[22bb005053] Bijlage 1 behorende bij 22bb5052 - Onderzoeksrapport - Pays*x 010. Mannelijke sekswerkers in Rotterdam

22

deel i

2 Methodologie

ken, wanneer deze daadwerkelijk relevant en betekenisvol zijn voor de diversiteit daarin, en niet ten behoeve van generalisaties over de numerieke verdeling ervan in de onderzoekspopulatie. 2.4 Onderzoeksvaliditeit Met de validiteit van onderzoek wordt gerefereerd aan de mate van getrouwheid van de onderzoeksuitkomst. Hierbij worden interne en externe validiteit van elkaar onderscheiden. Hieronder zetten we uiteen dat onze kwalitatieve studie vooral leidt tot een hoge interne validiteit en in mindere mate tot externe validiteit of generaliseerbaarheid. 2.4.1 Interne validiteit Met de interne validiteit bedoelen we de mate waarin we een zo getrouw mogelijk beeld hebben kunnen geven van onze onderzoekspopulatie. De interne validiteit van dit onderzoek is hoog. We hebben een aantal activiteiten ondernomen om dit te realiseren. Een van de manieren waarop we dit voor elkaar hebben gekregen is het contracteren van peer onderzoekers (Wahab, 2003; Benoit, 2005; Cornish et al., 2013). Dat perspectief van binnenuit maakte dat sneller biases en misinterpretaties aan de oppervlakte werden gebracht. Tevens kregen de deelnemers ruim de kans om hun ervaringen te delen, evenals hun visie op het onderzoek. Ook werden concept uitkomsten gedeeld met respondenten tijdens focusgroepbijeenkomsten en zijn reacties daarop opgenomen.

De sterke connectie tussen de leden van het onderzoeksteam en de sekswerkers community maakte het team ‘sensitive to discrepancies between the meaning presumed by investigators and those understood by the target population’ (Kirk en Miller, 1986, p.30). De reflexiviteit van ons als onderzoekers droeg verder bij aan de betrouwbaarheid van het onderzoek (Morris, 1997). Deze bestond uit het kritisch bekijken van elkaars visie en het onderling bevragen van aannames. De georganiseerde onderzoeksbegeleiding, zowel intern vanuit Stichting Humanitas als extern vanuit de Hogeschool van Amsterdam, verhoogde de interne validiteit van de onderzoeks-resultaten verder. Tijdens verschillende bijeenkomsten verspreid over de onderzoeksperiode fungeerden de onderzoeksbegeleiders als ‘critical friends’ en expertise klankbord. Aandacht voor interne validiteit is in het bijzonder belangrijk bij een onderzoek dat een beladen onderwerp als sekswerk raakt. Een volledig objectieve en waardevrije betrouwbaarheid is daarin immers lastig verdedigbaar: we zullen hier in de volgende paragraaf wat dieper op ingaan.

23

deel i

2 Methodologie

2.4.2 Externe validiteit Onder de externe validiteit, of generaliseerbaarheid, van ons onderzoek verstaan we de mate waarin onze onderzoeksuitkomst representatief is voor de de bredere doelgroep mannelijke sekswerkers in Rotterdam, of wellicht zelfs daarbuiten. Smaling (2009) maakt onderscheid tussen ontworpen generaliseerbaarheid en communicatieve generaliseerbaarheid. Ontworpen generaliseerbaarheid kan worden opgedeeld in theoriegedragen, statistische en variatiegebonden generaliseerbaarheid (Smaling, 2009). De ontworpen generaliseerbaarheid is binnen ons onderzoek gelimiteerd. De theoretische kennis over specifiek deze populatie is beperkt. Door stigma, marginalisering en de (semi) illegale status van sekswerk in de meeste landen in de wereld, bestaat er geen raamwerk voor datacollectie voor sekswerk onderzoek (Van der Meulen, 2011; Shaver, 2005; Benoit et al., 2005; Abel, Fitzgerald en Brunton, 2010). Om deze reden is het onbekend hoe de sector eruit ziet op het gebied van aantallen, sectoren en identiteiten. Ook is hun geografische spreiding onbekend. Wagenaar, Altink en Amsberger (2013) stellen daarom dat het doen van een steekproef die statistisch representatief is voor de gehele sekswerkers populatie een onmogelijk ideaal is.

Dit onderzoek laat veel diversiteit in de onderzoekspopulatie zien: de bandbreedte van de perspectieven en ervaringen vanuit de interviews en het dossieronderzoek is aanzienlijk. Dit draagt wel degelijk bij aan de variatiegebonden generaliseerbaarheid, waarbij het niet gaat om getalsmatige verhoudingen (frequenties en percentages) in een populatie maar om variatiedekkende representativiteit. Het is echter vanuit dit onderzoek niet mogelijk om vast te stellen of zich hierin een verzadigingspunt of ‘point of saturation’ (Smaling, 2009) heeft bereikt. Er dient dan ook terughoudendheid in acht te worden genomen met een directe generalisering van de onderzoeksuitkomsten ten opzichte van de gehele mannelijke sekswerker populatie in Rotterdam of daarbuiten. Bij communicatieve generaliseerbaarheid gaat het om een beoordeling achteraf in hoeverre en voor welke contexten bepaalde onderzoeksresultaten relevant zijn door degene die kennis neemt van de resultaten en deze wil toepassen in een eigen beoogde context. Smaling (2009) benadrukt dat het ten behoeve van communicatieve generaliseerbaarheid van belang is dat onderzoekers uitgebreid methodologische informatie verschaffen welke anderen kunnen helpen deze beoordeling te maken, hetgeen wij in met name dit hoofdstuk hebben gepoogd zorgvuldig te doen.

Wij hopen en hebben vertrouwen dat de uitkomsten in dit rapport professionals in zorg en welzijn, politieprofessionals en beleidsmakers kunnen ondersteunen. We zien deze ondersteuning in een verrijking van de kennis over de leefwereld en ervaringen van de mannelijke sekswerkers uit dit onderzoek, die de professionals kan helpen beter aan te sluiten bij en vaardiger te handelen in situaties die betrekking hebben op mannelijke sekswerkers. Zoals voorgesteld door Van der Donk en Van Lanen (2015) moet onderzoek binnen het sociale domein vooral bruikbaar zijn voor sociale professionals. Het moet hen

24

deel i

2 Methodologie

informeren en vaardiger maken. Ter versterking hiervan zullen we ons inspannen om de resultaten uit deze rapportage via zo divers mogelijke kanalen met sociale professionals en beleidsmakers te delen, en zo goed als mogelijk eventuele vragen die dat op mocht roepen te blijven beantwoorden. 2.5 Ethische overwegingen De gedragscode praktijkgericht onderzoek van Andriessen e.a. (2010) werd gevolgd tijdens de verschillende onderzoeksfasen. Ons doel was en is om het onderzoeksproces zo weer te geven dat er transparantie en verantwoording mogelijk is. Het onderzoek dient het professionele en maatschappelijke belang dat aansluit bij een complex en relevant vraagstuk in de praktijk van sekswerkers en sociale professionals die hen zouden kunnen ondersteunen in Rotterdam. Het praktische belang wordt verder aangetoond door de verwachte bruikbaarheid van de resultaten in de werkcontext van sociale professionals. We hebben respect en voorzichtigheid getracht te hanteren door onder andere de bekende verschillende gezichtspunten uit de (inter)nationale kennis en van belanghebbenden bij het project op te nemen. Er is actief gezocht naar een co-creatief en participatief karakter. De privacy van respondenten werd en blijft te allen tijde gewaarborgd. Gezien de gestigmatiseerde realiteit van sekswerkers is dat in onderzoek als dit nog extra van belang (Shaver, 2005).

Deelname door respondenten aan het onderzoek was vrijwillig. Interviews konden zowel in het Nederlands als Engels worden gedaan en waar nodig kon een professionele tolkdienst worden aangeboden. We boden flexibiliteit in het plannen van de interviews qua tijd en plaats en sloten daarbij zoveel mogelijk aan bij de voorkeuren van de respondent. Ook konden respondenten hun voorkeuren aangeven door welke twee onderzoekers zij het prettig vonden om geïnterviewd te worden, wat een aantal respondenten expliciet aangaven te waarderen. Respondent kregen bij de werving en voorafgaand aan het interview informatie over het onderzoek, de doelstellingen, de uitvoerende organisatie, de opdrachtgever en wat er met geanonimiseerde onderzoeksuitkomsten kan gebeuren. Ze kregen daarbij rustig de gelegenheid om vragen te stellen, welke altijd naar waarheid werden beantwoord. Sommige respondenten hadden vooraf aanvullende vragen, anderen niet. Interviewers namen met de respondent een toestemmingsformulier voor deelname aan het onderzoek en de voorwaarden daaromtrent door: zie bijlage 3. Respondenten werden er mondeling en schriftelijk op gewezen dat zij te allen tijde regie hebben over wat zij wel en niet willen delen en hun deelname aan het onderzoek danwel bepaalde gedeelde informatie ook achteraf altijd ingetrokken kon worden zonder verdere opgaaf van reden.

Geen van de respondenten heeft de deelname ingetrokken. Een respondent heeft in het interview verteld over een bepaald incident en heeft na afloop verzocht details hierover verder niet

25

deel i

2 Methodologie

te gebruiken in het onderzoek. Overige respondenten hebben geen wijzigingen meer gewenst in de door hen gedeelde informatie. Een recht op inzage in de interviewtekst is niet expliciet besproken met respondenten: het was beter geweest dit ook wel te noemen. Respondenten hebben wel expliciet de vraag gekregen of zij over de voortgang van het project en de onderzoeksuitkomsten op de hoogte willen worden gehouden. Aan respondenten werd mondeling en schriftelijk toegezegd dat data zonder nieuwe toestemming van de respondent niet ter beschikking gesteld mag worden voor hergebruik door een andere onderzoeker. Het toestemmingsformulier en de afspraken daarin werden ondertekend door zowel de respondent als een van de interviewers/onderzoekers en de respondent werd de mogelijkheid geboden om een afschrift daarvan digitaal dan wel op papier te ontvangen. Met de opdrachtgever was in het onderzoeksbudget een vergoeding van 30 euro voor respondenten overeengekomen als tegemoetkoming in hun tijd en eventuele reiskosten. Onderzoekers zijn bekend met zorgen in de (medische) wetenschap dat het aanbieden van een vergoeding de vrijwilligheid van participatie van respondenten zou kunnen ondermijnen. Onderzoekers sluiten zich echter aan bij het standpunt van Largent e.a.

(2016) die beargumenteerden dat het aanbieden van een proportionele vergoeding geen risico maar juist een voordeel is, en niet als dwang kan worden gezien. Gelinas e.a. (2018) onderscheiden drie ethisch acceptabele en zelfs wenselijke beweegredenen voor vergoeding van respondenten: ter vergoeding van gemaakte kosten, vergoeding voor de geïnvesteerde tijd en de belasting die deelname aan het onderzoek met zich meebrengen en een vergoeding als stimulans om deelname te motiveren. Binnen dit onderzoeksontwerp waren de eerste twee beweegredenen dominant: het uitgangspunt was dat respondenten in ieder geval enigszins gecompenseerd zouden worden voor het delen van hun ervaringsdeskundigheid en investering in tijd en eventuele reiskosten, in het bijzonder in het licht van het zelfstandig ondernemerschap van veel sekswerkers. Jeffreys (2009) wees er eerder op dat in het bijzonder bij onderzoek naar sekswerk het niet aanbieden van een vergoeding aan participerende sekswerkers zelf als uitbuiting zou kunnen worden gezien. Waar respondenten voor de COVID-19-pandemie de vergoeding leken te zien als een welkom bijkomend bedankje, werd het tijdens de eerste lockdown echter helder dat een aantal respondenten financieel zo aan de grond zat dat de vergoeding wel een belangrijke motivator werd om aan een interview mee te werken.

Onderzoekers hadden deze financiële motivatie om mee te doen vooraf niet voorzien en niet kunnen voorzien. Het fungeren van de vergoeding als stimulans tot deelname, valt echter eveneens onder het kader dat Gelinas e.a. (2018) beschrijven. Deelnemers gaven bovendien aan, naast de aantrekkelijkheid van de vergoeding, het interview en hun bijdrage aan het onderzoek als positief en belangrijk te zien.

26

deel i

2 Methodologie

Respondenten kregen tijdens de data-analyse een respondentnummer toegewezen. Daarbij werden indien bekend de volgende gegevens geregistreerd: datum van interview, initialen interviewers, leeftijd respondent, roots/herkomst respondent, gender en seksuele identiteit. Hierbij was hetgeen zelf door de door de respondent werd aangegeven leidend. Voor zover overige persoonsgegevens bij onderzoekers bekend zijn, zijn deze niet genoteerd of bewaard. Voor zover respondenten toestemming gaven voor een audio opname van het interview, zijn deze opnames gebruikt voor transcripties, codering en verdere duiding van de analyse. De opnames met stemgeluid van de respondenten zijn vervolgens gewist. Collega hulpverleners van PMW werden gevraagd om bij hen bekende mannelijke sekswerkers die binnen de scope van dit onderzoek vallen te informeren over het onderzoek en eventueel flyermateriaal of de onderzoekswebsite te delen. Er waren echter situaties waarbij het niet mogelijk bleek om een interview af te nemen: dit had bijvoorbeeld te maken met personen die de ervaringen in de seksindustrie achter zich wilden laten en er niet meer over wilden spreken, personen die zich in een dusdanige instabiele of crisismatige persoonlijke situatie bevonden dat een interview niet passend was of personen die bij de hulpverlening weer van de radar waren verdwenen.

In gevallen waarbij casuïstiek vanuit PMW tijdens de onderzoeksperiode niet tot een interview leidde, heeft er geanonimiseerd dossieronderzoek plaats gevonden. Een casus kreeg tijdens de data-analyse een casusnummer toegewezen. Daarbij werden indien bekend de volgende gegevens geregistreerd: leeftijd respondent, roots/herkomst respondent, gender en seksuele identiteit en naam betrokken hulpverlener via wie de casus bij de onderzoekers bekend was geworden. Geanonimiseerde data in de vorm van interviewtranscripties, casusbeschrijvingen en het MaxQDA project zijn digitaal gearchiveerd op schijfruimte van Stichting Humanitas, waar alleen onderzoekers toegang tot hebben. Onderzoekers hebben er zorg voor gedragen dat, noch op papier noch digitaal, zij op andere plekken enige persoonsgebonden onderzoeksdata hebben bewaard. Tijdens de online focusgroepbijeenkomsten werd aan deelnemende respondenten de keuze benadrukt om de camera aan of uit te laten. Zij hadden de mogelijkheid om input en feedback te leveren door te spreken, danwel opmerkingen te typen in de chat. Van de focusgroepbijeenkomsten zijn geen audio- of video-opnames gemaakt. Onderzoekers hebben tijdens de bijeenkomsten algemene notities gemaakt naar aanleiding van de feedback van de respondenten, welke niet tot personen herleidbaar zijn.

Een respondent die vanwege privacyredenen bezwaar had om deel te nemen aan een groep maar zich wel bereid toonde om individueel feedback en reactie te geven, is deze mogelijkheid geboden. Integriteit werd bij dit onderzoeksproject verder nagestreefd door de resultaten onafhankelijk van politieke of commerciële belangen te rapporteren en immer eerlijk te zijn in wat we rapporteren. Naast de gedragscode praktijkgericht on-

27

deel i

2 Methodologie

derzoek (Andriessen e.a., 2010) conformeren we ons als onderzoekers binnen een sociaal werk organisatie tevens aan de beroepscode voor de sociaal werker (Buitink en Steenmeijer, 2018), waarin ook zaken vastgelegd zijn als respectvolle en waardige bejegening, het handelen in het belang van de kracht en empowerment van de doelgroep, gelijke bereidheid, geheimhoudingsplicht en privacysensitieve dossiervoering. Onze intenties om op een waardevolle manier bij te dragen aan de praktijkgerichte kwestie die wordt beschreven, sluiten aan bij Elliot’s (in: Van der Donk en Van Lanen, 2015) beschrijving van actieonderzoek. Het doel is niet zozeer wetenschappelijke ‘waarheden’ te produceren (zie ook de vorige paragraaf over onderzoeksvaliditeit), maar allereerst om mensen in een sociale praktijk te helpen vaardiger, wijs en kwalitatief te handelen en daarmee de doelgroep van jongens en mannen die betaalde seksuele contacten hebben, helpen te versterken. Praktijkgericht en participatief onderzoek als deze wordt doorgaans niet uitgevoerd en gerapporteerd vanuit een objectief positivistisch oogpunt en de resultaten zijn mogelijk niet meetbaar of herhaalbaar in klassieke zin (Boonstra en Caluwé, 2006). Het is wel navolgbaar en op die manier bekritiseerbaar of valideerbaar. Onderzoekers voerden dit onderzoek uit vanuit een organisatie die al bekend is met het sekswerkveld in Rotterdam.

De organisatie vertrekt vanuit het uitgangspunt dat sekswerk werk is en dat sekswerkers recht hebben op gelijke kansen en (een stigmavrije) waardering als mens en beroepsbeoefenaar. De reeds bestaande betrokkenheid van onderzoekers bij het sekswerk veld in Rotterdam, ook wel naar gerefereerd als insider/outsider dualiteit, pure objectiviteit belemmert, geeft het anderzijds juist een schaarse toegang tot en zicht op dat veld (Coghlan en Casey, 2001, Dickson-Swift e.a., 2007 en Geymonat en Macioti, 2016). Hoewel men kan beargumenteren dat dat voor veel participatief onderzoek geldt, is juist bij een onderzoek dat een onderwerp als sekswerk raakt, een volledig objectieve en waardevrije claim niet verdedigbaar (Geymonat en Macioti, 2016). Hoewel onwenselijk ligt het risico op een zwart-wit positionering tussen twee uitersten makkelijk op de loer in een verhit discours als dat over sekswerk (Shaver, 2005). In bijlage 1 schetsen we in het kader van transparantie ook de stedelijke en organisationele context waarbinnen dit onderzoek plaatsvond.

28

Deel II

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker In dit hoofdstuk trachten we een beeld te schetsen van de verschillende mannen die actief zijn binnen het sekswerk in Rotterdam en de vraag van de Gemeente Rotterdam van de aard en omvang te behandelen. Vanuit de wetenschap dat eenduidige uitspraken over de aard van de doelgroep lastig zijn (Ryan, 2019), delen we een rijke beschrijving over de mannen waarmee wij in contact kwamen. We zullen nagaan wie zij zijn, hoe ze werken en wat hun redenen zijn om sekswerk te doen. Ook zullen we resultaten en zichtbare trends bespreken die we tijdens het veldwerk op online platforms aangetroffen hebben. Uit onderzoek zoals dat van Wagenaar, Altink en Amesberger (2013), welke mede door dezelfde opdrachtgever als dit onderzoek werd gefinancierd, en Van Gelder e.a. (2017) blijkt dat vragen naar omvang zo goed als onmogelijk te beantwoorden zijn. Ook op basis van dit onderzoek is het niet mogelijk om definitieve uitspraken te doen over de omvang van mannelijke sekswerkers in Rotterdam. Wel zullen we een beeld schetsen van wat we tegen kwamen on- en offline.

29

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

3.1 Wie is hij? Wat ons onderzoek in de eerste plaats heel helder laat zien is de grote diversiteit onder deze groep mannelijke sekswerkers: verschillende personen waarbij door allerlei verschillende omstandigheden en beweegredenen betaalde seksuele contacten een plek in hun leven hebben. Los van dat zij allemaal te maken hebben met sekswerk, hebben ze niet per se altijd veel met elkaar gemeen, zagen we. Dé Rotterdamse mannelijke sekswerker bestaat niet. We zullen in dit hoofdstuk wel proberen een beeld te schetsen van de diverse mannen en jongens die wij ontmoetten. Vanuit met name het internetveldwerk kan een indruk worden gegeven van de omvang van dit verschijnsel in het Rotterdamse. In totaal is er tijdens de periode van dataverzameling (15 maanden: oktober 2019 tot januari 2021) contact geweest met 386 jongens/mannen waarbij sprake was van (vermoedens van) betaalde seksuele dienstverlening. De onderzoekers probeerden hierbij altijd zoveel mogelijk dubbelingen te voorkomen (dezelfde persoon niet onnodig meermaals aanspreken), maar het is gezien het online en anonieme karakter van de werkwijze van deze groep niet te zeggen dat het hier ook om 386 individuen gaat. De (opgegeven) leeftijd vanuit bij het internetveldwerk gesignaleerde jongens/mannen loopt van 18 tot 57 jaar; met als gemiddelde leeftijd 27 jaar.

De 20 mannen die we spraken voor de interviews waren 18 tot 36 jaar oud. Hun gemiddelde leeftijd is 28 jaar. De leeftijd waarop zij voor de eerste keer betaalde seksuele contacten hadden, varieert van 8 jaar (een situatie van dwang tot betaalde seksuele handeling) tot 32 jaar; met als gemiddelde leeftijd 22 jaar. De leeftijd van jongens/mannen uit de bestudeerde PMW casuïstiek varieerde van 14 tot 44 jaar. Het vaakst noemden de respondenten hun werk escort of sekswerk. De terminologie sekswerker of ‘sex worker’ leek wat frequenter onder respondenten wiens moedertaal niet Nederlands is ten opzichte van alternatieven zoals paydaten of escorten. Een paar respondenten gebruikten woorden als gigolo of sugarbaby. De meeste respondenten die we spraken in de interviews leveren seksuele diensten aan mannen, een kleiner deel ook aan stellen of vrouwen. Een respondent werkt uitsluitend met vrouwen als klant. De meerderheid van de respondenten identificeert zichzelf als homoseksueel.

30

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

deel ii

< 18

18–22

23–27

28–32

> 32

Nederlands

○○

○○○

○○○○

Antilliaans

○

○

○

○○

Nederlands-Marokkaans Europees

○

○○

○

Midden Oosten

○

Aziatisch

○

Afrikaans

○

Zuid-Amerikaans

○

○ ○

○

○

Fig.1 Spreiding van de respondenten en casuïstiek ten aanzien van leeftijd en land/regio van herkomst, voor zover bekend

3.2 Waarom sekswerk? Respondenten vertelden over verschillende redenen waarom zij doen wat ze doen, maar voor allemaal geldt dat, net als andere werkenden, simpelweg geld verdienen onderdeel van de motivatie is. Voor een deel van hen gaat het om de hoofdinkomsten, voor de anderen om extra bijverdiensten. Een deel van de respondenten doet sekswerk als bijbaan naast hun studie: zij ervaren sekswerk als een vorm van inkomen dat beter verdient dan typische studentbijbanen en welke zij zelf flexibeler in kunnen richten. Dit past bij het beeld wat verschillende eerdere studies al lieten zien, namelijk dat er een groep studenten is die met seks geld verdient (o.a. Janssen en Veninga, 2016, Sagar e.a., 2016, Brennan, 2017 en Van Stempvoort, 2019). Brennan (2017) merkt daarbij op dat het voor mannelijke student sekswerkers gaat om een haalbare manier tot “meer besteedbaar inkomen en het vermijden van laag betalende tijdelijke of parttime bijbanen” (p.5). Dit beeld zien wij bevestigd door de respondenten: door de relatief hogere verdiensten per uur zijn ze minder tijd kwijt aan werk, wat meer ruimte laat voor studie en sociaal leven. Queer (1) Panseksueel (1) Biseksueel (4)

Homoseksueel (12)

Heteroseksueel (2)

Fig. 2 Seksuele oriëntatie respondenten

31

deel ii

“

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

Ik zie het meer als een bijbaan. Want in de horeca werken, of wat dan ook, is gewoon geen optie voor mij want die tijd heb ik niet. … Sowieso heeft school altijd voorrang en als ik dan klaar ben met school ’s avonds laat … en ik zie dan dat ik een of twee uur over heb dan kan ik even kijken of er mensen zijn die nu willen afspreken.” Respondent, 18 jaar Een groot deel van de respondenten liet weten dat zij sekswerk doen omdat zij beperkte andere opties hebben om een inkomen te genereren. Dit kwam vaker voor bij respondenten zonder Nederlandse nationaliteit of verblijfsrecht dan Nederlandse respondenten. Redenen waarom ander werk geen mogelijkheid was, waren onder andere: geen verblijfsrecht in Nederland, moeilijkheden met het krijgen van een werkvergunning (bijvoorbeeld bij buitenlandse studenten) en verlies van inkomen door de COVID-19-pandemie. Dit gebrek aan (ervaren) keuze alternatieven maakt deze personen kwetsbaarder. Respondenten geven aan dat zij vanuit financiële stress makkelijker dingen doen die ze eigenlijk niet zouden willen. We komen hier in het volgende hoofdstuk op terug.

“ “ “ “

Ik ben niet iemand die mijn handje ophoudt, dat heb ik nooit gedaan. Altijd mijn eigen geld gaan regelen. … Ik mag eigenlijk niet klagen. Het enige wat het is, omdat mijn verblijfsdocument is ingetrokken, kon ik niet meer werken. Al werk ik wel, maar dan zwart.” Respondent, 26 jaar Ik ben... een student hier, dus ik heb eerst een werkvergunning nodig. Het was daardoor erg moeilijk voor mij om een goede baan te krijgen. … Geen werkgever wil dat gedoe doorlopen. … Niemand had vacatures; alleen maar omdat je een werkvergunning nodig hebt, willen ze je niet. Dat frustreerde me, want je moet je toch je rekeningen betalen. En toen besloot ik iets anders te gaan zoeken, waarvoor je geen werkvergunning nodig hebt, of wat je vanuit huis kunt doen. Dus zocht ik online en toen zat escort al wel ergens in mijn achterhoofd.” Respondent, 25 jaar Nu, door COVID, ben ik twee banen verloren. Dus ik besloot het weer te gaan doen, gewoon om wat geld te verdienen. Zodra ik het financieel weer red, stop ik weer.” Respondent, 34 jaar Ik heb echt niet superveel genoten van het geld dat ik verdiende. Het was best wel noodzakelijk dat ik het verdiende. Een soort van redding geweest om even alles op de rit te hebben en te houden. Ik kon ook niet zonder, financieel gezien niet.

Aan de ene kant vind ik het ook wel weer jammer, je zou dit eigenlijk als extra bonus moeten zien, tenminste in mijn beleving dan. Ik liep heel erg vaak achter de feiten aan en dan kon ik eigenlijk ook niet zo genieten van de winst om het zo maar te zeggen. Het was meer gaten vullen. Maar ja, wel fijn dat het kon op deze manier. Het is meer mijn redding geweest, zo voelt het ook een beetje.” Respondent, 36 jaar

32

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

Een aanzienlijk deel, circa een derde, van de respondenten vertelt te zijn gestart met sekswerk doordat iemand hen betaling voor seks proactief aanbood zonder dat ze daar zelf op dat moment naar op zoek waren. Een respondent vertelde dat hij werd overgehaald door mensen die hij ontmoette die al sekswerk deden. Onderzoekers zien het als problematisch dat het ongevraagd suggereren van betaling voor seks, veelal door potentiële klanten, ook voorkomt bij minderjarigen: in dit onderzoek was dit het geval bij 2 respondenten en aanvullend zagen we het terug in een geval binnen het casuïstiekonderzoek. We komen hier in hoofdstuk 6 ‘Kwetsbaarheden’ uitgebreider op terug.

“

Ik heb ook wel eens toen ik 17 was, geld gekregen voor seks. Maar daar heb ik dan zelf niet om gevraagd. Maar dat gebeurde dan zo, van hierzo.” Respondent, 18 jaar Respondenten die in het verleden waren gestopt, noemen regelmatig dat dit te maken had met het in een relatie zitten. Met het uitgaan van die relatie verviel een reden voor hen om het sekswerk niet te doen en werd het werk hervat. Een deel van de respondenten is vanwege gezondheidsredenen gestopt door de COVID-pandemie, terwijl zoals hierboven genoemd diezelfde pandemie en diens economische implicaties ook juist een factor kan zijn om te (her)starten. Herhaaldelijk noemden respondenten dat het wegvallen van de noodzaak van (extra) cash, door bijvoorbeeld het krijgen van een voldoende betalende andere baan, een reden was om te stoppen met sekswerk.

3.3 Hoe richt hij het sekswerk in? Zelfstandig georganiseerd ‘outcall’ sekswerk, waarbij de dienstverlening wordt aangeboden bij de klant in diens woning of hotelkamer, wordt door het merendeel van de respondenten aangeboden, gevolgd door zelfstandig georganiseerd ontvangen van klanten thuis (incall). Een respondent werkt voor een bemiddelingsbureau waarbij hij klanten met een lichamelijke of verstandelijke beperking bezoekt: dit vind veelal plaats in de instellingen waar deze personen wonen. De mannelijke sekswerkers binnen dit onderzoek maken maar heel beperkt gebruik van vergunde werkplekken. We weten dat er in de loop van de tijd steeds minder vergunde werkplekken beschikbaar zijn voor sekswerkers in Nederland in het algemeen, voor mannen geldt dit nog veel sterker. Waar er nog een enkele Nederlandse sekswerker is die bij een club of escortbureau werkt, blijken vergunde werkplekken in zijn geheel niet te worden gebruikt door migranten sekswerkers en door jongere sekswerkers (jonger dan 28 jaar) in ons onderzoek. Opvallend is dat werken voor een escortbureau door de een als een beschermende factor wordt genoemd - als een filter en regelaar tussen sekswerker en klant – terwijl dit voor de ander juist een grensoverschrijdende factor kan zijn.

33

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

Een respondent vertelt dat toen hij werkte bij een escortbureau hij klanten niet kon weigeren, waarna hij besloot daar te vertrekken om als zelfstandig sekswerker verder te gaan. Hij startte bovendien bij dit (niet in Rotterdam gevestigde) escortbureau voor zijn 18e verjaardag. Dit signaal is via de vertrouwenspersoon seksbranche doorgegeven aan de desbetreffende regio.

“ “

Sommige klanten vind jij niet fijn maar die klant vindt jou wel fijn. Dan zeggen ze, ja je verdient zoveel: je gaat gewoon. … Dan moet je nu naar een klant of anders.. (Interviewer: Of anders?..) Of anders wordt je geslagen. … Of anders breng ik je niet en moet je lopen.” Respondent, 21 jaar Dan [zonder escortbureau] kan letterlijk jan en alleman zo in contact met je komen. Dat is te direct ook, nu heb je gewoon een bureau ertussen. Die filtert en die stelt de vragen, waardoor het toch serieuzer wordt en ze hebben toch een bepaalde reputatie al opgebouwd in de loop der tijd. Op een gegeven moment was het ook gewoon nummer 1. Een dus echt goed aangeschreven bureau, dan is het fijn om daar ook onderdeel van te zijn. Dat geeft toch een geruststellender gevoel.” Respondent, 36 jaar Helder wordt dat voor verschillende sekswerkers verschillende manieren van inrichten van het werk beter werkt. Zo wordt ook het werken vanuit de eigen woning wordt door de respondenten anders beleefd. Door sommigen wordt dit als onveiliger genoemd vanwege hun privacy of omdat ze de date niet kunnen beëindigen door te vertrekken. Anderen geven aan dat ze zich in de eigen omgeving juist veiliger voelen dan in een onbekende omgeving.

“ “ “

Als ik iets niet wil doen - wat ik heel vaak heb gehad – er komt iets waarvan ik denk: ‘nee dat ga ik niet doen’, dan ga ik gewoon weg. Het is niet dat ik het per se voor het geld doe. … Ik ontvang niet. Ik verplaats alleen. Dat vind ik ook een stuk fijner, want mijn thuis is mijn veilige haven en als ik naar mensen toe ga, ik kom daar binnen en ik zie bijvoorbeeld een heel vies huis of een onverzorgd iemand, dan zeg ik nee en ga ik er vandoor.” Respondent, 26 jaar Ik vind het het fijnst om klanten bij me thuis te ontvangen, daar voel ik me het veiligst. Maar wanneer ze erop staan dat ik naar hen toekom, in die gevallen ga ik eigenlijk nooit wanneer ik geen vertouwen voel, wanneer ik me niet echt zeker voel. Of ik ontmoet hem in een hotelkamer, in een appartement, of andere plek.” Respondent, 25 jaar Thuis is prima voor mij. Maar er is wel een probleem met vanuit huis werken. Want iemand zou kunnen merken dat er veel mensen komen en gaan, omdat we met zijn tweeën werken, he? Daarom kijk ik ook wel naar outcalls. Omdat mijn vriend al klanten ontvangt bij ons thuis.” Respondent, 35 jaar

34

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

Twee respondenten geven aan ook ervaring te hebben met het werken vanuit een onvergund bordeel: het gaat dan vaak om een ruimte/woning die door een derde wordt gefaciliteerd, maar waarvoor geen exploitatievergunning is afgegeven. De faciliteerders van een dergelijke werkplek ontvangen van de sekswerker(s) dan een vergoeding of percentage. Er kan ook sprake zijn van een wederdienst in seksuele handelingen, waarbij de vrijwilligheid/afhankelijkheid binnen deze deal mogelijk in het geding zou kunnen zijn. We komen hierop terug in paragraaf 4.3.

“

Het is geen officieel huis, het is gewoon een appartement van een oudere man en hij had daar veel jongens waarvoor hij de klanten regelde. We hoefden hem niets te betalen, we moesten gewoon met hem douchen terwijl hij ons pijpte, dat was het zo’n beetje. En hij bleef dan letterlijk de hele nacht en regelde klanten voor ons. We hadden dan wel vijf of zes klanten per dag. Ik werkte daar dan twee of drie dagen. Maar toen heeft de gemeente de boel gesloten. Ja, ze kwamen erachter en gaven hem een hoge boete en hebben het gesloten.” Respondent, 28 jaar Een kwart van de respondenten gebruikt slechts een platform, zoals een bepaalde profielsite of de werkplek van een exploitant. Alle overige respondenten gebruiken een mix van verschillende platforms via welke ze in contact komen met hun klanten. Op de ene respondent die uitsluitend werkt met vrouwelijke klanten na, maken alle respondenten in ieder geval ook gebruik van online kanalen om klanten te werven. Dit is weer een groter aantal dan bleek uit een Haags onderzoek uit de periode 2009-2012: 76% van de mannelijke sekswerkers kwam daar in contact met klanten via het internet, tegen 12% die via (homo)-ontmoetingsplaatsen klanten ontmoeten en eveneens 12% die gebruik maakt van het uitgaanscircuit / horeca voor contact met (potentiele) klanten (Van Gelder, 2014).

Onderzoek van Los (2014) vanuit de Politie Rotterdam bevestigt deze tendens: ook hier wordt geobserveerd dat jongens en klanten vooral contact leggen via internet, en vrijwel niet meer via traditionele vindplaatsen als straat en mannenontmoetingsplaatsen. Incidenteel signaleerde Los jongens in horeca, sauna’s en seksbioscopen, maar het hoofddeel gaat om contactlegging via het internet. In de volgende paragraaf gaan we dieper in op de verschillende digitale platforms die we verkenden binnen het onderzoek en het online veldwerk daarbinnen. Enkele respondenten vertelden dat zij naast direct/fysiek sekswerk ook het aanbieden van online seksuele diensten hebben aangeboden, soms gestuurd door de COVID-19-pandemie. Het kan dan gaan om direct online 1-op-1 contact met een klant, om webcammen, of om het verwerven van inkomsten via fanpagina’s zoals OnlyFans. We komen hier in de volgende paragraaf op terug. Diensten die door de respondenten het meest worden aangeboden zijn respectievelijk fysieke seks, erotische massages, kinky spel, ‘boyfriend experience’/ dating ervaring, praten/gesprekken, het begeleiden van de klant bij het verkennen van seksuele identiteit en webcamseks.

35

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

Onderzoekers horen veelvuldig terug dat alcohol- en drugsgebruik een veelvoorkomend onderdeel is van de klantcontacten, veelal op verzoek van de klant.

“

Ik hou er niet zo van om drugs te gebruiken als ik bij een klant ben: ik wil alert blijven. Maar soms willen zij het wel en ok, het betaalt beter. Dus ik doe dan dit, ik gooi mijn haar waardoor het voor m’n gezicht hangt en doe dan net of ik het opsnuif. Ik roep dan zoiets als ‘oh ja, ik voel me nu zo lekker, schat’. Ik berg de coke snel op en later, als ze om wat meer vragen, vertel ik ze dat ik nogal wel een goed adresje weet en dan verkoop ik het ze weer, haha.” Respondent, 35 jaar Verschillende respondenten benoemen verschillende negatieve aspecten van het drugsgebruik, zoals het risico op grensoverschrijdend gedrag, het gewend raken aan de kwaliteit van seks onder invloed en de ‘day-after’-effecten van drugsgebruik. Zie eventueel verder ook hoofdstuk 6. Daarnaast worden ook de positieve effecten van drugsgebruik genoemd: het seksueel makkelijker opgewonden raken door drugs, het verdienen van meer geld door langer durende dates, makkelijkere dates doordat klanten minder ‘presteren’ en klanten die onder invloed meer waardering uiten en guller worden.

1

Vragen naar bepaalde extra identificeerbare informatie van de klant

2

Luisteren naar eigen intuïtie of onderbuikgevoel

3

Zelfverdedigingsvaardigheden

4

Iemand op de hoogte brengen van de (locatie van de) date

5

Vooraf duidelijke afspraken maken met de klant

6

Werk en privé duidelijk gescheiden houden

7

Samenwerken met een andere sekswerker

Fig.3 Top meest genoemde zelfzorgtechnieken

“

Klanten hebben, in mijn financieel voordeel, ook wel domme fouten gemaakt onder invloed van drank.” Respondent focusgroep

36

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

Bij het uitvragen van hoe zij hun werk organiseren, vroegen onderzoekers ook aan respondenten hoe zij vormgeven aan zelfzorg en veiligheid tijdens hun werk. Het viel op dat de sekswerkers in eerste instantie veelal aangaven daar niet veel aan te doen, terwijl bij doorvragen bleek dat zij een heel aantal veiligheids- en zelfzorgtechnieken bezigen om hun werk beter, veiliger en efficiënter te maken. Individuele respondenten noemden tot wel 15 technieken die zij toepassen. Uit eerder onderzoek bleek ook al dat mannelijke sekswerkers, vaak al doende, zich verschillende technieken vaardig maken die hun persoonlijke veiligheid vergroten binnen dit werk wat zich vaak buiten het publieke oog afspeelt (Parsons, Koken en Bimbi, 2008). Het meest genoemd werd het vragen naar bepaalde extra identificeerbare informatie van de klant zoals een concreet adres, telefoonnummer of een foto. Het gaat hierbij dan niet alleen om het vergroten van veiligheid, maar ook om het verkleinen van tijd investeren in ‘fakers’. Een faker is iemand die zich online presenteert als betalende klant, maar dit niet is. Even vaak werd genoemd dat de respondenten goed luisteren naar hun eigen intuïtie of onderbuikgevoel wanneer ze bij iemand binnen stappen. Eventueel kan een respondent de date dan afbreken indien nodig.

De techniek die vervolgens het vaakst genoemd werd (6x), is een vertrouwen in de eigen zelfverdedigingsvaardigheden, en dat dat vertrouwen hen zelfverzekerdheid geeft ook wanneer zelfverdediging niet nodig blijkt. Even vaak werd genoemd om iemand op de hoogte brengen van de date, eventueel door het delen van een live GPS locatie. Deze laatste maatregel laat het belang zien van dat in ieder geval iemand in de omgeving van de sekswerker op de hoogte is van het werk. Voor hen die helemaal niet uit de kast zijn als sekswerker is deze voorzorgsmaatregel niet beschikbaar. Een deel van de respondenten gaven aan dat hun gevoel van veiligheid vergroot wordt door samen te werken met een andere sekswerker, bijvoorbeeld in een trio. Ironisch genoeg is het samenwerken door sekswerkers vanuit een werkplek binnen de huidige regelgeving niet toegestaan en lopen sekswerkers daarmee juist risico op problemen met handhavers. In het volgende hoofdstuk komen we terug op de steun die de respondenten ervaren binnen de sekswerk community.

“

Het was een soort groepsseks en ik had misschien niet helemaal meer controle, en sommige mensen neukten me heel ruw, probeerden me misschien te fisten, maar ik had dat niet in de gaten. En dat merkte hij. … Ik voel me altijd veilig, als hij bij mij is … (Interviewer: Hebben jullie dan tekens ofzo, dat je elkaar iets kunt zeggen?) We hebben oogcontact.” Respondent, 35 jaar

37

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

3.4 Waar is hij te vinden? Online platforms Vanuit literatuur en de praktijkervaring van PMW is reeds bekend dat mannelijke sekswerkers veelvuldig gebruikmaken van online platforms, met name Bullchat en Boys4u. Onderzoekers hebben er binnen dit project uitgebreid op ingezet om op deze platforms en tevens op nog minder verkende platforms zoals Grindr, Planet Romeo/Hunqz, Rentmen, Instagram en OnlyFans veldwerk te verrichten. Een aantal platforms werden verkend maar leverden weinig resultaat voor wat betreft sekswerk door mannen en jongens, zoals Hornett, Scruff, Gay. nl, altijdsex.nl, suikerarrangement.nl en Chill. We zullen deze hier verder niet inhoudelijk behandelen. In deze paragraaf gaan we uitgebreider in op de uitkomsten van onze inzet op achtereenvolgens de volgende online platforms. Online (gay) platforms die zich niet specifiek richten op sekswerk: ○ Grindr ○ Instagram/Onlyfans ○ Bullchat Online advertentiesites welke zich richten op sekswerkers in bredere zin: ○ Kinky ○ Sexjobs Online advertentiesites welke zich specifiek richten op mannelijke sekswerkers: ○ Hunqz ○ Rentmen ○ Boys4u Ook vanuit de interviews blijkt een intensief gebruik van digitale platforms. Op de ene respondent die uitsluitend werkt met vrouwelijke klanten na, maken alle respondenten in ieder geval ook gebruik van online kanalen om klanten te werven.

Daarbij is Boys4u het meest populair, gevolgd door Bullchat en Hunqz. Het kanaal Bullchat blijkt niet te worden gebruikt door de respondenten in ons onderzoek van jonger dan 23 jaar.

“

Op Hunqz en Kinky. Alleen Kinky dat heb ik wel, maar daar krijg ik eigenlijk heel weinig klanten uit. … Je hebt een aantal mensen die reageren. ‘Ik ben geil. Wil je nu, nu komen?’ Die hou ik een beetje op afstand, daar ben je gewoon wat voorzichtiger mee, want daar is het fakegehalte best hoog. … Ik heb door de jaren wel geleerd … ik hou het wel kort. Mannen hebben ook wel de neiging om er een hele sekschat van te maken. Kost me te veel tijd, dus, ja weet je, ‘hoi ja, leuk dat je me bericht, waar hou je van waar wil je afspreken.’ Krijg je een antwoord uit. Dan wijs ik door naar mijn WhatsApp, dan kun je controleren of iemand serieus is of niet. … In het verleden heb ik wel eens een afspraak gehad … bleek het adres niet

38

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

te bestaan. … Dus nu wil ik wel ‘s vragen wat is de kleur van je voordeur? Kun je op Google Maps bekijken. Dat zijn hele kleine dingen om het risico te verminderen dat ik twee uur bezig ben met reizen en voor een dichte deur sta.” Respondent, 30 jaar 3.4.1 Grindr Specifiek Grindr was een nieuw platform welke vanuit PMW niet eerder verkend was voor veldwerk. We hebben fors geïnvesteerd op aanwezigheid daar. Grindr is een dating app voor man-man dating. Grindr is een GPS-gebaseerd platform waarbij de gebruiker de mogelijkheid heeft om waar deze ook is direct in contact te komen met gelijkgestemden die in diens omgeving online zijn. Grindr is eerder ook wel omschreven als moderne “gemobiliseerde intimiteit”, waarbij deze technologie het begrip van nabijheid en intimiteit in een community doet verschuiven (Stempfhuber en Liegl, in: Brennan, 2017). Grindr is een plek waar niet openlijk geadverteerd mag worden, wat het lastiger maakt om te herkennen of mannen voor gratis of betaalde sekscontacten of erotische massages adverteren.

Onbekend (10)

18–22 (6)

33 en ouder (2)

23–27 (11)

28–32 (3) Fig.3 Leeftijden van mannelijke sekswerkers op Grindr. Op dit platform zijn we geen profielen tegengekomen van minderjarigen.

Onderzoekers leerden ‘codetaal/ jargon’ en konden zo meer informatie vergaren. Uit de interviews leerden we dat respondenten soms gebruik maakten van datingapps zoals Grindr, maar kwamen daar dan ook van terug na bijvoorbeeld geblokkeerd te worden. Onderzoekers observeren ook tijdens de onderzoeksperiode dat de codetaal en de manieren om met beperkende regels om te gaan en ze te omzeilen constant in ontwikkeling zijn. Als jongens op Grindr actief zijn, adverteren ze zelden expliciet met hun aanbod. Soms doen ze het subtiel, door het aanbieden van massages of door aan te geven een sugardaddy te zoeken. Onderzoekers vonden drie keer een profiel waaruit expliciet bleek dat er paydates werden aangeboden. In de periode augustus 2019 en december 2020 is er 117 keer online contact geweest op Grindr. Gedurende deze periode is er contact gelegd met 34 sekswerkers.

39

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

Nederland (1) Europa (3) Azie (1) Midden-Oosten (1) Onbekend (15)

Zuid-Amerikaan (2) Wit (3) Black (6)

Fig.4 Roots van mannelijke sekswerkers op Grindr

Ondanks dat het profiel van de veldwerker gericht is op sekswerkers, waren er ook mensen die de veldwerker met vragen rondom seksuele diversiteit benaderden. Soms leidde een dergelijk contact later tot een gesprek of vraag over sekswerk. Het valt sowieso op dat sommige jongens gedurende de tijd telkens het contact weer aanhalen, met af en toe een ‘hoi’ of een vraag. Onderzoekers merken dat actieve outreach op Grindr weinig effectief lijkt. Vrijwel alle door ons actief benaderde profielen gaf geen respons. Een presente maar meer passieve aanwezigheid op Grindr leek beter te werken. Afb.1 Screenshot van het Grindr profiel van een van de onderzoekers/veldwerkers Afb.2 Screenshot van een chatgesprek op Grindr

40

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

deel ii

Een groot deel van de mannen kiest er op Grindr voor om zowel roots als leeftijd niet te delen. Het is belangrijk om hierbij op te merken dat bij zowel de leeftijd als de etniciteit data niet altijd op waarheid is gebaseerd hoeft te zijn in verband met commerciële of privacytechnische afwegingen. Voor wat betreft afkomst valt het onderzoekers verder op dat sommige mensen dit definiëren met het land waar hun roots liggen. Anderen kiezen voor een groter gebied en weer anderen definiëren hun roots door het benoemen van hun huidskleur. Opvallend is dat er geen groot verschil waarneembaar was tussen witte mensen en mensen van kleur als het om sekswerkprofielen op Grindr aankomt. Ook op Grindr tekent de mobiliteit van mannelijke sekswerkers zich duidelijk af. Profielen van mannen geven regelmatig aan dat zij tijdelijk in de stad of zelfs in het land zijn. Het is belangrijk te benoemen dat Grindr werkt via een locatieservice. Hij toont je de profielen die het dichtst bij zijn. Voor premium leden is het mogelijk profielen te bekijken die verder van hen verwijderd zijn. Dat gaf onderzoekers de unieke mogelijkheid om ook te kijken of we iets kunnen zeggen over de spreiding over de stad Rotterdam. De getoonde regio’s in figuur 5 zijn dus de locaties waar de onderzoeker die veldwerk deed zich bevond op het moment van contact en waar de sekswerker dan ook is.

Toch is ook via Grindr van ruim de helft onduidelijk waar de profielen actief waren. Dit is te verklaren omdat deze personen nieuwe profielen gebruikten. Voor ‘New Users’ is er een speciale balk bovenaan de app, waarin nieuwe profielen, tijdelijk, in de spotlight staan. Als een profiel in deze lijst staat, is dit zichtbaar voor alle gebruikers, waardoor de zichtbaarheid van een profiel significant stijgt. Dit is ook de reden waarom het lastig is langdurig contact met sekswerkers te onderhouden via Grindr, omdat de profielen al snel verdwijnen doordat sekswerkers steeds nieuwe profielen aanmaken. R’dam centrum

2

R’dam West

7

R’dam Oost

3

R’dam Zuid

1

R’dam Noord

1

Onbekend

18

Fig.5 Regio van mannelijke sekswerkers op Grindr

Wanneer er goed contact was met mannelijke sekswerkers waren de onderwerpen van gesprek voornamelijk gericht op het beginnen met (bepaalde vormen van) sekswerk. Andere onderwerpen die aan bod kwamen waren bijvoorbeeld wetgeving in de seksbranche en toegang tot SOA testen.

41

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

Vragen rondom gezondheid

1

Vragen rondom wetgeving

1

Vragen rondom instappen

3

Vermoeden minderjarige

1

Benaderd (Uitleg kunnen geven over PMW)

1

Oproep voor Pornoacteur

2

Clickbate

4

Benaderd (geen reactie) Vermoedelijk sekswerkprofiel Praktisch LHBTI+ vraag

14 1 2

Fig.6 Topics met mannelijke sekswerkers op Grindr

Er is uit de contacten op Grindr tijdens de onderzoeksperiode een concreet signaal van mensenhandel naar voren gekomen. Tijdens aanwezigheid van een onderzoeker in The Hang-Out010 werd er een profiel aangewezen waarvan de persoon wist dat deze op dat moment minderjarig was en sekswerk deed. Hiervan is melding gedaan bij het CPM (Controleteam Prostitutie en Mensenhandel) van de AVIM (Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel) van Politie Rotterdam. Daarnaast observeerden onderzoekers een aantal keer signalen welke zouden kunnen duiden op mogelijke kwetsbaarheid en risico van afhankelijkheid vanwege het beperkt beheersen van de Nederlandse taal. De app is geheel anoniem door het gebruik van ‘nicknames’ of profielnamen, waarbij zoals eerder aangegeven gebruik wordt gemaakt van bepaalde codetaal. We delen hierbij een paar voorbeelden. I give : is een profielnaam die een tijd lang door meerdere jongens met een Latijns-Amerikaanse achtergrond is gebruikt. De profielen wisselden vaak, maar dezelfde foto’s kwamen telkens terug. Tegelijkertijd ontvingen we via The HangOut010 - het huiskamerproject voor LHBTQ+-jongeren in Rotterdam, tevens onderdeel van Humanitas ESSM - dat er actief jongens uit Colombia en Venezuela naar Nederland werden gehaald om hier in onvergunde huizen sekswerk te doen. Dit werd gelinkt aan de hier genoemde ‘I give massage’ profielen.

Er waren signalen dat er mogelijk ook sprake was van minderjarige jongens. Hiervan werd melding gemaakt bij het CPM van AVIM Politie Rotterdam. De profielen zijn na een paar maanden langzaam van het platform verdwenen. & : Een diamant en roos emoji bleken subtiele tekens om in je profielnaam duidelijk te maken dat je benaderbaar bent voor een paydate. Omdat er niet actief geadverteerd mag worden als sekswerker, verzinnen de mannen codetaal om door de gebruikersrichtlijnen heen te glippen. Het is merkbaar dat de controlemechanismen toegepast door Grindr en daarmee de codetaal welke sekswerkers gebruiken, constant evolueert. Online platforms en apps die internationaal opereren,

42

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

weren vermoedelijk sekswerkers met name omdat zij willen voorkomen dat zij het aan de stok krijgen met de Amerikaanse FOSTA/SESTA wetgeving (‘Fight Online Sex Trafficking Act’ en ‘Stop Enabling Sex Trafficking Act’), welke in de praktijk neerkomt op een jacht op sekswerkers. Inmiddels worden de diamanten en rozen dan ook niet meer geaccepteerd in profielnamen op Grindr. Onderzoekers observeren momenteel dat jongens hun Instagram linken aan hun Grindr profiel en hier duidelijk maken dat ze benaderbaar zijn voor betaalde seksuele diensten of content, via bijvoorbeeld een OnlyFanspagina. 3.4.2 Instagram en Onlyfans In steeds toenemende mate hebben jongens een Afb.3 Screenshot van een account op een platform voor betalende fans, zoals Grindr profiel waar gebruik wordt gemaakt van de OnlyFans en Justforfans, aan hun Instagram profiel diamant emoji gekoppeld. Mannen verzamelen eerst een fanbase via socials zoals Instagram, maar ook via doorverwijzingen vanuit Grindr. Op Instagram zelf is naakt niet toegestaan, maar door sexy halfnaakte foto’s te uploaden verzamelen mannen fans die vervolgens worden doorverwezen om zich te abonneren op het OnlyFans profiel. Het verdienmodel bij OnlyFans is als volgt: op een OnlyFans pagina kunnen personen seksueel expliciete content uploaden.

Volgers kunnen zich vervolgens op deze pagina abonneren en betalen een maandelijks bedrag om toegang tot de pornografische content te krijgen. Dit platform wordt steeds vaker ook gebruikt door reeds actieve mannelijke sekswerkers, zeker tijdens de COVID-19-pandemie. Daarnaast zien we dat er mensen starten met deze vorm zonder dat iemand daarvoor al ervaring met sekswerk heeft. Bij online vormen van sekswerk zoals webcammen en het maken van pornografisch videomateriaal hoeven sekswerkers, klanten en platforms zich niet aan landsgrenzen te houden. Er zijn profielen zichtbaar met tekst in meerdere talen en met verschillende internationale nummers. Dit maakt het inschatten van omvang, bereik van de doelgroep, hulpverlening alsmede handhaving en controle heel moeilijk. Onderzoekers merkten zo bijvoorbeeld advertenties op van betaalde webcammers die sterk minderjarig oogden, wat niet is toegestaan. We hebben hiervan een melding gemaakt bij het CPM van AVIM Politie Rotterdam, maar de politie bleek hier weinig mee te kunnen doen. 3.4.3 Chatsites: Bullchat Gedurende de tijd van dit onderzoek zijn we online eveneens actief geweest op diverse chatsites: Bullchat.nl, Gaychat.nl, Gay.nl en Homo.nl. We hebben daar contact gelegd met 54 mannelijke sekswerkers uit Rotterdam, waarvan 53 via

43

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

Bullchat. We richten ons in dit deel van de rapportage dan ook verder op dit chatplatform. Zoals we ook in de resultaten van de interviews hebben kunnen zien, blijkt Bullchat een succesvoller platform voor mannelijke sekswerkers in Rotterdam dan Grindr. Een belangrijke reden hiervoor is vermoedelijk dat men via Bullchat wel als sekswerker mag adverteren. Hoewel Bullchat zich, net als Grindr, niet uitsluitend richt op sekswerk worden sekswerkers op Bullchat niet geweerd. Sinds 2020 moeten sekswerkers die dit openlijk vermelden €0,99 cent betalen om toegang te krijgen tot de chat.

Onbekend (17)

18-22 (13)

33 en ouder (3)

23-27 (14)

28-32 (7) Fig.7 Leeftijden van mannelijke sekswerkers op Bullchat. Op dit platform zijn we geen profielen tegengekomen van minderjarigen.

Ook op chatsites geven de meeste sekswerkers geen leeftijd en etniciteit op. Het valt wel op dat de gemiddelde leeftijd van sekswerkers op chatsites hoger ligt dan op Grindr, bij de mannen die dit wel weergeven. Op Bullchat lijken relatief veel mannen met een Midden-Oosters/Arabisch uiterlijk actief. Verder valt op dat deze mensen en de mensen die zich als Black identificeren hun etnische afkomst in hun naam vermelden als selling point, zoals in nicknamen als bijvoorbeeld “!!$BIG_BLACK_COCK”. Dat de sekswerker seksuele diensten tegen betaling aanbiedt, wordt op de chatsite vaak heel duidelijk aangegeven, bijvoorbeeld paydates, erotische massage of BDSM. De verdere details qua specifieke handelingen en prijs blijven regelmatig nog vaag en worden later besproken. Specifieke dingen als Fetisj/BDSM worden benoemd om specifieke klanten met die interesse aan te spreken, zodat deze doorverwezen kunnen worden naar bijvoorbeeld een eigen BDSM pornokanaal of website. Uit de gesprekken die de onderzoekers voeren op de chatsite komen regelmatig vragen rondom toegang tot SOA onderzoek en sociale voorzieningen naar voren. Opvallend is dat er sinds de COVID-19-pandemie op dit platform een toename te zien was aan vragen van sekswerkers die in financiële nood verkeren.

44

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

deel ii

Sekswerkbeleid/vergunningen

1

Financiële nood

3

Vraag rondom onderdak

1

Vraag over veilig klantcontact

1

Zoekt sociale contacten

1

Vraag over starten/inrichten sekswerk

4

Wil zijn verhaal kwijt

4

Kent The Hang-Out010

1

Interesse onderzoek LHBTI+ vraag

3 1

Fig.8 Topics met mannelijke sekswerkers op Bullchat

Een sekswerker die de respondenten spreken op dit medium geeft aan moeite te hebben met uit het wereldje komen. De persoon lijkt behoefte te hebben aan steun en onderzoeker/veldwerker voerde een bovengemiddeld lang gesprek met hem online. De persoon in kwestie heeft echter slechte ervaringen met hulpverlening en slaat aanbod van onderzoeker tot mogelijkheden van hulp af. Onderzoeker laat wel directe contactgegevens achter. Later vernemen onderzoekers viavia dat de authenticiteit en betrouwbaarheid van de onderzoeker na de chat door de jongere geverifieerd is binnen het eigen peer netwerk.

“

Uit een dana [huis] komen, is lastig als je er eenmaal in zit” Sekswerker op Bullchat, 21 jaar Op een chatsite kan de onderzoeker ook zelf aangesproken worden door aanwezigen in de chatroom. Soms gaat het hier om sekswerkers, soms om klanten van sekswerkers en soms om derden die iets willen opmerken, of de veldwerker tot iets (seksueels) proberen uit te nodigen. Tijdens deze onderzoeksperiode werd een van de onderzoekers aangesproken door iemand die aangaf regelmatig als klant gebruik te maken van betaalde diensten van mannelijke sekswerkers. De persoon in kwestie blijkt de veldwerker op het hart te willen drukken dat de mannelijke sekswerkers lang niet zo hulpbehoevend zijn als ze lijken. Hij licht dit toe door aan te geven dat ze bijvoorbeeld verdienen met paydates terwijl ze ook een uitkering ontvangen. Hij weet dit doordat hij zelf als ambtenaar werkt bij een gemeente (regio Rotterdam) en, zodra hij persoonsgegevens van de mannen/jongens met wie hij paydate heeft weten te verzamelen, hen checkt in de gemeentelijke systemen. Onderzoeker heeft aangegeven dit onethisch gedrag en machtsmisbruik te vinden en heeft dit signaal gedeeld met de Rotterdamse vertrouwenspersoon seksbranche. De signalen van kwetsbaarheid die op chatsites naar voren kwamen zijn voornamelijk gekoppeld aan de financiële nood waarin sommige jongens zich bevinden.

Er zijn geen signalen van uitbuiting of mensenhandel geweest. Ook op dit plat-

45

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

form hebben onderzoekers te maken gehad met mannen die jongens benaderen of zij bereid zijn om seksuele handelen te verrichten tegen een vergoeding. 3.4.4 Kinky Kinky.nl is een advertentiesite waar sekswerkers van verschillende genders diensten aanbieden. We vonden daar tijdens verschillende veldwerkmomenten 33 profielen van mannelijke sekswerkers in Rotterdam, welke we allen actief hebben benaderd. Hier is geen directe reactie op terug gekomen. Bij Kinky valt op dat de leeftijd van de mannelijke sekswerkers gemiddeld relatief hoog ligt in vergelijking met het totale beeld van de online platforms. Verreweg het grootste deel van de sekswerkers specificeren hun roots niet in hun profiel. Tekenend voor het beeld op Kinky is verder dat waar de sekswerkers die we vinden via de meeste online platforms zich met name lijken te richten op sekswerk met mannelijke klanten, op Kinky duidelijk meer de mannelijke sekswerkers vertegenwoordigd zijn die (ook) diensten voor vrouwelijke klanten aanbieden. Circa een derde van de sekswerkers die we contacteren (13/33) biedt escortdiensten aan voor mannen; de overigen bieden escort aan voor vrouwen, vrouwen en mannen, vrouwen en stellen (totaal 14/33) of hebben het niet nader gespecificeerd (6/33). Op Kinky zijn onderzoekers geen profielen tegengekomen waarbij signalen van kwetsbaarheid of signalen van uitbuiting zijn geobserveerd.

18–22 (1) 33 en ouder (10)

23–27 (9)

28–32 (13)

Fig.9 Leeftijden van mannelijke sekswerkers op Kinky. Op dit platform zijn we geen profielen tegengekomen van minderjarigen.

3.4.5 Sexjobs Ook Sexjobs.nl is een advertentiesite waar sekswerkers van verschillende genders diensten aanbieden. We vonden hier tijdens verschillende veldwerkmomenten op het platform 36 profielen van mannelijke sekswerkers in Rotterdam, welke we allen actief hebben benaderd. We kwamen hier het grootste aandeel mannelijke sekswerkers van 33 jaar of ouder tegen. De roots/herkomst van de sekswerkers

46

deel ii

3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker

werden zelden gespecificeerd. Op Sexjobs zijn de seksuele handelingen die worden aangeboden vaak gedetailleerd gespecificeerd, zoals aanbod rimmen of voeten voor fetisjisten. Ook op Sexjobs is het zichtbaar dat de focus zich sterker verschuift naar de vrouwelijke klanten: 23 van de 36 mannelijke sekswerkers geven aan (ook) diensten aan te bieden voor vrouwen. Op Sexjobs hebben onderzoekers twee keer een signaal geobserveerd dat mogelijk een teken van kwetsbaarheid of afhankelijkheid zou kunnen zijn: het ging in beide gevallen om iemand die expliciet aangaf in financiële nood te zijn. Uit de contacten is één concrete hulpvraag naar voren gekomen, welke eveneens te maken had met een situatie van acute financiële nood. Een heel opmerkelijk resultaat naar aanleiding van veldwerk op Sexjobs was dat onderzoekers een advertentie tegen kwamen waarin een vergunde werkplek voor mannelijke sekswerkers in Rotterdam werd aangeboden. Dit is zo opmerkelijk omdat er al jaren geen vergunde locatiegebonden bordelen meer bekend waren in Rotterdam waarbinnen mannelijke sekswerkers klanten konden ontvangen. We hebben getracht in contact te komen met de adverteerder, maar helaas geen reactie ontvangen. Via overleg met de vertrouwenspersoon seksbranche in Rotterdam hebben we kunnen achterhalen dat dit om een privéhuis met escortvergunning gaat waar voorheen enkel vrouwen werkten.

Vanuit deelname aan het overleg Nederlands-Vlaams Netwerk M$W, waar hulp- en zorgverleners die zich bezig houden met ondersteuning aan mannelijke sekswerkers en ervaringen en informatie uitwisselen, hoorden we dat in een andere stad een zelfde ontwikkeling met een privéhuis had plaatsgevonden. We stuitten op deze advertentie tussen de eerste en tweede sluitingsperiode vanwege de COVID-19-pandemie. Het is onduidelijk wat het vervolg hierop zal zijn. 3.4.6 HUNQZ Hunqz.com is een advertentiesite specifiek voor mannelijke sekswerkers. Deze site is gekoppeld aan de gay datingsite PlanetRomeo. Je kunt als potentiële klant berichten versturen vanaf de eigen PlanetRomeo profiel naar het gewenste profiel op HUNQZ. Tijdens de verschillende veldwerkmomenten op dit platform troffen we 107 profielen van mannelijke sekswerkers die actief zijn in Rotterdam, welke we allen outreachend hebben benaderd. Dit was samen met Boys4u verreweg het grootste aantal profielen van mannelijke sekswerkers. Het valt hier op dat ruim de meerderheid van de profielen op HUNQZ van mannen van boven de twintig, een groot deel zelfs ruim daarboven. Het valt op dat de mannen die hier adverteren veel persoonlijke en professionele details delen met hun potentiële klanten. Ook valt op dan men specifieker is over de eigen herkomst.