[22bb004270] Bijlage 1 behorende bij 22bb4268 over Voortgangsrapportage: Inspanning voor Ontspanning

Inspanning voor Ontspanning Voortgangsrapportage juni 2022 Integratie & Samenleven

Relax. Dit is Rotterdam Rotterdam tegen Racisme Rotterdamse Aanpak Inburgering

Van Maatschappelijke Ontwikkeling Integratie & Samenleven

Registratienummer

Datum Juni 2022

Inhoudsopgave 1

Inleiding

4

2

Pijler 1: Gelijkwaardigheid

5

2.1 2.1.1 2.1.2 2.1.2 2.1.3 2.1.4

We bevorderen gelijke kansen op de arbeids- en woningmarkt en in het uitgaansleven Arbeidsmarkt Nachthoreca Woningmarkt Sport Cultuur

5 5 6 7 8 9

2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3

We bevorderen gelijke kansen en gelijke behandeling voor alle Rotterdammers Inclusiviteitsindex EU-project ‘Rotterdam voorbij discriminatie’ Vrouwemancipatie

9 9 10 11

3

Pijler 2: Verbinding

13

3.1

We bevorderen de sociale acceptatie door middel van positieve zichtbaarheid van diversiteit en verscheidenheid in de stad. Campagne ‘Gewoon in Rotterdam’ Roze Zaterdag

13 13 13

We faciliteren ontmoeting en dialoog tussen Rotterdammers over het omgaan met diversiteit, ongemak, sociale normen en dergelijke. Dialogen Snelloket kleine initiatieven Levensbeschouwelijke diversiteit en keuzevrijheid

13 13 14 14

3.1.1 3.1.2 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.3 3.3.1 3.3.2 3.4

We ondersteunen scholen in Rotterdam met voorlichting en training over het omgaan met diversiteit, inclusiviteit en uitsluiting. 15 Primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs 15 Informeel religieus onderwijs 16

3.4.1

We bevorderen de deskundigheid van professionals en vrijwilligers in de stad op de onderwerpen inclusiviteit en diversiteit. Deskundigheidsbevordering en inclusie in het sociaal domein

17 17

3.5 3.5.1 3.5.2 3.5.3 3.5.4

De gemeente geeft het goede voorbeeld Gemeente Rotterdam als inclusieve en diverse werkgever Adviesraad Anti-Racisme en Inclusie Onderzoek institutioneel racisme Stadsmarinier Racisme en Discriminatie

20 20 22 22 22

4

Pijler 3: Veiligheid en handhaving

23

4.1 4.1.1

We verhogen de sociale veiligheid van (kwetsbare) Rotterdammers Handhaving

23 23 2

4.1.2 4.1.3 4.1.4 4.1.5

Veiligheid van maatschappelijke en religieuze instellingen Aanpak Seksuele Straatintimidatie Veiligheidsalliantie/Veilige wijken Veilige Steden

23 23 24 24

4.2 4.2.1

We vergroten de kennis over de mogelijkheden tot het melden van discriminatie. Campagne ‘Zie het. Zeg het. Meld het.’

25 25

4.3 4.3.1 4.3.2 4.3.3

We faciliteren ontmoeting(splekken) en trainingen voor kwetsbare Rotterdammers, gericht op het vergroten van assertiviteit en veerkracht. 25 Ontmoetingsplekken 25 De Roze Sociale Kaart 26 Weerbaarheid 26

5

Rotterdamse Aanpak Inburgering

27

5.1

Start van de nieuwe Wet inburgering 2021

27

5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4

Landelijke ontwikkelingen Taakstelling huisvesting statushouders Bottleneck bij Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) Financiering en start van de Onderwijsroute Jongeren 18-/18+

27 27 28 28 28

5.3 5.3.1 5.3.2 5.3.3 5.3.4 5.3.5

Lokale ontwikkelingen Aanbesteding Onderwijsroute Samenwerking contractpartners Kwaliteitsconvenant Taal en Inburgering Aanpak Onvoltooide Inburgering Communicatie

29 29 29 29 30 30

6 6.1 6.2

Financiën Budget Samenleven Budget Integratie

31 31 31

3

1

Inleiding Over deze rapportage Voor u ligt de vijfde voortgangsrapportage van het actieprogramma Integratie & Samenleven 20192022: Relax. Dit is Rotterdam (hierna: Relax), het intensiveringsplan Rotterdam tegen Racisme (hierna: RTR), en de Rotterdamse Aanpak Inburgering (hierna: RAI). Het doel van deze rapportage is om u inzicht te geven in alle ontwikkelingen, behaalde/beoogde resultaten en ontwikkelingen van 2021. Waar mogelijk en/of relevant zijn meer recente ontwikkelingen in 2022 óók meegenomen. Voor het aantal nieuwe raadsleden is gezorgd dat niet alleen updates zijn beschreven, maar overal ook een toelichting op de activiteit. Dat betekent wel enige herhaling voor raadsleden die het dossier al langer volgen. De rapportage is opgebouwd per thema, langs de drie pijlers van Relax. Te weten: gelijkwaardigheid, verbinding en handhaving en veiligheid. Activiteiten die later zijn ingezet vanuit RTR zijn hier ook aan toegevoegd. Daarna volgt een hoofdstuk over integratie, op basis van de RAI. Eerder ontving u al de Monitor Statushouders en de voortgangsbrief over het stadsprogramma Koloniaal & Slavernijverleden Rotterdam. Over de opvang van Oekraïense vluchtelingen en asielzoekers wordt u ook steeds separaat geïnformeerd. Deze onderwerpen worden hier niet herhaald.

Over het dossier Integratie & Samenleven Het integratie- en samenlevingsbeleid heeft als doel om de acceptatie van (verschillende vormen van) diversiteit die onze stad kenmerkt te bevorderen. Dat doen we door meer ontspanning te brengen in de manier waarop we in Rotterdam omgaan met elkaar. Onze inzet richt zich op het bevorderen van gelijkwaardigheid, op alle maatschappelijke onderdelen, zodat elke Rotterdammer zichzelf kan zijn, zich gewaardeerd voelt en zijn/haar/diens talenten kan ontwikkelen. Ongeacht etniciteit, nationaliteit, verblijfsstatus, huidskleur, cultuur, religie, gezondheid, geslacht, genderidentiteit, seksuele gerichtheid, leeftijd, sociaaleconomische positie en opleidingsniveau. Ook nieuwkomers krijgen de ondersteuning die nodig is om gelijkwaardig te kunnen leven en werken in Rotterdam. Samen bouwen we aan een verbonden stad, met waardering van diversiteit, vrijheid en gelijke kansen.

4

2

Pijler 1: Gelijkwaardigheid

2.1

We bevorderen gelijke kansen op de arbeids- en woningmarkt en in het uitgaansleven

2.1.1

Arbeidsmarkt De gemeente Rotterdam zet zich in voor gelijke kansen op de arbeidsmarkt. Iedereen hoort erbij, vindt aansluiting en voelt zich gewaardeerd. Verschillen tussen mensen benutten we als een kracht. Diversiteit van mensen brengt frisse perspectieven mee die leiden tot nieuwe inzichten. Voor onze stad is een arbeidsmarkt die recht doet aan elk individueel talent daarom essentieel voor collectieve vooruitgang, het vertrouwen en onderling respect tussen Rotterdammers. Een inclusieve en eerlijke arbeidsmarkt vraagt om verandering in houding, oordeel en handelen van organisaties en medewerkers. Dit vergt langdurige investering in het objectief en transparant inrichten van processen, zoals werven en selecteren, leidinggeven en samenwerken. Op initiatief van de gemeenteraad is in 2016 het Rotterdamse platform tegen arbeidsmarktdiscriminatie opgericht: 010-Inclusief. Het netwerk bestaat uit bedrijven en organisaties die elkaar inspireren, ondersteunen en adviseren om te komen tot een gevarieerder personeelsbestand en een inclusief werkklimaat. De gemeente ondersteunt dit netwerk. Daarnaast is de gemeentelijke inzet sinds het plan Rotterdam Tegen Racisme uitgebreid met de ‘Servicedesk Inclusie op de arbeidsmarkt’, uitgevoerd door de landelijk bekende organisatie Diversiteit in bedrijf.

Medio 2021 ging de samenwerking tussen 010inclusief en Diversiteit in bedrijf van start om het netwerk stappen verder te brengen. In krap een jaar tijd is dat geslaagd. Er is in de stad een groeiende interesse merkbaar voor dit thema, dat biedt nieuwe kansen om de beweging verder te versterken en uit te breiden. Doelen en voortgang: - Agenderen: De kwartiermakers van het netwerk gaan met bedrijven en organisaties in gesprek om diversiteit en inclusie te agenderen en aan te zetten tot actie binnen het netwerk. In het eerste projectjaar (2021) zijn er 106 kennismakingsgesprekken met Rotterdamse werkgevers gevoerd. - Advies en hulp bij plan van aanpak: Ruim 40 bedrijven en organisaties zijn inmiddels ondersteund bij het maken van plannen van aanpak voor diversiteitsbeleid en het delen van kennis. Zij worden op weg geholpen bij het formuleren van doelstellingen, visie en strategie. - Het netwerk bestaat momenteel uit 48 organisaties. Hier zitten ook 6 expert-organisaties bij, die inhoudelijke kennis hebben en beschikbaar stellen. Denk aan Stichting Wrokko, Black Ladies Talk en Rotterdamse Nieuwe. - Helpdeskvragen: Het afgelopen halfjaar zijn er 62 helpdeskvragen binnengekomen, over diverse onderwerpen.

Bijvoorbeeld over bewustzijn en draagvlak (hoe krijg je de top van de organisatie mee), inclusieve communicatie (waarom wordt er voor een bepaalde regenboogvlag gekozen) en monitoring & meting (hoe meet je diversiteit zonder mensen in hokjes te stoppen). De Servicedesk voorziet alle vragen van antwoord met tips en begeleidende documenten. - Groeiend bereik: De communicatiekanalen van het netwerk hebben een steeds groter bereik. Via de website (www.010inclusief.nl), LinkedIn en de nieuwsbrief wordt diversiteit en inclusie geagendeerd en actief onder de aandacht gebracht. Bijvoorbeeld met een artikel over het belang van meer mannen in de kinderopvang. 1 Ook wordt de bekendheid van het platform 010-Inclusief op deze manier vergroot. Verschillende platformleden, zoals Nationale Nederlanden en de Beroepentuin, delen hun ervaringen in de rubriek Goed Werkgeverschap op de website.

1

Waarom mannen in de kinderopvang belangrijk zijn | 010 Inclusief

5

-

010-Inclusief Award: Rotterdam is vele ondernemers en organisaties rijk die niet alleen praten over gelijke kansen op de arbeidsmarkt, maar het ook echt in de praktijk brengen. Op allerlei creatieve manieren. Om anderen te inspireren en goede voorbeelden in het zonnetje te zetten, heeft de gemeente op basis van de motie ‘Belonen van inclusie en acceptatie’ (18bb4843) de opdracht gegeven tot een Rotterdamse inclusiviteitsprijs. Diverse inzendingen zijn door een onafhankelijke jury beoordeeld en daaruit zijn twee winnaars geselecteerd, een voor mkb en een grotere werkgever: Rotterdam Recruitment Agency (Heilige Boontjes) en Traineeship Diversiteit (Unique). Zie ook het artikel op de website: 010 Inclusief Award | 010 Inclusief

De afgelopen periode zijn de volgende bijeenkomsten georganiseerd: - 7 oktober 2021: Themabijeenkomst 'Jezelf zijn op de werkvloer' met themaspreker van Deloitte. - 25 november 2021: Themabijeenkomst ‘Hoe vind je divers personeel?’, met het Maritiem Museum als host. - 16 december: Partnerbijeenkomst over het jaarprogramma van het netwerk - 1 maart 2021: Partnerbijeenkomst over toekomstige ambities van het netwerk - 11 maart Uitreiking Award010inclusief bij Unilever - 7 april 2022: Themabijeenkomst ‘Voorkom draaideur effect: behoud van talent’, met verzekeraar HDI Global als host. Afsluitend voor het onderdeel Arbeidsmarkt: Rotterdam gaat mystery guest onderzoek doen naar stagemarktdiscriminatie binnen het mbo, met daarin ook vergelijkingen tussen bedrijven die wel of niet actief bezig zijn met inclusief werkgeverschap om mogelijke effectverschillen te kunnen zien. Zodoende werken we toe naar een beter beeld van wat werkt. U bent hierover eerder geïnformeerd (zie wethoudersbrief 22bb3226).

2.1.2

Nachthoreca De inzet voor een discriminatievrij deurbeleid in het Rotterdamse uitgaansleven vindt plaats via het Panel Deurbeleid. Het panel is een samenwerkingsverband tussen gemeente, horeca, particuliere beveiligers, politie en het antidiscriminatiebureau RADAR. Daarnaast worden Rotterdamse jongeren in het panel vertegenwoordigd. Voorzitter van het panel deurbeleid is de gemeentelijke Stadsmarinier Racisme en Discriminatie. Het panel beoordeelt het deurbeleid van individuele horecaondernemingen, onderzoekt klachten, geeft ondernemers instrumenten voor discriminatievrij deurbeleid en heeft ook criteria opgesteld in een convenant dat door 18 Rotterdamse horecaondernemingen is ondertekend. De kernactiviteiten van het panel zijn: - Meldpunt: Mensen die door een horecaonderneming de toegang zijn geweigerd en menen dat dit op discriminerende gronden is gebeurd, kunnen dit melden bij het panel - Sfeerbezoeken: Eén keer in de twee jaar worden in opdracht van het panel belevingsonderzoek gedaan, de zogenaamde sfeerbezoeken. Dit wordt verdubbeld, naar eens per jaar. - Portierstraining: Tijdens deze training stonden onder andere gastvrijheid versus veiligheid, omgaan met agressie, gewenst deurbeleid en wettelijke kaders, diversiteit en veiligheid centraal. Gedurende de pandemie is de nachthoreca lange tijd gesloten geweest.

In die periode hebben de portierstrainingen wel plaatsgevonden en heeft het panel nagedacht over intensivering van de activiteiten na heropening van de nachthoreca. Dit heeft tot het volgende resultaat geleid: - Intensivering van de sfeerbezoeken: In plaats van één keer per twee jaar zullen er jaarlijks sfeerbezoeken plaats gaan vinden. Door de langdurige sluiting van de nachthoreca in verband 6

-

-

2.1.2

met de geldende corona-maatregelen zullen de sfeerbezoeken pas worden ingepland wanneer de situatie binnen de horeca weer enigszins is genormaliseerd. Uitbreiding aantal convenantspartners: Hierbij wordt niet alleen gekeken naar potentiële convenantspartners in het centrum van Rotterdam. Ook nachthoreca buiten het centrum waar een portier aan de deur staat zal hierin worden meegenomen. Uitbreiding van de scope: De komende periode werkt het panel aan het ‘panel 2.0’, waarbinnen niet alleen aandacht is voor een discriminatievrij deurbeleid, maar ook voor inclusie en diversiteit in de horeca (dus als je eenmaal binnen bent) en seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Woningmarkt Goede en betaalbare woningen moeten voor iedereen toegankelijk zijn. Verschillende studies tonen aan dat discriminatie op de woningmarkt voorkomt en problematisch is. Landelijk onderzoek uit 2021 door antidiscriminatiebureau RADAR en kenniscentrum Art.1 laat zien dat etniciteit een rol speelt bij selectie van huurders. Mensen met een ‘niet-Nederlands klinkende (achter)naam’ hebben minder kans om uitgenodigd te worden voor een bezichtigingsmoment dan personen met een ‘oorspronkelijk’ Nederlands klinkende naam. Ook blijkt steeds dat een groot deel van de makelaars, ook in Rotterdam, bereid is om mee te werken aan een discriminerend verzoek van een verhuurder. Zie ook wethoudersbrief 21bb008105 ‘Monitor discriminatie woningverhuur en Rotterdamse praktijktesten.’ De gemeente Rotterdam investeert sinds 2018 in discriminatiebestrijding bij woningverhuur. Rotterdam doet mee aan een pilot van het Rijk rondom Goed Verhuurderschap, met als doel stevig in te zetten op discriminatiebestrijding bij particuliere verhuur.

Dit doen we onder meer door: - Periodiek mystery guest onderzoek - Agenderen van dit onderwerp bij woningmarktpartijen, zoals makelaars, verhuurders en brancheorganisaties - Communicatie en voorlichting - Nauwe samenwerking met antidiscriminatiebureau RADAR - Met het Rijk optrekken voor onder andere aanvullende wet- en regelgeving op de woningmarkt - Op het thema woningmarktdiscriminatie werken we samen met diverse gemeenten, onder regie van het ministerie van BZK. We delen kennis over ieders lokale aanpak en wisselen ervaringen uit als het gaat om effectieve interventies. Hieronder leest u de laatste ontwikkelingen. Mystery guest onderzoek met opvolgende gesprekken Op dit moment loopt de landelijke Monitor Woningmarktdiscriminatie. In aanvulling daarop heeft Rotterdam aan het onderzoeksinstituut Verwey Jonker opdracht gegeven extra testen in Rotterdam uit te voeren. Zodat uitspraken kunnen worden gedaan over de mate waarin wordt gediscrimineerd door verhuurders in Rotterdam. Als follow-up willen we sensibiliserende gesprekken voeren met verhuurders waarvan gebleken is dat zij hebben gediscrimineerd. Uit eerder onderzoek blijkt dat het voeren van goede gesprekken bijdraagt aan bewustwording en aan gedragsverandering. U wordt nader geïnformeerd na afronding van het onderzoek.

Voorlichting en bewustwording Structurele inzet op kennisbevordering en bewustwording van makelaars, brancheorganisaties, woningcorporaties en verhuurders op het gebied van antidiscriminatie is nodig. RADAR heeft inhoudelijk voorlichtingsmateriaal en een trainingsaanbod voor makelaars. Ook wordt op korte termijn de brochure ‘Voorkomen discriminatie bij woningverhuur’ verspreid onder de woningmarktpartijen. Met hierin o.m. concrete tips voor een eerlijker en objectiever selectieproces en hoe je omgaat met discriminerende verzoeken als makelaar. De informatie komt ook op gemeentelijke website ‘Goed 7

Verhuren’, waar algemeen informatie over discriminatie is opgenomen. Bewustwording vereist structurele aandacht, door bijv. verhalen van huurders/woningzoekenden met discriminatie ervaringen delen met verhuurders en makelaars, het organiseren van kennisbijeenkomsten en het werven van woningmarktpartijen voor het netwerk 010Inclusief. Aanpakken en sanctioneren van discriminatie: meldplicht, vergunningsplicht Vorige zomer is het landelijke wetsvoorstel Goed Verhuurderschap in consultatie geweest. Rotterdam heeft met de G5 (Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Amsterdam en Eindhoven) op dit wetsvoorstel gereageerd. Het wetsvoorstel Goed Verhuurderschap geeft de gemeente meer bevoegdheden om te handhaven en misstanden op de particuliere woningmarkt te bestrijden, waaronder ook discriminatie. Het introduceert een landelijk verhuurdersvergunning die gebiedsgericht door gemeenten kan worden ingezet. Ook bevat het algemene regels voor goed verhuurderschap en antidiscriminatie die voor alle verhuurders kunnen gelden. Het wetsvoorstel is een betekenisvolle stap in de goede richting. De wet ‘Goed Verhuurderschap’ i.o.

voorziet onder meer in: - Regelgeving ten aanzien van een transparant en objectief verhuurproces en motivering keuze verhuurders bij toewijzing van een woning; - Meldplicht discriminatie en de verplichting voor gemeenten voor het inrichten van een meldpunt - Sanctioneren middels verhuurdersvergunning en handhavingsverplichting voor gemeenten Momenteel ligt het wetsvoorstel ter advisering bij de Raad van State. De termijn waarop advies volgt is niet bekend, maar wordt op korte termijn verwacht. Daarna wordt het definitieve wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gestuurd, waarmee de definitieve tekst van het wetsvoorstel ook inzichtelijk is. Inwerkingtreding van dit wetsvoorstel wordt 1 januari 2023 verwacht. Vooruitlopend op invoering van deze wet zijn we in gesprek met de branche over een eerlijk verhuurproces. 2.1.3

Sport Rotterdam Sportsupport zet door middel van het project ‘Veilige sportverenigingen met sterke jeugdafdelingen’ in op een veilig sportklimaat voor alle Rotterdammers. In het kader van dit project bieden ze workshops en masterclasses aan, aan onder andere sportbestuurders, trainers en scheidsrechters. Er zijn in het afgelopen jaar zes workshops/masterclasses aangeboden over verschillende onderwerpen (LHBTIQA+/racisme en discriminatie). Door middel van deze trainingen krijgen clubs onder andere tools aangereikt om racisme en/of discriminatie te herkennen, bespreekbaar te maken en aan te pakken, maar ook op welke manier een veilig sportklimaat voor LHBTIQA+-personen kan worden gecreëerd. Eind 2021 lag de focus van sportverenigingen vooral op het organiseren en implementeren van corona toegangsbewijs controles en minder op het vergroten van kennis over inclusie en diversiteit. Om die reden zijn de resultaten voor 2021 niet gewijzigd sinds de vorige voortgangsbrief. Op 21 maart 2022 heeft Rotterdam Sportsupport een netwerkbijeenkomst voor voetbalverenigingen over inclusie en diversiteit georganiseerd. Samen met experts van RADAR, de John Blankenstein Foundation, de KNVB en de Excelsior Foundation gingen vertegenwoordigers van 15 Rotterdamse voetbalverenigingen met elkaar in gesprek over de onderwerpen racisme en LHBTI-inclusie.

Diverse verenigingen hebben aangegeven naar aanleiding van deze bijeenkomst verder in gesprek te willen met Rotterdam Sportsupport over de tijdens de bijeenkomst behandelde onderwerpen. In het kader van de campagne ‘Omarm Rotterdam’ kunnen sportclubs de Rotterdamse aanvoerdersband aanvragen. Deze inclusieve aanvoerdersband staat voor elkaar steunen, leiderschap, samenwerken en betrokkenheid. Voetbalclub VOC organiseerde in 2021 ‘Omarm 8

Rotterdam’, een speciale sport- en speldag voor haar jeugdleden die helemaal in het teken stond van inclusie en diversiteit. Voor 2022 is Rotterdam Sportsupport in gesprek met 6 voetbalverenigingen die interesse hebben getoond in een sportdag zoals in 2021 door VOC is georganiseerd. Vorig jaar zijn de Roze Kameraden opgericht, een club voor Feyenoordsupporters die zich identificeren als LHBTIQA+. Het doel van de Roze Kameraden is om de acceptatie van de LHBTIQA+gemeenschap te verbeteren onder voetbalfans. Dit doen zij onder andere door het uitdelen van roze voetbalpakketten aan Rotterdamse voetbalclubs en het organiseren van bijeenkomsten in samenwerking met Out in Rotterdam (voorheen Gay Rotterdam), Rotterdam Sportsupport, het COC en de John Blankenstein Foundation. Door middel van een subsidie ondersteunt de gemeente de activiteiten van de Roze Kameraden. 2.1.4

Cultuur Inclusiviteit is één van de drie beleidspeerpunten in het huidige Cultuurplan 2021-2024. De sector moet de komende jaren op het gebied van Personeel, Programma, Partners en Publiek een afspiegeling van de stad worden. Gemeente Rotterdam ondersteunt hen daarin, o.a. met 010-Inclusief. Het afgelopen jaar is onder andere het manifest Cultuur/Inclusief opgesteld, dat oproept institutioneel racisme binnen de cultuursector te bestrijden. Er is sprake van meer inclusiviteit in de samenstelling van Raden van Toezicht en besturen. Ook heeft de Rotterdamse Culturele Basis (RCB) op Diversity Day het Charter Diversiteit van Diversiteit in Bedrijf (SER) getekend. De acht instellingen committeren zich aan meer diversiteit op de werkvloer.

2.2

We bevorderen gelijke kansen en gelijke behandeling voor alle Rotterdammers

2.2.1

Inclusiviteitsindex In deze voortgangsrapportage staan diverse beleidsinterventies die toewerken naar meer gelijke kansen en gelijke behandeling voor alle Rotterdammers. Maar tegelijk is er beperkt wetenschappelijk onderzocht wat werkt. Ook blijft er veel ruimte voor discussie bij cijfers over discriminatie: duidt een stijging van het aantal meldingen op meer discriminatie, of meer bewustwording en emancipatie? Als mensen volgens enquêtes zichzelf als ruimdenkend en tolerant zien, hoe verklaren we dan de vele praktijktests die op de woningmarkt en arbeidsmarkt het tegendeel laten zien? Het is daarom belangrijk om de aanpak van discriminatie te verwetenschappelijken en daarover betere, objectieve data als sturingsinformatie te hebben. De gemeente werkt samen met de Erasmus Universiteit Rotterdam en antidiscriminatiebureau RADAR aan de inclusie-index. Hiermee beogen we een verwetenschappelijking van de aanpak van discriminatie. Een onderzoeksprogramma genaamd Rotterdam Inclusivity Project staat hiervoor aan de lat. Het project is inmiddels op volle vaart gekomen. Dit onderdeel is tot stand gekomen door Rotterdam Tegen Racisme. Algemeen In het Rotterdam Inclusivity Project staat de benadering van discriminatie en racisme letterlijk op de kaart.

In opdracht van gemeente Rotterdam werken onderzoekers van de Erasmus Universiteit Rotterdam samen met de anti-discriminatie organisatie Radar aan een systematische manier van het samenbrengen van kennis over racisme en discriminatie en de aanpak daarvan. Middels jaarlijkse cycli van verschillende onderzoeken wordt, tevens in samenwerking met studenten, gebouwd aan een verwetenschappelijking van kennis op dit gebied. Dit project slaat middels een multi-method wetenschappelijke aanpak en nauwe samenwerking met de partners een brug tussen wetenschap, beleid en praktijk en stelt de gemeente in de gelegenheid te komen tot een meer evidence based approach in de benadering van racisme en discriminatie. 9

In ontwikkeling: Dashboard Kennis wordt samengebracht op een digitaal platform. De analyse van de cijfers van CBS Microdata, het Wijkprofiel en Omnibus enquête zijn al deels gedaan en het dasboard wordt binnenkort gelanceerd. In het dashboard komt tot cijfermatig en visueel tot uiting waar kansen op ervaren, structurele of gerapporteerde discriminatie samenkomen, tot op wijkniveau. Hierin wordt gebruik gemaakt van een intersectionele lens, dat wil zeggen er wordt gekeken naar de samenkomst van diverse kenmerken (o.a. gender, leeftijd, diversiteit tegenover opleidingsniveau, inkomen, en afhankelijkheid van sociale voorzieningen). Dit wordt gedaan middels een kwantitatieve studie op basis van analyses van CBS Microdata en onder andere gevisualiseerd in een kaart van Rotterdam. Daarnaast worden patronen van ongelijkheid in verband gebracht met data over ervaren discriminatie vanuit de omnibus enquête en meldingscijfer van discriminatie van RADAR. Het platform zal beleidsmakers, onderzoekers, politici, studenten maar ook bewoners van Rotterdam aanspreken. Hiervoor wordt gebruikt gemaakt van intuïtieve en innovatieve datavisualisaties om patronen van ongelijkheid in de stad op buurtniveau zichtbaar te maken. Vervolgstappen Momenteel wordt het platform aangevuld en uitgebreid. De meer complexe analyses zullen een beter inzicht geven in de verschillende dimensies van dit onderwerp.

Naast het uitdiepen van de bovengenoemde methode wordt er vanaf januari ook kwalitatief onderzoek gedaan om de bewoners van Rotterdam te betrekken bij het onderzoek. Voor de zomer van 2022 volgt er tevens een beleidsanalyse, een mogelijke toevoeging van een tijdsdimensie aan het dashboard, zeven nieuwe deelonderzoeken door studenten en een aantal aanvullende policy briefs gericht op beleidsontwikkelingen. Tevens werken wij toe naar een experimentele opzet en vergelijkende studies, zodat we gezamenlijk de vraag (evidence based) kunnen beantwoorden wat er wel en wat er niet werkt in de benadering van racisme en discriminatie. Dit vraagt duurzaam commitment van de gemeente en de EUR, zodat we ieder jaar beter inzicht krijgen in wat werkt, wat niet en hoe het écht zit met discriminatie in onze stad. 2.2.2

EU-project ‘Rotterdam voorbij discriminatie’ De gemeente Rotterdam, RADAR en Art.1 werken nauw samen aan het tweejarige project ‘Rotterdam voorbij discriminatie’. Dit project beoogt beter zicht te krijgen op de impact die discriminatie heeft op verschillende lokale gemeenschappen: de Islamitische gemeenschap, de Joodse gemeenschap en de Zwarte gemeenschap, daarin een gezamenlijke agenda te formuleren en die verder te brengen met de gemeente, politie en Openbaar Ministerie (OM). Verbinding maken Vanaf de zomer van 2021 zijn drie groepen gevormd van in totaal ongeveer 40 mensen die zich identificeerden met deze gemeenschappen of de persoonlijke kenmerken daarvan2. In de eerste fase van het project gaat het om het versterken van het bondingkapitaal: met elkaar binnen de gemeenschap uitwisselen van ervaringen t.a.v. discriminatie en uitsluiting, vertrouwen onderling versterken en nagaan welke stappen gezet moeten worden om tot verbetering te komen. Daarvoor zijn drie maal drie bijeenkomsten georganiseerd met Rotterdammers uit de Joodse gemeenschap, de Islamitische gemeenschap en de Zwarte gemeenschap. Tijdens deze bijeenkomsten is opgehaald

Hiermee bedoelen we dat niet iedereen zich tot een ‘gemeenschap’ rekent op basis van een gedeeld persoonlijk kenmerk zoals religie of huidskleur. Dit is immers slechts één van de vele eigenschappen die je tot een persoon maken. Gemeenschappen zijn ook niet vastomlijnd. In ieder geval zijn we in gesprek met Rotterdammers die zichzelf identificeren als joods, islamitisch of zwart. 2

10

welke ervaringen men heeft met racisme, discriminatie en antisemitisme. Ook is er gesproken over welke concrete voorstellen men heeft om discriminatie te voorkomen en tegen te gaan. Uitkomsten van de eerste fase Joodse Rotterdammers benoemden diverse ervaringen met anti-Joods geweld. Deze ervaringen varieerden van expliciete vormen van agressie op straat op grond van uiterlijke kenmerken tot ervaringen waarbij er sprake is van (rechtstreeks) negatief gedrag, uitingen, insinuaties of bejegening vanwege het Joods-zijn. De ervaring dat anti-Joods opvattingen weer ‘alledaags’ worden, bijvoorbeeld in de politiek en in het verzet tegen de coronamaatregelen hebben een grote impact op de mensen die we gesproken hebben. Zwarte Rotterdammers gaven aan dat het institutioneel racisme het zwaarst weegt. Institutioneel racisme komt tot uitdrukking in expliciete uitsluiting, maar ook in subtiele vormen van geweld, die langs lijnen lopen van ongeschreven regels, die moeilijk zijn aan te wijzen. Islamitische Rotterdammers lijken het meest institutionele discriminatie te ervaren, dat volgens hen in het systeem van instanties zit ingeweven. Dit komt tot uiting in expliciete uitsluiting, maar ook in subtiele vormen van geweld, soms bewust, soms onbewust.

Voorstellen tot verandering De drie groepen deelnemers hebben tot op heden al enkele concrete voorstellen gedaan om in Rotterdam discriminatie te voorkomen en tegen te gaan. 1. De meervoudige werkelijkheid van één Rotterdam Rotterdam als ‘superdiverse’ stad. Begrip kweken/contact maken en je zelf laten zien aan de ander via bijvoorbeeld culturele uitingen. Ruimte voor het vieren van je eigen identiteit en cultuur, samen met anderen. 2. Beeldvorming en invloed (social) media Negatieve en beschadigende moraal van de social-media keren en positieve rolmodellen voor jongeren stimuleren. Media: Negatieve beeldvorming, platte beelden en onethisch handelen doorbreken. 3. Onderwijs Equity: gelijke kansen in het onderwijs/ stagemarkt. Positieve praktijken en incentives bevorderen. Jongeren opvoeden in diversiteit en inclusie en daarbij wereldburgerschap bevorderen. Geschiedenis (onderwijs) herschrijven: recht doen aan het echte verhaal. Balans herstellen. 4. Bonding en linking Onderlinge hulp, je eigen identiteit omarmen, woorden vinden voor je ervaringen, beschadiging zien en er greep op krijgen. Burgerkracht versterken tegenover overheid en overheidsgeweld en het aankaarten van geweld.

Tweede en derde fase Tijdens de volgende fasen van het project worden er eerst bridgingbijeenkomsten georganiseerd waarbij de drie groepen bij elkaar komen om samen een gezamenlijke Rotterdamse sociale agenda tegen discriminatie te formuleren, tijdens deze bijeenkomsten worden de voorstellen tot verandering gezamenlijk met elkaar besproken, er vindt een kruisbestuiving plaats tussen de drie groepen. Deze agenda zal tijdens de fase daarop, de linkingfase besproken worden met de relevante stedelijke organisaties en zal er gezocht worden naar commitment voor duurzame initiatieven om discriminatie tegen te gaan. 2.2.3

Vrouwemancipatie Tijdens het raadsdebat op 16 december 2021 is de volgende motie aangenomen (motie 21bb16305) ’Vrouwenemancipatie nu’. De motie verzoekt het college om In de volgende raadsperiode 11

vrouwenemancipatie in brede zin zichzelf als opdracht mee te geven en vrouwenemancipatie in brede zin nog meer duurzaam te borgen in beleid. Over dit thema vindt tot heden het volgende plaats. Vrouwenemancipatie is belangrijk op ieder (carrière)niveau. Begin 2021 heeft Dona Daria voorbereidingen getroffen voor de expositie Gerse Vrouwen, waar het emancipatieproces van Rotterdamse vrouwen vanaf de jaren ’70 tot heden in kaart wordt gebracht. Dit is gedaan in samenwerking met het Stadsarchief. Dona Daria, omdat verschillende Rotterdamse vrouwenorganisaties vroeger zijn opgegaan in het toenmalige Centrum voor Vrouwenemancipatie Dona Daria. Met de expositie worden niet alleen Rotterdamse vrouwen en mannen bereikt die deze periode bewust hebben meegemaakt, maar het is ook belangrijk om deze geschiedenis mee te geven aan de jonge(re) generaties. Ondanks de steeds veranderende coronamaatregelen zijn de volgende activiteiten in 2021 gerealiseerd. - Digitale opening van de expositie in maart heeft 347 digitale bezoekers aangetrokken. - De fysieke tentoonstelling (op locatie DigItUp) is geopend op 5 november en sloot op 4 december met een bereik van 295 bezoekers. Online werd de tentoonstelling meer dan 5000 keer bezocht. - Diverse workshops en trainingen. In 2021 is de samenwerking geïntensiveerd met het initiatief Young Feminist Roffa.

Van oorsprong is Young Feminist een landelijk initiatief van de Nederlandse Vrouwenraad. De editie in Rotterdam is de eerste die ooit op stadniveau plaatsvindt. Young Feminist Roffa is een Rotterdams initiatief, gericht op Rotterdam en Rotterdammers die zich identificeren als feminist en/of activist of gemotiveerd zijn om aan dit onderwerp bij te dragen. Zowel jonge mannen als vrouwen met verschillende achtergronden qua etniciteit, cultuur, religie of opleidingsniveau. Young Feminist Roffa ziet gendergelijkheid als een belangrijk onderdeel van een duurzame en inclusieve stad en wil stappen zetten om gendergelijkwaardigheid in Rotterdam naar een volgend, hoger niveau te tillen. Dit past in de ambitie om jonge vrouwelijke potentials te betrekken en verbindingen met bijvoorbeeld het bedrijfsleven te maken. Zo kunnen vanuit het netwerk innovatieve ideeën worden aangereikt om te zorgen dat een gelijke verdeling ontstaat tussen vrouwen en mannen op besluitvormende en bestuurlijke functies. Er zijn contacten gelegd om connectie met een aantal bedrijven op dit onderwerp te intensiveren en te verdiepen. Ook hier zijn mede door de coronamaatregelen het activeren en intensiveren van het netwerk, grotendeels stilgelegd. Voor de netwerkontwikkeling wordt ook de samenwerking nader ingevuld met Chicks and the City (CATC).

CATC is een initiatief voor en door meisjes/ jonge vrouwen die zich met maatschappelijke vraagstukken bezighouden. Vrij recent heeft CATC het Manifest Rotterdam tegen Racisme aan de wethouder overhandigd en vervolgens tijdens een lijsttrekkersdebat vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen, aangeboden aan de aanwezige lijsttrekkers van verschillende politieke partijen (zie afdoeningsbrief over de motie ‘Steun Manifest tegen Racisme 22bb2175).

12

3

Pijler 2: Verbinding

3.1

We bevorderen de sociale acceptatie door middel van positieve zichtbaarheid van diversiteit en verscheidenheid in de stad.

3.1.1

Campagne ‘Gewoon in Rotterdam’ De campagne ‘Gewoon in Rotterdam’ normaliseert diversiteit in Rotterdam, spreekt de gedeelde Rotterdamse identiteit aan en heeft als doel zo de acceptatie van diversiteit te vergroten. Dit gebeurt onder andere via social media. Ook de komende maanden blijven we aandacht vragen voor diversiteit in de stad. Dit doen we niet alleen door middel van deze campagne. Het hele jaar door vieren Rotterdammers verschillende feestdagen en worden belangrijke momenten herdacht. Ook dit jaar bieden we Rotterdammers weer een kalender met voor hen belangrijke dagen aan 3. Deze kalender is te vinden op de website van de gemeente, maar is ook in print verspreid bij de Bibliotheek, Vraagwijzers en Huizen van de Wijk. Op een aantal van deze belangrijke dagen wordt de Erasmusbrug ook aangelicht en de vlag op het stadhuis gehesen.

3.1.2

Roze Zaterdag Op 18 juni 2022 vindt Roze Zaterdag plaats op de Coolsingel in Rotterdam. Roze Zaterdag is een jaarlijkse thema- en feestdag die naast ontmoeting, feest en zichtbaarheid ook een emancipatoir en demonstratief karakter heeft en wordt ieder jaar in een andere Nederlandse stad georganiseerd. Door middel van een manifest zal tijdens Roze Zaterdag onder andere aandacht worden gevraagd voor de positie van extra kwetsbare leden van de LHBTIQA+-gemeenschap en zal de jaarlijke Pride Walk worden gelopen. Daarnaast treden er diverse artiesten op en is er een informatiemarkt waar Rotterdamse LHBTIQA+-organisaties hun activiteiten onder de aandacht kunnen brengen. Aansluitend op Roze Zaterdag worden gedurende hele week Pride activiteiten georganiseerd. Dit zijn zowel inhoudelijke activiteiten, zoals de Pride-conferenties, maar er zijn ook speciale activiteiten voor bijvoorbeeld roze ouderen en LHBTIQA+-ers met een beperking. Normaal gesproken vindt Rotterdam Pride altijd in september plaats, maar omdat Roze Zaterdag altijd in juni wordt gevierd is ook Rotterdam Pride dit jaar naar juni verplaatst. In plaats van het grootschalige Rotterdam Pride zal in september nog wel het Pride Fest worden georganiseerd, een kleinere spin-off van het Pride Festival.

3.2

We faciliteren ontmoeting en dialoog tussen Rotterdammers over het omgaan met diversiteit, ongemak, sociale normen en dergelijke.

3.2.1

Dialogen Stichting Dona Daria voert de aanbestedingsopdracht voor dialoogvoering uit. De opdracht bestaat uit het organiseren van dialogen in de stad, onder andere over de gelijkwaardige positie qua geslacht, gender en seksuele voorkeur, het tegengaan van discriminatie en stimuleren van zelfbeschikking. Waar nodig wordt eerst binnen de eigen gemeenschap of eigen veilige kring gesproken om taboeonderwerpen aan te snijden. Pas daarna wordt de stap naar variabele netwerken gemaakt met wisselende samenstelling en wordt de mogelijkheid geboden hun stem binnen verschillende groepen te laten horen. In 2021 zijn er 313 van de beoogde 350 dialogen georganiseerd waarmee 3.700 van de beoogde 4000 Rotterdammers zijn bereikt. Wel zijn er meer trainers opgeleid: 176 Rotterdammers, meer dan de minimale 150 per jaar. Vanwege de coronamaatregelen zijn twee grote stedelijke events uitgesteld naar het laatste kwartaal van 2021 en gesplitst in drie kleinere events gerealiseerd. Op 26 oktober 3

Zie: https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/kalender/Dagen-van-en-voor-Rotterdammers.pdf

13

vond het event Diversity Day plaats: “het werken aan de agenda van de toekomst naar een inclusieve samenleving”. Voor dit event was de corona toegangspas met QR-code vereist. Dit heeft ook een aantal belangstellenden weerhouden om deel te nemen. Ook is bij dit event onvoldoende diversiteit qua samenstelling van de bezoekers geconstateerd. In november verspreid over meerdere dagen, is ‘de Dag van het Dialoognetwerk’ event georganiseerd. In totaal hebben 436 deelnemers de 3 events bezocht (dit is inclusief de themaweek bij InHolland) 3.2.2

Snelloket kleine initiatieven Een van de extra acties uit het intensiveringsplan Rotterdam tegen Racisme was het snelloket voor kleine initiatieven. Een laagdrempelige manier om zelforganisaties en individuele burgers en groepen te ondersteunen bij het organiseren van activiteiten die bijdragen aan een inclusieve samenleving, zonder dat daar een uitgebreide subsidieaanvraag bij de gemeente voor nodig is. SKIN Rotterdam en Dona Daria hebben dit uitgevoerd door middel van een vouchersysteem. De vouchers varieerden tussen de €500 en max. €1.500 per initiatief. Zij beoordeelden of het initiatief bijdroeg aan de geformuleerde doelstellingen en uitgangspunten van Relax. Er was onder de initiatiefnemers veel dankbaarheid en waardering voor de Gemeente Rotterdam voor de ondersteuning en kansen die het initiatievenloket heeft geboden. De verantwoordelijkheid, zowel financieel als inhoudelijk (bij de afgifte van de vouchers) lag bij SKIN en Dona Daria. Zij rapporteren aan de gemeente. Resultaten van de pilot. - SKIN heeft 14 initiatieven met het vouchersysteem ondersteund. Een greep uit de verschillende initiatieven: jongeren reflecteren in filmpjes over thuis voelen in Rotterdam en bieden op sociale media aan om met anderen hierover in gesprek te gaan. Portretsessies van voorgangers van kerken in een bevreemdende omgeving en het gesprek hierover.

Dialogen tussen de achterban van verschillende kerken en andere organisaties over uitsluiting, discriminatie en respectvol met elkaar omgaan. Gesprek over diversiteit tijdens een maaltijd met gerechten uit verschillende windstreken. Speeddaten met iemand met een andere culturele achtergrond. Een voorstelling over seksualiteit en religie. Aan de hand van filmpjes over diversiteit in de politiek het gesprek voeren. Naar aanleiding van een gesprek over polarisatie die de coronamaatregelen oproept is de actie +MaakdeStadBeter gestart. Totaal bereik: 190 deelnemers (130 fysiek – 60 digitaal) - Dona Daria heeft 19 initiatieven ondersteund. Enkele voorbeelden: Misa, Krachtvrouwen Oude Westen, Wijkpastoraat Rosa, Vrouwen hand in hand tegen racisme, IGBO. De onderwerpen van gesprek zijn uiteenlopend van aard. Dit maakt het initiatievenloket tot een succes, omdat de onderwerpen door de initiatiefnemers zelf worden gekozen. Er is over racisme en discriminatie in de buurt gesproken, er is gesproken over de overlast die een buurt ervaart met migrantenjongeren. Veiligheid van vrouwen. Buurtouders hebben gesproken over discriminatie tussen de kinderen onderling. Discriminatie van LHBTIQA+ personen. Iedere groep is in staat gesteld om op een manier die bij hen past het gesprek aan te gaan.

Totaalbereik: 185 deelnemers (1 initiatief moet nog worden uitgevoerd) Er waren meer aanvragen dan vouchers. Zowel SKIN als Dona Daria hebben hierin keuzes moeten maken, zoals het verdelen van lagere bedragen over meer goede initiatieven. Er zijn ook initiatiefnemers die het niet bij een eenmalig initiatief houden, maar door blijven gaan met het ontwikkeld concept. Voor verschillende initiatieven vormden de vouchers een duwtje in de rug om een idee dat ze al langer hadden te realiseren. Er is veel energie en creativiteit losgekomen.

3.2.3

Levensbeschouwelijke diversiteit en keuzevrijheid De bij de begrotingsbehandeling aangenomen motie ‘Acceptatie levensbeschouwelijke diversiteit geeft (21bb14105) opdracht om een voorstel te doen om acceptatie en wederzijds begrip voor 14

levensbeschouwelijke diversiteit te vergroten. We zijn met stakeholders in gesprek om te zien welke partij in staat is om kennis en verbinding te creëren, met als doel om te komen tot meer wederzijds begrip voor levensbeschouwelijke diversiteit. De gesprekken hebben inmiddels plaatsgevonden en het afdoeningsvoorstel is naar u onderweg. In de Koers van de Stad is bepaald dat er een (poster)campagne komt over keuzevrijheid ten aanzien van religie. Dit mede op initiatief van Leefbaar Rotterdam en de motie ‘bescherm afvalligen en keuzevrijheid’ (19bb22309). De gedachte is om meer bewustwording te creëren dat Rotterdammers een eigen keuze kunnen maken om afstand te doen van het geloof waar zij mee opgevoed en opgegroeid zijn – en andersom ook de vrijheid hebben om juist wél openlijk een religie te volgen die in de opvoeding niet is meegegeven. Door coronacommunicatie konden we lange tijd geen campagne voeren in de buitenruimte. Nu dit weer wel kan, zijn er al veel andere campagnes van de gemeente, zoals de campagne voor het melden van discriminatie (zie hoofdstuk 4.2). Daarbij vinden er op het moment van schrijven coalitieonderhandelingen plaats en is nog niet bepaald hoe een nieuw college aankijkt tegen een campagne die treedt in hoe mensen hun religie al dan niet wensen uit te oefenen.

Het ontwerp van de campagne wordt nog even aangehouden en straks aan een nieuwe wethouder voorgelegd.

3.3

We ondersteunen scholen in Rotterdam met voorlichting en training over het omgaan met diversiteit, inclusiviteit en uitsluiting.

3.3.1

Primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs Het antidiscriminatiebureau RADAR voert de opdracht voor het onderwijs uit. Het gaat daarbij om primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs. Doel is om kennis van mensenrechten en acceptatie van diversiteit bij leerlingen bevorderen, hen bewust maken van hun eigen vooroordelen en weerbaarheid tegen discriminatie bevorderen en om docenten handvatten bieden om met diversiteit in hun klas om te gaan en moeilijke onderwerpen bespreekbaar maken. Net als op veel andere terreinen heeft het onderwijs veel last gehad van de beperkingen als gevolg van corona. Scholen waren deels gesloten waardoor lessen online moesten plaatsvinden en daarnaast waren veel scholen terughoudend met het toelaten van derden. Dat betekent dat RADAR ook in 2021 haar activiteiten op een andere manier vorm heeft moeten geven waardoor het bereik iets lager lag dan gewenst. De resultaten voor de verschillende percelen (primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs) waren in 2021 als volgt: - Primair Onderwijs – In 2021 zijn 90 scholen benaderd door RADAR met hun aanbod. Er zijn 84 gastlessen gegeven en/of lefkisten uitgereikt op 71 verschillende scholen. Daarnaast hebben er 8 docententrainingen plaatsgevonden. Bijna alle gebieden in Rotterdam worden door RADAR bereikt.

- Voortgezet Onderwijs – In 2021 hebben er op 9 scholen activiteiten plaatsgevonden. Uit de ingevulde evaluaties blijkt dat de activiteiten van RADAR positief worden beoordeeld met gemiddeld een 8,5. - Middelbaar Beroepsonderwijs – In 2021 hebben 4 van de 7 Rotterdamse MBO-instellingen producten van RADAR afgenomen. Het betreft hier zowel Powerdays, Hot topics lessen, andere workshops voor studenten en masterclasses voor docenten. In totaal heeft RADAR met deze activiteiten 12 opleidingen bereikt. De studenten en docenten die de evaluaties hebben ingevuld beoordelen deze activiteiten allemaal met een ruime voldoende. Doordat de scholen weer open zijn ziet RADAR voor 2022 de vraag naar gastlessen toenemen. De komende periode zal RADAR onder andere inzetten op de ontwikkeling van een e-learning module

15

zodat ook los van de gastlessen door RADAR op scholen aandacht aan de thema’s inclusie en diversiteit kan worden besteed. 3.3.2

Informeel religieus onderwijs Na de berichtgeving door Nieuwsuur en NRC in 2019 over misstanden binnen het informeel religieus onderwijs, is het college met een reactie gekomen over hoe we hier in Rotterdam mee omgaan (zie collegebrieven 19bb16669 en 20bb675). Stichting Platform Islamitische Organisaties Rijnmond (SPIOR) nam vervolgens in 2020 het initiatief namens tientallen aangesloten islamitische organisaties, om aan de kwaliteit en professionalisering van het informeel onderwijs te werken. Het project heeft een positieve insteek, waarbij het zelfregulerend vermogen van de gemeenschap wordt gefaciliteerd. De gemeente Rotterdam heeft in samenwerking met het ministerie van SZW-subsidie verleend aan SPIOR, om de uitvoering van het plan ‘Inventarisatie en verbetering van het informeel islamitisch onderwijs in Rotterdam’ te ondersteunen. De pilot bestaat uit twee fasen: in fase 1 is een inventarisatie gedaan naar de aard en omvang van het informeel islamitisch onderwijs in Rotterdam (zie wethoudersbrief 21bb6018). In de tweede fase zijn vrijwilligers, bestuurders en (aanstaande) docenten getraind om te werken aan een goed en veilig vormingsklimaat. Ook is er een overzicht opgesteld van relevante, eigentijdse methodieken en werkvormen die ingezet kunnen worden in het onderwijs.

Bevindingen In de bijlage treft u de eindrapportage en leest u alle bevindingen (zowel de aard en omvang van fase2, als de bevindingen van fase 2 vanaf p. 26). Het rapport biedt meerdere aanknopingspunten voor een vervolg in de toekomst. SPIOR constateert dat er ruimte is voor verbetering in het informeel onderwijs. Bijvoorbeeld waar het gaat om ouders structureel betrekken bij het onderwijs van hun kinderen, maar ook in de modernisering van lesmateriaal dat idealiter aansluit bij de belevingswereld van de doelgroep. Deze kennis biedt perspectief om de breed gewenste kwaliteitsverbetering vorm te geven. Waarbij uniforme kwaliteitseisen rondom veiligheid, onderwijscultuur, pedagogiek en didactiek geborgd zijn. Met tegelijkertijd binnen dit kader voldoende ruimte voor aanbieders/moskeeën om geheel autonoom vorm en inhoud te geven aan de religieuze vorming. De pilot laat zien dat dat die wil tot professionalisering er is en dat organisaties samen hierin willen optrekken. Zo zijn de trainingen voor vrijwilligers en docenten zeer gewaardeerd. SPIOR licht 4 aanbevelingen uit als zijnde ‘belangrijkste’: 1. Structurele training van docenten in het informeel islamitisch onderwijs 2. Keurmerk voor kwalitatief onderwijs 3. Individuele organisatiebegeleiding door SPIOR 4.

Methodieken didactisch en pedagogisch integreren aan de hand van het kwaliteitskader ‘Verantwoord en professioneel moskee-onderwijs’. Reactie Rotterdam is blij dat SPIOR – samen met de aangesloten moskeeën en organisaties- met deze pilot stappen heeft gezet voor kwaliteitsverbetering en professionalisering van het informeel onderwijs. Het college hecht veel waarde aan dit initiatief. Dat het doel achter de pilot gedragen is door en afkomstig is van eigen gemeenschappen en sleutelfiguren heeft eraan bijgedragen dat de deelnamebereidheid groot was. Die constructieve houding en wil tot samenwerken (etnisch- en cultureel overstijgend, diverse stromingen) is positief. Er is openheid gegeven en er is veel zelfkritisch bewustzijn, waarmee het project een lonkend perspectief is voor een goede vertrouwensband tussen gemeenschap en gemeente. Er is substantiële informatie opgehaald over de behoeften en knelpunten in het informeel onderwijs. Ook is het waardevol dat SPIOR aansluiting gezocht heeft bij het Verwey Jonker

16

instituut/KIS, dat expertise draagt op dit thema en tevens een pedagogisch kwaliteitskader ontwikkeld heeft. Daarmee is het een geslaagde pilot, de gemeente dankt SPIOR langs deze weg hiervoor. Van de aanbevelingen die SPIOR in het rapport geeft, zijn er een aantal gericht aan de gemeenschap, de koepelorganisatie zelf, de rijksoverheid en sommige aan de gemeente. Het is aan het nieuwe college om een visie en acties/ambities te formuleren op dit thema, eventueel in samenhang met de aanbevelingen die SPIOR in haar rapport doet voor een vervolg op de pilot.

3.4

We bevorderen de deskundigheid van professionals en vrijwilligers in de stad op de onderwerpen inclusiviteit en diversiteit.

3.4.1

Deskundigheidsbevordering en inclusie in het sociaal domein Onderdeel van Relax is de opdracht kennis- en deskundigheidsbevordering. Dit wordt door RADAR en IDEM uitgevoerd. RADAR De opdracht deskundigheidsbevordering en inclusie in het sociaal domein die sinds 2019 wordt uitgevoerd door RADAR, is gericht op het vergroten van kennis en vaardigheden op het gebied van inclusief- en cultuursensitief werken bij professionals en actieve vrijwilligers die werkzaam zijn in met name de sectoren zorg & welzijn en sport & cultuur en bij de gemeentelijke uitvoerders van de participatiewet. Het doel is om professionals beter in staat stellen om Rotterdammers met diverse achtergronden te bereiken en te helpen en om inclusieve bedrijfscultuur/werkvloer en een inclusief wervings- en selectiebeleid bij Rotterdamse organisaties (diversiteitsbeleid en antidiscriminatiebeleid) te bevorderen. In het afgelopen jaar heeft RADAR 45 adviesgesprekken gevoerd met organisaties, 47 workshops en trainingen verzorgd en 6 masterclasses gegeven. Hieraan hebben diverse organisaties en professionals uit de hierboven genoemde sectoren deelgenomen. In totaal gaat het om zo’n 480 deelnemers. Hierbij speelde Corona de organisatie vaak parten. Veel activiteiten moesten worden verschoven of afgezegd en een aantal staan nog gepland voor dit jaar.

Ondanks de ontwikkelingen omtrent covid-19 en de wisselende maatregelen en mogelijkheden blijkt dat het onderwerp ‘een inclusieve organisatie/werkvloer’ bij steeds meer organisaties hoog op de agenda staat en een duidelijk punt van aandacht is. Binnen het project K&D (kennis & deskundigheidsbevordering professionals) is gewerkt met een aantal grotere Rotterdamse organisaties, waaronder ook onderdelen van de gemeentelijke organisatie. Zij maken graag gebruik van dit ondersteuningsaanbod en willen zelfs vaak een uitgebreidere procesbegeleiding dan binnen de uren van dit programma geboden kan worden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een groot medewerkers aantal dat men getraind wil hebben, en aan de behoefte aan verdieping en vervolgtrajecten. Tegelijkertijd is het belangrijk om de kennis en vaardigheden zodanig te borgen, dat er ook daadwerkelijk ingezet wordt op een inclusieve werkvloer. Dit vraagt veel tijd, waardoor met het huidige budget dat RADAR hiervoor ter beschikking staat, lang niet alle organisaties kunnen worden ondersteund. Daarom is het goed dat de kwartiermakers van het netwerk 010-Inclusief ook individuele bedrijven en organisaties adviseren bij het opstellen van een plan van aanpak voor meer inclusief werven en selecteren en voor een inclusieve werkvloer.

Alle activiteiten zijn geëvalueerd door middel van een digitale enquête en door het afnemen van interviews met deelnemers. De meeste respondenten zijn positief over de activiteit waaraan zij hebben deelgenomen: het cijfer 7 of hoger wordt in 91% gegeven. Ze noemen deze onder andere ‘interessant’, ‘leerzaam’ en ‘interactief’. Zo vonden respondenten het interessant om te leren over hoe onbewuste vooroordelen discriminatie in de hand werken. De vraag of de activiteit waaraan zij hebben deelgenomen, hen heeft geïnspireerd om meer te doen met diversiteit en inclusie, beantwoorden de 17

meeste respondenten door te zeggen dat het heeft bijgedragen aan bewustwording en dat zij meer oog hebben voor het thema op hun eigen werkvloer. Respondenten benoemen dat zij door de training beseffen dat inclusie niet vanzelf ontstaat, maar dat het noodzakelijk is om hierin actief te investeren. Bijvoorbeeld door zelf vaker gesprekken te voeren over vooroordelen en discriminatie, juist met collega’s die in hun ogen nog kunnen leren als het gaat om dit onderwerp. Expertiscentrum IDEM De opdracht van expertisecentrum IDEM Rotterdam is kennis en ervaring van organisaties, professionals en vrijwilligers te vergroten en te verbinden op de thema’s inclusie, discriminatie, vrouw/man-emancipatie en LHBTIQA+-emancipatie. IDEM doet dit door het organiseren van kennisbijeenkomsten, het doen van onderzoek en het bijhouden van de kennisbank en door communicatie via website, social media en nieuwsbrieven. In 2021 zijn in totaal 8 kennisateliers georganiseerd en 3 bijeenkomsten voor een groot publiek (minimaal 50 deelnemers), waaronder Diversity Day. Twee keer per maand is de nieuwsbrief verstuurd en regelmatig zijn updates via social media gedeeld. De kennisbank is geüpdatet en uitgebreid met nieuwe onderzoeken, publicaties, etcetera. In 2021 zijn in totaal zo’n 350 titels toegevoegd aan de kennisbank.

IDEM heeft het afgelopen jaar een drietal onderzoeken gedaan in de zorgsector: • Zorg op maat: cultuursensitief werken binnen de geestelijke gezondheidszorg in Rotterdam • Groot verantwoordelijkheidsgevoel en een dikke huid: discriminatie in de ouderenzorg • Voorbij de eigen bril: Een verkennend onderzoek naar inclusie binnen de Rotterdamse opvoedondersteuning Het eerste onderzoek zit in de afrondingsfase, het rapport verschijnt na de zomer. Hieronder volgen de belangrijkste bevindingen van de overige twee onderzoeken, de rapporten zelf ontvangt u als bijlage. Groot verantwoordelijkheidsgevoel en een dikke huid: discriminatie in de ouderenzorg Zorgverleners in de Rotterdamse ouderenzorg krijgen regelmatig te maken met discriminatie door cliënten en/of naasten. Zorgverleners met een migratieachtergrond worden onder andere afgewezen door cliënten vanwege hun huidskleur of het dragen van een hoofddoek. Ook krijgen zij tijdens hun werk te maken met discriminerende opmerkingen en soms zelfs met bedreiging of agressie. Mannelijke zorgverleners worden vaak afgewezen door cliënten vanwege hun geslacht. Lange tijd gold ‘de klant is koning’ binnen de ouderenzorg. Het kwam dan ook voor dat discriminerende verzoeken van cliënten werden geaccepteerd en ingewilligd.

Door de nadruk op de wensen van de cliënt, was er vaak minder aandacht voor de plicht om een discriminatievrije werkomgeving te garanderen voor medewerkers. Mede onder invloed van het personeelstekort in de ouderenzorg is dit binnen zorginstellingen aan het veranderen. Het kost echter tijd en de nodige investeringen om deze omslag ook in de praktijk te maken. Er is nog veel winst te behalen. Het onderzoek sluit af met onderstaande aanbevelingen aan zorginstellingen: 1. Erken discriminatie door cliënten als een gezamenlijk probleem 2. Investeer in een duidelijke sociale norm met betrekking tot discriminatie 3. Heb als leidinggevende aandacht voor de impact van discriminatie 4. Investeer in laagdrempelige mogelijkheden om grensoverschrijdend gedrag te melden 5. Investeer in mogelijkheden om discriminerend gedrag te bestraffen 6. Bevorder diversiteit en inclusie 7. Communiceer de sociale norm aan (toekomstige) cliënten.

18

Deze aanbevelingen zijn door IDEM aangevuld met een groot aantal concrete tips om ervoor te zorgen dat organisaties handelingsbekwaam zijn om deze te kunnen opvolgen. IDEM heeft op 21 april jl. een kennisatelier georganiseerd over discriminatie in de ouderenzorg. Rotterdamse zorgverleners, leidinggevenden en andere professionals die willen meepraten en meedenken over het tegengaan van discriminatie en racisme waren hierbij uitgenodigd. De bevindingen uit het rapport zijn gepresenteerd, waarna ervaringsdeskundigen met elkaar in gesprek zijn gegaan. Ook het handelingsperspectief en de concrete tips zijn hierbij aan de orde gekomen. Naast het kennisatelier zullen we de tips delen met organisaties binnen de ouderenzorg, bijvoorbeeld via het netwerk 010inclusief. Voorbij de eigen bril: Een verkennend onderzoek naar inclusie binnen de Rotterdamse opvoedondersteuning In dit onderzoek is gekeken naar wat nodig is om opvoedondersteuning in Rotterdam inclusiever te maken. Hiervoor zijn opvoedondersteuners in Rotterdam bevraagd door middel van een digitale vragenlijst en (duo-)interviews. Ook zijn twee focusgroepen gehouden met biculturele ouders die gebruikmaken van opvoedondersteuning. In totaal zijn 9 organisaties geïnterviewd, dus 18 opvoedondersteuners. De enquête is goed ingevuld (94 keer).

Het werven van ouders voor de focusgroepen verliep moeizaam, maar uiteindelijk is het gelukt om focusgroepen uit te voeren. In totaal hebben 14 ouders deelgenomen aan de twee gesprekken. De opvoedondersteuners die hebben deelgenomen aan dit onderzoek geven aan dat een aanzienlijk deel van de ouders die gebruikmaakt van opvoedondersteuning in Rotterdam een biculturele achtergrond heeft. Vaders worden minder goed bereikt, ongeacht hun achtergrond. De professionals benoemen een aantal drempels waardoor sommige biculturele ouders minder goed worden bereikt. Het gaat om de taalbarrière waardoor ouders die de Nederlandse taal niet of beperkt beheersen over het algemeen minder gebruikmaken van opvoedondersteuning. Professionals proberen op verschillende manieren drempels te verlagen om een zo groot mogelijke groep ouders in de stad te bereiken. Zo houden sommige aanbieders rekening met het taalgebruik in hun communicatie. Daarnaast maken veel aanbieders gebruik van hun netwerk om ouders te bereiken die zich niet snel zelf aanmelden. Binnen de opvoedondersteuning wordt op verschillende manieren rekening gehouden met de (culturele) diversiteit van de ouders. Bijvoorbeeld door een open houding aan te nemen en geen oordeel te hebben over de opvoedstijl van ouders.

Of door in groepsbijeenkomsten ouders veel aan het woord te laten, waardoor hun voorbeelden en perspectieven centraal komen te staan, in plaats van die van de professional. Ook is er bij sommige interventies lesmateriaal beschikbaar in een aantal andere talen dan het Nederlands. Op het gebied van taal zijn volgens de professionals nog stappen mogelijk om de opvoedondersteuning inclusiever te maken. Dit kan door bij meer interventies het materiaal in meerdere talen aan te bieden, het materiaal meer visueel aan te bieden en minder in geschreven tekst en ook cursussen en bijeenkomsten in andere talen mogelijk te maken. Er mag echter nog meer aandacht zijn voor andere vormen van gezinssamenstelling, bijvoorbeeld eenoudergezinnen en LHBTIQA+-ouders. Een meer divers personeelsbestand helpt volgens de professionals in het vergroten van het bereik van ouders en ook in het meer cultuursensitief en inclusief werken. De opvoedondersteuners bestaan nu veelal uit vrouwen zonder biculturele achtergrond De resultanten van deze onderzoeken dragen bij aan de opdracht van IDEM om organisaties en professionals te ondersteunen op de thema’s inclusie, discriminatie en LHBTIQA+-emancipatie. Ze worden gebruikt als input voor kennisateliers en voor handhavatten en concrete tips aan organisaties die inclusief- en cultuursensitief willen werken.

19

3.5

De gemeente geeft het goede voorbeeld

3.5.1

Gemeente Rotterdam als inclusieve en diverse werkgever Als gemeente Rotterdam willen we inclusief en divers zijn. Voor discriminatie en racisme is binnen onze gemeente geen plaats. We willen een veilige werkomgeving bieden waarin de verschillende perspectieven juist op waarde worden geschat. Diversiteit moet een vanzelfsprekendheid zijn, zoals die het in de stad al is, maar dan ook op (hogere) besluitvormende posities; de gemeente als afspiegeling van de diversiteit in onze stad. We hebben de afgelopen periode belangrijke stappen richting een meer inclusieve en diverse gemeente gezet. Wederom met een flinke impuls vanuit Rotterdam Tegen Racisme. De voortgang hiervan wordt hieronder beschreven. Inzicht in mate inclusie en diversiteit Met ingang van 2021 worden vragen over (de beleving en ervaring van) inclusie in het Medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) opgenomen. De scores op deze vragen leiden tot een totaalscore die de mate van inclusiviteit in de organisatie laat zien. De ambitie is om binnen vier jaar het indexcijfer dat de mate van inclusiviteit in de organisatie laat zien met minimaal 5 te laten stijgen (toezegging in afdoeningsbrief aan raad over de motie ‘Naar een diverse en inclusieve gemeenteorganisatie’ - 20bb007957). Op grond van de uitkomsten kunnen de clusters/ afdelingen/ teams het gesprek over inclusie aangaan.