[22bb007094] Bijlage behorende bij 22bb7084 - Rapport "Eerste ervaringen van en met de opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam, Verwey-Jonker Instituut, oktober 202

“Het gastgezin heeft geholpen bij het krijgen van een BSN nummer, en om mijn peetkind op school te krijgen. Ook gingen ze met mij naar de dokter. […]. We zijn een soort familie geworden. We kregen moral support en we hebben ons heel welkom gevoeld. Dit geeft vertrouwen in de mensheid, het gastgezin stond echt voor ons klaar. We spreken elkaar nog regelmatig en zullen dat waarschijnlijk blijven doen. Ze hebben ons al in ons nieuwe huis bezocht.” (vluchteling) Vluchtelingen die particulier worden opgevangen, maken vaak ook kennis met de sociale kring om het gastgezin heen. Dit biedt de gelegenheid om mensen te leren kennen, maar kan ook praktische voordelen hebben. Een familielid, vriend of kennis van het gezin kan bijvoorbeeld een bijbaantje voor een puber regelen, of willen helpen met het leren van de taal. Ook de positieve ervaringen van gastgezinnen gaan over kennismaken en sociale betrokkenheid. Veel gastgezinnen willen hun zorgen over het lot van de Oekraïners omzetten in iets positiefs en tastbaars: niet machteloos toekijken, maar doen wat je kan. Dit geldt voor individuele gezinnen, maar ook bijvoorbeeld over een kerkelijke gemeenschap die vluchtelingen opvangt. “Voor ons is kerk zijn niet alleen op zondag. De relevantie die je als kerk hebt, moet je ook naar de omgeving uitstralen. Wij doen dit vanuit het evangelie.

Deze overtuiging was er al en toen zijn deze vluchtelingen op ons pad gekomen.” (particuliere opvang in de kerk)

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

pag 26 van 38

 “Wij vangen als gezin al langer pleegkinderen op. Dus we zijn het gewend om met anderen in huis te leven. We wonen ook wat ruimer en hebben een apart bijhuisje met een douche en toilet. Toen de we de vraag kregen of we mensen wilden opvangen, was het voor ons duidelijk dat wij hier aan mee zouden gaan doen. De ‘vraag’ was er, en wij hadden ruimte.” (gastgezin) Zoals gezegd zijn de ervaringen heel divers. Negatieve ervaringen zijn er ook. Er kan sprake zijn van veiligheidsrisico’s als vluchtelingen particulier worden opgevangen door personen en op plekken die niet vooraf gescreend zijn. Concrete risico’s zijn arbeidsuitbuiting, mishandeling en (seksuele) intimidatie. In ons onderzoek zijn wij niet rechtstreeks op het spoor gekomen van dergelijke praktijken, maar er zijn gevallen bekend24 en betrokkenen kunnen meestal wel één of enkele voorbeelden geven van een particulier opvangarrangement waar het ‘mis’ is gegaan. Het gaat dan overigens gelukkig lang niet altijd om grove misstanden. Vaker gaat het om omstandigheden van de opvang die zich niet goed verhouden tot een lang(er) verblijf. Gebrek aan ruimte en privacy – aan de kant van zowel de gast, als het gastgezin – breekt mensen op. Gastgezinnen én gasten vinden het bovendien vermoeiend om met elkaar te communiceren met handen en voeten, of via een vertaalapp.

Een lang verblijf bij, of opvang van onbekenden is iets waarmee de meeste betrokkenen geen ervaring hebben. Daarom is het van tevoren ook lastig in te schatten hoe dit zou verlopen en wat de ervaringen zouden zijn.

“Ik denk dat de meeste gastgezinnen het een beetje hebben onderschat toen zij met een heel goed hart mensen in huis namen. Ze hebben onderschat hoe lang het zou duren en ook dat het bepaalde kosten met zich zou meebrengen.” (respondent gemeente) Ondanks dat vooraf bekend was dat er voor gastgezinnen geen vergoeding beschikbaar is, hebben sommige gastgezinnen hier zorgen over, zeker met de sterk gestegen kosten voor levensonderhoud en energie. En het feit dat Oekraïense vluchtelingen tegen zaken aan lopen die nog niet goed geregeld zijn (zoals het openen van een bankrekening of het verkrijgen van reisdocumenten), kan de gastgezinnen zwaar vallen, zeker omdat zij hun gasten proberen te helpen hierbij. Een belangrijke risicofactor is (de onzekerheid over) de duur van het verblijf bij zowel gasten als gastgezinnen.

4.2 De gemeente en de particuliere opvang In de beginperiode hebben veel particulieren Oekraïense vluchtelingen in huis genomen. Vaak letterlijk in het eigen woonhuis, soms op andere locaties waar zij eigenaar van zijn. De ‘match’ tussen gasten en gastgezinnen is op allerlei manieren tot stand gekomen: in sommige gevallen kende men elkaar al, of was er een (familie)band. Er zijn ook vluchtelingen opgehaald bij de grens en vluchtelingen zijn ook via social media of via-via bij gastgezinnen terecht gekomen. In ieder geval was in de eerste periode geen sprake van een gecoördineerd screenings- en matchingsproces.

24 Shaidrova et. al., mei 2022.

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

pag 27 van 38

 Inmiddels verwijst de gemeente Rotterdam Rotterdammers die Oekraïense vluchtelingen willen opvangen naar Refugeehome. 25 Dit is een consortium van het Rode Kruis, VluchtelingenWerk, Takecarebnb en het Leger des Heils. Refugeehome ondersteunt gastgezinnen en gasten van aanmelding tot matching en van verblijf tot vertrek. De particuliere opvang blijft echter een zaak tussen gasten en gastgezin. De vluchtelingen die particulier worden opgevangen worden niet meegeteld in de taakstelling van de Veiligheidsregio ten aanzien van het aantal op te nemen vluchtelingen. Maar het is wel de bedoeling dat deze vluchtelingen worden bediend met voorzieningen op het terrein van onderwijs, zorg, arbeidstoeleiding, etc. in de gemeente. In de praktijk hebben gemeente en samenwerkingspartners geen compleet zicht op de mate waarin deze vluchtelingen daadwerkelijk gebruik (kunnen) maken van het aanbod. Mede daarom is het van belang dat de gemeente beter zicht krijgt op de gastgezinnen en de gasten. Het dedicated wijkteam Oekraïners is daarom begonnen met het afleggen van huisbezoeken (zie ook paragraaf 3.5).

Ook heeft de gemeente – als reactie op vragen van gastgezinnen – een voorbeeldovereenkomst gemaakt: een overzicht met mogelijke afspraken die gastgezinnen en gasten onderling kunnen maken om de opvang goed te laten verlopen.26 Daarnaast houdt de gemeente periodiek een zogenaamd ‘gastgezinnencafé: een bijeenkomst waar gastgezinnen vragen kunnen stelen en erva-

ringen kunnen uitwisselen. Ter illustratie hebben we hieronder een korte impressie opgenomen van het verloop van een van de bijeenkomsten.

Het gastgezinnencafé Op een dinsdagavond in juni is het gezellig druk in het Oekraïens Huis in Rotterdam. Zo’n 50 mensen zijn aan de ronde tafels aangeschoven voor de eerste editie van het Gastgezinnencafé. Dit is een initiatief van de gemeente om gastgezinnen die Oekraïense ontheemden opvangen met elkaar in contact te brengen. Ook kunnen zij hier vragen stellen aan de aanwezigen vanuit de gemeente, het wijkteam en de Vraagwijzer. Medewerkers van de gemeente trappen af met een presentatie over de gemeentelijke en particuliere opvang van Oekraïense ontheemden. Ze benadrukken hoe bijzonder en nieuw de situatie is, en spreken hun waardering uit naar de gastgezinnen. Al snel komen de eerste vragen uit de zaal, bijvoorbeeld over onderwijs, zorg, vergoedingen voor het openbaar vervoer, en de leefgeldregeling. Sommige vragen kunnen direct worden beantwoord, bij andere kwesties wordt men uitgenodigd om een mail te sturen over de specifieke casus. Na de pauze is er ruimte om met elkaar aan tafel door te praten en ervaringen te delen, waarna de belangrijkste kwesties aan de hele zaal worden teruggekoppeld. Er heerst een ontspannen sfeer, al worden er ook zorgen en frustraties geuit die zichtbaar emoties oproepen.

25 Voor gastgezinnen | RefugeeHomeNL (rhnl.nl) 26 Overeenkomst Gastgezin en Vluchtelingengezin (rotterdam.nl)

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

pag 28 van 38

 Aan het eind van de avond worden er drankjes geserveerd en wordt er opgetreden door muzikanten. Meerdere aanwezigen geven aan dat ze het fijn vinden om verhalen van andere mensen te horen. Ook zeggen mensen dat ze het waarderen dat de gemeente serieus kijkt naar opmerkingen en vragen, en dat het goed is om te zien dat er achter de schermen hard gewerkt wordt.

4.3 Toekomst van de particuliere opvang Net als de gemeentelijke opvang, is de particuliere opvang bedoeld als tijdelijke voorziening. In eerdere opvangarrangementen (bijvoorbeeld de COA logeerregeling) is de opvangperiode beperkt tot drie maanden.27 De huidige particuliere opvang heeft geen heldere einddatum: gastgezinnen en gasten maken hierin zelf hun afwegingen. Veel gasten wonen nog steeds bij hetzelfde opvanggezin. Dit betekent niet automatisch dat betrokkenen dit als de meest wenselijke situatie ervaren. In de praktijk komt er veel kijken bij het beëindigen van een particulier opvangarrangement. De belangrijkste kwestie is dat – tenzij de vluchteling zelf onderdak heeft gevonden – een nieuwe opvangplek zal moeten worden gevonden. Uit ons onderzoek blijkt dat Oekraïense vluchtelingen doorgaans een sterke voorkeur hebben om in de omgeving te blijven waar zij eerst zijn opgevangen, bijvoorbeeld van vanwege werk, sociale contacten of de school van de kinderen. Bij het beëindigen van particuliere opvang zijn er echter geen garanties dat vervolgopvang

in deze omgeving gerealiseerd kan worden: De gemeentelijke opvang is vol en er zijn niet altijd gastgezinnen in de eigen omgeving beschikbaar. Dit weerhoudt niet alleen Oekraïense vluchtelingen van het beëindigen van hun verblijf bij particulieren. Ook gastgezinnen waar de opvang z’n tol begin te eisen, vinden het lastig om het verblijf te beëindigen, juist vanwege het risico dat hun gasten dan wellicht ongewild in een andere, nieuwe omgeving terecht zullen komen. Tegelijkertijd is er een groep vluchtelingen die pas kort bij particulieren verblijft. Het gaat dan met name over vluchtelingen die eerst op de grootschalige opvanglocatie cruiseschip De Volendam zijn opgevangen. In tegenstelling tot de meeste vluchtelingen die vanaf het begin particulier zijn opgevangen, verblijven deze vluchtelingen in gastgezinnen die vooraf zijn gescreend en voorbereid op de komst van de gast. Monitoring van de vragen van zowel gasten als gastgezinnen blijft belangrijk om de komende tijd de particuliere opvang in goede banen te leiden.

27 COA - Logeerregeling | www.coa.nl

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

pag 29 van 38



5. Resultaten Enquête Oekraïense vluchtelingen op cruiseschip “De Volendam”

We hebben een enquête gehouden op cruiseschip ‘De Volendam’. Dit was van april tot en met augustus 2022 een opvanglocatie waar meer dan 1.200 Oekraïense vluchtelingen werden opgevangen. De enquête was bedoeld om een beeld te krijgen van de ervaringen van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam en bevatte vragen over de komst naar Rotterdam, werk, het leren van Engels of Nederlands, en verdere behoeften en toekomstplannen.

dat de kans dat verschillen berusten op toeval groot is). De verschillen in antwoorden van mannen en vrouwen schetsen dus alleen een beeld voor de respondenten van deze specifieke enquête. De gemiddelde leeftijd van alle respondenten is 42,7. De gemiddelde leeftijd van de mannen is iets hoger, namelijk 45,5. De gemiddelde leeftijd van de vrouwen ligt iets lager met 41,9. Zoals te zien in onderstaande figuur, bevindt het grootste aandeel van de respondenten zich in de leeftijdscategorie van 31 t/m 40 jaar.

Percentage respondenten per leeftijdscategorie

Op opvanglocatie De Volendam wonen voornamelijk vrouwen met kinderen, gezinnen en ouderen. In totaal verblijven er 731 volwassenen op deze locatie: 187 mannen (26%) en 545 vrouwen (74%). De enquête is ingevuld door 215 volwassenen (169 vrouwen en 46 mannen). De totale respons van de enquête is daarmee 29%. Van alle vrouwen die op de Volendam verblijven heeft 31% de enquête ingevuld, en van alle mannen heeft 25% de enquête ingevuld. Van alle ingevulde enquêtes werd 79% ingevuld door vrouwen en 21% door mannen. Verschillen in de antwoorden van mannen en vrouwen zijn niet significant (dat wil zeggen

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

16,8%

18 t/m 30 jaar

33,2%

31 t/m 40 jaar

25,2%

41 t/m 50 jaar

15,4%

51 t/m 60 jaar

9,3%

61 en ouder

pag 30 van 38

 Zoals gezegd werd op De Volendam een specifieke groep vluchtelingen opgevangen, te weten vrouwen met kinderen, gezinnen en ouderen. Vluchtelingen met huisdieren, alleenstaanden en personen met ernstige gezondheidsbeperkingen, worden op andere locaties opgevangen. Daarnaast verblijft een relatief grote groep vluchtelingen in Rotterdam in de particuliere opvang. Deze groepen hebben de enquête dus niet kunnen invullen. Dit roept de vraag op of de resultaten van de enquête anders zouden zijn, als het mogelijk was geweest om de bredere groep Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam te includeren. We hebben de resultaten van de enquête besproken met enkele professionals die betrokken zijn bij de (eerste) opvang van vluchtelingen (zowel gemeentelijk als particulier). Naar hun inschatting geven de antwoorden een goed globaal beeld van de behoeften van de Oekraïense vluchtelingen die in Rotterdam worden opgevangen.

5.1 Werk De afgelopen periode zijn in Nederland veel Oekraïense vluchtelingen aan het werk gegaan. Eind augustus 2022 heeft ruim 40% van de Oekraïense vluchtelingen in Nederland werk gevonden.28 61% van de respondenten die aan onze enquête meededen, is aan het werk. Het gaat verhoudingsgewijs om iets meer mannen (65% van de mannelijke respondenten) dan vrouwen (60%). Van alle respondenten geeft 45% aan werk te hebben in Rotterdam. 14% geeft aan te werken

buiten Rotterdam, en 2% werkt online voor hun werkgever in Oekraïne. De respondenten die geen werk hebben (39%), zijn vaak ouder dan 60 of tussen de 18 en 30 jaar.

Redenen om te (willen) werken Op de vraag ‘Wat is voor u de belangrijkste redenen om in Nederland te willen werken’ werden door de respondenten gemiddeld 1.6 antwoorden aangekruist. De categorie die het vaakst werd aangekruist is ‘Ik wil geld verdienen’. 53% van het totaal aantal respondenten koos dit antwoord (zie ook figuur hieronder). Binnen alle leeftijdscategorieën is dit het antwoord dat door het grootste percentage respondenten werd gekozen. Binnen de groep mensen die nu al werk heeft koos 61% van de respondenten ‘Ik wil geld verdienen’ als reden, ten opzichte van 40% van de respondenten die nu nog geen werk hebben. De categorie ‘Ik wil actief zijn/blijven’ werd door 47% van de respondenten aangekruist. Binnen de leeftijdscategorie van 18 t/m 30 jaar werd dit antwoord zelfs in 65% van de gevallen gekozen. De categorie ‘Ik wil contacten leggen in Nederland’ werd door 30% van de respondenten aangekruist. De categorie ‘Ik wil mijn eigen vak uitoefenen’ werd door 23% van de respondenten aangekruist (een wat groter percentage mannen (31%) dan vrouwen (21%)). Dit is de enige categorie die door een groter percentage werd aangekruist binnen de groep niet-werkenden (26%) dan binnen de groep werkenden (22%).

Alhoewel dit verschil ook op toeval kan berusten, kan het wel een indicatie zijn dat een deel van de respondenten (nog) geen werk heeft, omdat ze nog op zoek zijn naar een baan in hun

28 Ruim 40 procent Oekraïense vluchtelingen heeft werk gevonden | BNR Nieuwsradio

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

pag 31 van 38

 eigen vakgebied. Tot slot koos 10% van alle respondenten de categorie ‘anders’ als reden om in Nederland te gaan werken. Slechts 6% van de respondenten is niet van plan om te gaan werken in Nederland. Dit zijn twee personen tussen de 31 en de 50, en tien personen die ouder zijn dan 61 jaar.

Redenen om in Nederland te gaan werken 60 50 40

Wat is er nodig om te werken? We hebben in de enquête de vraag gesteld: “Wat hebben Oekraïners nodig om in Nederland aan het werk te kunnen gaan”. Deze vraag is met opzet breed geformuleerd, zodat zowel personen die werken, als personen die niet werken, deze vraag kunnen beantwoorden. Gemiddeld gaven de respondenten 2,5 antwoorden. Het antwoord dat door de meeste respondenten werd aangekruist, is ‘taallessen’ met 70%. Daarna volgt ‘Hulp bij het zoeken naar werk in Nederland’ (50%) en ‘dat Oekraïners een bankrekening kunnen openen’ (37%). ‘Opvang van kinderen’ werd door 33% van de respondenten aangekruist. (Zie ook figuur hieronder.) Wat hebben Oekraïners nodig om in Nederland aan het werk te kunnen gaan?

30 20

Dat Oekraïners een bankrekening kunnen openen 36,7%

10

Informatie over werken in Nederland 37,2%

0 Niet van Ik wil plan om in geld Nederland te verdienen gaan werken

Ik wil mijn eigen vak uitoefenen

Ik wil actief zijn/blijven

Ik wil contacten leggen in Nederland

Anders

Vrouw

Hulp bij het zoeken naar werk in Nederland 50,2% Opvang van kinderen 33,3% Diplomawaardering 18,4%

Man

Taallessen 69,6% Anders 11,6%

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

pag 32 van 38



5.2 Taal Oekraïense vluchtelingen zijn niet inburgeringsplichtig zolang zij een tijdelijke verblijfsstatus hebben op basis van de Richtlijn tijdelijke bescherming. Dit betekent dat Oekraïense vluchtelingen niet gefaciliteerd worden om in te burgeren en de taal te leren. Oekraïense vluchtelingen kunnen wel in aanmerking komen voor cursusaanbod in gemeenten dat wordt gefinancierd vanuit de WEB-middelen.29 We hebben in de enquête de vraag gesteld of de respondent op dit moment behoefte heeft aan het leren van Nederlands of Engels. 76% van de respondenten heeft behoefte aan het leren van Nederlands, en 68% aan het leren van Engels. Voor 51% van de respondenten geldt dat ze behoefte hebben aan het leren van zowel Nederlands als Engels. Een klein deel, 6%, heeft geen behoefte aan het leren van de taal. Een groter percentage van de vrouwen heeft behoefte om Engels te leren: 71% ten opzichte van 59% van de mannen. Mannen geven juist vaker aan Nederlands te willen leren: 85% ten opzichte van 74% van de vrouwen. Van de groep respondenten die momenteel werk heeft, wil 71% Engels leren en 80% Nederlands, en 3% wil geen van beide leren. Van de groep respondenten die momenteel geen werk heeft is dit 66% en 70%, en wil 11% geen van beiden leren.

Jongere respondenten (18 tot en met 30 jaar) hebben iets minder behoefte aan het leren van Engels, waarschijnlijk omdat zij al vaardig zijn in deze taal.

We zien dat de behoefte om Nederlands, danwel Engels te willen leren, vooral genoemd wordt in relatie tot betaald werk, maar ook omdat men beter wil begrijpen hoe zaken (bv medisch zorg, of het onderwijssysteem) in Nederland zijn geregeld. “Wat ik nodig heb, is hulp bij het vinden van een baan die past bij mijn beroep. Gratis cursussen Nederlands en Engels en informatie over het juiste gebruik van medische zorg als ik die nodig heb.” “Wij willen graag de taal leren, een appartement vinden en werken, de wetgeving en het land leren kennen, en de regels van de medische zorg.”

Behoefte aan leren van Nederlands of Engels Ja, Nederlands 76,3%

Ja, Engels 68,4%

Nee 6%

29 Via de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) ontvangen gemeenten budget voor de (regionale) aanpak van volwasseneducatie en laaggeletterdheid.

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

pag 33 van 38



5.3 Voortgezet verblijf in Nederland? In de enquête hebben we aan respondent van opvanglocatie “De Volendam” de vraag gesteld of zij de komende zes maanden plannen hebben om terug te keren naar Oekraïne. Twee derde (65%) geeft aan de komende zes maanden geen plannen te hebben om naar Oekraïne terug te keren, 28% weet dit nog niet en 7% heeft wel plannen.

delijke verhuiswens binnen Nederland. Uit toelichtende opmerkingen bij de enquête kunnen we opmaken dat de wens om in Rotterdam te blijven vaak te maken heeft met kinderen die naar school zijn gegaan en (daar) vrienden hebben gemaakt. En met werk. Naar verwachting ziet men betere kansen hiervoor in Rotterdam, dan in een minder grootstedelijke omgeving.

Plannen om in de komende 6 maanden terug te keren naar Oekraïne

5.4 Randvoorwaarden voor voortgezet verblijf Weet niet

7%

Nee Ja

27,90%

65,1%

We vroegen in de enquête ook of men – zo lang hun verblijf in Nederland duurt – in Rotterdam wil blijven. Bijna negen op de tien (88%) beantwoordt deze vraag bevestigend: men wil graag in Rotterdam blijven. 10% van de respondenten weet het niet en twee procent heeft een dui-

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

In de enquête stelden we de open vraag: “Wat heeft u op dit moment nodig om met het leven ‘door’ te kunnen?” We hebben deze vraag met opzet breed geformuleerd, zodat respondenten, ongeacht hun plannen voor voortzetting van hun verblijf of terugkeer, deze konden beantwoorden. We zien dat het grootste deel van de antwoorden betrekking heeft op de Nederlandse (Rotterdams) context. Dit past bij de inschatting van het merendeel van de respondenten dat zij de komende periode in Nederland zullen doorbrengen. Verreweg het meest genoemd is zelfstandige woonruimte. Zeven op de tien respondenten zegt (vooral) behoefte te hebben aan woonruimte met privacy en mogelijkheden om zelf te koken, etc. In de meeste gevallen wordt hiervoor het woord ‘appartement’ gebruikt, een heel gebruikelijke woonvorm in steden in zowel Oekraïne, als in Rotterdam. Veel respondenten hebben dus heel een andere behoefte als het gaat om wonen, dan de gemeentelijke opvanglocatie waar zij ten tijde van het invullen van de enquête verbleven. Onze vraag was niet gericht op het in beeld brengen van (on)tevredenheid met de gemeentelijk opvang die men kreeg aangeboden en de antwoorden zijn geen be- of veroordeling

pag 34 van 38

 van geboden opvangvoorzieningen. Diverse respondenten hebben het open invulveld gebruikt om hun dank uit te spreken voor de wijze waarop zijn in Rotterdam zijn ontvangen. “Mijn zoon en ik zijn Rotterdam en Nederland zeer dankbaar voor de hulp en het medeleven. We werden niet alleen gelaten. Hartelijk dank voor uw steun aan onze mensen in deze moeilijke tijd.” In de open antwoorden zien we dat de behoefte aan zelfstandige woonruimte dient te worden bezien in het licht van de – ook bij de Oekraïense vluchtelingen zelf – verschoven oriëntatie als het gaat om een voortgezet verblijf in Nederland: men realiseert zich dat op korte termijn terug gaan naar Oekraïne niet mogelijk is. Collectie (nood)opvangarrangementen, die zijn ingezet als tijdelijke oplossing, passen dan niet meer.

In de open antwoorden zien we terug dat men het hebben van een baan met goede verdiensten ziet als de (enige) mogelijkheid om zelfstandig woonruimte te huren. En – hoewel niet vaak expliciet benoemd – lijken Oekraïense vluchtelingen inmiddels goed op de hoogte van de (on)mogelijkheden om op de Nederlandse woningmarkt voor een betaalbare woning in aanmerking te komen. Omdat Oekraïense vluchtelingen op dit moment geen aanspraak kunnen maken op een sociale huurwoning via de reguliere procedures 30, zal men vaak aangewezen zijn op een segment van de woningmarkt met hogere huurprijzen en (forse) inkomenseisen. Bovendien zijn ook duurdere woningen schaars. Sommige respondenten hebben behoefte aan hulp bij het zoeken van een woning, of financiële steun. “Wij willen de plaatselijke autoriteiten vragen om ons te helpen een betaalbare accommodatie te vinden.”

“We hebben echt een appartement nodig voor de langere termijn.” “Een vast appartement, een goede baan en een stabiel inkomen.” De behoefte aan zelfstandige woonruimte wordt vaak in één adem genoemd met werk en inkomen. Werkende én niet werkende respondenten van de enquête geven aan dat zij behoefte hebben of op zoek zijn naar een ‘goede baan’, dat wil zeggen: werk dat past bij de eigen opleiding en werkervaring en werk dat voldoende inkomen genereert, want “In Nederland is het tien keer duurder dan in Oekraïne”. “Ons minimumloon komt niet overeen met het levenspeil in Rotterdam.”

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

“Ik heb een toelage nodig voor een huis, een baan met een voltijds contract of de kans om mijn eigen zaak te beginnen.” Een deel van de respondenten noemt naast een woning en werk andere zaken die wat hen betreft nodig zijn om zelf – of dit nu tijdelijk is of niet – een bestaan in Nederland op te bouwen: taallessen – niet alleen voor

30 Gemeenten en woningcorporaties plaatsen, vooralsnog op kleine schaal, Oekraïense vluchtelingen in (sociale) huurwoningen, alleen als geen sprake is van verdringing van andere woningzoekenden (bijvoorbeeld in vastgoed dat op de nominatie staat gesloopt te worden en op tijdelijke basis).

pag 35 van 38

 een (betere) baan, maar ook om te kunnen begrijpen hoe Nederland is georganiseerd, een meer stabiele verblijfstitel en bijvoorbeeld de mogelijkheid om als ZZP’er aan de slag te gaan. “Ik heb een baan nodig met goede voorwaarden. Ik ben klaar om de taal en een nieuw beroep te leren.” “Ik heb een vaste baan en betaalbare huisvesting nodig, ik wil mijn Engels en Nederlands verbeteren. Helpt u ons bij de eerste fase van aanpassing aan uw land.” “Ik wil graag een bankrekening openen om een baan te vinden en te gaan werken. Ik zou ook graag de nodige documenten krijgen om legaal in Nederland te verblijven de komende twee jaar en om de taal te leren.” “Ik ben op zoek naar een vast onderkomen in Rotterdam. Ik zou graag een verblijfsvergunning krijgen om hier te blijven wonen.” Tot slot zien we in de open antwoorden terug dat veel respondenten aangeven dat zij voor hun kinderen goed onderwijs wensen. Daarbij wordt vaak aangegeven dat men belang hecht aan (deels) Oekraïens onderwijs en/of betrokkenheid van Oekraïense leerkrachten. De enquête is eind juni, begin juli 2022 ingevuld, toen de Oekraïense school – waarvoor veel waardering bestond bij ouders en leerlingen – net was gesloten.

“Op dit moment is het heel belangrijk voor mij dat er een Oekraïense school is voor mijn kind, met een geschikte psychologisch vriendelijke omgeving.” De nadruk op Oekraïens onderwijs in de antwoorden kan wellicht deels worden verklaard uit onvrede met het sluiten van de Oekraïense school31 en het gegeven dat tijdens de invulperiode nog niet geheel duidelijk was hoe het volgende schooljaar er precies uit zou gaan zien. Daarnaast speelt ook de wens om op termijn naar Oekraïne terug te keren, een rol. “Ik wil het liefst Oekraïense leerkrachten of zelfs een Oekraïens programma op de school van mijn zoon, omdat we hopen naar huis terug te gaan.” Al met al zien we in de antwoorden van de enquête een breed gedeelde wens om – nu men naar verwachting de komende tijd in Nederland zal doorbrengen – een meer zelfredzaam bestaan op te bouwen. Zelfstandige woonruimte is hiervan volgens de respondenten de belangrijkste manifestatie en taal en een goede baan (of: een betere baan dan die men hun heeft) zijn de belangrijkste middelen. De enquête in dit onderzoek is zoals gezegd gehouden onder Oekraïense vluchtelingen die centraal werden opgevangen; vluchtelingen die particulier werden opgevangen zijn dus niet meegenomen. Via onze

31 Ouders protesteren tegen sluiting van Oekraïense school - Rijnmond

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

pag 36 van 38

 interviews met vluchtelingen en betrokkenen bij de particuliere opvang, hebben we enig kwalitatief zicht op de verwachtingen en behoeften van particulier opgevangen vluchtelingen als het gaat om een voortgezet verblijf. Bezoekers van het gastgezinnencafé georganiseerd door de gemeente Rotterdam geven desgevraagd in meerderheid aan dat hun gasten nog geen concrete terugkeerplannen hebben. In het vorige hoofdstuk hebben we laten zien dat gastgezinnen én gasten de particuliere opvang zien als een tijdelijk arrangement. Het is aannemelijk dat ook Oekraïense vluchtelingen die particulier worden opgevangen bij een voortgezet verblijf in Nederland willen streven naar een zelfstandiger, en zelfredzamer bestaan.

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

pag 37 van 38



Colofon Financier: Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid, Gemeente Rotterdam Auteurs: Drs. Marjan de Gruijter, Marte Sikkema, MSc, Ruth Yohannes, MSc Met medewerking van: Inge Razenberg, MSc, Naome Al-Saqaff, Eva van den Hazel, MSc en Mies van Schooneveld Opmaak: ontwerpburo suggestie & illusie Foto’s: Marjan de Gruijter Uitgave: Kennisplatform Inclusief Samenleven p/a Kromme Nieuwegracht 6 3512 HG Utrecht T (030) 230 3260 De publicatie kan gedownload worden via de website van Kennisplatform Inclusief Samenleven: www.kis.nl. ISBN 978-94-6409-192-2 © Kennisplatform Inclusief Samenleven, Utrecht 2022 Het auteursrecht van deze publicatie berust bij het Verwey-Jonker Instituut. Gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron wordt vermeld. The copyright of this publication rests with the Verwey-Jonker Institute. Partial reproduction of the text is allowed, on condition that the source is mentioned.

De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam

pag 38 van 38