[22bb003796] Brief van Lid CRO RTHA namens de bewoners Rotterdam over Notitie t.b.v. Gemeenteraad 2 juni 2022

CAA director Office of Economic Opportunity that other options did Spitz explained that it was merely a proposal for exist which, considering available funds, would have seeking Federal planning funds-that once funds brought about a more equitable distribution of facilities. were obtained, residents would be deeply involved Intimidated by futility, legalistic jargon, and prestige of in the planning. An outside observer who sat in ARNSTBIN

219

Downloaded By: [University of Sussex] At: 12:53 2 March 2010

the audience described the meeting this way: “Spitz and Me1 Adams ran the meeting on their own. No representatives of a Hill group moderated or even sat on the stage. Spitz told the 300 residents that this huge meeting was an example of ‘participation in planning.’ To prove this, since there was a lot of dissatisfaction in the audience, he called for a ‘vote’ on each component of the proposal. The vote took this form: ‘Can I see the hands of all those in favor of a health clinic? All those opposed?’ It was a little like asking who favors motherhood.” It was a combination of the deep suspicion aroused at this meeting and a long history of similar forms of “window-dressing participation” that led New Haven residents to demand control of the program. By way of contrast, it is useful to look at Denver where technicians learned that even the best intentioned among them are often unfamiliar with, and even insensitive to, the problems and aspirations of the poor. The technical director of the Model Cities program has described the way professional planners assumed that the residents, victimized by high-price.d local storekeepers, “badly needed consumer education.” lo The residents, on the other hand, pointed out that the local storekeepers performed a valuable function.

Although they overcharged, they also gave credit, off ered advice, and frequently were the only neighborhood place to cash welfare or salary checks. As a result of this consultation, technicians and residents agreed to substitute the creation of needed credit institutions in the neighborhood for a consumer education program. 5. PLACATION

It is at this level that citizens begin to have some degree of influence though tokenism is still apparent. An example of placation strategy is to place a few handpicked “worthy” poor on boards of Community Action Agencies or on public bodies like the board of education, police commission, or housing authority. If they are not accountable to a constituency in the community and if the traditional power elite hold the majority of seats, the have-nots can be easily outvoted and outfoxed. Another example is the Model Cities advisory and planning committees. They allow citizens to advise or plan ad infinitum but retain for powerholders the right to judge the legitimacy or feasibility of the advice. The degree to which citizens are actually placated, of course, depends largelj. on two factors : the quality of technical assistance they have in articulating their priorities; and the extent to which the community has been organized to press for those priorities. It is not surprising that the level of citizen participation in the vast majority of Model Cities programs is at the placation rung of the ladder or below. Policymakers at the Department of Housing and Urban Development (HUD) were determined to return the genie of citizen power to the bottle from which it had escaped 220

(in a few cities) as a result of the provision stipulating “maximum feasible participation” in poverty programs. Therefore, HUD channeled its physical-social-economic rejuvenation approach for blighted neighborhoods through city hall. It drafted legislation requiring that all Model Cities’ money flow to a local City Demonstration Agency (CDA) through the elected city council. As enacted by Congress, this gave local city councils final veto power over planning and programming and ruled out any direct funding relationship between community groups and HUD. HUD required the CDAs to create coalition, policymaking boards that would include necessary local powerholders to create a comprehensive physical-social plan during the first year. The plan was to be carried out in a subsequent five-year action phase. HUD, unlike OEO, did not require that have-not citizens be included on the CDA decision-making boards. HUD’s Performance Standards for Citizen Participation only demanded that “citizens have clear and direct access to the decisionmaking process.” Accordingly, the CDAs structured their policymaking boards to include some combination of elected officials; school representatives; housing, health, and welfare officials; employment and police department representatives; and various civic, labor, and business leaders. Some CDAs included citizens from the neighborhood.

Many mayors correctly interpreted the HUD provision for “access to the decision-making process” as the escape hatch they sought to relegate citizens to the traditional advisory role. Most CDAs created residents’ advisory committees. An alarmingly significant number created citizens’ policy boards and citizens’ policy committees which are totally misnamed as they have either no policy-making function or only a very limited authority. Almost every CDA created about a dozen planning committees or task forces on functional lines : health, welfare, education, housing, and unemployment. In most cases, have-not citizens were invited to serve on these committees along with technicians from relevant public agencies. Some CDAs, on the other hand, structured planning committees of technicians and parallel committees of citizens. In most Model Cities programs, endless time has been spent fashioning complicated board, committee, and task force structures for the planning year. But the rights and responsibilities of the various elements of those structures are not defined and are ambiguous. Such ambiguity is likely to cause considerable conflict at the end of the one-year planning process. For at this point, citizens may realize that they have once again extensively “participated” but have not profited beyond the extent the powerholders decide to placate them.

Results of a staff study (conducted in the summer of 1968 before the second round of seventy-five planning grants were awarded) were released in a December 1968 HUD bulletin.*’ Though this public document uses much more delicate and diplomatic language, it AIP JOURNAL

J U L Y 1969

Downloaded By: [University of Sussex] At: 12:53 2 March 2010

attests to the already cited criticisms of non-policymaking policy boards and ambiguous complicated structures, in addition to the following findings: 1. Most CDAs did not negotiate citizen participation requirements with residents. 2. Citizens, drawing on past negative experiences with local powerholders, were extremely suspicious of this new panacea program. They were legitimately distrustful of city hall’s motives. 3. Most CDAs were not working with citizens’ groups that were genuinely representative of model neighborhoods and accountable to neighborhood constituencies. As in so many of the poverty programs, those who were involved were more representative of the upwardly mobile working-class. Thus their acquiescence to plans prepared by city agencies was not likely to reflect the views of the unemployed, the young, the more militant residents, and the hard-core poor. 4. Residents who were participating in as many as three to five meetings per week were unaware of their minimum rights, responsibilities, and the options available to them under the program. For example, they did not realize that they were not required to accept technical help f rom city technicians they distrusted. 5. Most of the technical assistance provided by CDAs and city agencies was of third-rate quality, paternalistic, and condescending. Agency technicians did not suggest innovative options.

They reacted bureaucratically when the residents pressed for innovative approaches. The vested interests of the old-line city agencies were a major-albeit hidden-agenda. 6. Most CDAs were not engaged in planning that was comprehensive enough to expose and deal with the roots of urban decay. They engaged in “meetingitis” and were supporting strategies that resulted in “projectitis,” the outcome of which was a “laundry list” of traditional programs to be conducted by traditional agencies in the traditional manner under which slums emerged in the first place. 7. Residents were not getting enough information from CDAs to enable them to review CDA developed plans or to initiate plans of their own as required by HUD. At best, they were getting superficial information. At worst, they were not even getting copies of official HUD materials. 8. Most residents were unaware of their rights to be reimbursed for expenses incurred because of participation-babysitting, transportation costs, and so on. 9. The training of residents, which would enable them to understand the labyrinth of the federalstate-city systems and networks of subsystems, was an item that most CDAs did not even consider. These findings led to a new public interpretation of HUD’s approach to citizen participation.

Though the requirements for the seventy-five “second-round” Model City grantees were not changed, HUD’s twenty-seven page technical bulletin on citizen participation repeatedly advocated that cities share power with residents. ARNSTEIN

It also urged CDAs to experiment with subcontracts under which the residents’ groups could hire their own trusted technicians. A more recent evaluation was circulated in February 1969 by OSTI, a private firm that entered into a contract with OEO to provide technical assistance and training to citizens involved in Model Cities programs in the northeast region of the country. OSTI’s report to OEO corroborates the earlier study. In addition it states: l2 In practically no Model Cities structure does citizen participation mean truly shared decisionmaking, such that citizens might view themselves as “the partners in this program. . . .” In general, citizens are finding it impossible to have a significant impact on the comprehensive planning which is going on. In most cases the staff planners of the CDA and the planners of existing agencies are carrying out the actual planning with citizens having a peripheral role of watchdog and, ultimately, the “rubber stamp” of the plan generated. In cases where citizens have the direct responsibility for generating program plans, the time period allowed and the independent technical resources being made available to them are not adequate to allow them to do anything more than generate very traditional approaches to the problems they are attempting to solve.

In general, little or no thought has been given to the means of insuring continued citizen participation during the stage of implementation. In most cases, traditional agencies are envisaged as the implementors of Model Cities programs and few mechanisms have been developed for encouraging organizational change or change in the method of program delivery within these agencies or for insuring that citizens will have some influence over these agencies as they implement Model Cities programs. . . . By and large, people are once again being planned for. In most situations the major planning decisions are being made by CDA staff and approved in a formalistic way by policy boards. 6 . PARTNERSHIP

At this rung of the ladder, power is in fact redistributed through negotiation between citizens and powerholders. They agree to share planning and decision-making responsibilities through such structures as joint policy boards, planning committees and mechanisms for resolving impasses. After the groundrules have been established through some form of give-and-take, they are not subject to unilateral change. Partnership can work most eff edively when there is an organized power-base in the community to which the citizen leaders are accountable; when the citizens group has the financial resources to pay its leaders reasonable honoraria for their time-consuming efforts; and when the group has the resources to hire (and fire) its own technicians, lawyers, and community organizers. With these ingredients, citizens have some genuine bargain22 1

Downloaded By: [University of Sussex] At: 12:53 2 March 2010

ing influence over the outcome of the plan (as long as both parties find it useful to maintain the partnership). One community leader described it “like coming to city hall with hat on head instead of in hand.” In the Model Cities program only about fifteen of the so-called first generation of seventy-five cities have reached some significant degree of power-sharing with residents. In all but one of those cities, it was angry citizen demands, rather than city initiative, that led to the negotiated sharing of p0wer.1~ The negotiations were triggered by citizens who had been enraged by previous forms of alleged participation. They were both angry and sophisticated enough to refuse to be “conned” again. They threatened to oppose the awarding of a planning grant to the city. They sent delegations to HUD in Washington. They used abrasive language. Negotiation took place under a cloud of suspicion and rancor. In most cases where power has come to be shared it was taken by the citizens, not given by the city. There is nothing new about that process. Since those who have power normally want to hang onto it, historically it has had to be wrested by the powerless rather than proffered by the powerful. Such a working partnership was negotiated by the residents in the Philadelphia model neighborhood.

Like most applicants for a Model Cities grant, Philadelphia wrote its more than 400 page application and waved it at a hastily called meeting of community leaders. When those present were asked for an endorsement, they angrily protested the city’s failure to consult them on preparation of the extensive application. A community spokesman threatened to mobilize a neighborhood protest ugainJt the application unless the city agreed to give the citizens a couple of weeks to review the application and recommend changes. The officials agreed. At their next meeting, citizens handed the city officials a substitute citizen participation section that changed the groundrules from a weak citizens’ advisory role to a strong shared power agreement. Philadelphia’s application to HUD included the citizens’ substitution word for word. (It also included a new citizen prepared introductory chapter that changed the city’s description of the model neighborhood from a paternalistic description of problems to a realistic analysis of its strengths, weaknesses, and potentials. ) Consequently, the proposed policy-making committee of the Philadelphia CDA was revamped to give five out of eleven seats to the residents’ organization, which is called the Area Wide Council (AWC).

The AWC obtained a subcontract from the CDA for more than $20,000 per month, which it used to maintain the neighborhood organization, to pay citizen leaders $7 per meeting for their planning services, and to pay the salaries of a staff of community organizers, planners, and other technicians. AWC has the power to initiate plans of its own, to engage in joint planning with CDA committees, and to review plans initiated by city agen222

cies. It has a veto power in that no plans may be submitted by the CDA to the city council until they have been reviewed, and any differences of opinion have been successfully negotiated with the AWC. Representatives of the AWC (which is a federation of neighborhood organizations grouped into sixteen neighborhood “hubs”) may attend all meetings of CDA task forces, planning committees, or subcommittees. Though the city council has final veto power over the plan (by federal law), the AWC believes it has a neighborhood constituency that is strong enough to negotiate any eleventh-hour objections the city council might raise when it considers such AWC proposed innovations as an AWC .Land Bank, an AWC Economic Development Corporation, and an experimental income maintenance program for 900 poor families. 7. DELEGATED POWER Negotiations between citizens and public officials can also result in citizens achieving dominant decisionmaking authority over a particular plan or program. Model City policy boards or CAA delegate agencies on which citizens have a clear majority of seats and genuine specified powers are typical examples. At this level, the ladder has been scaled to the point where citizens hold the significant cards to assure accountability of the program to them.

To resolve differences, powerholders need to start the bargaining process rather than respond to pressure from the other end. Such a dominant decision-making role has been attained by residents in a handful of Model Cities including Cambridge, Massachusetts; Dayton, and Columbus, Ohio; Minneapolis, Minnesota; St. Louis, Missouri; Hartford and New Haven, Connecticut; and Oakland, California. In New Haven, residents of the Hill neighborhood have created a corporation that has been delegated the power to prepare the entire Model Cities plan. The city, which received a $117,000 planning grant from HUD, has subcontracted $110,000 of it to the neighborhood corporation to hire its own planning staff and consultants. The Hill Neighborhood Corporation has eleven representatives on the twenty-one-member CDA board which assures it a majority voice when its proposed plan is reviewed by the CDA. Another model of delegated power is separate and parallel groups of citizens and powerholders, with provision for citizen veto if differences of opinion cannot be resolved through negotiation. This is a particularly interesting coexistence model for hostile citizen groups too embittered toward city hall-as a result of past “collaborative eff orts”-to engage in joint planning.

Since all Model Cities programs require approval by the city council before HUD will fund them, city councils have final veto powers even when citizens have the majority of seats on the CDA Board. In Richmond, California, the city council agreed to a citizens’ counterN P JOURNAL

JULY

1969

veto, but the details of that agreement are ambiguous and have not been tested. Various delegated power arrangements are also emerging in the Community Action Program as a result of demands from the neighborhoods and OEO’s most recent instruction guidelines which urged CAAs “to exceed (the) basic requirements” for resident participation.I4 In some cities, CAAs have issued subcontracts to resident dominated groups to plan and/or operate one or more decentralized neighborhood program components like a multipurpose service center or a Headstart program. These contracts usually include an agreed upon line-by-line budget and program specifications. They also usually include a specific statement of the significant powers that have been delegated, for example: policymaking; hiring and firing; issuing subcontracts for building, buying, or leasing. (Some of the subcontracts are so broad that they verge on models for citizen control. )

Downloaded By: [University of Sussex] At: 12:53 2 March 2010

8. CITIZEN CONTROL

Demands for community controlled schools, black control, and neighborhood control are on the increase. Though no one in the nation has absolute control, it is very important that the rhetoric not be confused with intent. People are simply demanding that degree of power (or control) which guarantees that participants or residents can govern a program or an institution, be in full charge of policy and managerial aspects, and be able to negotiate the conditions under which “outsiders” may change them. A neighborhaod corporation with no intermediaries between it and the source of funds is the model most frequently advocated. A small number of such experimental corporations are already producing goods and/or social services. Several others are reportedly in the development stage, and new models for control will undoubtedly emerge as the have-nots continue to press for greater degrees of power over their lives. Though the bitter struggle for community control of the Ocean Hill-Brownsville schools in New York City has aroused great fears in the headline reading public, less publicized experiments are demonstrating that the have-nots can indeed improve their lot by handling the entire job of planning, policy-making, and managing a program.

Some are even demonstrating that they can do all this with just one arm because they are forced to use their other one to deal with a continuing barrage of local opposition triggered by the announcement that a federal grant has been given to a community group or an all black group. Most of these experimental programs have been capitalized with research and demonstration funds from the Office of Economic Opportunity in cooperation with other federal agencies. Examples include: 1. A $1.8 million grant was awarded to the Hough Area Development Corporation in Cleveland to plan economic development programs in the ghetto and ARNSTEIN

to develop a series of economic enterprises ranging from a novel combination shopping-center-public-housing project to a loan guarantee program for local building contractors. The membership and board of the nonprofit corporation is composed of leaders of major community organizations in the black neighborhood. 2. Approximately $1 million ($595,751 for the second year) was awarded to the Southwest Alabama Farmers Cooperative Association (SWAFCA) in Selma, Alabama, for a ten-county marketing cooperative for food and livestock. Despite local attempts to intimidate the coop (which included the use of force to stop trucks on the way to market), first year membership grew to 1,150 farmers who earned $52,000 on the sale of their new crops. The elected coop board is composed of two poor black farmers from each of the ten economically depressed counties. 3. Approximately $600,000 ($300,000 in a supplemental grant) was granted to the Albina Corporation and the Albina Investment Trust to create a black-operated, black-owned manufacturing concern using inexperienced management and unskilled minority group personnel from the Albina district. The profitmaking wool and metal fabrication plant will be owned by its employees through a deferred compensation trust plan. 4.

Approximately $800,000 ($400,000for the second year) was awarded to the Harlem Commonwealth Council to demonstrate that a community-based development corporation can catalyze and implement an economic development program with broad community support and participation. After only eighteen months of program development and negotiation, the council will soon launch several large-scale ventures including operation of two supermarkets, an auto service and repair center (with built-in manpower training program), a finance company for families earning less than $4,000per year, and a data processing company. The all black Harlem-based board is already managing a metal castings foundry. Though several citizen groups (and their mayors) use the rhetoric of citizen control, no Model City can meet the criteria of citizen control since final approval power and accountability rest with the city council. Daniel P. Moynihan argues that city councils are representative of the community, but Adam Walinsky illustrates the nonrepresentativeness of this kind of representation: l5 Who . . . exercises “control” through the representative process? In the Bedford-Stuyvesant ghetto of New York there are 450,000 people-as many as in the entire city of Cincinnati, more than in the entire state of Vermont.

Yet the area has only one high school, and 80 per cent of its teen-agers are dropouts; the infant mortality rate is twice the national average; there are over 8000 buildings abandoned by everyone but the rats, yet the area received not one dollar of urban renewal funds 223

Downloaded By: [University of Sussex] At: 12:53 2 March 2010

helpful: B. H. Bagdikian, In the Midst of Plenty: The poor during the entire first 15 years of that program’s in America (New Yo&: Beacon, 1964); Paul Jacobs, “The operation; the unemploymentrate is known only Brutalizing of America,” Dissent, X I (Autumn 1964), p. 423-8; to God. Stokely Carmichael and Charles V. Hamilton, Black Power: The Politics of Liberation in America (New York: Random House, Clearly, Bedford-Stuyvesant has Some special 1967); Eldridge Cleaver, Soul on Ice (New York: McGraw-Hill, needs; Yet it has always been lost in the midst of 1968); L. J. Duhl, The Urban Condition; People and Policy in the Metropolis (New York: Basic Books, 1963); William H. Grier the city’s eight million. In fact, it took a lawsuit and P. M. Cobbs, Black Rage (New York: Basic Books, 1968); to win for this vast area, in the year 1968, its Michael Harrington, The Other America: Poverty in the United first Congressman. In what Sense can the repreStates (New York: Macmillan, 1962); Peter Marris and Martin Rein, Dilemmas of Social Reform: Poverty and Community Action sentative system be said to have “spoken for” this in the United States (New York: Atherton Press, 1967); Mollie community, duringthe long years Of negled Orshansky, “Who’s Who Among the Poor: A Demographic View decay? of Poverty,” Social Security Bulletin, XXVII (July 1965), 3-32; and Richard T.

Titmuss, Essays on the Welfare State (New Haven: Walinsky’s point on Bedford-Stuyvesant has general Yale University Press, 1968). 2 The poster is one of about 350 produced in May or June 1968 to the ghettos from coast to coast. It is at Atelier Populaire, a graphics center launched by students from therefore likely that in those ghettos where residents the Sorbonne’s &ole des Beaux Art and &ole des Arts Decoratifs. 3This typology is an outgrowth of a more crude typology I have achieved a significant degree Of power in the circulated in March 1967 in a HUD staff discussion paper titled Model Cities planning process, the first-year action plans “Rhetoric and Reality.” The earlier typology consisted of eight will call for the creation of Some new community levels that were less discrete types and did not necessarily suggest a chronological progression: Inform, Consult, Joint Planning, institutions entirely governed by residents with a speci- Negotiate, Decide, Delegate, Advocate Planning, and Neighborfied sum of money contracted to them. If the ground- hood Control. 4For an article of some possible employment strategies, see, rules for these programs are clear and if citizens under- Edmund M. Burke, “Citizen participation Strategies,” ~~~~~~l of stand that achieving a genuine place in the pluralistic the American Institute of Planners, XXXIV, No. 5 (September 1968), 290-1.

scene subjects them to its legitimate forms of give-and5 U.S., Department of Housing and Urban Development, take, then these kinds of programs might begin to Workable Program for Community Improvement, Answers on Citizen Participation, Program Guide 7, February, 1966, pp. 1 and 6. demonstrate how to counteract the various corrosive 6 David Austin, “Study of Resident Participants in Twenty political and socioeconomic forces that plague the poor. Community Action Agencies,” CAP Grant 9499. 7 Robert Coles, “Social Struggle and Weariness,” Psychiatry, In cities likely to become predominantly XXVII (November 1964), 305-15. I am also indebted to Daniel through population growth, it is unlikely that strident M. Fox of Harvard University for some of his general insights into citizens’ groups like AWC of Philadelphia will even- therapy being used as a diversion from genuine citizen participation. 8 See, Gordon Fellman, “Neighborhood Protest of an Urban tually demand legal power for neighborhood self- Highway,” Journal of the American Institute of Planners, XXXV, government. Their grand design is more likely to call No. 2 (March 1969) 1 ~ ~ 2 . 9 James V. Cunningham, “Resident Participation, Unpublished for a city achieved by the process- Report prepared for the Ford Foundation, August 1967, p. 54.

In cities destined to remain predominantly white for the 10 Interview with Maxine Kurtz, Technical Director, Denver foreseeable future, it is quite likely that counterpart CDA. 11US., Department of Housing and Urban Development, groups to AWC Will Press for separatist forms of “Citizen Participation in Model Cities,” Technical Assistance Bulleneighborhood government that can create and control t i n ~NO. 3 (December 1968). 12 Organization for Social and Technical Innovation, Six-Month public services such as police protection, Progress Report to Ofice of Economic Opportunity, Region 1, education systems, and health facilities. Much may February I, 1969, pp. 27, 28, and 35. 13 In Cambridge, Massachusetts, city hall offered to share power Of city governmentsto enterdepend On the with residents and anticipated the need for a period in which a tain demands for resource allocation weighted in favor representative citizens group could be engaged, and the ambiguities of authority, structure, and process would be resolved. At the reof the poor, reversing gross imbalances of the past. quest of the mayor, HUD allowed the city to spend several months Among the arguments against community control are : of Model Cities planning funds for community organization activiit supports separatism; it creates balkanization of public ties.

During these months, staff from the city manager’s office also helped the residents draft a city ordinance that created a CDA comservices; it is more costly and less efficient; it enables posed of sixteen elected residents and eight appointed public and minority group “hustlers” to be just as opportunistic private agency representatives. This resident-dominated body has the power to hire and fire CDA staff, approve all plans, review all and disdainful of the have-nots as their white prede- model city budgets and contracts, set policy, and so forth. The systems and pro- ordinance, which was unanimously passed by the city council also cessors; it is incompatible with includes a requirement that all Model City plans must be approved fessionalism; and ironically enough, it can turn Out to be by a majority of residents in the neighborhood through a refera new Mickey Mouse game for the have-nots by allow- endum. Final approval power rests with the city council by federal statute. ing them to gain but not them suffi14U.S., Office of Economic Opportunity, OEO Instruction, cient dollar resources to SUcCeed.16 These arguments are Participation of the Poor in the Planning, Conduct and Evaluation Community Action Programs (Washington, D.C.: December 1, not to be taken lightly. But neither can we take lightly of 1968), pp. 1-2.

the arguments of embittered advocates of community 15 Adam Walinsky, “Review of Maximum Feasible Misunderby Daniel P. Moynihan, New York Times Book Review, control-that every other of trying to end their standing” February 2, 1969. victimization has failed! 16 For thoughtful academic analyses of some of the potentials I

NOTES

1 T h e literature on poverty and discrimination and their effects on people is extensive. As an introduction, the following will be 224

and pitfalls of emerging neighborhood control models, see, Alan Altshuler, “The Demand For Participation in Large American Cities,” An Unpublished Paper prepared for the Urban Institute, December 1968; and Hans B. C. Spiegel and Stephen D. Mittenthal, “Neighborhood Power and Control, Implications for Urban Planning,” A Report prepared for the Department of Housing and Urban Development, November 1968. AIP JOURNAL

JULY

1969

IS RTHA GEBRUIKSJAAR 2019 REPRESENTATIEF/ GESCHIKT ALS REFERENTIE VOOR ‘GROEI VERDIENEN’ BIJ AFNAME GELUIDPRODUCTIE ? GEBEURTENIS *)

AB 2001

---2002

AB 2004

AB 2010

OR 2013

---2014

LHB? 2017

ILT/6 2018

BNSTURING 2019

IN INVOERSET #)

24.992 27.500 !)

22.244 27.500

23.346 27.500

17.769 26.075 ^)

21.045 26.075

21.169 26.075

18.757 26.075

20.170 26.075

> 21.049 26.075

AANTAL PASS

826.889

706.460

1.196.958

1.000.858

1.590.144

1.687.574

1.774.976

1.943.733 > 2.133.976

-----

-----

-----

-----

-----

348,11 355,96

346,94 355,96

349,54 ‘) 355,96

VLUCHTEN GR LV INCL NACHTVL

CUM GELUID HHP’s IN dB(A) L-den

MAX NORM CUM: NACHTVL L-night IN INVOERSET #)

1.286 ‘) > 1.218 “)

2.093

535

771

752

941

1.029

Lnght LAeq

Lnght LAeq

Lnght LAeq

Lnght LAeq

Lnght LAeq

Lnght LAeq

Lnght LAeq

Lnght LAeq

Lnght LAeq

400 0

400

750

0

849 304

849 304

849 304

849 304

849 304

849 304

68.178 24.860 83.750

64.753 24.860 83.750

40.627 24.860 29.445

34.875 24.958 29.445

29.614 28.356 31.025 33.152 31.390 (24.958) (24.958) (24.958) (24.958) (24.958) (29.439)-----> (art 5 en 9 Omzettingsregeling 2013: 47 BKL/ 35 Ke)

---

---

?

2.320

2.973

3.665

5.366

5.388

> 5.852

7000

7000

7000

7099

7099

7099

7099

7099

7099

---

---

3.796 (2012)

5.452

7.269

15.597

34.688

> 62.650

0

902

348,84 “) 355,96

VLUCHTEN KL LV INCL NACHTVL

IN INVOERSET IFR TBV BKL VFR MAATSC. HELI’s INCL NACHT

INVOERSET HELI’s EXCL NACHT

AANTAL KLACHTEN --RTHA-> DCMR

1

VOETNOTEN EN TOELICHTING *) GEBEURTENISSEN:

AB 2001: AANWIJZINGSBESLUIT 2001: Rotterdam Airport/ Zestienhoven is bedoeld en bestemd als Zakenluchthaven. Dat staat met zoveel woorden in het AB 2001. Daarom en daarvoor zijn 2.500 extra vluchten boven “het aantal te verwachten vluchten’’ van 25.000 = 27.500 (!) vliegbewegingen in de invoerset opgenomen ( zie #) ) en de daarmee berekende extra geluidsruimte is toegekend aan de luchthaven opdat deze zich verder kan ontwikkelen als zakenluchthaven. Citaten uit Toelichting AB 2001: “Het Besluit heeft betrekking op: * het gebruik van het luchtvaartterrein als ‘zakenluchthaven’ * de vaststelling van een geluidzone met een grenswaarde (…) en met de geluidscontouren “. (…). “Het voorliggend besluit wordt genomen in vervolg op het aanwijzingsverzoek d.d. 31 maart 1998 van de exploitant van Rotterdam Airport (de NV Luchthaven Schiphol) mede namens het gemeentebestuur van Rotterdam (hierna de initiatiefnemers). De initiatiefnemers zijn overeengekomen Rotterdam Airport in te richten als luchthaven ten behoeve van het Europees luchtverkeer met voornamelijk zakelijke reismotieven. Tevens wordt ruimte opengehouden voor beperkt vakantie- en vrachtverkeer”.

(….) “Tevens verzoeken de initiatiefnemers om de grasbaan buiten gebruik te stellen en reeds vooruitlopend op de aanwijzing een aantal besluiten te nemen, waaronder het instellen van een nachtregime, als mede het treffen van maatregelen met betrekking tot lawaaiige vliegtuigen”. (…) In antwoord op het aanwijzingsverzoek schrijft de Minister van Verkeer en Waterstaat, mede namens de Minister van VROM,, op 15 mei 1998, dat de beoogde profiel van een zakelijke luchthaven hen aanspreekt”. (….) “Het voorliggend besluit is gebaseerd op het aanwijzingsverzoek, met diverse specificaties daarvan door de initiatiefnemers, en op het mileiu-effectrapport van de initiatiefnemers. De aanwijzing betreft: * Op verzoek, het door de initiatiefnemers gevraagde verkeer dat behoort bij de zogenaamde zakenluchthaven”. (….) “Voor de onderbouwing van dit besluit is voorts van belang het aan het besluit ten grondslag liggende milieu- effectrapport (MER)”. (….) De geluidzones zijn berekend op basis van de genoemde prognoses (zie #) ) en inschattingen van het plan in hoofdzaak omtrent de verkeersomvang (aantal vliegbewegingen), de aard van het verkeer (soorten vliegtuigen en daarmee samenhangende geluidsproductie) (…)”. 2

(….) “In het aanwijzingsverzoek wordt door de initiatiefnemers aangegeven dat gezien het profiel van de luchthaven als zakenluchthaven met voornamelijk dagrandvluchten op Europese bestemmingen, de noodzaak voor structureel verkeer gedurende de nacht niet (meer) aanwezig is. Dit betekent dat Rotterdam Airport in de nachtelijke uren, zijnde van 23:00 uur tot 07:00 uur plaatselijke tijd, gesloten zal zijn voor vrijwel alle luchtverkeer.” ( Noot: LAeq = 0). (….) “Artikel 10: Onder een zakelijke vlucht genoemd onder d wordt verstaan een intercontinentale of continentale vlucht met een zakelijk doel, ten behoeve van het in de Rotterdams- Haagse regio gevestigde bedrijfsleven, uitgevoerd met een luchtvaartuig ingericht voor personenvervoer, te weten: * een eigen vliegtuig voor het vervoer van personen ten behoeve van het eigen bedrijf; * een vliegtuig van derden, dat ingehuurd wordt op grond van een huurovereenkomst met een gelegenheidskarakter, en waarmee personen worden vervoerd ten behoeve van het bedrijf van de huurder”. (….) Voor hinder is de doelstelling stabilisatie op het niveau van 1985 in zowel 2000 als in 2010. Voor ernstige hinder is de doelstelling 0% ernstig gehinderden in 2010.

Daarbij wordt wel gesignaleerd dat de ontwikkeling van de (ernstige) hinder zodanig is dat deze doelstellingen niet zonder meer gehaald kunnen worden.” (….) Er kunnen zich in de praktijk situaties voordoen waarbij bijzondere omstandigheden het noodzakelijk maken dat van de nachtelijke sluitingstijd wordt afgeweken. Daartoe is in dit artikel (8) en tweetal uitzonderingen op het verbod van artikel 7 opgenomen”.

AB 2004 = wijziging AB 2001: Rotterdam Airport wordt slotgecoördineerd. Nachtnorm in invoerset wordt verhoogd van 400 (300 Grote Luchtvaart IFR en 100 Kleine Luchtvaart IFR) tot 750 (650 Grote Luchtvaart IFR en 100 Kleine Luchtvaart IFR). De afkap van de Drempelwaarde van 65 Ke norm wordt ongedaan gemaakt. Vliegroutes worden vastgesteld. Citaten uit het AB 2004: MvT (2010 mbt 2004): “De openingstijden zijn voor het uitvoeren van landingen voor enkele categorieën stillere vliegtuigen met één uur verruimd (van 23:00 uur naar 24:00 uur) . In dit besluit (2004) is de in 2001 vastgestelde Ke- geluidzone ongewijzigd gebleven en is het uitgangspunt gehanteerd dat binnen deze geluidzone 350 extra vluchten in de periode 23:00 - 07:00 kunnen worden geaccomodeerd. Daarnaast zijn enkele uitzonderingen op de nachtsluiting opgenomen”.

3

AB 2010: AANWIJZINGSBESLUIT 2010: Rotterdam Airport wordt Rotterdam The Hague Airport. Bevestiging en bestendiging van het profiel van RTHA als “gespecialiseerde zakenluchthaven” waarvoor het met het AB 2001 27.500 vliegbewegingen in de invoerset opgenomen extra aantal vluchten worden gehandhaafd om RTHA niet verlieslatend te doen zijn. Citaten uit het AB 2010 : MvT “Wettelijk kader: Aanwijzingsbesluit 2001: In de Aanwijzing 2001 is een Ke-geluidszone vastgesteld die gebaseerd is op het ‘onderhandelingsakkoord van de Gemeente Rotterdam en de NV Luchthaven Schiphol uit januari 1998. In het onderhandelingsakkoord is gezocht naar een zodanig profiel van de luchthaven opdat er sprake is van een acceptabele milieubelasting in combinatie met een maximale positieve bijdrage van de luchthaven aan het economisch klimaat en bereikbaarheid van de regio met als randvoorwaarde een levensvatbare exploitatie van de luchthaven. Financiële economische verkenningen hebben destijds aangetoond dat tenminste 27.500 vliegtuigbewegingen vereist zijn om de ‘airside- exploitatie’ niet verlieslatend te doen zijn. In de invoerset die ten grondslag ligt aan de KE- geluidzone werd uitgegaan van 27500 vliegbewegingen ‘groot verkeer’, waarvan 300 vliegtuigbewegingen ‘groot verkeer ’en 100 vliegtuigbewegingen ‘klein verkeer’ tussen 23:00 uur en 06:00 uur”.

(…) “Rotterdam The Hague Airport genereert zijn inkomsten primair uit passagiersbewegingen en niet uit vliegtuigbewegingen” (….) - Maatregelen ter beperking van milieuhinder: “Rotterdam Airport heeft de ambitie om zich als zakenluchthaven verder te ontwikkelen. Hiervoor is ook een convenant met de Schipholgroep ondertekend . Rotterdam The Hague Airport heeft de laatste jaren een sterke groei doorgemaakt, mat meer dan een miljoen passagiers vanaf 2005. De grenzen van de capaciteit (met name geluidsruimte) zijn nu echter bereikt” (….) “Bij de uitvoering van het aanwijzingsbesluit zal de Minister een afsprakenkader hanteren om de omgeving voldoende zekerheid te bieden dat er inzicht en toezicht is op het aantal nachtvluchten. De invoerset ten behoeven van het MER alternatief dat de basis vormt voor het besluit alternatief 4c, met 849 nachtbewegingen) is het uitgangspunt. Uitgaande van dit aantal zal het nachtelijk gebruik – in aansluiting van het vigerende aanwijzingsbesluit en het daarop gebaseerde handhavingsvoorschrift- blijvend worden gemonitord teneinde tijdig maatregelen te kunnen nemen om mogelijk onwenselijke ontwikkelingen hierin bij te sturen. (….) “Ten aanzien van microklimaataanpak van aankomst- en vertrekroutes wordt in het advies geconcludeerd dat de mogelijkheden hiervan beperkt zijn om de bebouwde gebieden te ontzien en nader microklimaatonderzoek is nodig.

(….) - Advies Buck Consultants op bedrijfseconomische effecten voor de exploitant:

4

“Als het aantal vluchten bij het handhaven van de huidige contour verlaagd moet worden , is de exploitant in staat om de tarieven te verhogen. Er wijken dan vliegmaatschappijen uit, maar dat is ook de bedoeling. Het is onjuist om in de basisberekening van gelijke tarieven uiv te gaan” (….( - Milieu-effecten : “De vliegtuigtypen die thans gebruik maken van Rotterdam The Hague Airport zijn afwijkend van de vlootmix zoals voorzien in de aanwijzing van 2001 en 2004. Het aandeel grotere toestellen is feitelijk groter. Het totaal aantal bijbehorende vliegbewegingen is als gevolg hiervan, bij een gelijkblijvende gebruiksruimte, kleiner.

2017 In de (oorspronkelijke) Omzettingsregeling 2013 – een tijdelijke regeling - was vastgesteld dat het Luchthavenbesluit uiterlijk na verloop van 4 jaar door RTHA zou zijn aangevraagd bij het bevoegde gezag. Kennelijk is uitstel verleend, en kennelijk nog eens: het wordt najaar 2022 voordat de eerste mogelijkheid zich voordoet om het LHB aan te vragen. Gedurende al die jaren – inmiddels 9 jaar – ondervinden de omwonenden van de Luchthaven een toenemende mate van hinder door vliegtuig geluid en andere vormen van overlast vanwege de luchthaven. Ook hier blijkt dat het luchtvaartbedrijf in een uitzonderingspositie verkeert wat de naleving van wettelijke regels betreft, en dat tot nadeel en schade van de nabij de Luchthaven wonende bevolking.

2019 Is het gebruiksjaar 2019 representatief als maatstaf voor de verdere uitwerking van de voorstellen in het VPP Tussenresultaat? Het gaat dan in feite om de toedeling van de in 2001 aan RTHA toegekende gebruiksruimte-die bij besluit is toegekend opdat de luchthaven Rotterdam Airport zich zou ontwikkelen als zakenluchthaven. En nadrukkelijk niet is bestemd voor “vracht en vakantievliegverkeer”. Het antwoord is te herleiden uit het voorgaande: Dit voorstel in het VVP Tussenrapport is in strijd met het Aanwijzingsbesluit van 2001 en de daaropvolgende besluiten van 2004, 2010 en 2013, welke laatste 1 op 1 is overgenomen uit het besluit van 2010. Het voorstel is tevens in strijd met de overwegingen in 2010 dat uitgaande van de situatie toentertijd toen het bevoegde gezag constateerde dat “de grenzen van de capaciteit nu wel zijn bereikt”.

5

In de periode 2010 tot 2019 heeft de luchthaven desondanks en tegen de bepalingen van de geldende regelgeving een forse groei van de Grote Luchtvaart, de groei van vakantievluchten uitgevoerd door de Commerciële Luchtvaartmaatschappijen, getolereerd, gestimuleerd en doorgemaakt door capaciteitsruimte in beslag te nemen die uitdrukkelijk niet aan deze sector was toebedeeld. Het gebruiksjaar 2019 kan al vanwege deze handelswijze en omstandigheden – die aan te merken zijn als onrechtmatig handelen- niet als referentie gelden voor verdere uitwerking van het VPP Tussenresultaat, dat op zichzelf al onbewezen vooronderstellingen en veel onjuistheden in zich draagt.

H.S. 30- 04- 2022

6

BIJLAGE 1

AAN:

VAN:

, CRO-RTHA Bewonersvertegenwoordiger Rotterdam.

BETREFT:

Aanpak MGA-traject, reactie van Hans van Zijst op vragen en opmerking Hans Schendstok tijdens Startbijeenkomst 8 december 2020.

BIJLAGE:

e-mailbericht van aan deelnemers aan het participatietraject LHB RTHA d.d. 4 december 2020, 11:25 uur.

ROTTERDAM, 15 december 2020.

Beste

,

Met deze brief wil ik reageren op de reactie van Hans van Zijst op mijn emailbericht vermeld in de aanhef en op mijn opmerkingen tijdens de Startbijeenkomst op 8 december j.l.. Ik wilde de voortgang van de bijeenkomst en de samenvatting van Hans niet verstoren met een reactie die mogelijk zou uitmonden in een discussie over de voorwaarden van het traject volgens de methode ‘Mutual Gains Approach’ en de consequenties indien afspraken die voorafgaande aan de startbijeenkomst met alle deelnemers/ partijen zouden zijn / moeten zijn gemaakt niet ‘door iedereen’ worden nageleefd. Ik heb tijdens de bijeenkomst om dezelfde reden ook niet verder willen reageren op de door Hans gestelde beperkingen in het verstrekken van informatie aan je achterban : De ‘Verantwoording en verantwoordelijkheid’ van de bewonersvertegenwoordigers vereist transparantie, openheid en uitwisseling van opinie met de mensen namens wie wij geacht worden te spreken in dit participatietraject. Ik ben oneens met de reacties van Hans, temeer daar naar mijn oordeel hij daarin de regels van een MGA- traject niet strikt naar de letter en de 1

voorwaarden van ‘Consensusbuilding’ niet volgens de voorgeschreven benaderingswijze in zijn antwoorden heeft uitgelegd. Dit oordeel berust op een mogelijk verschil van inzicht en dat vereist een toelichting. Ik besef hierbij dat ik een specialist met ervaring met deze werkwijze aanspreek. In mijn reactie refereer ik daarom aan het werk van Lawrence Susskind en Frans Evers, beiden zijn jullie maar al te bekend. A. “Short guide to Consensusbuilding”(Lawrence Susskind c.s.): Preconditions to be met: 1. Right kind of facilitation or mediation assistance. : Goede begeleiding 2. Commitment (!): Deelnemers/ deelnemende groepen moeten vooraf hun ‘Commitment’ formaliseren voor consensusbuilding door de voorwaarden en geschreven afspraken voor het proces/traject te accepteren en te onderschrijven. “Set an agenda and ground rules: 3. Investing: Deelnemers moeten de tijd nemen om te investeren om op deze wijze te werken. Inzicht krijgen in: - Wat zijn jouw belangen/ behoeften en deze aan andere partijen bekend maken; - Wat zijn de belangen / behoeften van de andere deelnemers en deze van de andere partijen verstrekt krijgen. (Geen inzicht in de belangen van de andere partijen omdat je die niet ter kennisneming hebt verstrekt gekregen: dan is ook geen mogelijkheid tot – geïnformeerde- consensusbuilding). 4.

Roadmap: Een ‘routebeschrijving’ van het traject dat aangeeft op welke wijze consensus kan/ moet worden opgebouwd bereikt Ad 2. : Set an agenda and ground rules”: (Susskind) “Finalize procedural ground rules: - Issues and rules raised in the interviews: The ground rules must be reviewd and ratified at the opening organisational meeting. - Topcs: • rights and responsibilities of the participants • rules concerning interaction with the media Handling the press: “The facilitator must consider whether the press is interested in the negotiation: Is inviting the press useful?” 2

• Set rules regarding the participation of observers • decision- making rules • behavioral guidelines B. “Consensusbuilding with MGA” (Susskind c.s.) Zes grondslagen: 1. Vertegenwoordiging en Verantwoordelijkheid: De bewonersvertegenwoordigers in dit traject zijn als zodanig benoemd door de gemeente waarvan zij de bewoners vertegenwoordigen, op voordracht van de desbetreffende bewoners /bewonersorganisaties. Zij dienen verantwoording af te leggen aan hun achterban (!) “De belangenvertegenwoordigers moeten inzichtelijk maken hoe zij de belangen die zij vertegenwoordigen communiceren en afstemmen met hun achterban” ( ). 2. Spelregels en doelen: “Parties must agree to abide by a common set of groundrules which will govern their activities during a consensus proces” (Susskind). “De MGA begint altijd met het identificeren van de issues: de issues worden concreet gemaakt”. ( . “As the parties try to collect information, formulate proposals, defend their views and take accoard of what others are saying, the facilitator reminds them of the ground rules they have adapted and, much like a referee, intervenes when someone violates the ground rules” (Susskind). “A mediator/ facilitator must not turn a blind eye to potentially unfair or unimplentable agreements, even if the rules of the game have not been violated” (Susskind). 3. Gemeenschappelijk onderzoek (fact finding). 4.

Iedereen gaat erop vooruit (Everybody gains; mutual consensus). 5. Achterban raadplegen: Achterban actief betrekken “Involving Constituants”: 3

“Representatives need to be clear how they will communicate with their constituants throughout the proces”. (Susskind) “Participants are responsible for communicating with their respective constituants between every meeting” (Susskind). “Strive for the greatest degree of transparancy possible (….) To the greatest extent the consensus building proces should be transparent” (Susskind). 6. Implementatie-zekerheid Gezamenlijk vaststellen van duurzame oplossingen voor de lange termijn.“ C. “The public is angry”: “Covered up mistakes, concealed evidence and misleading statements fueled up public distrust”(Susskind). You are dealing with an angry public: De bewoners rondom de luchthaven zijn boos, ontstemd en verontwaardigd: Afspraken met de Luchthaven zijn niet nagekomen, het Bestuur en de Overheid komt zijn toezeggingen niet na, de corrigerende wet- en regelgeving op ondeugdelijke handhavingsregels laten al 10 jaar op zich wachten en intussen worden de onvolkomenheden en gaten daarin listig door de vliegindustrie benut resulterend in een groei van het aantal vluchten en vliegbewegingen op hindergevoelige tijdstippen van een etmaal en dagen van de week. Intussen wordt meer en meer geluidshinder ervaren, een ongezonder lucht gemeten en een toenemende aantasting van het leefklimaat waargenomen.

Wij hebben als de gelegitimeerde vertegenwoordigers van de bewoners dan ook hoge verwachtingen dat dit traject – dat overigens ook tenminste een jaar zal duren – uiteindelijk zal leiden tot een oplossing die voor de meeste belangrijke stakeholders aanvaardbaar is, tot consensus leidt en dan ook zal worden geïmplementeerd en uitgevoerd. Wij beseffen hierbij dat internationale convenanten, wet- en regelgeving van hogere orde en bepaalde doelstellingen en statements in de Luchtvaartnota een grens stelt aan wat wij als meest haalbare resultaat zouden willen / kunnen verwachten van dit door jullie begeleid traject. Dat zullen wij aan onze achterban moeten verantwoorden en kunnen verdedigen. Maar uit de 4

voorgaande citaten blijkt, terugziende, dat jullie de regels en voorwaarden die volgens de ontwerpers en volgelingen van de MGA – methode noodzakelijk zijn voor het succes van dit traject niet strikt en niet consequent door jullie zijn toegepast en kennelijk naar een eigen interpretatie of invulling moeten worden toegepast: De informatie en de voorwaarden van het traject die wij in het voortraject en de kennismakingsinterviews van Bas en Jeroen hebben vernomen wezen op een vereiste van volledige instemming met de ground rules van de methode en de aan ons voorgelegde afspraken door alle partijen voordat met het traject kon worden begonnen. (Commitment). Het betrof de strikte regel dat alle partijen hun belangen aan alle participanten kenbaar maakten middels een FAQ dan wel ‘passagierslijst’ voorafgaande aan de eerste bijeenkomst. De afspraak was dat jullie deze zouden ‘vertalen’ in een gecondenseerde weergave, de sheets, die volgens afspraak èn conform de vereiste van de MGA-methode ten behoeve van de startbijeenkomst aan alle participanten zouden worden uitgereikt. (“Preconditions to be met”; “Finalize procedural ground rules”).

Echter: “Niet iedereen”, bepaalde partijen, hebben aangegeven dat zij hun belangen en doelstelling niet op de verzochte wijze zouden aanleveren volgens de met alle partijen gemaakte afspraken en tegen de regels en voorwaarden van de MGA-methode (“Parties must abide by a common set of ground rules which will govern their activities during the consensus proces”). Wat hun reden of argumenten daarvoor ook moge zijn: dat regardeert ons en de andere welwillende partijen niet, de pogingen van Jeroen vlak voor de startconferentie om hun weigering te vergoeilijken heeft bij ons niet dat effect gehad: in tegendeel: het heeft wantrouwen tegen deze partijen gewekt en twijfels over de objectiviteit en standvastigheid van de begeleiding van het traject. Die gevoelens werden versterkt toen jullie in reactie op mijn e-mail van 4 december 2020 11:25 uur aan alle participanten (“Transparantie”) niet op mijn voorstellen wilden ingaan (nalatigen bekend maken; slides van de indieners in het traject inbrengen) en besloten de startconferentie toch door te laten gaan. Lawerence Susskind bespreekt in zijn boek voorbeelden waar bepaalde deelnemers weigerden – om wat voor reden dan ook – volwaardig mee te doen aan het proces: Hij heeft in eerste instantie het traject aangehouden om 5

hen te overtuigen “to abide by the rules” en dat openheid over hun belang en doel noodzakelijk is om het beste resultaat te bereiken. Degenen die niet overtuigd konden worden werden verzocht niet aan het traject mee te doen en werden niet (meer) daarvoor uitgenodigd. Toen pas werd het traject ingezet. In een ander voorbeeld waren het enkele van de belangrijkste stakeholders die niet onder de gestelde voorwaarden volwaardig aan het traject mee wensten te doen, in dat geval heeft Susskind het hele traject afgeblazen:. Frans Evers schrijft hierover: “Iemand die weigert volwaardig mee te doen moet niet worden uitgenodigd”, en: “Iemand wiens standpunt al vaststaat en niet bereid is deze te wijzigen, moet niet worden uitgenodigd”. “Alleen samenwerking van alle partijen leidt tot het beste resultaat voor allen”: “Best Alternative To A Negotiated Agreement “: BATNA. Jullie hebben dat echter niet zo uitgevoerd: De startconferentie is zonder dat de partijen hun standpunt, belang of doel op tafel hebben gelegd gestart met als enig resultaat dat we hebben kunnen kennismaken met (de meeste, maar niet alle) partijen en dan zonder te weten wat hun belang is en waarom zij aan dit traject meedoen.

Het argument van Hans van Zijst dat hij ‘uit zorgvuldigheid’ de wel ingeleverde ‘sheets’ niet aan partijen heeft toegestuurd is bij ons (en anderen) opgevat dat hij dat heeft gedaan omdat het niet uitgesloten is dat deze partijen misbruik zullen maken van de daarin beschreven belangen en dat in hun voordeel zullen trekken. Hij zou daarmee de andere deelnemers daartegen willen beschermen: Als dat het geval zou zijn vragen wij ons af niet een andere maatregel à la Susskind of Frans Evers niet meer aangewezen zou zijn. De voorwaarde die Hans tegen het einde van de startconferentie in zijn samenvatting formuleerde dat het niet toegestaan zou zijn informatie uit de bijeenkomsten te delen met de achterban, begrijpen wij in het geheel niet gelezen de voorwaarden die Susskind stelt aan het consulteren en raadplegen van de achterban: “Representatives need to be clear how they will communicate with their constituants throughout the proces”. (Susskind) “Participants are responsible for communicating with their respective constituants between every meeting” (Susskind). 6

“Strive for the greatest degree of transparancy possible (….) To the greatest extent the consensus building process should be transparent” (Susskind). Wij hebben hier niets aan toe te voegen. Wij zullen ons blijven inzetten om dit proces tot een goed einde te brengen zoals wij hebben aangegeven in het antwoord aan jullie op de vraag: “Welke kansen zien jullie”? “Bereiken van een voor een ieder aanvaardbare balans van belangen: rust, veiligheid en leefbaarheid in harmonie met het bereiken van een acceptabel economisch rendement en de voordelen van een luchthaven in de omgeving”. Mede namens de bewonersvertegenwoordigers in de CRO RTHA, deelnemers aan het participatietraject LHB RTHA. , Met vriendelijke groet,

7