21bb8161 Bundeling bijdragen niet insprekers geanonimiseerd

Ook bij dit nieuws worden ‘de onderliggende rapporten’ niet openbaar gemaakt. Als Feyenoord investeert in het behoud van het Legioen, bent u het dan met mij eens dat Feyenoord er alles aan moet doen om ervoor te zorgen dat de supporters worden meegenomen in de planvorming van Feyenoord City? Er zijn echter een hoop documenten geheim. Wanneer kunnen we bijvoorbeeld het seatingplan inzien? In hoeverre neemt u de mening van De Feijenoorder hierin mee? Zij hebben de leden een mail gestuurd waaruit namelijk blijkt dat Feyenoord weinig moeite doet om het Legioen te overtuigen van het waarom van Feyenoord City, laat staan dat Feyenoord ‘investeert in het behoud van het Legioen’. Bent u het met mij eens dat het stadion Feyenoord City alleen kans van slagen heeft als Feyenoord erin slaagt om supporters ook mee te nemen naar het nieuwe stadion? Hoe wil de gemeente hieraan bijdragen? Hopelijk wilt u de moeite nemen om deze vragen te beantwoorden. Dat is ook in uw belang, want daarmee kunt u het draagvlak voor Feyenoord City vergroten. Als het plan goed in elkaar steekt en als al deze bezwaren ongegrond blijken te zijn en u kunt dat aantonen, dan zal geen Feyenoorder hier tegen zijn. Dat er zoveel vragen te stellen zijn – en dat ik het hierbij nog niet eens heb gehad over de bouwkosten en de nu al half aangekondigde versoberingen op het ontwerp – moet toch te denken geven.

Hopelijk blijken de zorgen niet nodig te zijn. Daarvoor zou ik graag een inhoudelijke onderbouwing zien. Soortgelijke vragen heb ik ook gesteld aan Feyenoord City en aan Feyenoord, maar aangezien het wat betreft communicatie naar de supporters nogal eens te wensen over laat, benader ik ook u.

Geachte gemeenteraadsleden, Lang geleden heb ik besloten mijn participatie bij Feyenoord City niet op persoonlijke titel te doen. Er is al jaren geleden gedreigd mij op te komen zoeken n.a.v. mijn voorkeur voor Feyenoord City. Mede daarom heb ik geen behoefte om in te spreken. Desalniettemin vraag ik u mijn oproep met aandacht te lezen. Niet omdat ik beweer een hoogleraar, professor of ervaringsdeskundige te zijn, maar omdat juist geen énkel individu de wijsheid in pacht heeft… Getoetst Tijdens de inspreekbijdragen is mij namelijk opgevallen dat er veelvuldig met cijfers werd gestrooid. Veelal over prognoses die niet haalbaar zouden zijn. Maar, is de businesscase niet door meerdere verschillende onafhankelijke bureaus onderzocht en getoetst? Bureaus die hun bestaansrecht ontlenen aan diezelfde toetsen? Wie is de gemiddelde burger dan om dit tegen te spreken? Het valt mij tevens op dat er veel wordt gesproken over het renovatieplan ReddeKuip, tegenwoordig De Moderne Kuip geheten. Maar wat blijkt; dit plan is bij lange na niet zo uitgebreid getoetst en uitgekristalliseerd als die van Het Nieuwe Stadion. Zoveel wensen Smaken, redenen en wensen (‘betonbak’ ‘ik wil niet verhuizen’, etc..) zijn eigenlijk niet belangrijk in dit verhaal. Immers, zoveel mensen zoveel wensen. Maar als u het toch wilt weten: o

o

o o

o

o

Ik ben fan van Feyenoord en dáárna fan van de Kuip. Ik krijg nog steeds kippenvel als ik binnenloop, maar dat krijg ik uiteraard nog meer als Feyenoord kampioen wordt. En dat laatste acht ik waarschijnlijker met een nieuw stadion. Ik weet vrijwel zeker dat de prognoses juist zeer realistisch zijn en zelfs voorzichtig. (Voorbeeld: Het hapje en drankje vooraf en erna doen wij nooit in het stadion vanwege drukte. Hier is zo enorm veel te winnen voor Feyenoord.) Rotterdam-Zuid heeft een dergelijke oppepper absoluut nodig en ik voorzie hierin ook echt Het Nieuwe Stadion met een gave Strip als katalysator. Mijn schoonmoeder woont in De Veranda en voorziet een levendig gebied waar het fijn vertoeven is, ten opzichte van het kale gebied vol gebouwen nu. Tegenstanders zeggen niet gehoord te zijn, maar ik heb toch echt meerdere enquêtes gezien én Feyenoord heeft talloze wensen ingewilligd in Het Nieuwe Stadion. (zie ook bijv. de bijlage hieronder met ruim 37k respondenten) Ik ben deel van een Feyenoord-groep van zeker 40 man. Hiervan is er niet één tegen het nieuwe stadion. Ze zijn óf voorstander, óf zij vinden dat alleen de juiste mensen hierover moeten beslissen (lees: u en de BVO). Vergis u niet, tegenstanders zijn 9 van 10 keer deel van de bubbel van FRFC1908, Red de Kuip, enz...) De enorm grotere meerderheid is voor vooruitgang middels een fris, modern, nieuw stadion.

Waar je normaal en droog kunt zitten.

o

En als laatst (meer persoonlijk): als dit de manier is om ‘het ruwe randje’ te verlossen van Feyenoord, moeten we dit niet nalaten. De rellen bij uitwedstrijden en het gooien van aanstekers e.d. zijn zaken die echte supporters van de club al jarenlang spuugzat zijn. Maar laat dat rellen nou juist lastig zijn in een nieuw stadion)

Maar nogmaals, mijn mening is eigenlijk helemaal niet belangrijk. Het gaat erom wat de stad, de provincie en de voetbalclub hiermee opschieten. En laat dát nou juist uitvoerig zijn onderzocht… met klinkende rapporten tot gevolg.

Goedemorgen commissie/raadsleden. Vanaf het verre Texel wil ik mij ook mengen in de discussie over een wel of niet gemeentelijke bijdrage aan het nieuwe stadion. In mijn ogen zou dat echter geen discussie moeten zijn. Rotterdam wil zich ontwikkelen tot een moderne internationale stad met alle faciliteiten die daarbij horen. Het is daarmee goed op weg maar bij een complete stad hoort ook een “fameus” stadion. Wat een stadion kan betekenen voor een samenleving kunnen we tijdens het EK voetbal weer goed zien. De saamhorigheid en verbondenheid zijn nergens zo massaal en voelbaar als in een stadion en ik heb dat zelf vaak ervaren en hopelijk u ook. Het zijn belevenissen niet je nooit meer vergeet, ik niet althans. Ook in de Kuip ben ik bij concerten en wedstrijden geweest die ik me allemaal nog kan herinneren. Misschien zijn we er samen wel geweest zonder dat te weten. De Kuip is een icoon van de stad wat Rotterdam misschien wel zij grootste bekendheid geeft ook internationaal. Maar waar die Kuip ooit toonaangevend was wordt het nu links en rechts voorbij gestreefd door steden met moderne stadions en raakt Rotterdam uit beeld. Gelukkig heeft de stad NU de kans de achterstand te werken en zich weer aan te sluiten met wat internationaal de norm is. De plannen voor het nieuwe stadsdeel met stadion zijn daar een EENMALIGE kans voor.

Dit plan afwijzen zal de slechte beslissing ooit zijn in Rotterdam. Een plan wat zo ver uitgewerkt is, zo veel kansen biedt, zo veel is in geinvesteerd, waar de club zo zijn nek voor uitsteekt maar er hoon ongekende agressie voor terug krijgt gaat Rotterdam meer geven dan een andere partij ooit voor elkaar kan krijgen. Hoe belangrijk Feyenoord voor de stad is heeft iedereen kunnen zien bij het laatste kampioenschap, Feyenoord is het grootste uithangbord van de stad en verdiend dit nieuwe stadion. Ik weet er zijn ook risico’s maar welk groot plan heeft die niet en overal is een oplossing voor, sentimenten mogen niet de bovenhand krijgen. Grote beslissers hebben de stad groot gemaakt en hopelijk zijn de beslissers van nu groot genoeg dit voort te zetten. Ik zal de oude Kuip ontzettend missen maar kijk uit naar de nieuwe die er van binnen net zo imposant uitziet. Wie weet zitten we ook daar weer samen te genieten maar zonder het te weten, ik kijk er naar uit.

En bespaar je alsjeblieft het eeuwig durende gevoel van hadden we maar………. “make it happen”. Veel moed en hartelijke groet.

Geachte griffie, Het dossier Feyenoord City loopt al jaren. En dat zijn wat mij betreft flink wat jaren te veel. Er had allang gebouwd moeten worden. Ik ben Rotterdammer, een Feyenoordsupporter en groot voorstander van een nieuw stadion. Ik zou mezelf willen typeren als onderdeel van de stilzwijgende meerderheid die voor Feyenoord City is. Door de vele bedreigingen die er zijn geweest afgelopen jaren voel ik me niet comfortabel om dit aan de grote klok te hangen. Toch wil ik niet volkomen stil blijven, vandaar deze brief. De Kuip is een prachtig stadion, maar heeft helaas ook zijn beste tijd gehad. Feyenoord moet vooruit. Er is al een verandering gaande met een nieuwe koers binnen de club. Het nieuwe stadion zal hier echter een katalysator in zijn. Het zal de aantrekkingskracht van de club richting supporters, investeerders, spelers en sponsoren vergroten. En dan ga je als club vooruit. Als men echt wil aanhaken met de Nederlandse top en Europa, dan is dit stadion onmisbaar. Ik vrees voor de toekomst van de club als dit plan niet doorgaat. Stilstand is achteruitgang. Het zal op de lange termijn de doodsteek zijn voor Feyenoord als topclub. Talloze onderzoeken zijn er geweest. De business case is haalbaar en realistisch. Er is zelfs een gigantisch document opgesteld met eisen waaraan men moet voldoen (position paper).

Als daaraan wordt voldaan, wat is dan nog het probleem? Het is een stemming onder voorbehoud van het voldoen aan de gestelde voorwaarden, de gemeente loopt daardoor weinig tot geen risico. Naast dat het van uitermate groot belang is voor Feyenoord, juich ik de bijbehorende gebiedsontwikkeling ook toe. Te lang heeft Rotterdam-Zuid geleden onder een gebrek aan ambitie en trots. Duizenden woningen en een iconisch stadion aan de Maas, zal dit stukje Rotterdam-Zuid doen opleven. En reken maar dat dat een positief effect gaat hebben op de omliggende gebieden. En nee, zonder stadion gaat dat zeer zeker niet lukken. Het is het cement tussen de stenen. Het stadion maakt het gebied een geheel, aantrekkelijk voor winkeliers en horeca. Zuid heeft behoefte aan een gebied waar men trots op kan zijn. Een teken dat het wel mogelijk is om je onttrekken uit de situatie waarin je geboren bent. Ik vind het werkelijk een schande dat de gemeente überhaupt twijfelt aan deelname (onder voorwaarden van de position paper) aan dit plan. Door slechts een investering van 40 miljoen euro krijgt men de kans om Rotterdam-Zuid een nieuw leven in te blazen. Waar hebben we het over? Er wordt jaarlijks miljoenen over de balk gesmeten aan projecten en initiatieven die niks toevoegen. Concreter dan dit wordt het niet. 40 miljoen op een totale marktinvestering van 1.5 miljard.

40 miljoen euro om Zuid uit het slop te trekken en Feyenoord naar grotere hoogtes te stuwen. Laat deze kans niet liggen. Bouw dat stadion en ga voor de gebiedsontwikkeling! Rotterdam. Make it happen.

Geacht raadslid van de gemeente Rotterdam, Helaas is het voor mij niet mogelijk geweest om in te spreken de afgelopen weken. Als mij die mogelijkheid was geboden, had ik die kans gebruikt om vooral een dialoog aan te gaan met u en om te kijken of gezamenlijk een aantal vragen beantwoord zouden kunnen krijgen die volgens mij bij veel mede Rotterdammers en supporters leven. Wel heb ik met aandacht de afgelopen vergaderingen gevolgd waarbij insprekers waren uitgenodigd. U staat op het punt een belangrijk besluit te nemen over een nieuw stadion aan de Maas. U heeft een position paper als voorwaardenlijst gesteld, en niet aan alle eisen is voldaan. Dan zou het antwoord toch simpel moeten zijn? Nee. Want als u niet NEE zegt, wat is dan zo'n position paper waard? Wat zijn voorwaarden die u in de toekomst stelt waard? En hoe serieus bent u dan als gemeenteraad nog te nemen? Een opmerkelijke voorwaarde die notabene al is geschonden is dat de financiële close al in 2019 zou zijn, waarom is toen niet besloten om gewoon de stekker uit dit kansloze project te trekken? De kosten lopen immers door, daar bent u ook debet aan.

Stelt u zich nou eens voor dat u dit project nu vers op uw bord krijgt en even naar dit plan kijkt vanaf een blanco beginpunt, dan zijn het volgens mij de onderstaande punten die u als raadslid voor de Rotterdammer beantwoord moet krijgen voor u akkoord kan geven op dit plan. Bijgevoegd heb ik een aantal documenten, waarin ik onderstaande onderwerpen analyseer en van daaruit heb ik een aantal vragen opgesteld. - Businesscase (bijlage 1) - Gebiedsontwikkeling (bijlage 2) - Bouwkosten en beslismoment Ik hoop dat u deze vragen kunt beantwoorden of beantwoord kan krijgen vanuit het college of de directie van Feyenoord op donderdagavond. Ik ben vooral ook benieuwd naar uw persoonlijke antwoord, omdat dit kan laten zien hoe uw fractie in dit ingewikkelde dossier staat. Alvast bedankt! Met groen-wit-groene groet, Vragen - businesscase - Wat is volgens u / Feyenoord de uiteindelijke omzet (exclusief Europees voetbal) van de BVO in de verschillende scenario’s? Te noemen: Best Case, Base Case, Perfect Storm.

Wat is volgens u / Feyenoord het spelersbudget van de BVO in de verschillende scenario’s? Te noemen: Best Case, Base Case, Perfect Storm? Erkend u / Feyenoord dat er een relatie is tussen Spelersbudget -> ECI -> Bezoekersaantallen en de haalbaarheid van de business case? - Zo ja: Waarom worden deze risico’s stelselmatig genegeerd in de discussie? Is dit een bewust risico dat u wilt nemen en is dit dan zogenaamd “Rotterdamse durf”?

- Bent u / Feyenoord het met mij eens dat er voor Feyenoord weinig mogelijkheden tot sportieve groei zijn in het nieuwe stadion? En de kans op sportieve krimp veel groter is?

- In de rapportage van Deloitte valt te lezen dat zij de aannames niet gevalideerd hebben, maar hebben overgenomen. Vind u dit afdoende om uw besluit te kunnen nemen? - Is er een reden dat u geen second opinion geëist heeft op de bezoekersaantallen bij de wedstrijden door een onafhankelijke partij (dus niet door ISG)?

- Bent u van mening dat deze second opinion alsnog moet plaatsvinden? En deelt u met mij de mening dat een dergelijk onderzoek uitgevoerd moet worden door een onafhankelijke partij, de opdrachtformulering vastgesteld moet worden door u als raad en dat de begeleiding van het onderzoek gedaan moet worden door een onafhankelijke commissie? Vragen - gebiedsontwikkeling - Gebiedsontwikkeling lijkt een buzzwoord te zijn wat gebezigd wordt door iedereen die voorstander is van dit project. Maar wat zijn volgens u als raadslid eigenlijk uw verwachtingen van deze gebiedsontwikkeling? Wat verwacht u binnen 5 jaar, over 10 jaar en over 20 jaar? Hoe zou het gebied er volgens u eruit moeten zien en welke ingrediënten zou het moeten bevatten?

- Kan u aangeven welke rol een “icoon” hier aan bij zou kunnen dragen? En hoe? Per onderdeel. - Kan u aangeven welke onderdelen niet meer mogelijk zijn doordat er geen nieuw stadion zou komen? - Indien u dit kan benoemen. Kan u aangeven of een ander “icoon” deze rol wel op zich zou kunnen nemen? - Bent u het met mij eens dat het social economisch effect van een nieuw stadion gering is, zoals ook

beschreven is in het artikel van Pieter Verkaik op Stadslog?

- Bent u het met mij eens dat de gebiedsontwikkeling op het moment ernstig vertraagt wordt doordat de businesscase van het nieuwe stadion nog steeds niet op orde is? - Bent u bereid een (nieuwe) deadline te stellen aan het op orde brengen van de businesscase van het nieuwe stadion?

- Vindt u het een goed idee dat indien het nieuwe stadion niet door gaat een prijsvraag uit te schrijven voor plannen voor dit stadsdeel, vergelijkbaar met de prijsvraag rond het Depot-gebouw? Vragen - bouwkosten Uit de beantwoording op vragen door Roel Vollebregt (directeur nieuw stadion) bleek dat de bouwkosten nog onzeker zijn en er nog geen definitieve offerte vanuit de bouwcombinatie Besix en Bam (de nieuwe ploeg) is aangeboden. Met in achtneming de hogere staalprijzen en het steeds sterkere gerucht dat het verschil tussen de gewenste prijs en de aangeboden prijs nog € 130 M is vroeg ik mij onderstaande af:

- Hoe kan u als raad überhaupt een voorstel krijgen vanuit het college om akkoord te gaan met een plan waarbij nog niet zeker is wat de bouwkosten zullen zijn? Geeft u dan geen blanco cheque af?

- Bent u bereid te wachten met uw besluit tot de bouwkosten wel bekend zijn? - Indien nee: Bent u van mening dat u dan nog terug kan indien de bouwkosten toch substantieel duurder blijken te zijn?

- Indien ja: Bent u van mening dat alles stilgelegd zou moeten worden qua stappen die nu richting een nieuw stadion gemaakt worden? Te noemen: Landaanwinning, overkluizing spoor, strekdam, infrastructuur, bestemmingsplanprocedure, uitkoop/onteigening eigenaren. Indien nee: Kan u per onderdeel aangeven waarom niet? - Bent u het met mij eens dat het vreemd is dat er nog steeds geen plattegronden en seatingplan openbaar zijn alvorens u akkoord geeft? U weet eigenlijk niet eens wat u krijgt voor het geld van de gemeente en de businesscase is niet meer dan een Excelsheet met parameters.

- Recent is aangegeven dat de ruimte tussen de stoelen is gereduceerd, ook blijkt uit interne documenten dat er op ruimtes in de plint is bezuinigd. Hoe kan u valideren of de papieren werkelijkheid (businesscase) overeen komt met het ontwerp?

- Bent u met mij eens dat het vreemd is dat er op kwaliteit van het nieuwe stadion is ingeboet, maar dat de aannames in de businesscase niet aangepast zijn op deze kwalitatieve aanpassingen? BIJLAGE 1 Bij het beoordelen van de businesscase is het belangrijk om als raadslid goed te kijken welke gevaren er zijn voor de gemeente. Die lijken sommigen van jullie te willen negeren, omdat het u om de gebiedsontwikkeling gaat, maar in de waterval van uitbetalingen zit de gemeente vrijwel achteraan. Er is echter slechts één klein stukje schijnveiligheid ingebouwd: Mocht het stadion niet kunnen betalen aan de gemeente, dan zal het bedrag niet worden kwijtgescholden maar op een later moment uitgekeerd worden wanneer dat wel mogelijk is. Daar zit echter ook direct het probleem: Als daar nooit ruimte voor is, zal de gemeente dus nooit haar geld van terugzien. Iets wat je in Rotterdam al eens eerder hebt zien gebeuren, de gemeente Rotterdam zou al een hele lange tijd 8 miljoen moeten terugkrijgen van Stadion N.V., maar door creatief boekhouden van dit bedrijf blijkt er nooit geld onderaan de streep over te zijn. Gaat u akkoord met een nieuw stadion, dan zal het een aannemelijk risico zijn dat de gemeente haar geld niet terug zal zien.

In andere gemeentes is dit overigens ook gebeurd en vaak ziet men dan dat gemeentes het verschuldigde bedrag een aantal jaar later kwijtschelden of omzetten in nog meer aandelen. Ik acht bovengenoemd scenario realistisch. En dat heeft te maken met de gehanteerde aannames in de verschillende scenario's. Grofweg zijn dat er 3: Best Case, Base Case en alles onder de Base Case tot aan Perfect Storm. Let niet op de namen van deze cases, want ze zijn misleidend. Eigenlijk zou je het moeten

uitdrukken in percentages van mogelijke omzet/bezetting. Dus Best Case = 95%, Base case = 90% en Perfect storm = 80%. Terug naar de gemeente: Alleen in het Best Case scenario krijgt de gemeente haar geld volledig terug. Bij de Base Case slechts een fractie en bij alles daaronder krijgt de gemeente niets. Mijn vermoeden is dat de Base Case en Best Case nooit gehaald zullen worden. Ja, misschien in het eerste jaar als alles nog nieuw is en men nog nieuwsgierig is, maar vergeet niet dat de cijfers die gehanteerd zijn 27 jaar lang volgehouden moeten worden! En dat in dit gemiddelde ook (beker)wedstrijden tegen FC Lutjebroek op een donderdagavond zitten. Maar goed, ik kan wel zeggen dat ik het onrealistisch vind, maar ik ben zelf geen autoriteit op dit gebied. Wel zijn er bureau’s als Hypercube die daar in gespecialiseerd zijn en die hanteren een index die Internationaal erkend en gebruikt wordt (o.a. goksites), namelijk de ECI. Die ECI is eigenlijk een soort indicator van "hoe aantrekkelijk een club is om naar te kijken en hoe groot de kans is dat ze een wedstrijd winnen". De ECI wordt sterk bepaald door het spelersbudget, dus om een prognose te kunnen maken van een ECI van een club zijn er slechts twee waarden waar rekening mee gehouden kan worden: het spelersbudget (salarisruimte) en investeringsbudget (hoeveel spelers kan je kopen).

Omzet vergeleken tussen De Kuip en nieuw stadion Over het spelersbudget is Feyenoord niet transparant. Dus als raadslid moet u dit duidelijk krijgen voor u de businesscase goed kan beoordelen. Het spelersbudget is eigenlijk een artificiële waarde. Want de hoogte van de salarissen van een bedrijf geeft als individuele waarde niet zo veel informatie over hoe goed een bedrijf performed. Een veel belangrijkere waarde is de omzet. Volgens Feyenoord is het spelersbudget nu zo'n 18 miljoen euro. Dit is niet te controleren omdat het niet als dusdanig gespecificeerd staat in de jaarverslagen. Wel weten we dat de omzet van Feyenoord (BVO) schommelt rond de 70 miljoen euro, de enige uitschieter was na het kampioensjaar toen er Champions League gespeeld werd (100 miljoen euro). De omzet van Feyenoord komt op dit moment uit een aantal bronnen: Media, sponsoring, business (seats & units), tickets, merchandise en overig. Om gebruik te maken van De Kuip betaald Feyenoord huur (€ 4 M). In het nieuwe stadion werkt dit straks anders, de eigenaren houden alle stadion gerelateerde inkomsten binnen dat bedrijf en keren -indien er geld voor is- een fee uit van zo’n € 17,5 M (Base Case) tot € 25 M (Best Case). Een eigenaardige situatie, want Feyenoord verliest zo de controle over een grote inkomstenbron.

Dit betekend dus ook dat bepaalde inkomsten die Feyenoord nu heeft, straks komen te vervallen: - Wedstrijdbaten (nu € 17 M): Deze gaan volledig over naar het nieuwe stadion- Sponsoring, Business units en seats (nu € 29M): De units en seats worden geëxploiteerd door het nieuwe stadion, dan blijft alleen nog sponsoring in beperkte vorm over (~ € 15M), omdat ook zaken als ledboarding en combinatie arrangementen niet meer mogelijk zijn om aan te bieden vanuit de BVO. Bovenstaand zou betekenen dat de inkomsten van de BVO van € 71M zullen dalen naar € 40 M in het nieuwe stadion. In ruil daarvoor krijgt de Feyenoord dus wel de eerder genoemde fee’s, waardoor het totaal op € 65M uit komt. Conclusie: Feyenoord gaat er in een nieuw stadion qua omzet niet op vooruit! In de tabel hieronder heb ik dit uiteengezet.

Content-fee niet afdoende om Base Case te halen Zoals ik hierboven heb beschreven is nog niet duidelijk wat dan het spelersbudget zal worden. Maar het is niet aannemelijk dat met een lagere omzet het spelersbudget uiteindelijk zal toenemen. Hier is het uitgangspunt dat de kosten voor de BVO gelijk blijven, de operationele kosten zullen namelijk niet anders zijn dan nu in De Kuip, gezien Stadion N.V.. een losse entiteit is en personeelskosten voor beveiliging en horeca niet voor rekening komen van de BVO. Op zich hoeft dat gegeven voor u als raadslid niet persé een dealbreaker te zijn: Als het nieuwe stadion kan draaien zoals in het Best Case scenario -ondanks dat de BVO er niet op vooruit gaat- kan u tevreden zijn: U heeft tenslotte een nieuw stadion en daar ging het u om. Maar daar zit nu juist het risico. In 2013 heeft u Hypercube gevraagd om een second opinion te doen op de aannames in de businesscase van HNS (bezoekersaantallen). Hypercube heeft toen gezegd dat er een ECI nodig is van minimaal 3.000 om ongeveer 56.000 bezoekers te kunnen trekken en 60 business-units te vullen. In het webinar van Hypercube afgelopen maand heeft Hypercube aangegeven dat dit nog steeds actueel is. Dus om alleen al de Base Case te halen van Feyenoord City is er een ECI van 3.000 of meer nodig.

Ter vergelijking: In de huidige Kuip schommelde de ECI van Feyenoord de afgelopen tien jaar rond de 2.500. Als Feyenoord wilt groeien naar een ECI van 3.000 is daar substantieel meer spelersbudget voor nodig, wat het niet krijgt via het nieuwe stadion. Volgens Hypercube is er een spelersbudget nodig van zo’n € 38M om tot een ECI van 3.000 te komen. Een andere mogelijkheid om de ECI op te krikken is middels een forse eenmalige investering (€ 100M), maar zoals bekend heeft Feyenoord op dit moment geen ruimte daarvoor en de benoemde Amerikanen die zouden investeren is nog niks van concreet. Conclusie Met de genoemde content-fee zal de Base Case niet gehaald kunnen worden en is het zelfs twijfelachtig of het Perfect Storm scenario reëel is. Dit zal leiden tot een negatieve spiraal, wat uiteindelijk terug zal komen op het bord van de gemeente: Rotterdam krijgt haar geld niet en het stadion zal verlies lijden. Goldman Sachs zit veilig vooraan de waterval, dus die zal haar geld altijd als eerste opeisen. Het is dus ook niet verwonderlijk dat ISG (partner van Goldman Sachs) in haar second opinion geen beren op de weg ziet, de risico’s liggen namelijk bij de gemeente, de voetbalclub en de verschaffers van Eigen Vermogen (die er om die reden ook lastig te vinden zijn).

Vragen

- Wat is volgens u / Feyenoord de uiteindelijke omzet (exclusief Europees voetbal) van de BVO in de verschillende scenario’s? Te noemen: Best Case, Base Case, Perfect Storm. - Wat is volgens u / Feyenoord het spelersbudget van de BVO in de verschillende scenario’s? Te noemen: Best Case, Base Case, Perfect Storm?

- Erkend u / Feyenoord dat er een relatie is tussen Spelersbudget -> ECI -> Bezoekersaantallen en de haalbaarheid van de business case?

- Zo ja: Waarom worden deze risico’s stelselmatig genegeerd in de discussie? Is dit een bewust risico dat u wilt nemen en is dit dan zogenaamd “Rotterdamse durf”?

- Bent u / Feyenoord het met mij eens dat er voor Feyenoord weinig mogelijkheden tot sportieve groei zijn in het nieuwe stadion? En de kans op sportieve krimp veel groter is?

- In de rapportage van Deloitte valt te lezen dat zij de aannames niet gevalideerd hebben, maar hebben overgenomen. Vind u dit afdoende om uw besluit te kunnen nemen?

- Is er een reden dat u geen second opinion geëist heeft op de bezoekersaantallen bij de wedstrijden door een onafhankelijke partij (dus niet door ISG)?

- Bent u van mening dat deze second opinion alsnog moet plaatsvinden? En deelt u met mij de mening dat een dergelijk onderzoek uitgevoerd moet worden door een onafhankelijke partij, de opdrachtformulering vastgesteld moet worden door u als raad en dat de begeleiding van het onderzoek gedaan moet worden door een onafhankelijke commissie?

BIJLAGE 2 Met aandacht heb ik de afgelopen vergaderingen gevolgd waarbij insprekers waren uitgenodigd. Aan diverse insprekers poneerden een aantal van u raadsleden de volgende stelling: Als het nieuwe stadion niet doorgaat dan gaat deze gebiedsontwikkeling niet door. Het antwoord was steevast: Wij zijn niet tegen gebiedsontwikkeling.

Als mij die vraag gesteld zou worden, zou ik daar toch een iets ander antwoord op hebben gegeven. Ik ben ook niet tegen gebiedsontwikkeling, maar ik vraag mij wel sterk af of het op deze manier moet. Daarnaast heb ik zo mijn twijfels bij de aanjaagfunctie van een nieuw stadion op de beoogde locatie. Liever een ander icoon Volgens mij dateert het plan eigenlijk al uit 2010, opgemaakt en verfrist middels een mooie artist impression. Maar stelt u zich eens voor: Als u in 2019 dit stadionplan had afgeschoten dan had u in ieder geval al zo’n €100 miljoen euro aan budget vrij. En behalve budget zou er ook ruimte vrij komen. Ruimte en budget voor een brug. Ik hoor het u zeggen: U wilt een nieuw icoon op deze locatie. En ik denk te kunnen opmaken uit de woorden van een aantal raadsleden dat u daarvoor bereid bent diep in de portemonnee te tasten en eventuele risico’s te negeren. Een nieuwe stadsbrug is toch zeker ook een icoon? Een nieuw stadion op de beoogde plek in Feyenoord City blokkeert deze optie. Daarnaast brengt een nieuw stadion operationele risico’s met zich mee zoals beschreven in mijn analyse over de businesscase. Maar bedenk ook eens wat een nieuwe stadsbrug kan betekenen voor deze wijken op Zuid. In plaats van dat het mobiliteitsproblemen met zich mee brengt, lost het juist problemen op.

Bovendien heb je dan een verbinding tussen Kralingen en Zuid en is bijvoorbeeld de Erasmus universiteit plotseling dichtbij voor deze bewoners. Daarnaast moeten we de social economische waarde van een nieuw stadion niet opblazen. Er wordt dan wel gesproken over honderden banen die door een nieuw stadion mogelijk gemaakt worden, maar laten we eerlijk wezen: Dit zijn veelal part-time banen waar niemand echt wat aan heeft. Pieter Verkaik schreef hier eerder al een uitgebreid artikel over op Stadslog: https://www.stadslog.nl/gastbijdrage/feyenoordcity-rekent-zich-rijk En wat zeker niet onbenoemd mag blijven: Kijk wat de Erasmusbrug betekend heeft voor de Kop van Zuid en Katendrecht en wat de mening is van de initiatiefnemer daarvan, Riek Bakker, over dit project. Dat bedoel ik. Verder denk ik dat het plan van OMA helemaal niet zo geweldig is qua gebiedsontwikkeling: Het verplaatst vooral bestaande horeca van de Veranda naar een onwenselijke "strip", en al deze objecten (concourse, strip) bevinden zich boven het maaiveld, de gebruiksruimte. Ik krijg er heel erg een Oosterhof gevoel bij, en dat is niet positief. Het zal een naar binnen gekeerd geheel worden dat met de rug naar de omliggende wijken staat.

Wat werkelijk nodig is: verbindingen leggen en groen toevoegen wordt niet gedaan in dit plan, het blijft in de plannen van OMA een kille grijze omgeving, op een stukje groen aan de Maasoever na. Rob de Jong van Stigam gaf tevens aan dat het voor de woningbouw niet uitmaakte, een icoon zou wenselijk zijn, maar ik denk dus dat dat ook een brug kan zijn, en/of een locatie van bijvoorbeeld de Erasmus Universiteit of een poptempel die de concurrentie met het Ziggodome aan kan. En wat is er gebeurd met de plannen voor de cultuurcampus op Zuid? Daarnaast denk ik dat er heel wat kansen liggen voor de driehoek, aan de plannen van DMK kan je zien dat de grondeigenaren er niet onwelwillend tegenover staan om dat gedateerde bedrijventerrein te verwijderen en daar een "city" te bouwen. Maar de gemeente trekt nu vooral haar eigen plan zonder overleg met de eigenaren, dat zie je nu ook bij de RVS. Betreft renovatie: Je kan De Kuip ook een stuk levendiger maken op niet-wedstrijddagen, als je nu bij De Kuip aan komt sta je voor een gesloten hek. Het moet toch eenvoudig zijn om bijvoorbeeld aan het plein aan de Olympiazijde een publieke zijde te maken met een terrasjes en horeca dat 7 dagen in de week open is? Ik noem maar een voorbeeld, maar ik kan legio ideeën opnoemen.

En ik niet alleen, ik denk dat de gemeente er goed aan doet ideeën in de stad op te halen bij de bewoners, grondeigenaren en getalenteerde Rotterdammers die zich bezig houden met planologie. Op het moment is het OMA dat dicteert hoe een heel stadsdeel eruit moet gaan zien. Conclusie Zoals hierboven al genoemd zou in 2019 eigenlijk al een besluit genomen moeten zijn over het nieuwe stadion

en volgens de originele planning zou het stadion al in 2023 af moeten zijn geweest. De discussie over een nieuwe stadion houdt dit stadsdeel gegijzeld en de gebiedsontwikkeling tegen. Dit terwijl de vraag naar woningen steeds groter wordt. Eer u akkoord gaat met het nieuwe stadion en alle fases zijn uitgevoerd zijn we 15 jaar verder, dan ziet de wereld er al heel anders uit! Vragen

- Gebiedsontwikkeling lijkt een buzzwoord te zijn wat gebezigd wordt door iedereen die voorstander is van dit project. Maar wat zijn volgens u als raadslid eigenlijk uw verwachtingen van deze gebiedsontwikkeling? Wat verwacht u binnen 5 jaar, over 10 jaar en over 20 jaar? Hoe zou het gebied er volgens u eruit moeten zien en welke ingrediënten zou het moeten bevatten?

- Kan u aangeven welke rol een “icoon” hier aan bij zou kunnen dragen? En hoe? Per onderdeel. - Kan u aangeven welke onderdelen niet meer mogelijk zijn doordat er geen nieuw stadion zou komen? - Indien u dit kan benoemen. Kan u aangeven of een ander “icoon” deze rol wel op zich zou kunnen nemen? - Bent u het met mij eens dat het social economisch effect van een nieuw stadion gering is, zoals ook beschreven is in het artikel van Pieter Verkaik op Stadslog?

- Bent u het met mij eens dat de gebiedsontwikkeling op het moment ernstig vertraagt wordt doordat de businesscase van het nieuwe stadion nog steeds niet op orde is? - Bent u bereid een (nieuwe) deadline te stellen aan het op orde brengen van de businesscase van het nieuwe stadion?

- Vindt u het een goed idee dat indien het nieuwe stadion niet door gaat een prijsvraag uit te schrijven voor plannen voor dit stadsdeel, vergelijkbaar met de prijsvraag rond het Depot-gebouw?

Als fervent Feyenoordsupporter vanaf de jaren ’80 en uiteraard seizoenkaarthouder heb ik veel mooie en warme herinneringen aan de Kuip. Als jochie begonnen op VakS en daarna op vele andere vakken gezeten om samen met vrienden, familie en andere kameraden te genieten van ons cluppie en de sfeer in het stadion. Tegelijkertijd ben ik rationeel genoeg om te beseffen dat een langer verblijf in de Kuip onze club uiteindelijk niet verder zal gaan brengen. We “zitten vast” qua groei en de voorzieningen (krappe zit-/beenruimte, toiletten, horeca, toegang, looppaden, infra enz.) in en rond de Kuip zijn voor zowel de gewone man (zoals ik) als ook de zakelijke bezoekers in feite al decennia lang totaal niet meer van deze tijd. En dat is ook logisch en geen schande voor een gebouw van ruim 80 jaar oud, wat destijds ook helemaal niet ontworpen en gebouwd is om aan de hedendaagse normen en eisen te voldoen, laat staan om multifunctioneel inzetbaar en dus ook maximaal exploiteerbaar te kunnen zijn. De renovatie in 1994 heeft daar helaas te weinig aan kunnen verbeteren en wederom een renovatie in 2013 zou uiteindelijk ook weer geleid hebben tot een hele dure cosmetische ingreep met nog steeds een suboptimaal resultaat tot gevolg.

De keuze voor nieuwbouw in 2016 door zowel Feyenoord als Stadion Feijenoord is voor mij en vele anderen dan ook een logische en met de onderbouwingen in de vele stukken en onderleggers door de vele (gerenommeerde) partijen goed verklaarbaar. Een win-win-win situatie, met een toonaangevend, duurzaam, toekomstbestendig, multifunctioneel nummer één voetbal-/evenementen stadion als eyecatcher voor de stad, in een nieuwe, levendige omgeving en op een geweldige locatie, iconisch aan de Maas! Voor de club meer financiële armslag en dus ook sportief gezien een beter toekomstperspectief. Iets waar wij als supporter al jaren naar hunkeren... Want hoe mooi we de Kuip met z’n allen ook vinden, uiteindelijk is een overgroot deel van het Legioen supporter van de club, en niet van een stadion! Tot slot: de bereidheid vanuit de Gemeente om vanaf het begin van het proces aan te haken en te faciliteren in dit mooie en uitdagende project is bijzonder waardevol geweest. De politieke partijen staan nu aan de vooravond van een belangrijke beslissing om daadwerkelijk mee te investeren in het nieuwe stadion als startpunt voor een totale gebiedsontwikkeling met woningen, onderwijs, mobiliteit, werkgelegenheid, sportfaciliteiten, OV, infra en toekomstige bijdragen vanuit het Rijk.

Mijn oproep naar alle partijen en raadsleden is dan ook: toon daadkracht(!) en laat zien dat het niet om de verschillen, maar juist om de vele gezamenlijke belangen (op diverse vlakken) gaat voor iedereen die deze mooie club en stad een warm hart toedraagt.