21bb8075 Bijlage 5 behorende bij 21bb7796 over Rapport antisemitisme IDEM

Bijvoorbeeld: “Het is meer een angst, want mensen zeggen 'ja, op straat doe ik mijn keppeltje niet op' en een enkel geval dat iemand daar [antisemitisme] ook mee in aanraking is gekomen.” Sommige sleutelfiguren vragen zich af hoe (on)veilig het echt is in Rotterdam, omdat het niet mogelijk is om in te schatten hoeveel incidenten er precies zouden gebeuren als veel mensen zich wél openlijk Joods uiten in de openbare ruimte. Enkele respondenten geven ook aan een verschil te zien tussen de oudere generaties en de jonge generatie. Waar een groot deel van de oudere mensen meer geleerd heeft ‘verborgen’ over straat te gaan, zou een groter deel van de nieuwe generatie zich juist meer uitspreken en laten zien. Er zijn ook Joodse mensen die er bewust voor kiezen met hun kinderen zichtbaar Joods over straat te gaan, omdat zij willen overbrengen dat zij trots mogen zijn op hun identiteit.

5.5 Meldingen en aanpak Aan sleutelfiguren is gevraagd in hoeverre Joodse Rotterdammers bereid zijn om een melding te maken of aangifte te doen van antisemitische incidenten. Daarnaast is besproken wat mogelijke manieren zijn om antisemitisme aan te pakken en is gevraagd wat zij vinden van het huidige landelijke en lokale beleid om antisemitisme tegen te gaan.

5.5.1 Meldingsbereidheid Een aantal sleutelfiguren geeft aan ooit een melding te hebben gemaakt van antisemitisme bij het CIDI of bij de politie. Eén respondent heeft ooit gemeld bij een antidiscriminatiebureau. De meldingsbereidheid is volgens sleutelfiguren laag onder Joodse mensen. De belangrijkste reden hiervoor is dat zij niet het gevoel hebben dat melden daadwerkelijk zin heeft. Sommige sleutelfiguren geven aan dat hetgeen zij meemaken te vaag is om melding van te maken, bijvoorbeeld nageroepen worden op straat door een onbekende. 27

Sommige respondenten denken niet dat het serieus opgepakt wordt als zij een melding maken en dat er bij politie of gemeente geen prioriteit ligt bij het aanpakken van antisemitisme. Een aantal sleutelfiguren zegt wel signalen te ontvangen van antisemitisme binnen hun netwerk, maar hier verder geen melding van te doen. Zij stellen dat er wel een antisemitische ‘ondertoon’ of ‘beweging’ gaande is, die niet meteen zichtbaar zou zijn in meldcijfers.

5.5.2 Aanpak antisemitisme Meerdere respondenten benoemen dat Joodse mensen antisemitisme ondergaan, omdat ‘het nu eenmaal zo is’ en heel moeilijk aangepakt kan worden. Bijvoorbeeld: “Antisemitisme heeft tot een genocide geleid. Het is niet dat daarna mensen dachten ohnee, dit ging echt de verkeerde kant op. Er was te veel antisemitisme, we moeten stoppen. Want het is er weer. Dus ik denk ook dat mensen zoiets hebben van ja, je kunt antisemitisme wel melden en dan gaan ze iets doen, maar dat helpt niet. Dus het heeft twee kanten. Aan de ene kant hebben ze zoiets van, er wordt niets mee gedaan. En dan heb je nog die vervolgstap van en als er iets gedaan wordt, ja boeien, dat helpt niet.” Op de vraag wat wel gedaan kan worden om antisemitisme te verminderen, geven de meeste respondenten aan dat voorlichting vanaf een jonge leeftijd kan helpen. Zo worden op dit moment al rondleidingen gegeven in de synagoge door Joodse vrijwilligers, maar zijn de mogelijkheden daarvoor beperkt. Een respondent adviseert om een bezoek aan een synagoge structureel te organiseren binnen lager onderwijs. Respondenten benoemen het belang van ontmoeting om vooroordelen te doorbreken. Daarnaast geven zij aan dat het belangrijk is om meer over Joden, het Jodendom en antisemitisme te onderwijzen naast de Holocaust. Bijvoorbeeld: “Ik denk dat ze gewoon meer moet onderwijzen op scholen. Sowieso.

En niet alleen maar over de Holocaust zeg maar. Wij denken altijd of Nederland denkt dat: 'o nou, de Holocaust is geweest. Dat is afgelopen en toen was het er niet meer', zeg maar. Dat is niet waar. We moeten echt even diep graven in onszelf wat er nou eigenlijk echt aan de hand is en hoe het probleem zich verder aan het verspreiden is.” Daarnaast benoemen sommige sleutelfiguren het belang van interculturele en interreligieuze dialogen om verbinding op te blijven zoeken. Enkele andere respondenten reageren hier minder enthousiast op en geven aan dat hierbinnen vaak alleen de mensen betrokken zijn die al openstaan voor verandering.

5.5.3 Aandacht en beleid antisemitisme Een merendeel van de respondenten geeft aan dat zij meer steun en aandacht willen van de overheid. Zij vinden het niet (alleen) hun eigen verantwoordelijkheid om antisemitisme tegen te gaan en willen meer draagvlak vanuit gemeente en politie. Voorbeelden die zij geven zijn meer investeren in onderwijs, meer betrokkenheid en initiatief bij de organisatie van rondleidingen en/of ontmoetingen, (hoge) beveiliging blijven inzetten en beter terugkoppelen van eventuele acties na meldingen. Bijvoorbeeld:

28

“Dus kijk ik toch al snel naar de overheid hoe die hiermee [antisemitisme] omgaan en of ze daar invulling en opvolging aan geven. En daar zie ik heel weinig van. Ik zeg overigens niet dat de intentie er niet is hè, er gebeurt gewoon weinig.” Een deel van de sleutelfiguren geeft aan dat er te weinig aandacht is voor antisemitisme, omdat het genormaliseerd lijkt te zijn in Nederland. Andere respondenten geven aan dat het politiek klimaat als geheel veranderd is en elke minderheidsgroep te maken krijgt met discriminatie, bijvoorbeeld: “Het is nu een beetje zo'n sfeertje van 'alles moet gezegd kunnen worden'. Dat is een cultuurgoed wat niet goed is. Daar hebben Joden last van, net zo goed moslims, mensen met een kleur, homo's, lesbiennes. Iedereen heeft last van, van die 'alles moet gezegd kunnen worden'. Dat is iets waarvan ik denk: dat is verkeerd. Het gaat niet alleen om antisemitisme, maar gewoon: we zouden eens moeten leren om beter met elkaar om te gaan.”

29

6. CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN

Antisemitisme wordt door de dertien sleutelfiguren ook wel Jodenhaat genoemd. Zowel uit de literatuur als uit de interviews blijkt dat het diverse vormen en uitingen kent, en zowel direct als indirect Joodse personen raakt. Zowel internationaal, nationaal, lokaal als online komt antisemitisme voor en kan het invloed hebben op de veiligheidsbeleving van Joodse inwoners in Rotterdam. Toch lijken ervaringen dichtbij - en de daarbij horende risico-inschattingen - de meeste invloed te hebben op de onveiligheid die sommige Joodse Rotterdammers kunnen ervaren. Ervaringen met antisemitisme in Rotterdam Alle respondenten geven aan zelf lastig gevallen te zijn óf andere Joodse mensen te kennen die antisemitisme in Rotterdam hebben ervaren als zij zichtbaar Joods over straat gingen. Respondenten die vaker zichtbaar Joods over straat gaan, door bijvoorbeeld een keppeltje te dragen, geven aan de afgelopen jaren meerdere keren te maken te hebben gehad met antisemitische uitingen op straat in Rotterdam. Een deel van de respondenten die een keppeltje draagt denkt eerst na of zij herkenbaar over straat willen gaan en in sommige gevallen wordt ervoor gekozen dit niet te doen om antisemitisme of ‘gedoe’ te vermijden. De kans dat een Joods persoon slachtoffer wordt van antisemitisme wordt door respondenten een stuk lager ingeschat als deze ‘incognito’ over straat gaat.

Respondenten die niet zichtbaar Joods over straat gaan, geven aan zich (bijna) altijd veilig te voelen. Of grotere aantallen Joodse inwoners te maken zouden krijgen met antisemitisme als zij zich wel ‘vrij’ over straat zouden bewegen, kan niet vastgesteld worden, maar veel sleutelfiguren vermoeden van wel. Het merendeel ziet het meemaken van antisemitisme wanneer iemand zichtbaar Joods is als reëel risico, maar er zijn ook een aantal respondenten die aangeven dat het grotendeels ingeboezemde angst is door veelvuldig herhaalde ervaringen of verhalen van anderen. Volgens respondenten kan angst bij sommige Joodse mensen, vaak de ‘oudere generatie’, leiden tot het stilhouden of verbergen van hun Joodse identiteit. Bij anderen, en de wat jongere generatie, geven sleutelfiguren aan meer weerstand te zien wanneer zij antisemitisme ervaren en zij zouden vaker openlijk hun Joodse identiteit uiten. Een deel van de respondenten noemt de antisemitische spreekkoren tijdens voetbalwedstrijden van Feyenoord als antisemitisme in Rotterdam. Hoewel zij dit niet beschouwen als direct antisemitisme, maken zij zich wel zorgen over de bijdrage die dit levert aan de al aanwezige normalisering van antisemitisme. Deze normalisering zou tevens veroorzaakt worden door antisemitisme in de politiek en complottheorieën, waar diverse sleutelfiguren hun zorgen over uitspreken.

Veiligheidsbeleving van Joodse Rotterdammers

30

Veiligheid is door meerdere respondenten benoemd als vrij over straat kunnen lopen, jezelf kunnen zijn zonder na te denken of dat wel kan en je etnische of religieuze identiteit kunnen uiten. In dit rapport wordt dan ook duidelijk dat een deel van de Joodse inwoners van Rotterdam zich niet altijd veilig voelt. Zij passen bewust hun gedrag aan om bepaalde gevoelens of dreigingen niet te hoeven ervaren. Dit kan door het niet dragen van een keppeltje of davidsster, het bewust achterhouden van de Joodse identiteit of door bepaalde plekken in Rotterdam te vermijden. Dit gaat bij veel Joodse mensen gepaard met machteloosheid en boze gevoelens. Alle respondenten hechten veel waarde aan de beveiliging bij de synagoge. Meerdere van hen geven aan zich er altijd bewust van te zijn dat er mensen in de buurt zijn die hen ‘iets willen aandoen’. Melden en aanpakken van antisemitisme De meldingsbereidheid is laag na het ervaren van antisemitisme. De meeste sleutelfiguren geven aan dat er weinig vertrouwen is in de opvolging van meldingen en in de aanpak vanuit de gemeente en politie. Sommigen missen betrokkenheid van gemeente en politie en zouden meer steun willen bij het tegengaan van antisemitisme. Ook geven respondenten aan dat het belangrijk is dat er voldoende aandacht wordt besteed aan antisemitisme op scholen.

Naast les over de Holocaust is het ook nodig om in te gaan op hedendaags antisemitisme. Daarnaast geven sleutelfiguren aan dat ontmoeting belangrijk is en benoemen zij positieve effecten van schoolbezoeken aan de synagoge. Als tweede wordt naar voren gebracht dat verbinding en dialoog tussen ‘groepen’ in Rotterdam waardevol kan zijn. Wel wordt meerdere keren de kanttekening gemaakt dat hier duidelijk gekeken moet worden naar de samenstelling en het doel van deze bijeenkomsten. Te vaak worden mensen bij elkaar gezet die al voor elkaar open staan of is er onvoldoende veiligheid voor het aangaan van een constructief gesprek. Een balans tussen deze twee is van belang.

31

7. LITERATUURLIJST

Amnesty (2020). Antisemitisme en mensenrechten. Geraadpleegd 9-12-2020, van https://www.amnesty.nl/encyclopedie/antisemitismeen-mensenrechten. Bjola, C. and Manor, I. (2020). Combating Online Hate Speech and Anti-Semitism. DigDiploROx Working Paper No 4 (Jan 2020). Oxford. Boers, J. & Steden, Ronald & Boutellier, Hans. (2008). Het effect van positieve en negatieve factoren op veiligheidsbeleving: Een kwantitatieve studie onder inwoners van Amsterdam. Tijdschrift voor veiligheid en veiligheidszorg, 7(3), 34 – 52. CIDI (2020a). Wat is antisemitisme? Geraadpleegd op 14-12-2020, van: https://www.cidi.nl/antisemitisme/wat-is-antisemitisme/ CIDI (2020b). Extremisten zien ‘Joods complot’ in coronavirus. 17 maart 2020. Centrum Informatie en Documentatie Israël. Geraadpleegd op 14-12-2020, van: https://www.cidi.nl/extremisten-zien-joods-complot-in-coronavirus/ CIDI (2020c). Monitor antisemitische incidenten in Nederland 2019. Centrum Informatie en Documentatie Israël. Eysink Smeets, M. (2018). Waarom het onderzoek naar veiligheidsbeleving een nieuwe impuls nodig heeft. Justitiële verkenningen, 44: 8-24. FRA (2018). Experiences and perceptions of antisemitism: second survey on discrimination and hate crimes against Jews in the EU. European Union Agency for Fundamental Rights. Gool, R. van en Ven, C. van de (2020). Onderzoek: Online antisemitisme. Via sociale media: elke 83 seconden.

27 mei 2020. De Groene Amsterdammer. International Holocaust Remembrance Alliance (2020). De werkdefinitie van antisemitisme van de IHRA. Geraadpleegd op 14-12-2020, van https://www.holocaustremembrance.com/nl/resources/working-definitions-charters/de-werkdefinitie-van-antisemitisme-van-de-ihra Kantor Center (2020). Antisemitism Worldwide 2019 and the Beginning of 2020. Kantor Center for the Study of Contemporary European Jewry. Nieuwlicht (2019). Historicus Bart Wallet waarschuwt: ‘Antisemitisme wordt mainstream’. Geraadpleegd op 22-10-2020, van https://nieuwlicht.eo.nl/artikelen/2019/10/historicus-bart-wallet-waarschuwt-antisemitisme-wordt-mainstream NOS (2019a). OM wil doodstraf voor aanslagpleger synagoge Pittsburgh. 27 augustus 2019. Nederlandse Omroep Stichting. Geraadpleegd op 22-10.2020, van: https://nos.nl/artikel/2299112-om-wil-doodstraf-voor-aanslagpleger-synagoge-pittsburgh.html NOS (2019b). Dader aanslag Halle verspreidde antisemitisch manifest. 10 oktober 2019. Nederlandse Omroep Stichting. Geraadpleegd op 22-10-2020, van: https://nos.nl/artikel/2305485-dader-aanslag-halle-verspreidde-antisemitisch-manifest.html NOS (2019c). Levenslang voor aanslag op Joods Museum Brussel. 12 maart 2019. Nederlandse Omroep Stichting. Geraadpleegd op 22-102020, van: https://nos.nl/artikel/2275584-levenslang-voor-aanslag-op-joods-museum-brussel.html NOS (2019d).

Vuurwerkbom gaat af bij Joods gezin, achtste incident in drie jaar. 25 oktober 2019. Nederlandse Omroep Stichting. Geraadpleegd op 22-10.2020, van: https://nos.nl/artikel/2307666-vuurwerkbom-gaat-af-bij-joods-gezin-achtste-incident-in-drie-jaar.html NOS (2020). Onderzoek naar antisemitisme bij vakgroep Cliteur gestart. 7 december 2020. Nederlandse Omroep Stichting. Geraadpleegd op 22-10.2020, van: https://nos.nl/artikel/2359692-onderzoek-naar-antisemitisme-bij-vakgroep-cliteur-gestart.html Parool (2020a). Restaurant HaCarmel blijft dicht na nieuwe vernieling. 8 mei 2020. Het Parool. Geraadpleegd op 22-10-2020, van: https://www.parool.nl/amsterdam/restaurant-hacarmel-blijft-dicht-na-nieuwevernieling~b872b140/?referer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Parool (2020b). Nazifoto’s geen bezwaar bij de jongeren van Forum voor Democratie. 21 november 2020. Het Parool. Geraadpleegd op 0912-2020, van: https://www.parool.nl/nederland/nazifoto-s-geen-bezwaar-bij-de-jongeren-van-forum-voor-democratie~b634560c/ RADAR (2019). Monitor Discriminatie 2018, politie-eenheid Rotterdam. Rotterdam : RADAR / Politie-eenheid Rotterdam. RADAR (2020). Monitor Discriminatie 2019, politie-eenheid Rotterdam. Rotterdam : RADAR / Politie-eenheid Rotterdam. Volkskrant (2020). Antisemitisme op sociale media groeit: ‘Corona is de schuld van joden en zionisten’. 19 april 2020. De Volkskrant.

Geraadpleegd op 22-10-2020, van: https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/antisemitisme-op-sociale-media-groeit-corona-is-deschuld-van-joden-en-zionisten~b6b42528/

32