moeten worden gebruikt. Dat kan collectief met een warmtenet of individueel met een warmtepomp.05 In alle gevallen is het wenselijk om de warmtevraag te beperken door de woningen beter thermisch te isoleren. Dat is gunstig voor de woonlasten. Voor alle nieuwe woningen in Rotterdam geldt een aansluitplicht op het warmtenet (restwarmte uit de haven). Voor de bestaande woningen is nog geen besluit genomen of dit net wordt aangelegd. Er zijn veel argumenten voor aanleg: de hoge woningdichtheid, de mogelijkheid om ook woningen aan te sluiten met minder goede thermische isolatie, de koppeling met herinrichting van de woonstraten. Een effect van klimaatverandering is meer extreme weersomstandigheden, zoals hevige neerslag met veel wateroverlast of opwarming tijdens langdurige hete periodes.06 De huidige woonomgeving met grotendeels verharding is niet goed voorbereid op deze omstandigheden. Hevige regenbuien zijn gebaat bij tijdelijke bergingsmogelijkheden in de straat en vertraagde afvoer via groene daken op woningen, open bestrating of groenvakken. Ook opwarming wordt getemperd door minder verharding en meer groen: schaduwrijke bomen, beplanting, geveltuinen e.d. Daarom is het wenselijk om de buitenruimte in Carnisse zoveel mogelijk te 'ontharden' en groener in te richten.

Een groenere buitenruimte draagt bij aan een gezondere leefomgeving: minder fijnstof, beter klimaat, meer aanleiding voor verblijf en ontmoeting. Zo'n ontwikkeling sluit aan bij de geleidelijke verandering in mobiliteit in de steden. Meer gebruik van fiets, openbaar vervoer en deelauto's, minder eigen auto's en parkeerbehoefte. Dat komt de veiligheid en gezondheid in de wijk ten goede.

03.02 Wonen en publieke ruimte Woningen De ambitie is dat iedereen in een goede en passende woning kan wonen. Dat geeft rust en biedt een basis voor buurtbinding, scholing en werk. Dat vraagt structurele verbetering van de woningvoorraad, gericht op de huidige en toekomstige woningbehoefte. Met lopende en 05

Een warmtenet biedt een hoge temperatuur systeem,

bijvoorbeeld stadsverwarming met restwarmte van de industrie. Een warmtepomp heeft een lage temperatuur systeem, zodat thermische isolatie een voorwaarde is.

Publieke ruimte

Energietransitie staat voor het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen, ofwel 'van het

06 Voor de Rotterdamse aanpak van klimaatverandering, zie

04

Rotterdam 2021, en de gelijknamige website https://

Rotterdams Weerwoord, klimaatopgaven in kaart, Gemeente De opkoopbescherming geldt niet voor woningen die al langer

dan zes maanden werden verhuurd voordat de wet in werking trad. 03 De stip op de horizon voor 2035

26

03 De stip op de horizon voor 2035

rotterdamsweerwoord.nl.

27

en schaal 1:7000

?\\V

Structurele verbetering van de woningvoorraad bestaat uit woningverbetering en woningdifferentiatie. Naast aanpak van de particuliere voorraad zal de gemeente ook afspraken maken met de woningcorporaties over de aanpak van hun bezit in Carnisse. Het perspectief is dat in 2035 ca. 60% van de woningvoorraad in de wijk 'toekomstbestendig' is. Ca. 700 woningen zijn al van goede kwaliteit. De woningcorporaties verbeteren ca. 1.100 woningen. 1.000 woningen worden met particuliere woningverbetering aangepakt. Daarnaast worden ca. 1.200 nieuwe woningen gerealiseerd, waarvoor ca. 600 woningen worden gesloopt of samengevoegd. Voor een overzicht van het programma wonen, zie bijlage 3.

^...Ŵ "h

Karei de St

» 0

®-v;

ĨĒh ,

’ Änį7 ' - «XmC

\

»

• a» V * íijįl

r«*

h'i; Ameiandsepiein

. .

įfW Ui: 11] Iĵļ ^

lĩì

1»*»

nnĩUrs.

uw* » ť

mi ui

z

' ! ių

?am';ŝíe»e'

in

nieuwe programma's en projecten wordt ingespeeld op die woningbehoefte. Daarbij worden kansen voor verbetering van de ruimtelijke structuur benut. Soms kan dat ook sloop en nieuwbouw betekenen. De projecten voor nieuwbouw sluiten aan bij het karakter en de schaal van de wijk. Ze komen in overleg met bewoners tot stand en leiden niet tot verdringing. Waar nodig helpt de gemeente bij herhuisvesting. Ook is het wenselijk dat wijkbewoners voorrang krijgen als passende woningen beschikbaar komen.

Vļ/k

Woningverbetering Een goede woning is een veilige woning met een gezond binnenklimaat, bij voorkeur met goede thermische isolatie. Achterstallig onderhoud, loden waterleidingen en brandgevaarlijke situaties moeten worden aangepakt. Vloeren, daken en gevels zullen zoveel mogelijk worden geïsoleerd. Daarbij wordt het oorspronkelijk karakter van de straatgevels zoveel mogelijk behouden of hersteld. Het renovatieniveau zal verschillend zijn, afhankelijk van de bouwkundige Legenda raamwerk oost-west lijnen 01 Wolphaertsbocht I Katendrechtse Lagedijk, KatWol-aanpak 02 Schakelplek Robbenoordplein, verbetering inrichting,

•» İ1

ontwikkellocatie 03 Schakelplek Zandblokstraat, verbeteren inrichting 04 Verbeteren buurtstraten, smallere rijbaan, ruimte voetganger

staat en de beschikbare middelen. In Carnisse zijn weinig grote partijen waarmee de gemeente afspraken kan maken over woningverbetering. De vele particuliere eigenaars zijn in principe zelf verantwoordelijk voor het onderhoud en de verbetering van hun woning. De gemeente kan wel een stimulerende en regulerende rol spelen. Dat gebeurt op verschillende manieren. Een lichte vorm is voorlichting en hulp bij onderhoud. VVE010 biedt informatie en richt zich op het activeren en organiseren van kwetsbare VVE's.07 Vanuit het programma Steigers op Zuid wordt het wegwerken van achterstallig onderhoud gestimuleerd (kleine subsidiebedragen). Een zwaardere vorm is particuliere woningverbetering, gebiedsgericht georganiseerd door de gemeente. Met deze aanpak worden eigenaars actief benaderd met een aantrekkelijk aanbod (subsidies en financiering), en krijgen weigeraars een aanschrijving. Randvoorwaarde is dat de beheersituatie voor de toekomst op orde wordt gebracht (functionerende VVE's met opbouw van een onderhoudsfonds). Deze aanpak wordt momenteel samen met bewoners en eigenaars uitgewerkt en uitgeprobeerd in de Fazantstraat en het noordelijk deel van Oud Carnisse. Daarbij wordt ook onderzocht of woningen kunnen worden vergroot, bijvoorbeeld door uitbouwen of het benutten van zolders.

Na evaluatie van de eerste resultaten zal deze aanpak worden voortgezet in andere delen van de wijk.08 Doelstelling voor 2035 is de verbetering van 1.000 woningen, mits voldoende financiële middelen beschikbaar komen. Woningdifferentiatie Een passende woning is een woning die aansluit bij de huishoudenssamenstelling en levensfase van de bewoner. De wijk wordt stabieler als mensen hun levensloop in de wijk kunnen voortzetten, binnen hun opgebouwde netwerk. Dat vraagt een betere en meer diverse woningvoorraad, waaronder meer grotere woningen en meer eigenaar-bewoners.

en fiets

ÁV;'- . ;0Q|\ ^

05 Gruttostraat I Utenhagestraat, beheer en afbouwen hoek Carnisselaan 06 Koppen Amelandseplein, verbeteren bedrijfsruimten,

Uit recent onderzoek komen voor Carnisse de volgende groepen bewoners naar voren, die onvoldoende worden bediend met het huidige

erfscheidingen en kopgevels

A -'-7 V'vï r.'p f 7

Z

07 Markerstraat, verbeteren erfscheidingen

07 VVE010 is opgericht door de gemeente Rotterdam en enkele

08 Wielewaalstraat, beheer met accent op ateliers en

woningcorporaties. Hoofddoel is het activeren van kwetsbare VVE's

buurtvoorzieningen

fc«# //* ^

09 Hergebruik Kameleon, doortrekken Fazantstraat, nieuwbouw

en hen helpen bij duurzaam woningonderhoud. https:IIwww.vve010. nl.

woningen

♦z* A

ŶÂrjïŕ*

10 Carnissesingel, beheer en verbeteren erfscheidingen

08

k /.

11 Carnissesingel, nieuwe koppen (project Urkersingel)

verschillende vormen van particuliere woningverbetering, gebaseerd

12 Roodborststraat I Meester Arendstraat, herinrichting lommerrijke

op een waaier van criteria en indicatoren. Dat begint met de selectie

Ĺ* ♦4 ♦7* A * *i

f7 * J/*

.V* Ā

laantjes

van gebieden en locaties waar aanpak nodig is, gevolgd door het

13 Bevelandselaan, groene erfscheidingen I tuinmuren,

y *

De gemeente ontwikkelt momenteel een afwegingskader voor

bedrijfsruimten bij woningen 03 De stip op de horizon voor 2035

stellen van prioriteiten, het afwegen van instrumenten, participatie en het uitwerken van een specifieke aanpak voor een specifieke plek.

29

Raamwerk noord-zuid lijnen schaal 1:7000

woningaanbod.09 De passende woningen voor deze groepen bewoners zullen voor een deel ook in de sociale huursector nodig zijn. Dat betekent een grotere rol van woningcorporaties in Carnisse. Ouderen. Een groot deel van de ouderen (65+) woont in een appartement zonder lift, omdat er weinig ander aanbod is in Carnisse. Wel is er behoefte aan kleinschalige wooncomplexen in de wijk, met name voor bewoners met een bescheiden inkomen. Doelstelling voor 2035 is 200-300 liftontsloten appartementen in de sociale huur en 50-75 appartementen in het middensegment.

ŕ\\Y »V.

Karel de Stoutepleii

ĩĒti

s,

..W:.. - ’^ ^ . OèA « .

Jongeren. Deze groep is nu vaak aangewezen op de particuliere huursector met tijdelijke huurcontracten en relatief hoge huurprijzen. Dat draagt niet bij aan een prettige, veilige leefsituatie. Jongeren tot 23 jaar zijn vanwege betaalbaarheid en hoogte van huurtoeslag afhankelijk van corporatiewoningen tot de kwaliteitskortingsgrens. Jongeren boven de 23 jaar kunnen gebruik maken van particuliere huurwoningen, mits deze gereguleerd zijn binnen het beleid Goed Huren en Verhuren.

4«

I'

Amelandseplein

« .

11111B

IMķ

Gezinnen ļ sociale stijgers. Uit onderzoek blijkt dat Carnisse een relatief grote uitstroom van sociale stijgers kent.10 Vaak zijn deze mensen op zoek naar een betere of grotere woning. Rotterdam hanteert voor gezinswoningen een minimum oppervlak van 85 m2 (grondgebonden of appartement). Ongeveer 40% van de gezinnen in Carnisse woont in een kleinere woning. Doelstelling voor 2035 is 500-600 extra gezinswoningen in verschillende segmenten, betaalbaar voor bewoners uit de wijk.

‘ŕ*■"•sŵíi21

Z

09

Zie het onderzoek van Springco en Rebel, Het NPRZ

woonprogramma. Wooncarrière voor sociale stijgers in Rotterdam Zuid, 6 april 2022. Deze uitkomsten komen overeen met een digitale

[amis5ïśingel

raadpleging van de wijk in februari en maart 2022, 50 reacties.

” lí

10 Meer dan twee derde van de sociale stijgers in Carnisse, Tarwewijk en Oud Charlois verhuist naar andere delen van Zuid of elders. Zie OBI monitor wonen 2021.

U ..IJ'

,e«\

Legenda raamwerk noord-zuid lijnen 01 Lepelaarsingel, verbetering inrichting

Woonstraten De ambitie is dat de woonstraten dragers zijn van een aantrekkelijke, veilige, groene woonomgeving. Klimaat adaptief. Uitgangspunt is eenrichtingsverkeer met langsparkeren, zodat er meer ruimte is voor spelen (speelstoepen) en groen (bomen, boomspiegels, beplanting, geveltuinen). Met deze inrichtingselementen kan elke straat een eigen identiteit krijgen, zonder de ruimtelijke samenhang van de wijk te verliezen. Waar mogelijk wordt de herinrichting van de woonstraten gecombineerd met rioolvervanging of particuliere woningverbetering. Er worden geen parkeerplaatsen toegevoegd in de wijk. In de loop van de tijd zal de parkeerbehoefte dalen. De geleidelijke verandering in mobiliteit (minder autobezit, meer gebruik van andere vervoersvormen) sluit mooi aan bij de stapsgewijze herinrichting van de woonstraten.11 Groen De ambitie is de groenste en mooiste wijk van Rotterdam te zijn. Het Zuiderpark is een belangrijke kwaliteit voor de wijk en blijft ook in de toekomst zoveel mogelijk intact. De groene sfeer van het Zuiderpark dringt ver door in Carnisse. Dat stelt een dubbele opgave. Op de eerste plaats het verder vergroenen en verrijken van de lanen, singels en het Amelandseplein. Meer sfeer en beleving, meer ruimte voor ontmoeten en verblijven, betere speelplekken, meer biodiversiteit. Op de tweede plaats betere verbindingen tussen wijk en Zuiderpark.

Meer ruimtelijke continuïteit en overzichtelijke routes. Verkeer De ambitie is een veilige, kindvriendelijke wijk met meer aandacht voor fiets en voetganger. Heel Carnisse is overtuigend en doeltreffend ingericht als 30 km-gebied. Doorgaand autoverkeer in de wijk wordt ontmoedigd. De rijbanen van lanen en buurtstraten zijn versmald en voorzien van snelheid remmende maatregelen. Deelmobiliteit wordt gestimuleerd. Er is goed openbaar vervoer en er zijn goede doorgaande fietsvoorzieningen. Ook de verbindingen met de omliggende wijken voor voetgangers en fietsers zijn veiliger en aantrekkelijker. Op korte termijn worden verkeersonveilige