21bb703 Bijlage 4 behorende bij 21bb1736 - Cultuurhistorisch onderzoek behorend bij Masterplan Parkhaven

Te borgen waarden: stedenbouwkundige en ensemblewaarden van de gebouwen van het Maastunnelcomplex.

84

PARKHAVEN ROTTERDAM - DEEL 1

7. De Euromast: moeder aller bakens Rotterdam In relatie tot zijn omgeving is de Euromast het dominante gegeven: een mast waarmee het kraaiennest ver boven alles in de directe omgeving wordt uitgetild.

Te borgen waarden: a) de grootsheid van de toren (een mast met kraaiennest), die bovendien uitrijst boven zijn omgeving; b) de lucht rondom de Euromast.

[Google Maps]

8. Parkhavenkade: het ‘adres’ van de Euromast De Parkhavenkade is het adres van de Euromast, met de brug naar het Park als achterom. Bezoekers bereiken de toren via het plantsoen, met zicht op het groen en de Parkhaven. Vanaf de Westzeedijk en het Droogleever Fortuynplein is de Euromast in zijn geheel te ervaren.

Te borgen waarden: a) voldoende ruimte rondom de entree van de Euromast, om de toren vrij te houden van eventuele nieuwe ontwikkelingen, b) de verankering van de Euromast op het maaiveld, in relatie tot de buitenruimte, c) de verbinding over de tunneltraverse naar het park, d) het groene talud van het Maastunnelcomplex en de Parkhavenkade.

9. De Euromast: drie biotopen boven elkaar De Euromast is als een woudreus, met op verschillende hoogtes een andere biotoop (leefwereld). Op het maaiveld is dat een sokkel in de vorm van een zwevende trommel met de entree, omringd door tuinen en de voetgangersbrug naar het Park. Op 30 meter hoogte is een stuurhut aan de mast gehangen, als een broche, vrij zichtbaar vanaf de Parkhaven en de Maas. Boven is het kraaiennest (de korf), met een alzijdig uitzicht en een architectonische oriëntatie op de rivier, bekroond door de Space Tower.

Te borgen waarden: de drie biotopen van de Euromast, elk met een omvang, afwerking en zichtlijnen (sokkel, scheepshut, korf met Space Tower).

10. De Parkhavenstrook als grondvlak van de Euromast De Parkhavenstrook was achtereenvolgens ingericht met a) een reeks lage havenloodsen met daarachter tennisbanen, b) een buitendijkse parkway (traverse en maaiveld) naar de Maastunnel, c) een expoterrein met een lappendeken van tuinen (Floriade) en d) een plantsoen met recreatieve functies. De constante factoren zijn de kade, het groene karakter, de openheid en de ruimtelijke samenhang. Sinds 1960 is de Euromast het centrale en dominante gegeven. De mast landt in het talud van de tunneltraverse, waarbij de ontsluiting en de voetgangersbrug naar het Park in de groenaanleg zijn opgenomen. Ten tijde van de Floriade leverde dit een soort tuin op, die onderdeel was van het stelsel van tuinen en buitenruimten van de expo. Later veranderde de strook in een plantsoen met paden en wegen, het decor en grondvlak waarin de landing van de Euromast was ingebed.

Te borgen waarden: de open groene ruimtelijke samenhang en beleving tussen de Euromast en het groene grondvlak (de Parkhavenstrook), waar de mast in het plantsoen landt.

11. De Euromast: uitzicht op Rotterdam en omstreken Het uitzicht vanaf de Euromast heeft een hoge attractiviteit: op afstand de havens, de Rotterdamse wijken en buurten en de zuidvleugel van de Randstad, dichtbij de rivier, het water van de haven, de stromen van de scheepvaart en het wegverkeer, het Park en de kades.

Te borgen waarden: het diverse en Rotterdamse uitzicht vanaf de Euromast.

STEENHUISMEURS BV

85

NOTEN, AFKORTINGEN EN BRONNEN EINDNOTEN 1

SAR, 4014 Rotondetekeningen, 1561-1900, RT-VI-496-3 Schetstekening voor een te bouwen abattoir (slachthuis) bij de Veemarkt, 1866. 2 Albers & Guinnee, 2006, p. 9. 3 Berends, 2001, p. 115. 4 Van Ravesteyn, 1924. 5 Hazewinkel & Pot, 1940, p. 167 6 ‘Project van de indijking van het Park aan het Nieuwewerk te Rotterdam’, 1856, SAR-PW volg. nr. 663A. 7 De Klerk, van der Laar & Moscoviter, 2008, p. 80-84. 8 De Klerk, van der Laar & Moscoviter, 2008. 9 SteenhuisMeurs, 2018, p. 19. 10 Handelingen van de Rotterdamsche Gemeenteraad, 29 maart 1906, p. 121. 11 Steenhuis, 2007, p. 172-178. 12 Steenhuis, 2007, p. 172-178. 13 Witteveen, 1927, p. 8. 14 SteenhuisMeurs, 2009. 15 SteenhuisMeurs, 2008, p. 19. 16 Emmen, 1936. 17 SteenhuisMeurs, 2008, p. 28. 18 Vreugdenhil, 1952. 19 Tijdschrift De Maastunnel 1937, p. 1. 20 Gielen, 2002. 21 SteenhuisMeurs, 2009. 22 De Winter, 1988. 23 Albers & Guinee, 2006, p. 27. 24 De Winter ,1988 25 Albers & Guinee, 2006, p. 29-30. 26 Albers & Guinee, 2006, p. 29. 27 Stadsontwikkeling, Grondbedrijf en Verkeersdienst, 1984.

86

PARKHAVEN ROTTERDAM - DEEL 1

28 Oosterman, 1991, p. 32 29 SteenhuisMeurs, 2009, p. 78-82. 30 Vreugdenhil 1950, p. 31. 31 De Maastunnel, 1938, p. 250. 32 Droogleever Fortuyn, ‘Een woord vooraf’, in: De Maastunnel, 1927, no. 1. 33 ‘Bespreking met de informele raad in de kamer van Burgemeester en Wethouders op dinsdag 20 oktober 1956 betreffende de internationale tuinbouwtentoonstelling 1960’ [notitie], SAR, BNR, J. Hasper, gemeentesecretaris, inv. no. 302. 34 Van Traa, brief aan College van B & W, 11 april 1958. SAR, 444-02 - NSA/AZ. 35 Idem 36 C. van Traa, ‘Het stadsbeeld van Rotterdam’, De Maastunnel 1 (1937) 2, 37-41. 37 Hasper, brief aan het College van B en W, 2 juli 1958, SAR, 444-02 - NSA/AZ. 38 Maaskant, 1961. 39 Handelingen gemeenteraad Rotterdam, 27 augustus 1958, 652. SAR, 444-02 - NSA/AZ. 40 Idem, p. 653. 41 Handelingen gemeenteraad Rotterdam, 2 oktober 1958, 713. SAR, 444-02 - NSA/AZ. 42 Idem, p. 715. 43 Maaskant, 1959, p. 289. 44 Idem, p. 288-289. 45 Idem, p. 288. 46 Maaskant, 1961, p. 376. 47 Maaskant, 1961, p. 376. 48 Maaskant, 1961, p. 376.

AFKORTINGEN GM Google Maps SAR Stadsarchief Rotterdam WC Wikimedia Commons

GERAADPLEEGDE ARCHIEVEN EN COLLECTIES Stadsarchief Rotterdam: 294-01 Plaatselijke Werken 315 Tentoontsellingen E55 en Floriade 444-01 Gemeentebestuur Rotterdam 444-02 Archief van de Gemeentescretarie Rotterdam, afdeling Algemene Zaken (NSA/AZ) 491-02 Archief van de Dienst Stadsontwikkeling

GERAADPLEEGDE WEBSITES delpher.nl stadsarchief.rotterdam.nl topotijdreis.nl

LITERATUUR Albers, L.H. & A.W.J. Guinee (2006). Het Park te Rotterdam. Cultuurhistorisch onderzoek en aanbevelingen. Berends, H. (2001). W.N. Rose 1801-1877. Stedenbouw, civiele techniek en architectuur. Rotterdam. Emmen, J. (1936). Tweede ontwerp oeververbinding over de Nieuwe Maas te Rotterdam. Amsterdam. Gielen, A. (2002). Ad van der Steur (1893-1953). Rotterdam. Hazewinkel H.C. & J.E. van der Pot (1940). Vier eeuwen Rotterdam. Citaten uit reisbeschrijvingen, rapporten, redevoeringen, gedichten en romans 1494-1940. Klerk, L. de, P. van der Laar & H. Moscoviter (2008). G.J. de Jongh. Havenbouwer en stadsontwikkelaar in

COLOFON Rotterdam. Bussum. Maaskant, H.A., ‘Rotterdamse Euromast en de Scheveningse Pier’, Bouwkundig Weekblad 79 (1961) 19, 375-379. Maaskant, H.A., Euromast, uitzichttoren voor Rotterdam, Bouw 14 (1959) 11. De Maastunnel. Maandblad gewijd aan de belangen van de stad Rotterdam in het algemeen en den bouw van de Maastunnel in het bijzonder. Jaargangen 1937-1942. Rotterdam. Oosterman, A. (1991) Arie Hagoort. Rotterdam Ravesteyn, L. J. C. J. van (1924) Rotterdam in de negentiende eeuw. Rotterdam: Zwagers. Stadsontwikkeling, Grondbedrijf en Verkeersdienst (1984). Binnenstadsplan Rotterdam. Steenhuis, M. (2007). Stedenbouw in het landschap. Pieter Verhagen (1882-1950), Rotterdam. SteenhuisMeurs (2008). Hoboken. Cultuurhistorische analyse. SteenhuisMeurs (2009). Maastunnelcomplex Rotterdam. Cultuurhistorische verkenning. SteenhuisMeurs (2018) Historisch Delfshaven en SchansWatergeusgebied Rotterdam. Vreugdenhil, A.C. (1950). De Maastunnel. Haarlem. Winter, P. de (1988). Ahoy’, E55, Floriade, C70: evenementen in Rotterdam. Rotterdam: Uitgeverij 010. Witteveen, W.G. (1927). Het uitbreidingsplan voor het Land van Hoboken. Haarlem: H.D. Tjeenk Willink & Zoon.

Dit cultuurhistorisch onderzoek werd uitgevoerd door SteenhuisMeurs in opdracht van Era Contour BV, Zoetermeer. Projectteam SteenhuisMeurs: dr. ir. Paul Meurs, dr. Marinke Steenhuis, Vita Teunissen MSc MA SteenhuisMeurs BV, Paterswolde – Rotterdam Hoofdweg 255 9765 CH Paterswolde 050 3080100 www.steenhuismeurs.nl Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van SteenhuisMeurs. Let op: Op de afbeeldingen in deze rapportage kunnen auteursrechten van toepassing zijn. Wij zijn niet aansprakelijk voor schade die voortkomt uit het ongeoorloofd gebruik van het beeldmateriaal in deze uitgave. Wij hebben ons best gedaan om alle rechthebbenden met betrekking tot het beeldmateriaal in dit rapport te achterhalen. Als u denkt dat uw materiaal zonder voorafgaande toestemming is gebruikt, neem dan contact met ons op. © SteenhuisMeurs BV, Paterswolde – Rotterdam

STEENHUISMEURS BV

87

© STEENHUISMEURS, SEPTEMBER 2020