[22bb002952] Bijlage behorende bij 22bb2951 over Monitor 2021 Rotterdamse Aanpak Statushouders
Tekst van het document
. 1 y ** m-
I.
L
J
ļ
Monitor Statushouders 2021 Gemeente Rotterdam
Inhoudsopgave Managementsamenvatting
4
Inleiding
7
1. Intake en wonen
8
1.1
1.2
1.3
1.4 1.5
De brede intake
8
Contactarm inhuizen vanwege het coronavirus
8
Taakstelling en samenstelling statushouders
9
Prognose taakstelling voor 2022
9
Twaalf weken doorloopfase
10
Kenmerken statushouders Rotterdam
10
Huisvesting statushouders
12
Druk op de woningmarkt Huisvestingsplan statushouders
12 12
Woongebied
16
Uitstroom uit het azc Rotterdam
16
Tijdelijke opvang op schip in de Persoonshaven en in hotel Ibis
17
Samenvatting Wonen
17
2. Zorg 2.1
2
18 Maatschappelijke begeleiding door VluchtelingenWerk Zuidwest-Nederland
18
2.2
Maatschappelijke begeleiding online
19
2.3
Lokale initiatieven
19
Monitor Statushouders 2021
2.4
Gezondheid
20
Signaleren van lichamelijke en geestelijke problemen
20
Preventief wordt het volgende gedaan
21
Financiële zelfredzaamheid
21
Wat doen we verder aan preventie?
22
2.6
Alleenstaande minderjarige vreemdeling
22
2.7
Samenvatting Zorg
23
2.5
3. Werken en leren 3.1
24
Totaal bijstandsuitkeringen
24
Instroom en uitstroom
26
Parttime aan het werk
28
Verdeling naar geslacht en leeftijd
28
Ontheffing
29
Bijzondere bijstand
29
Inzet instrumenten
31
Specifieke instrumenten voor statushouders
31
Geïntegreerde duale inburgeringstrajecten (GIT)
33
Schakeltrajecten en traject richting onderwijs
33
Assessment
34
3.3
Start inburgering
34
3.4
DUO
35
3.5
Rotterdamse Taalstart (RTS)
35
Evaluatie van het programma Rotterdamse Taalstart
35
3.6
Participatieverklaringstraject (PVT)
36
3.7
Kwaliteitsconvenant taalscholen inburgering
36
3.8
Mentorschap bij werkgevers
36
3.9
Samenvatting Werken en leren
37
Voortgang collegetarget
37
3.2
Monitor Statushouders 2021
3
Management samenvatting Voor u ligt de managementsamenvatting met de belangrijkste bevindin gen van de monitor 2021 over de Rotterdamse Aanpak Statushouders 2019-2022. De Rotterdamse Aanpak Statushouders 2019-2022 omvat alle basiselementen voor succesvolle participatie in de samenleving. Wonen, zorg, leren en toeleiding naar werk en onderwijs. In het algemeen geldt dat we het afgelopen jaar op al deze terreinen veel hebben bereikt. Tegelijkertijd kreeg Rotterdam te maken met een hogere taakstelling (twee keer zo hoog als in 2020) en de effecten van corona. Deze ontwik kelingen vroegen zowel van de statushouders als van de gemeente en uitvoerders veel flexibiliteit om de resultaten en doelen alsnog te behalen. Dit is de laatste monitor die we op deze manier aanleveren. Vanaf dit jaar (2022) is de nieuwe Wet inburgering gestart. Vanaf de komende college periode komt de rapportage in gewijzigde vorm terug; namelijk als moni toring van de uitvoering van de brede Rotterdamse Aanpak Inburgering.
Intake en wonen Ondanks de grote druk op de sociale huurwoningmarkt
Havenziekenhuis. En particuliere verhuurders boden
is het met gezamenlijke inspanning gelukt om in 2021
6 woningen aan, waarin 21 statushouders terecht zijn
de taakstelling te halen. De taakstelling voor 2021, inclu
gekomen. Dit betreft allemaal tijdelijke huurcontracten
sief de achterstand van 2020, was om 959 personen te
voor de duur van maximaal 2 jaar. Na die tijd worden
huisvesten. In de laatste maand is een flinke eindsprint
deze mensen opnieuw bemiddeld naar een andere
gemaakt. Door een enorme inzet van verschillende
woning.
partijen is het gelukt deze taakstelling te realiseren. De woningcorporaties hebben in totaal 422 woningen
4
Dit jaar zijn de statushouders niet alleen gehuisvest in
aangeboden. Hierin zijn 835 personen gehuisvest.
corporatiewoningen, maar ook in woningen van parti
Zij hebben dus nog steeds het merendeel voor hun
culiere verhuurders en in panden, die via leegstands-
rekening genomen. Tot slot heeft de gemeente het laatste
beheerders worden verhuurd. Ook deze interventies
kwartaal op verzoek van het Rijk en het COA een tijde
waren gericht op het versnellen van doorstroom in de
lijke noodopvang geboden aan statushouders op een
Nederlandse migratieketen en de druk in de azc's te
riviercruiseschip in de Persoonshaven. Dit als gevolg van
doen afnemen. Zo hebben 30 jonge statushouders een
de nijpende situatie in de azc's. Dit schip heeft maximaal
tijdelijk huurcontract gekregen voor een kamer in het
twee maanden in de Persoonshaven gelegen.
Monitor Statushouders 2021
Zorg
Werken en leren
De Rotterdamse Aanpak Statushouders 2019-2022 is
Door de economische maatregelen voor de coronabe-
erop gericht dat statushouders na hun huisvesting in
strijding zagen we in 2020 al dat het aantal statushou
Rotterdam zo snel mogelijk (financieel) zelfredzaam
ders, dat afhankelijk is van een bijstandsuitkering, was
worden. Hiervoor kunnen statushouders rekenen
toegenomen. Dit heeft zich voortgezet in 2021. Ook
op maatschappelijke begeleiding. In 2021 hebben
de hogere taakstelling in 2021 heeft geleid tot meer
alle volwassen statushouders, die recht hadden op
instroom in de bijstand. In 2021 is het aantal status
maatschappelijke begeleiding en gehuisvest zijn, deze
houders, dat afhankelijk is van een bijstandsuitkering,
dienstverlening daadwerkelijk ontvangen. In 2021 zijn
gestegen van 2.682 (2020) naar 2.921.
647 statushouders begonnen met de intake, die hoort bij de start van de maatschappelijke begeleiding. Er zijn
Dit betekent dat de instroom (705 uitkeringen) groter
332 statushouders gestart met het tweede jaar van de
is dan de uitstroom (473 uitkeringen). Wel is de uit
maatschappelijke begeleiding.
stroom in 2021 groter dan in 2020 (344 uitkeringen). 66 procent stroomt uit door inkomsten uit reguliere
Het onderzoek van de Erasmus Universiteit naar het
arbeid en het starten met een studie of opleiding. Dit
programma van Stichting Nieuw Thuis Rotterdam heeft
is mede te danken aan de inzet van meer capaciteit en
laten zien dat statushouders aanzienlijk minder gebruik
gespecialiseerde consulenten. Dit heeft gezorgd voor
maken van ondersteuning voor psychische gezondheids
een intensievere en passende dienstverlening voor de
problematiek dan niet-statushouders (Van der Linden &
Rotterdamse statushouder, met een mooi uitstroomper-
Dagevos, 2019). Dit is opmerkelijk, omdat deze groep zeer
spectief. Ook zien we dat het aantal statushouders dat
gevoelig is voor psychische problemen, zoals depressies.
parttime werkt, is gestegen van 1.133 (2020) naar 1.207.
Ook blijkt dat de toegang tot de GGZ moeilijk kan
als een gunstige ontwikkeling. Veel statushouders zijn
Dit aandeel neemt de laatste jaren toe en dat zien wij zijn voor nieuwkomers. Statushouders weten zelf niet
nog bezig met de inburgering en kunnen hierdoor niet
welke hulp zij nodig hebben en het kan lastig zijn om
altijd fulltime werken. We stimuleren hen om naast de
de hulpvraag te formuleren. Daarom is er in 2021 een
inburgering te werken, al dan niet in deeltijd. Daarmee
informatiepagina aangemaakt met een overzicht.
vergroten zij ook de kans dat zij na de inburgering
Deze webpagina is bedoeld voor professionals, die
fulltime aan de slag kunnen.
psychosociale klachten bij statushouders signaleren en doorverwijzen naar passende GGZ-zorg. Ook zijn er o.a.
Van de huidige 2.180 uitkeringen zijn 2.921 (2020:
gesprekken gevoerd met de Expertpool (poule van erva
2.682) volwassen statushouders afhankelijk van de
ringsdeskundigen), instanties en organisaties uit het
bijstand (echtparen ontvangen samen één uitkering). Dit
maatschappelijk middenveld over hoe we meer aanslui
is 6,3 procent van het totaalaantal Rotterdammers met
ting kunnen vinden bij het wijkteam en de Vraagwijzer.
een bijstandsuitkering. Dat is iets meer in vergelijking
Dit jaar verkennen we bijvoorbeeld met het wijkteam
met 2020 (5,5 procent). Van het totaalaantal jongeren
IJsselmonde hoe we de toegang tot het wijkteam voor
met een bijstandsuitkering is 14,9 procent statushouder.
nieuwkomers laagdrempelig kunnen maken.
Naar verhouding is het aandeel jonge statushouders groter dan statushouders van 27 jaar en ouder. Het
Daarnaast kennen veel statushouders het Nederlandse
aantal statushouders jonger dan 27 jaar is ten opzichte
systeem niet. Mensen raken de weg kwijt bij een door
van vorig jaar vergelijkbaar.
verwijzing. Sinds 2020 organiseert Stichting Mano in opdracht van de gemeente zowel individuele als groeps bijeenkomsten om hun zelfredzaamheid te vergroten. Daarbij richt Stichting Mano zich op vijf aspecten, waar onder gezondheid en welzijn. De bijeenkomsten worden gegeven in de eigen taal, met oog voor de eigen cultuur. Ook bieden zij passende doorverwijzing als trauma's en psychische problemen opkomen. Daarnaast blijven we preventieve instrumenten inzetten, zoals de twee aanvul lende participatieworkshops (gezondheid en stress, en seksuele gezondheid) en deskundigheidsbevordering bij consulenten. Zodat zij bijvoorbeeld problemen als gevolg van pre- en postmigratiestress tijdig kunnen signaleren.
Monitor Statushouders 2021
5
Voortgang collegetarget Op basis van de Rotterdamse aanpak statushouders 2019-2022 is een collegetarget geformuleerd dat bestaat uit twee delen: a. 80 procent van alle Rotterdamse statushouders met een bijstandsuitkering is binnen zes maanden na toekenning van de uitkering gestart met het inburgeringstraject b. Het aantal bijstandsuitkeringen voor statushouders daalt naar 1.455 Het eerste deel van het collegetarget is in 2021 niet gekomen tot het beoogde niveau van 80 procent. Eind december 2021 lag het percentage op 49 procent. Hiervoor zijn verschillende redenen. Allereerst het uitstel van de nieuwe Wet inburgering. In eerste instantie zou deze wet in juli 2020 ingevoerd worden. En met deze wet zou de gemeente meer regie krijgen op het inburgeringstraject en daarmee op de voortgang van de target. Onder het oude stelsel is de statushouder namelijk zelf verantwoordelijk voor de inschrijving voor een inburgeringstraject en is regierol van de gemeente beperkt. De nieuwe wet is uiteindelijk op 01-01-2022 in werking getreden. Een andere reden is corona. Hierdoor werd onder andere de start van trajecten (bijvoorbeeld in groepsverband) bemoeilijkt. Het tweede deel van het collegetarget is in 2021 ook niet tot het beoogde doel van 1.455 bijstandsuitkerin gen voor statushouders gekomen. Op 31 december 2021 telden we 2.180 bijstandsuitkeringen. Hiermee liggen we niet meer op schema.
De Rotterdamse Aanpak Statushouders 2019-2022 legt de nadruk op het voorzien in een eigen inkomen en meedoen in de Rotterdamse samenleving. In het eerste jaar (2019) bleek deze aanpak succesvol en daalde het aantal bijstandsuitkeringen naar 1.765. In 2020 en 2021 zien we echter dat het aantal bijstands gerechtigden is toegenomen. Dit komt overeen met de algemene ontwikkelingen in de stad en in het land. We zien dat het aantal bijstandsgerechtigden in zijn totali teit is toegenomen door de economische effecten van de coronamaatregelen. We blijven de intensieve aanpak voortzetten en zetten extra gespecialiseerde jobhunters en jobcoaches in, om zo te kunnen blijven ondersteunen in de ontwikkelmogelijkheden van statushouders in Rotterdam.
6
Monitor Statushouders 2021
Inleiding Voor u ligt de monitor van de Rotterdamse Aanpak
(taal)lessen en workshops die onderdeel zijn van het
Statushouders 2019-2022 voor het jaar 2021. Deze
inburgeringstraject. Ook daar ontmoeten mensen
monitor blikt terug op de vier doelen, die in de aanpak
elkaar. Dit betekende dat zowel de gemeente Rotterdam
zijn vastgesteld.
als onze samenwerkingspartners in de stad zich flexibel
Deze doelen zijn:
moesten opstellen om de doelen te behalen. Tot slot, voor de leesbaarheid van deze monitor spreken
1. realisatie van de taakstelling die Rotterdam per halfjaar van het Rijk krijgt opgelegd om statushou
we over de statushouder in de hij-vorm. Uiteraard bedoelen we hier ook alle andere gendervormen mee.
ders te huisvesten 2. statushouders zijn in beeld bij zorgprofessionals of schuldhulpverleners. Bijvoorbeeld om problemen door pre- en postmigratiestress tijdig te signaleren 3. 80 procent van alle Rotterdamse statushouders met een bijstandsuitkering is binnen zes maanden na toekenning van de uitkering gestart met het inburgeringstraject 4. het aantal bijstandsuitkeringen voor statushouders daalt naar 1.455 De laatste twee doelstellingen vormen samen een target van het College. De onderwerpen die aan bod komen zijn: wonen, zorg, en werken en leren. Elk onderwerp wordt in een apart hoofdstuk besproken en geeft een weergave over 2021. Naast cijfers wordt ook de Rotterdamse Aanpak Statushouders beschreven. De hoofdstukken sluiten af met een samenvatting. In de voortgangsrapportage Rotterdamse Opgave Inburgering1 wordt toegelicht wat de nieuwe situatie per januari 2022 wordt (21bb14515).Dit is dan ook de laatste monitor die we op deze manier aanleveren. Vanaf dit jaar (2022) is de nieuwe Wet inburgering gestart. Vanaf de komende collegeperiode komt de rapportage in gewijzigde vorm terug; namelijk als monitoring van de uitvoering van de brede Rotterdamse Aanpak Inburgering. In het algemeen geldt dat de coronamaatregelen het afgelopen jaar opnieuw een aantal activiteiten heeft bemoeilijkt. Denk aan het huisvesten van mensen, waarbij mensen met elkaar in contact komen. Of aan 1
Rotterdamse Aanpak Inburgering
Monitor Statushouders 2021
7
Hoofdstuk 1
Intake en wonen Dit hoofdstuk gaat over de taakstelling van de gemeen
inschrijving Basisregistratie Personen en aanmelding
te Rotterdam en over de gezinssituaties en kenmerken
bij het COA-toeslagenpunt voor de aanvraag van huur-
van de statushouders. In voorbereiding op de nieuwe
en zorgtoeslag. Daarnaast verzorgt IOS de aanmelding
Wet inburgering (2022) heeft de gemeente Rotterdam
voor de Rotterdamse Taalstart en maakt een eerste
de brede intake ingevoerd. Dat betekent dat de gemeen
afspraak bij VluchtelingenWerk Zuidwest-Nederland
te al contact zoekt met de statushouder als hij nog in
voor verdere maatschappelijke begeleiding.
een azc woont. Verder geven wij in dit hoofdstuk aan in welke gebieden de statushouders zijn gehuisvest en
Na het tekenen van het huurcontract volgt een gesprek
hoe groot de druk op de woningmarkt is.
met de inkomensconsulent. Die wijst de statushouder op zijn rechten en plichten, legt uit wat hij allemaal ontvangt en hoe hij financiële zaken moet verantwoor
1.1 De brede intake
den. Hierbij wordt standaard geregeld dat een à twee vaste lasten (meestal huur en zorgverzekering) vanuit
Vanaf 2019 wordt de brede intake uitgevoerd. Twee
de uitkering worden betaald. Sinds 2019 beheert IOS
weken (dit was vijf weken) nadat de COA-regievoerder de statushouder aan de gemeente Rotterdam koppelt,
week vindt een gesprek plaats met de werkcoach of
vindt een kennismakingsgesprek plaats bij de gemeente
jongerenconsulent. Binnen drie maanden maakt de
Rotterdam met een medewerker van het Intakeloket
werkcoach samen met de statushouder een plan van
het dossier maximaal een jaar. In de derde of vierde
Ondersteuning Statushouders (IOS). De statushouder
aanpak op basis van de gesprekken, het eindverslag
woont dan nog in een azc. De medewerker maakt een
van de Rotterdamse Taalstart en het assessment. Het
profiel van de klant over zijn situatie, werkervaring en
assessment levert meer informatie over de statushou
opleidingen. Binnen enkele dagen daarna wordt hij
ders op over leerbaarheid, zelfredzaamheid, motivatie
overgedragen aan een werkcoach of jongerenconsulent,
en interesses en competenties.2
die de verdere begeleiding oppakt. De brede intake werkt tot nu toe goed. Statushouders
Contactarm inhuizen vanwege het coronavirus
geven aan dat ze het prettig vinden al vroeg een
Sinds maart 2020 is vanwege corona een contactarme
contactpersoon bij de gemeente te hebben. Ze hebben
manier van inhuizen ontwikkeld om ervoor te zorgen
daarnaast een beter beeld van het proces van huisves
dat het proces van huisvesting zoveel mogelijk door kon
ting en activering. Ook zijn door de brede intake de
gaan. Ook in heel 2021 is volgens dit proces gewerkt.
dossiers van de statushouders sneller op orde, zodat
Dit betekent dat vooraf aan alle statushouders werd
de statushouders sneller op de wachtlijst gezet kunnen
gevraagd of zij wilden meewerken aan deze manier van
worden om een woning te krijgen.
inhuizen. IOS checkte of de statushouder basaal Engels of Nederlands sprak of anders iemand kon meenemen
Op de dag dat de statushouder het huurcontract
die hen bij dit proces kon begeleiden. Daarnaast was
tekent, vindt een plaatsingsgesprek plaats met een
gecheckt of zij bereid waren om te reizen met het ov en
IOS-medewerker. Die checkt in dit gesprek nogmaals
beschikten over internet op hun telefoon. En zij moesten
of er veranderingen in de situatie zijn. Het gesprek gaat
ook akkoord gaan met de voorwaarde dat zij de woning
voornamelijk over de huisvesting en wat er allemaal
pas zien na het tekenen van het huurcontract. Zij zijn
geregeld moet worden op het moment dat de statushou
allen akkoord gegaan.
der het huurcontract tekent. IOS regelt de aansluiting van nutsbedrijven en de collectieve zorgverzekering, de 2
8
In paragraaf 3.2 wordt het assessment uitgebreid omschreven.
Monitor Statushouders 2021
1.2 Taakstelling en samen stelling statushouders
dus afgesloten met een kleine voorsprong op de taak stelling van 2022. Omdat de taakstelling in 2021 was verdubbeld, is er een huisvestingsplan statushouders voor 2021 gemaakt. Zie paragraaf Huisvesting status
Nederlandse gemeenten krijgen van het Rijk elk halfjaar
houders voor de verdere toelichting van dit plan en hoe
een taakstelling opgelegd naar rato van het inwoners
dit gerealiseerd is.
aantal voor de huisvesting van statushouders. Op 1 oktober en 1 april van het betreffende jaar maakt het
Prognose taakstelling voor 2022
Rijk de taakstelling voor het daaropvolgende halfjaar
De taakstelling voor de eerste helft van 2022 is 367
bekend. De provincies zien erop toe dat gemeenten hun
personen en is dus lager dan de taakstelling in de
taakstelling realiseren.
eerste of tweede helft van 2021. We kunnen nog niet vooruitlopen op de taakstelling voor de tweede helft van
De taakstelling voor de huisvesting van statushouders
2022, maar het ministerie van Justitie &Veiligheid heeft
is tussen 2013 en 2016 steeds toegenomen en vanaf
aangegeven dat de productiesnelheid van de IND wordt
2017 weer gedaald. In 2019 was de taakstelling nog niet
verhoogd. Dit zal zeer waarschijnlijk leiden tot een
de helft van die in 2018. In 2020 was de taakstelling
hogere taakstelling in de tweede helft van 2022.
ongeveer gelijk aan die in 2019, maar in 2021 is de taak stelling meer dan verdubbeld t.o.v. 2020. De taakstelling
We zien een constante druk op de huisvesting van
van 2016 tot en met 2021 is te zien in tabel 1.
reguliere woningzoekenden, urgenten, waaronder statushouders en kwetsbare Rotterdammers. Voor het
De opgave voor 2021 was om de taakstelling van 904
eerste half jaar van 2022 verwachten we dat het vrij
personen te halen, plus de achterstand van 2020 van
komend aanbod van de woningcorporaties voldoende
55 personen, dus totaal 959 personen. Dit totaal van
is om de taakstelling binnen de corporatievoorraad te
959 personen is volledig gehaald en er zijn zelfs nog 4
realiseren. Bij een verhoogde taakstelling in de tweede
personen meer gehuisvest. Het jaar 2021 hebben we
helft zullen naast de woningen van de corporaties ook
Tabel 1. Taakstelling van 2016 tot en met 2021
3
Periode
Werkvoorraad begin periode
Taakstelling
Taakstelling (incl. werkvoorraad)
Aantal gehuisves te personen
Werkvoorraad eind periode3
2016-1
172
734
906
618
288
2016-2
288
845
1133
829
304
2017-1
304
476
780
828
-48
2017-2
-48
364
316
432
-116
2018-1
-116
477
361
300
61
2018-2
61
402
463
341
122
2019-1
122
217
339
201
138
2019-2
138
217
355
291
64
2020-1
64
199
263
180
83
2020-2
83
236
319
264
55
2021-1
55
499
554
416
138
2021-2
138
405
543
547
-4
Werkvoorraad is het aantal aan de gemeente gekoppelde statushouders, dat nog niet gehuisvest is. Na koppeling geldt doorgaans een doorloopfase van twaalf weken alvorens gehuisvest kan worden.
Monitor Statushouders 2021
9
weer andere huisvestingsvormen nodig zijn. Om deze
op dat de groep 30-54 jaar meer vertegenwoordigd is
reden blijven we erop inzetten om statushouders ook
(34 procent) dan in de jaren daarvoor.
te huisvesten via particuliere verhuurders. Waar we wel rekening mee moeten houden, is dat de statushouders,
Nationaliteit
die via particuliere verhuurders worden gehuisvest,
In 2021 zijn Syriërs nog steeds de grootste groep
tijdelijke contracten krijgen. Deze statushouders
onder de statushouders (44 procent), gevolgd door de
moeten na afloop van deze periode dus weer opnieuw
Jemenieten (14 procent). Opvallend is ook de stijging
gehuisvest worden.
van Turkse statushouders. In dit jaar is de crisis in Afghanistan het belangrijkste nieuwsitem geweest.
Twaalf weken doorloopfase
Zij maken echter slechts twee procent uit van de totale
Voor de huisvesting van iedere statushouder geldt een
groep die we gehuisvest hebben. Dit komt enerzijds
doorloopfase van twaalf weken, vanaf het moment
doordat de grootste groep van hen nog in azc's ver
dat het COA de statushouder koppelt aan Rotterdam.
blijft, maar waarschijnlijk hebben ook relatief weinig
In deze doorloopfase zorgen we voor een passende
Afghanen Nederland bereikt. Over de jaren 2013-2021
woning en inkomen, vindt de inschrijving in de BRP
bestaat ongeveer de helft uit Syriërs en de daaropvol
plaats en tekent de statushouder het huurcontract. Veel
gende grootste groep uit Eritreeërs.
statushouders die aan het eind van het jaar in de tabel onder de werkvoorraad vallen, bevinden zich nog in de
Gezinssamenstelling
doorloopfase.
We maken onderscheid tussen vier soorten gezinssa menstelling: alleenstaanden, gezinsherenigers, gezins
In 2021 was de gemiddelde doorlooptijd 18,9 weken.
leden en referenten.
Dit is een grote verbetering ten opzichte van 2020, toen
*
dit nog 23,6 weken was. De doorlooptijd zit nu weer op hetzelfde niveau als in 2019. De redenen waarom
die alleen in Nederland zijn aangekomen. *
de 12 weken termijn niet gehaald wordt, zijn nog wel
aangekomen. *
gezinslid. Het coronavirus zorgde voor vertragingen in de keten, zoals trage verstrekking van de juiste verblijfsdocumenten door de IND of late inschrijving
Gezinsherenigers zijn statushouders, die via de gezinsherenigingsprocedure in Nederland zijn
steeds hetzelfde. Er waren ingewikkelde dossiers, zoals grote gezinnen ^) en gezinnen met een mindervalide
Alleenstaanden zijn alleenstaande statushouders,
Gezinsleden zijn statushouders, die als gezin zijn aangekomen in Nederland.
*
Met referenten bedoelen we statushouders die gezinshereniging aanvragen.
in de gemeente. Met als gevolg trage afgifte van een burgerservicenummer (BSN). Daarnaast waren er
In 2021 hebben we relatief veel alleenstaanden gehuis
minder sociale huurwoningen beschikbaar.
vest (37 procent) en ook het aandeel gezinsherenigers was met een percentage van 38 procent fors. Dit kwam
Kenmerken statushouders Rotterdam
mogelijk doordat in de tweede helft van het jaar er weer mogelijkheden kwamen voor nareizigers om in te
Geslacht
vliegen. Het aandeel gezinsleden was met 21 procent
Van de 6.945 in Rotterdam gehuisveste statushouders
gelijk aan de instroom in de afgelopen negen jaar. Het
in de periode 2013-2021 is 57 procent man en 43
aandeel referenten lag met 5 procent laag ten opzichte
procent vrouw. Voor 2021 gelden ongeveer dezelfde
van de voorgaande jaren (12 procent).
percentages.
Leeftijdsopbouw De in tabel 2 gehanteerde leeftijdscategorieën houden verband met regelgeving en beleid die op de verschillende categorieën van toepassing zijn. Zoals de leerplichtwet (0-17), studiefinanciering (tot en met 29) en AOW (67 en ouder). Een derde van de groep statushouders die vanaf 2013 zijn ingestroomd, is jonger dan 18 jaar en 68 procent van de totale groep is jonger dan 30 jaar. Slechts drie procent is ouder dan 55 jaar. De groep statushouders is dus veel jonger dan het gemiddelde van de Rotterdamse bevolking. In 2021 valt
10
Monitor Statushouders 2021
Tabel 2. Kenmerken van statushouders die in de periode 2013 - 2021 zijn gehuisvest4
Kenmerk
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
totaal
aantal To
aantal T
aantal T
aantal T
aantal T
aantal T
aantal T
aantal T
aantal T
aantal
Man
161
56
286
62
599
62
910
63
578
47
319
50
288
58
281
63
570
60
3.992 57
Vrouw
126
44
172
38
364
38
540
37
665
53
325
50
208
42
167
37
386
40
2.953
0-17
114
40
131
29
259
27
385
27
539
43
293
45
169
34
118
26
279
29
2.287 33
18-22
35
12
68
15
148
15
200
14
134
11
71
11
61
12
45
10
113
12
875
13
23-26
35
12
71
16
154
16
238
16
111
9
51
8
44
9
64
14
113
12
881
13
27-29
25
9
47
10
94
10
159
11
87
7
36
6
37
7
58
13
88
9
631
9
30-54
72
25
131
29
285
30
436
30
328
26
176
27
161
32
150
33
324
34
2.063 30
55-66
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
177
3
67 en ouder
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
31
0
Syrisch
26
9
165
36
435
45
845
58
805
65
267
41
151
30
161
36
421
44
3.276
47
Jemenitisch
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
27
4
20
4
57
13
131
14
240
3
Turks
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
<
25
5
50
11
70
7
162
2
Eritrees
27
9
57
12
204
21
267
18
134
11
120
19
111
22
34
8
70
7
1.024
15
Iraans
19
7
22
5
38
4
28
2
34
3
23
4
26
5
20
4
54
6
264
4
Afghaans
22
8
18
4
17
2
36
2
26
2
41
6
30
6
16
4
22
2
228
3
Irakees
13
5
22
5
<
<
42
3
38
3
37
6
17
3
<
<
19
2
207
3
Somalisch
114
40
85
19
45
5
17
1
16
1
<
<
16
3
<
<
16
2
326
5
Overig
53
18
74
16
186
19
203
14
169
14
86
13
76
15
71
16
134
14
1.052
15
Onbekend
12
4
14
3
27
3
11
1
16
1
23
4
24
5
20
4
19
2
166
2
97
34
185
40
312
32
416
29
186
15
93
14
164
33
218
49
350
37
2.021
29
Gezinsherenigers 113
39
99
22
267
28
298
21
728
59
406
63
181
36
131
29
359
38
2.582 37
Gezinsleden
59
21
133
29
228
24
387
27
249
20
114
18
138
28
99
22
202
21
1.609 23
Referenten
18
6
41
9
156
16
349
24
80
6
31
5
13
3
0
0
45
5
733
11
Totaal
287
100
458
100
963
100
1.450
100
1.243
100
644
100
496
100
448
100
956
100 6.945
100
T
Geslacht
43
Leeftijd
Nationaliteit
Gezins samenstelling Alleenstaanden
4
I.v.m. privacywetgeving zijn aantallen onder de 10 verwijderd.
Monitor Statushouders 2021
11
1.3 Huisvesting statushouders
In 2021 zijn in totaal 422 woningen van woningcorpora ties aan statushouders verhuurd. In deze 422 woningen zijn 835 personen gehuisvest. De andere statushouders zijn op een andere wijze gehuisvest. Bijvoorbeeld in
Druk op de woningmarkt
de particuliere voorraad, in panden die via leegstands-
Gemeenten zijn verplicht statushouders te huisvesten.
beheer worden verhuurd of bij familie die hier eerder
Zij doen dat in samenwerking met woningcorporaties.
gehuisvest was.
In de gemeente Rotterdam zijn dat Havensteder, Vestia, Woonbron, Woonstad, Resort Wonen,
Het totale percentage urgenten dat via directe bemidde
Woningbouwvereniging Hoek van Holland en Habion.
ling met voorrang in 2021 een woning heeft gekregen,
De woningbouwcorporaties zorgen ervoor dat status
bedraagt 30 procent. In de Woonvisie Rotterdam, koers
houders zoveel mogelijk verspreid over de stad worden
naar 2030 (maart 2016) is hiervoor ook 30 procent
gehuisvest, met uitzondering van zones die aangemerkt
als ijkpunt vastgelegd. Het aandeel woningen dat naar statushouders is gegaan als percentage van het
zijn als Rotterdamwetgebieden.
totaalaantal vrijgekomen corporatiewoningen is in 2021 Statushouders komen net als bijvoorbeeld kwetsbare
gestegen met drie procent ten opzichte van 2020. In
Rotterdammers in aanmerking voor directe bemid
2020 was dit zes procent, in 2021 is dit negen procent.
deling naar goedkope (sociale basis)woningen. In
Dit heeft er echter niet toe geleid dat het percentage
onderstaande tabel staat het aandeel van de verhuurde
directe bemiddeling is toegenomen. Dit is voor een
woningen in dit segment dat via directe bemiddeling
belangrijk deel te verklaren door het toegenomen aantal
verhuurd is, en het aandeel van de verhuurde woningen
verhuringen.
in dit segment dat aan statushouders is verhuurd.
Huisvestingsplan statushouders Tabel 3. Aandeel directe bemiddeling en aandeel verhuurde goedkope woningen
In mei 2021 is het Plan van aanpak huisvesting status houders vastgesteld. In dit plan stonden verschillende maatregelen, die mogelijk ingezet konden worden om
Periode
Directe bemiddeling
Statushouders
2016
23,7 To
13,0 T
2017
23,0 T
8,0 T
de taakstelling voor statushouders te halen. Naast de woningen van woningcorporaties waren hiervoor namelijk meer woningen nodig. Een aantal maatregelen die zijn onderzocht bleken pas in 2022 tot extra huisvestingsplekken te leiden. Het gaat dan bijvoorbeeld om de tijdelijke woningbouwlocaties en het realiseren van drijvende huisvesting. De laatste paar maanden
2018
20,0 T
3,0 T
2019
29,0 T
5,0 T
2020
32,0 T
6,0 T
van het jaar is met name ingezet op het organiseren van huisvesting via particuliere verhuurders. Eind december zijn nog wel 40 personen in een hotel geplaatst in plaats van in een woning. Dit betrof 30
2021
30,0 T
9,0 T
personen die al in Rotterdam waren opgevangen op het schip en nog 10 vanuit andere azc's. Om te voorkomen dat zij terug moesten naar het azc zijn ze, in afwachting
12
Directe bemiddeling betreft alle corporatiewoningen die
van hun woning, in een hotel geplaatst. Het Rijk had
aan urgenten worden verhuurd en dus niet via Woonnet
hiervoor een subsidieregeling in het leven geroepen,
Rijnmond worden aangeboden. Woonnet Rijnmond is
namelijk de Hotel- en Accommodatieregeling voor
een website met woningaanbod van woningcorporaties
statushouders (HAR). Deze HAR-regeling houdt in dat
in Rotterdam. De gemeente bemiddelt direct bij de huis
het Rijk voor maximaal zes maanden verblijf- en leef-
vesting van bijzondere doelgroepen. Dat zijn personen
kosten vergoedt voor statushouders die in een hotel zijn
die doorstromen uit een instelling en nog begeleiding
geplaatst en in afwachting zijn van definitieve huisves
nodig hebben, woningzoekenden die langer dan drie
ting. Bij plaatsing in een hotel tellen zij al wel mee voor
maanden urgent zijn én statushouders. Een deel van
de taakstelling van 2021. De verwachting is dat deze
deze urgenten vindt een woning door zelf te zoeken en
40 personen in de eerste drie maanden van 2022 een
valt daarmee buiten de categorie directe bemiddeling.
woning krijgen toegewezen.
Monitor Statushouders 2021
*
*
Huisvesting via particuliere verhuurders
risicobeperking. Om eventuele risico's te
Vanwege de grote druk op de sociale huurwoning
vermijden, vragen partijen vaak om een
markt was het niet mogelijk om alle statushouders
geschreven en ondertekende garantstelling van
via de woningcorporaties te huisvesten. Er zijn
de gemeente (voor betaling huur, maar ook voor
daarom ook statushouders gehuisvest in woningen
het geval van schade, overlast, procedures).
van particuliere verhuurders en in panden die
Vanwege ons gemeentelijk beleid en wetgeving
via leegstandsbeheerders worden verhuurd.
is het soms onmogelijk die te verstrekken. Als
Huisvesting via particuliere verhuurders is een
gemeente moeten we inmenging in de woning
nieuw traject dat de gemeente in het laatste kwar
markt namelijk vermijden en vanuit het gelijk
taal van 2021 is aangegaan. De extra huisvesting
heidsbeginsel mogen we bepaalde groepen niet bevoordelen.
was nodig voor het behalen van de taakstelling. *
Gaandeweg het traject is ervaring opgedaan, zijn
Eén partij wil alleen meewerken als het beheer
vertrouwensbanden opgebouwd met particuliere
door een externe partij wordt uitgevoerd. Ook
verhuurders en is tot afspraken gekomen onder
dit is vanwege wetgeving en gemeentelijk
welke voorwaarden statushouders gehuisvest
beleid niet mogelijk. Gesprekken om alternatie
konden worden. Dit resulteerde in de toezegging
ven te onderzoeken zijn nog gaande. *
van ongeveer 100 woningen door verschillende
We moeten ons houden aan de volgende
verhuurders. In de gesprekken die volgden met
juridische uitgangspunten: 'geen inmenging in
de verschillende partijen bleek het lang niet altijd
de woningmarkt' en het 'gelijkheidsbeginsel'.
mogelijk deze woningen te benutten vanwege
Hierdoor is het in een aantal gevallen niet
specifieke voorwaarden die de partijen stelden.
mogelijk de statushouders van voldoende
Bijna alle woningen die zijn aangeboden hadden
middelen te voorzien om hun huur te betalen
een te hoge huurprijs. Dit is opgelost door het
en is dit segment van particuliere huisvesting
verschil tussen wat een statushouder kan betalen
afgevallen.
en de gevraagde huurprijs met woonkostentoeslag te compenseren. Omdat de woonkostentoeslag voor
Ondanks de uitdagingen ligt er wel een basis voor
maximaal twee jaar verstrekt kan worden, hebben
een verdere samenwerking in 2022, door de con
deze statushouders tijdelijke huurcontracten gekre
tacten die zijn gelegd en de ervaringen die in het
gen. Over twee jaar moeten zij dus weer opnieuw
proces zijn opgedaan.
gehuisvest worden. Momenteel wordt gewerkt aan een document Eind 2021 zijn op deze manier uiteindelijk zes wonin
dat moet leiden tot standaardisering van het
gen aan statushouders toegewezen en begin januari
werkproces voor het huisvesten van statushouders
is nog een gezin in een zevende woning geplaatst. In
bij particuliere verhuurders. Hiermee verwachten
deze zes huurwoningen zijn 21 statushouders gehuis
we het huisvestingsproces te verbeteren en te
vest. Verder zijn er in het kader van leegstandsbeheer
versnellen.
30 statushouders via Villex in het Havenziekenhuis Er zijn ook statushouders die zelf voorzien in hun
gehuisvest en drie via Ad Hoc in Hoek van Holland.
huisvesting, bijvoorbeeld door particulier te huren. Uiteindelijk zijn eind 2021 een stuk minder status
Een statushouder die bij een vriend of kennis
houders gehuisvest via particuliere verhuurders dan
intrekt valt ook onder deze categorie. Van 2013
toegezegd. Dit kwam door de volgende knelpunten:
t/m 2021 zijn 126 personen via particulieren aan
*
huisvesting gekomen.
mismatch. Er was een mismatch tussen de gevraagde huurprijzen en het beschikbare budget van de huishoudens die geplaatst moesten
*
*
Opvang amv's via kleinschalige wooneenheid
worden.
(kwe) en kleinschalige woongroep (kwg)
voorzichtigheid. Deze partijen hechten extra
Amv's vallen onder de verantwoordelijkheid van
belang aan goed huurderschap en hun eigen
voogdij-instelling Nidos. Nidos koopt voor de groep
imago, waardoor ze voorzichtiger handelen.
die 15 jaar of ouder is, kleinschalige opvang en
Hierdoor boden partijen aanvankelijk maar enkele
huisvesting in bij instellingen voor jeugdzorg. Voor
woningen aan, waarmee ze eerst ervaring willen
Rotterdam voert Enver dit uit.
opdoen.
Monitor Statushouders 2021
13
Nidos werkt met twee typen kleinschalige
Indien de statushouder in een deelwoning zijn/
opvangmogelijkheden:
haar huur niet op tijd betaalt, staat de gemeente
*
kleinschalige wooneenheid (kwe). Amv's van 15
garant voor de huurachterstand. In 2021 bedroeg de
jaar en ouder worden in een kleine groep opge
huurderving 6.248 euro. We proberen dit bedrag nog
vangen en dagelijks begeleid door mentoren, die
te verhalen op de betreffende jongeren. Daarnaast
gedurende vier tot zes dagen per week enkele
dragen we als gemeente de kosten voor de ver
*
uren per dag aanwezig zijn
lengde opvang van jongeren, die gemaakt moeten
kleinschalige woongroep (kwg). Amv's die jonger
worden als zij niet direct op hun 18e verjaardag
en/of minder zelfstandig zijn, worden hier in
kunnen verhuizen naar een kamer of deelwoning.
groepen van maximaal 12 personen opgevangen
Bijvoorbeeld omdat zij nog niet zelfstandig genoeg
en 24 uur per dag begeleid
zijn of een beroep doen op de Opvang en Wonen in Gezinsverband (OWG18+) -regeling. Ondersteuning
Naast de opvang van amv's in kleinschalige
van opvang in een pleeggezin is belangrijk, omdat
wooneenheden en woongroepen vangen ook
dit een veilige basis biedt en tot goede integratie
pleeggezinnen amv's op. In 2021 woonden 7 pupil
leidt. Ook is het belangrijk dat Rotterdamse jongeren
len in kwg's en 11 in kwe's en in totaal 102 amv's in
in de pleegzorg hetzelfde behandeld worden,
pleeggezinnen. Sinds 2016 worden amv's pas voor
ongeacht of zij een asielachtergrond hebben of niet.
de taakstelling geteld op het moment dat zij 18 jaar worden.
In 2021 bedroegen de kosten hiervoor 240.000 euro. Dit was iets lager dan het bedrag dat hieraan in
*
Woning delen
2020 is uitgegeven, maar nog steeds heel hoog. Na
Eind 2016 startte de pilot woning delen. Dit is een
een landelijke lobby van de VNG vanwege de hoge
samenwerkingsproject tussen Vestia, Havensteder,
kosten van deze opvang voor de gemeente, is er
de gemeente en Villex als intermediair. De gemeente
voor 2022 tien miljoen euro beschikbaar gesteld. De
is verantwoordelijk voor de huisvesting van jonge
incidentele middelen worden via een decentralisa-
statushouders vanaf de leeftijd van 18 jaar. Voor
tie-uitkering verdeeld over alle gemeenten die amv's
deze groep is het project woning delen bedoeld.
opvangen, die in 2022 18 jaar worden. De middelen
Vestia en Havensteder hebben tot en met 2020
worden verdeeld naar rato van de daadwerkelijke
dertien woningen aangeboden waar 42 alleen
aantallen per gemeente. Het Rijk hanteert hiervoor
staande minderjarige vreemdelingen (amv's) wonen.
de peildatum van 1 juli 2022.
Amv's die op hun 18e verjaardag doorstromen uit een jeugdhulpinstelling voor minderjarigen hebben
Vanwege de sluiting van de opvang van Enver en
voorrang. Ook jongeren van 18 tot 23 jaar van de lijst
de eerdere geringe instroom begin 2020 door de
van het IOS behoren tot de doelgroep. De gemeente
coronacrisis, was er weinig doorstroom naar de
is verantwoordelijk voor het aanleveren van
deelwoningen. De instroom betrof voornamelijk
kandidaten, de inrichting van de woning, de leeg-
mannelijke amv's. Begin 2022 lopen een aantal
standsderving als een kamer langer dan twee weken
huurcontracten van deelwoningen af. Besloten is om
leeg staat, en staat garant bij huurachterstand. De
drie huizen voorlopig af te stoten aan de woning
woningcorporaties zijn verantwoordelijk voor het
corporaties, omdat doorstroom van 18-jarigen in de
aanleveren van passende woningen en Villex is ver
deelwoningen op dit moment gering is. De huidige
antwoordelijk voor het sociaal en technisch beheer.
wachtlijst kan opgevangen worden in de bestaande
De kosten van de leegstandsderving bedroegen
deelwoningen.
in 2021 20.811 euro. Dit jaar was er veel leegstand vanwege verhuizing van de vrouwelijke amv's en het
14
Dit jaar liep voor een aantal amv's hun tijdelijk
aflopen van de huurcontracten. Omdat de instroom
huurcontract met een looptijd van vijf jaar af. Twee
van meisjes de laatste jaren nihil is, stonden veel
jongeren die daardoor moesten verhuizen, zijn
kamers leeg. De meisjes zijn bij elkaar geplaatst om
geplaatst in een kamer van Stadswonen. Andere
zo kamers te vrij te maken voor jongens. Omdat niet
amv's hebben zelf een nieuwe woning gevonden.
iedereen gelijktijdig kon doorverhuizen, hadden we
Een aantal amv's is uitgestroomd uit de deelwoning
met hoge leegstand te maken. De lege woningen
vanwege gezinshereniging. Zij zijn bij de rest van
moesten vervolgens eerst opgeknapt worden
het gezin gaan wonen. Tot september 2022 zijn geen
voordat nieuwe amv's konden inhuizen. Er wonen
nieuwe deelwoningen nodig voor de opvang van
momenteel 30 amv's in een deelwoning.
amv's. Daarna bekijkt de gemeente het opnieuw.
Monitor Statushouders 2021
Tabel 4. Aantal huishoudens per huisvestingsvorm en aantal corporatiewoningen per woongebied5
Kenmerk
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
totaal
Alleenstaanden
97
185
312
416
186
93
164
218
350
2.021
Gezinnen
19
44
74
120
72
38
44
37
67
515
Referent en gezinsherenigers
53
52
145
312
338
154
76
57
153
1.340
Corporatiewoning
157
268
506
680
386
196
257
284
507
3.241
Gva
<
<
<
19
33
16
<
<
<
68
Particuliere huisvesting
11
10
15
11
11
13
<
<
45
126
Overige huisvesting
<
<
<
<
<
11
<
<
<
42
Opvang amv kwe kwg
<
<
<
42
23
13
10
<
<
100
Opvang amv pleeggezin
<
<
<
<
<
<
<
<
<
35
Sntr
<
<
<
49
119
32
<
<
<
202
Studentenhuisvesting
<
<
<
35
11
2
<
<
<
62
Totaal
169
281
531
848
596
285
284
312
570
3.876
Charlois
15
19
36
78
36
17
43
44
75
363
Delfshaven
16
40
78
95
43
41
40
45
62
460
Feijenoord
23
50
57
88
64
24
27
29
56
418
Hillegersberg-Schiebroek
16
12
25
36
20
11
16
22
20
178
Hoek van Holland
<
<
<
<
<
<
<
<
<
18
Hoogvliet
15
13
31
24
16
13
14
14
19
159
IJsselmonde
25
18
64
80
38
25
28
33
66
377
Kralingen-Crooswijk
7
28
64
61
45
12
21
14
34
286
Noord
14
35
41
56
28
21
28
20
36
279
Overschie
<
<
14
24
<
<
<
14
<
75
Prins Alexander
15
32
78
103
71
18
30
33
50
430
Rotterdam Centrum
4
12
11
21
13
<
<
14
74
163
Rozenburg
<
<
<
<
<
<
<
<
<
35
Totaal
157
268
506
680
386
196
257
284
507
3.241
Gezinssamenstelling
Soort woning
Gebied Corporatiewoningen
5
I.v.m. privacywetgeving zijn aantallen onder de 10 verwijderd.
Monitor Statushouders 2021
15
Firmitas heeft in januari 2022 een opvang voor
Woongebied
25 amv's in Hoogvliet geopend. Daar zijn ook
In de periode van 2013 tot en met 2021 zijn de meeste
mogelijkheden voor opvang en huisvesting na hun
huishoudens in corporatiewoningen gehuisvest in
18e jaar.
Delfshaven (460), gevolgd door Prins Alexander
Stichting Nieuw Thuis Rotterdam (SNTR)
gehuisveste statushouders in deze periode van zeven
De stichting heeft in de jaren 2018 tot en met 2020
jaar over de gebieden afzetten tegen het totaal aantal
statushouders in zelf aangekochte woningen gehuis
woningen in de gebieden, valt op dat de verdeling van
vest. In 2021 zijn geen nieuwe woningen gekocht of
statushouders over de gebieden behoorlijk evenwichtig
verkocht. In 2020 heeft SNTR 208 woningen ver
is. In de afgelopen negen jaar is in totaal 1,0 procent van
huurd. In totaal hebben zij in 2020 538 statushou
alle woningen in Rotterdam naar statushouders gegaan.
ders (van 16 jaar en ouder) in het programma gehad.
In 2021 valt op dat ten opzichte van voorgaande jaren
(430) en Feijenoord (418). Als we de verdeling van de *
In april 2021 is de raad geïnformeerd over het
relatief veel statushouders in het centrum terecht zijn
eindrapport (21bb5463) van EUR. Inmiddels heeft
gekomen en relatief weinig in Hillegersberg-Schiebroek
SNTR het programma om Syrische vluchtelingen een
en Hoogvliet..
nieuw thuis te bieden in Rotterdam afgerond en zijn
Uitstroom uit het azc Rotterdam
alle statushouders uit het programma uitgestroomd.
Sinds september 2016 stroomden 1172 asielzoekers, Dit jaar gaat SNTR verder als aanbieder van de
die in het azc Rotterdam opgevangen zijn en een
zelfredzaamheidsroute (Z-route) in opdracht van de
status kregen, door naar een woning in Rotterdam. De
gemeente Rotterdam.
overige asielzoekers die in Rotterdam kwamen wonen,
Kamerbewoning (via Stadswonen)
cijfers over de instroom en uitstroom in en uit het azc
De woningen met kamers van Stadswonen zijn
Rotterdam. Op 1 juli 2021 is het azc dicht gegaan.
kwamen van een azc elders in het land. In tabel 5 staan *
tegenwoordig ondergebracht bij Woonstad. Woonstad stelde in 2016 65 (studenten)kamers beschikbaar voor statushouders van 18 tot 23 jaar. Zij moeten een redelijke kennis hebben van de Nederlandse of Engelse taal en minimaal mbo-studiepotentieel. In de periode van 2013 tot 2021 zijn in totaal 54 jonge statushouders via Stadswonen gehuisvest in een onzelfstandige woning.
Tabel 5. Instroom en uitstroom in en uit azc Rotterdam
Totaal
2016
2017
2018
2019
2020
2021
3299
419
735
613
787
541
204
totaal
3299
116
702
642
676
600
563
binnen gemeente
1172
52
276
279
255
186
124
buiten gemeente
2127
64
426
363
421
414
439
31-12-2021
0
303
336
307
418
359
0
Instroom Uitstroom
Saldo
16
Monitor Statushouders 2021
1.4 Tijdelijke opvang op schip in de Persoonshaven en in hotel Ibis
1.5 Samenvatting Wonen Ondanks de grote druk op de sociale huurwoningmarkt is het met gezamenlijke inspanning gelukt om in 2021 de taakstelling te halen. De taakstelling voor 2021, inclusief
Op verzoek van het Rijk en het COA heeft gemeente Rot
de achterstand van 2020, was om 959 personen te
terdam tijdelijke noodopvang geboden aan statushou
huisvesten. In de laatste maand is een flinke eindsprint
ders op een riviercruiseschip in de Persoonshaven. Dit als
gemaakt en door een enorme inzet van verschillende
gevolg van de nijpende situatie in de azc's. Met het COA
partijen is het gelukt deze taakstelling te realiseren.
is afgesproken dat de statushouders hier voor maximaal twee maanden gehuisvest zouden worden. Er is bewust
Dit jaar zijn de statushouders niet alleen gehuisvest in
gekozen voor statushouders die gekoppeld waren aan
corporatiewoningen maar ook in woningen van parti
Rotterdam, zodat zij een eerste start in hun integratiepro
culiere verhuurders en in panden die via leegstands-
ces konden maken. Op 27 oktober zijn de eerste status
beheerders worden verhuurd. Zo hebben 30 jonge
houders aan boord gekomen, op 23 december 2021 zijn
statushouders een tijdelijk huurcontract gekregen voor
de laatsten weer van het schip vertrokken.
een kamer in het Havenziekenhuis en hebben particu
Deze statushouders waren allemaal gekoppeld aan Rot
statushouders terecht zijn gekomen. Dit betreft allemaal
terdam. Dat betekende dat ze doorstroomden naar een
tijdelijke huurcontracten voor de duur van maximaal
liere verhuurders 6 woningen aangeboden waarin 21
permanente plek in Rotterdam. Voor 51 statushouders
twee jaar. Na die tijd worden deze mensen opnieuw
is dat in 2021 nog gelukt, en 30 personen zijn toen het
bemiddeld naar een andere woning. De woningcorpo
schip vertrok, verplaatst naar een hotel. Daar verblijven
raties hebben in totaal 422 woningen aangeboden en
zij maximaal drie maanden, totdat zij hun woning kunnen
hierin zijn 835 personen gehuisvest. Zij hebben dus nog
betrekken. Voor alle statushouders is de wachtperiode
steeds het merendeel voor hun rekening genomen.
op het schip en in het hotel zo goed mogelijk benut door taalles en activiteiten, gericht op de kennismaking met
Tot slot heeft de gemeente het laatste kwartaal, op
Rotterdam aan te bieden. Het COA bekostigde deze tijde
verzoek van het Rijk en COA, een tijdelijke noodopvang
lijke opvang op het schip en biedt een landelijke regeling
geboden aan statushouders op een riviercruiseschip
om kostenneutraal van een hotel gebruik te maken. Voor
in de Persoonshaven. Dit als gevolg van de nijpende situ
nog eens 10 statushouders is van deze regeling gebruikt
atie in de azc's. Dit schip heeft maximaal twee maanden
gemaakt, wat bijdroeg aan het halen van de taakstelling.
in de Persoonshaven gelegen.
Monitor Statushouders 2021
17
Hoofdstuk 2
Zorg In dit hoofdstuk beschrijven we de volgende
werden gegeven in de eigen taal. Onderwerpen hadden
onderwerpen over statushouders:
betrekking op gezinshereniging tijdens de pandemie, de
1. cijfers over het aantal statushouders dat maat
samenwerking gezocht op het gebied van gezondheid
algemene COVID-maatregelen en vaccineren. Hierbij is schappelijke begeleiding heeft ontvangen van
met Allomedics. Dit is een poule van huisartsen met
VluchtelingenWerk Zuidwest-Nederland en hoe dit
diverse culturele en etnische achtergronden. Het
verlopen is
thema financiën en verzekeringen werd behandeld in
2. hoe maatschappelijke begeleiding online bijdraagt
samenwerking met Deloitte. Daarnaast stond het jaar
aan de zelfredzaamheid van statushouders
2021 ook in het teken van de voorbereidingen op het
3. de ervaren gezondheid van statushouders, hoe
nieuwe inburgeringsstelsel en de aanbesteding van de
lichamelijke en geestelijke problemen worden
maatschappelijke begeleiding. De aanbesteding werd
gesignaleerd en wat aan preventie wordt gedaan
gegund aan VluchtelingenWerk.
4. hoe de gemeente Rotterdam zorg- en schulden problematiek signaleert, wat aan preventie wordt
In 2021 hebben alle volwassen statushouders, die recht
gedaan en wat de praktijk over deze problematiek
hadden op maatschappelijke begeleiding en gehuisvest
laat zien
zijn, deze dienstverlening daadwerkelijk ontvangen. Dit
5. de doelgroep alleenstaande minderjarige vreemdelingen
betekent dat in 2021 647 statushouders zijn begonnen met de intake, die hoort bij de start van de maat schappelijke begeleiding. Er zijn 332 statushouders
2.1 Maatschappelijke begeleiding door VluchtelingenWerk Zuidwest-Nederland
gestart met het tweede jaar van de maatschappelijke begeleiding. Het jaar 2021 was opnieuw een bijzonder jaar waarin VluchtelingenWerk Zuidwest-Nederland te maken heeft gehad met veel maatregelen in verband met COVID. De asielketen draaide gewoon door en van gemeenten en samenwerkingspartners werd verwacht dat de realisatie van de hogere taakstelling huisvesting werd behaald. Het was soms een behoorlijke uitdaging
VluchtelingenWerk Zuidwest-Nederland biedt status
om mensen online en op afstand te ondersteunen.
houders verschillende dienstverlening aan, zodat zij
Daarom is het kantoor altijd open geweest voor fysieke
zo snel mogelijk kunnen integreren in de samenleving.
afspraken.
Deze dienstverlening omvat praktische hulp en coa ching, gericht op het op orde brengen van praktische
Naast maatschappelijke begeleiding biedt
zaken na aankomst in Rotterdam. Onder praktische
VluchtelingenWerk Zuidwest-Nederland het partici-
ondersteuning verstaan we de basale vaardigheden die
patieverklaringstraject (PVT) aan. Tijdens dit traject
van belang zijn om goed te functioneren in de samenle
ontvangen statushouders op een interactieve wijze
ving. Een voorbeeld hiervan is brievenhulp.
toelichting op zes belangrijke kernwaarden: vrijheid,
VluchtelingenWerk Zuidwest-Nederland geeft status
gelijkwaardigheid, solidariteit, participatie, democratie
houders op een laagdrempelige manier de mogelijkheid
en de rechtsstaat. Aanvullend worden in Rotterdam
om ontvangen brieven van officiële instanties samen
twee extra gezondheidsworkshops aangeboden:
door te nemen en onduidelijkheden weg te nemen. Het
stress en gezondheid, en seksuele gezondheid. Met het
traject duurt in totaal twee jaar.
ondertekenen van de participatieverklaring geeft de statushouder aan dat hij zich bewust is van de waarden
18
Wat er in 2021 nieuw bij is gekomen is dat er met digi
en spelregels van de Nederlandse samenleving en deze
tale kennisateliers online voorlichtingsbijeenkomsten
te respecteren.
Monitor Statushouders 2021
In 2021 hebben 579 (t.o.v. 179 in 2020) statushouders
2.3 Lokale initiatieven
het participatieverklaringstraject helemaal afgerond. 506 (t.o.v. 186 in 2020) statushouders hebben de
Stichting Buddy to Buddy
module stress en gezondheid gevolgd en 594 (t.o.v. 156
Buddy to Buddy koppelt (ex-)vluchtelingen aan stads
in 2020) statushouders de module seksuele gezondheid.
genoten om hen een thuisgevoel te geven en sociaal
De workshops zijn veelal online gegeven. Dat heeft
isolement te doorbreken. Tegelijkertijd wil Buddy to
ervoor gezorgd dat VluchtelingenWerk Zuidwest-
Buddy de betrokkenheid van Rotterdammers bij de
Nederland een grote inhaalslag op de PVT-trajecten kon
vluchtelingenopvang vergroten. Buddy to Buddy bestaat
realiseren.
inmiddels in 12 steden in Nederland.
2.2 Maatschappelijke begeleiding online
In Rotterdam is de eerste pilot afgerond, waarin bijna 50 buddy's (nieuwe en lokale Rotterdammers) aan elkaar gekoppeld zijn. Tijdens een matchingsevent in oktober 2021 hebben de koppels elkaar voor het eerst ontmoet.
In 2019 is Rotterdam gestart met een pilot voor online
Gedurende vier maanden ontmoeten de koppels elkaar
maatschappelijke begeleiding voor statushouders,
één keer per week individueel en in groepsverband.
met de Welcome-app. Inmiddels is dit geen pilot meer
Naast die ontmoetingen worden er intervisie-bijeen-
en faciliteert OpenEmbassy de Welcome-app. De
komsten (buddytalks) georganiseerd waarin buddy's
Welcome-app is een interactief, digitaal platform, dat
van elkaar kunnen leren. Er is veel belangstelling van
nieuwkomers in Nederland verbindt aan Rotterdammers
nieuwkomers en Rotterdammers die mee willen doen
door middel van vraag en aanbod. Het doel van de app
aan de tweede pilotronde in Rotterdam.
is om nieuwkomers zich thuis te laten voelen door het aangaan van nieuwe vriendschappen, het creëren van
Stichting Mano
een netwerk en hun weg vinden in de maatschappij.
Stichting Mano voert al enkele jaren verschillende pro
In 2021 zijn in totaal 1021 Rotterdammers actief op
gramma's uit voor statushouders in Rotterdam. Dit doen
de Welcome-app, waarvan 570 nieuwkomers en 451
zij onder de paraplu van het project SamendoorSamen.
Rotterdammers die hier al langer wonen of altijd hebben
Hieronder een greep uit de verschillende activiteiten.
gewoond.
SamenActief OpenEmbassy heeft daarnaast ingezet op signaleren.
Na het afronden van de maatschappelijke begeleiding
Er zijn in 2021 vijf casussen opgepakt, met als thema's
heeft een deel van de doelgroep nog problemen of moei
toegang tot zorg, toegang tot de arbeidsmarkt, huisves-
lijkheden op verschillende leefdomeinen. Er is behoefte
tings- en woonproblemen en schulden. Dit jaar gaat de
aan toch nog meer ondersteuning om te zorgen dat deze
gemeente verder met de thema's. Hierbij wordt actief
groep Rotterdammers volwaardig kan deelnemen aan
de verbinding gezocht met andere afdelingen en teams.
de maatschappij. Samen met een maatje gaan status
Rotterdamse statushouders geven aan dat dit online
houders verder aan de slag met hun taalontwikkeling,
platform hen helpt bij het vinden van hun weg in de
opbouw van een sociaal netwerk en de praktische
samenleving.
voorwaarden om in Rotterdam een bestaan op te bouwen. Ondanks de coronamaatregelen is er in 2021 veel gedaan. Zo hebben er voldoende maatjestrajecten plaatsgevonden, wanneer het kon fysiek en anders online. Deelnemers hebben meer zelfvertrouwen gekregen in het spreken van de taal door te oefenen in een veilige omgeving van lessen, taalcafés en door een-op-eencontact. Ook zijn belangrijke stressfactoren weggenomen bij de deelnemers, dankzij de begeleiding door vrijwillige maatjes en door directe hulp bij financiele problemen. In totaal zijn 67 statushouders door een vrijwillig maatje een-op-een begeleid. SamenStarten is een programma voor deelnemers die op een laag Nederlands taalniveau zitten (vaak ouderen die geen scholing hebben gehad in het land van herkomst of ontheffing van de inburgering) en
Monitor Statushouders 2021
19
hierdoor niet of in zeer beperkte mate mee kunnen doen
2.4 Gezondheid
in Rotterdam. Door de lockdown aan het begin van 2021 zijn de meeste groepen in april gestart. Naast het wer
Onder invloed van onder meer oorlogs- en geweldser-
ken aan taalvaardigheid op het gebied van financiële
varingen hebben vluchtelingen een hogere kans op
zelfredzaamheid, gingen de deelnemers aan de slag met
psychische klachten dan de gemiddelde Nederlander. En
computervaardigheden. De inzet van een ervaringsdes
als gevolg daarvan ook op het ontwikkelen van andere
kundige die de taal van de deelnemers spreekt is hierbij
gezondheidsklachten en ongezond gedrag. Bijvoorbeeld
van grote waarde gebleken. Veel deelnemers hebben
stress en slaapproblemen of psychische stoornissen,
stappen gezet op de competentiematrix, waarbij zij
zoals angststoornissen, depressies en post-traumatische
steeds zelfstandiger zaken kunnen oppakken. In totaal
stress-stoornissen (PTSS). Dit is een van de bevindingen
hebben 38 deelnemers deelgenomen aan dit traject.
uit het onderzoek naar integratie van statushouders door sociologen van de Erasmus Universiteit Rotterdam
OpenEmbassy - Project Van inzichten naar interventies
de gezondheid van Syrische statushouders die het
In 2021 voerde OpenEmbassy het project Van inzichten
programma van Stichting Nieuw Thuis Rotterdam (SNTR)
(EUR). Hierbij is onderzoek gedaan naar onder andere
naar interventies uit. Met als doel om op het thema
volgen. En van statushouders die onder de aanpak van de
Samenwerken in de wijk interventies te ontwikkelen
gemeente Rotterdam vallen (gemeentedeelnemers). Het
en implementeren ter bevordering van Rotterdamse
doel van het gehele onderzoek was om te evalueren of de
nieuwkomers. In 2021 zijn o.a. gesprekken gevoerd met
aanpak van SNTR werkt.
de Expertpool statushouders, instanties en organisaties uit het maatschappelijk middenveld, over hoe we
In de monitor van 2020 zijn de resultaten van het rapport
meer aansluiting kunnen vinden bij het wijkteam en
Stappen Vooruit beschreven. Daaruit blijkt dat de ervaren
de Vraagwijzer. Aankomend jaar gaat de gemeente,
gezondheid van statushouders in Rotterdam nagenoeg
samen met OpenEmbassy, een verkenning doen met
onveranderd is tussen 2017/2018 en 2019. Voor de men
het wijkteam in IJsselmonde. Dat wil actief meewerken
tale gezondheid zien we voor alle statushouders tezamen
aan oplossingen om de toegang tot het wijkteam voor
eveneens geen grote verschillen over de tijd. Er is geen
nieuwkomers laagdrempelig te maken.
nieuw rapport uitgekomen in het jaar 2021 (21bb5463).
Netwerk Nieuwkomers Rotterdam
Verder is in 2021 een informatiepagina aangemaakt
In 2021 is gebleken dat het netwerk van organisaties,
met een overzicht van organisaties met expertise op
die zich inzetten voor of werken met nieuwkomers,
het gebied van psychosociale ondersteuning voor
elkaar incidenteel weten te vinden. Maar de wens
statushouders. De (zorg)professionals bieden GGZ-hulp
bestaat om meer structureel met elkaar samen te
met aandacht voor de culturele achtergrond van de
werken. In 2022 gaat de gemeente verkennen of het
statushouder.
mogelijk is om een Rotterdams netwerk te faciliteren waar vrijwilligers en maatschappelijke, kleine grassroot organisaties elkaar weten te vinden. Het doel van dit
Signaleren van lichamelijke en geestelijke problemen
netwerk is om nauwere aansluiting ook op wijkniveau te
De medewerkers van de gemeente Rotterdam kunnen
realiseren en meer afstemming op bestaand en regulier
op verschillende momenten lichamelijke en geestelijke
aanbod voor nieuwkomers in de stad. De gemeente
problemen signaleren. Medewerkers van IOS kunnen
gaat in 2022 met het veld verder in gesprek om te kijken
tijdens het eerste kennismakingsgesprek - dus wanneer
hoe een meer structureel netwerk gevormd kan worden
een statushouder nog op een azc woont of vanuit de
tussen formele en informele organisaties, die zich
overdracht uit het COA - een niet-pluissituatie bij een sta
inzetten voor integratie van nieuwe Rotterdammers.
tushouder vermoeden. Denk daarbij aan huiselijk geweld, problemen met de geestelijke gezondheid, trauma's, echtscheiding of financiële problemen. Zij geven dit door aan de werkcoach en zo nodig aan een huisarts of wijk team. Ook hebben zij een brede rol om te signaleren en te verwijzen naar (preventieve) hulpverlening. De werkcoach is de regisseur en blijft op de hoogte. Iedere statushouder heeft een dossier waarin alles wordt geregistreerd. Dit gebeurt op individueel niveau, waardoor gegevens over gezondheid van alle statushouders niet geanalyseerd kunnen worden in verband met de privacywetgeving.
20
Monitor Statushouders 2021
De werkcoaches zijn getraind door het landelijk
*
Mindspring-cursus
expertisecentrum Pharos om geestelijke problemen te
De Mindspring-cursus is onderverdeeld in een cur
signaleren. Pharos houdt zich bezig met het verkleinen
sus voor jongeren (Mindspring Junior) en volwasse
van grote gezondheidsverschillen in de samenleving.
nen (Mindspring). Mindspring Junior is bedoeld voor
VluchtelingenWerk Zuidwest-Nederland heeft ook
jonge statushouders (en hun ouders), die kampen
een signalerende functie. Als zij niet-pluissituaties
met psychische problemen. Statushouders leren
tegenkomen, nemen zij contact op met de werkcoach.
door middel van de Mindspring-cursus omgaan met
Daarnaast vindt maandelijks een casuïstiekoverleg
spanningen. Ouders en kinderen worden weerbaar
plaats met de betrokken interne afdelingen (IOS, W&I
der door de versterking van vaardigheden en de
en Jongerenloket) vanuit de gemeente, wijkteam,
opvoedkwaliteit van ouders verbetert. Mindspring
VluchtelingenWerk Zuidwest-Nederland en SNTR.
voor volwassenen leert statushouders omgaan met hun eigen psychische problematiek.
Corona heeft geleid tot vertragingen in allerlei zorgpro cessen, zoals het aanvragen van een sociaal-medisch
»
Deskundigheidsbevordering
advies bij het COA en het aanmelden bij een specialist,
De werkcoaches van het team statushouders van
psycholoog of huisarts. Ook waren er vertragingen bij
Werk à Inkomen (W&I), het Jongerenloket en de
andere ketenpartners, zoals het laat verstrekken van
medewerkers van IOS hebben deskundigheidsbevor
een (nieuw) verblijfsdocument of BSN, uitval van taal
dering gehad voor het signaleren van psychische pro
lessen en spreekuren. Dit alles kan tot minder sociaal
blematiek bij statushouders. Nieuwe collega's krijgen
contact en meer frustratie, en dus ook tot geestelijke
dit ook als onderdeel van hun inwerkprogramma.
problemen, hebben geleid bij sommige statushouders. Dit is volgens de bovenstaande procedure opgepakt. *
Zoals eerder is aangegeven voert Stichting Mano
2.5 Financiële zelfredzaamheid
Stichting Mano al enkele jaren verschillende programma's uit voor
Gemeenten staan voor de opgave om statushouders
statushouders in Rotterdam. Daarnaast ondersteunt
die nieuw in hun gemeente komen te ondersteunen.
Stichting Mano Rotterdamse statushouders bij het
Ondersteuning naar financiële zelfredzaamheid is
vergroten van hun zelfredzaamheid. Daarbij richten
daar een onderdeel van. VluchtelingenWerk Zuidwest-
zij zich op vijf aspecten, waarvan gezondheid
Nederland biedt hierbij maatschappelijke begeleiding.
en welzijn er een is. Stichting Mano biedt zowel
Na de verhuizing van de statushouder van een azc naar
individuele gesprekken als groepstrainingen aan
Rotterdam is sprake van praktische begeleiding van
met professionals. In 2021 is veel een-op-een
twee jaar.
begeleiding gedaan via coaching en huisbezoeken om weerbaarheid en veerkracht te vergroten en
Sinds 2019 wordt extra aandacht besteed aan de
stress aan te pakken. Diverse gezinnen zijn begeleid
financiën met een financieel spreekuur.
bij huiselijk geweld, scheidingen en psychosociale
Vanwege de coronamaatregelen en de enorm hoge
problematiek.
taakstelling was het in het jaar 2021 niet mogelijk om alle financiële spreekuren op de reguliere manier te