21bb699 Bijlage 2 behorende bij 21bb1736 over Masterplan ParkHaven

Friendswoning

Romeo & Annie: Onze jongens (Emiel en David) zijn net een tweeling. Ze delen een grote slaapkamer.

Annie (40): politieagente Romeo (42) - havenmedewerker

Topappartement

Rosie & Julia: Alleen wonen is niets voor ons. Na onze studie vonden we deze “Friends woning” op een prachtige plek. (€€)

3 - 4 persoonshuishoudens

Gezinswoning / Atelierwoning Pablo, Vera, Maxim, Noah, Jessie & David (46, 42, 16,14,15 & 16): Sinds vorig jaar wonen we samen met onze 2 gezinnen. Een heerlijk huis om te wonen en te werken, met een terras aan het Park.

Hans & Renée (52, 52): Hillegersberg is toch ver van de stad. En ons dakterras voelt groter dan onze oude stadstuin.

Rosie (28) - eigenaar webwinkel

Renée (52) - therapeut

Julia (30) - lerares

Hans (52) - Planoloog

48

Pablo, Vera, Maxim, Noah, Jessie & David (46, 42, 16,14,15 & 16)

Sociaal segment

- 20%

Midden segment

- 30%

Hoog segment

- 30%

Top segment

- 20%

49

4.5 Veerkrachtig en duurzaam ParkHaven draagt bij aan een gezond Rotterdam Rotterdam maakt gezond leven in de stad mogelijk. In de gezonde stad vindt elke bewoner groen, sport en zorg in de directe omgeving. Mensen worden er uitgenodigd om te bewegen. Gezond stedelijk leven is een centraal thema in de ontwikkeling van ParkHaven. De volgende uitgangspunten geven daar uitwerking aan. Mobiliteitscommunity ParkHaven integreert duurzame en gezonde mobiliteit als sturend ontwikkelingsprincipe. ParkHaven heeft een actieve mobiliteits-community als doel. Onderdeel van ParkHaven is om de toekomstige bewoners vanaf dag één mee te nemen in innovatieve en duurzame manieren om hun mobiliteitsbehoefte in te vullen. ParkHaven zet in op minimaal energieverbruik ParkHaven is klaar voor de transitie naar duurzame energie. Dat begint bij het beperken van de energievraag en vervolgens bij het toepassen van duurzame energie, uiteraard gasloos. Circulariteit Rotterdam wil als stad voorop lopen in de energietransitie. ParkHaven draagt hier aan bij door te zoeken naar nieuwe circulaire oplossingen. Er is veel ruimte voor experiment en innovatie. Klimaatadaptatief en natuurinclusief In ParkHaven wordt een binnenstedelijke plek voor flora en fauna gecreëerd. ParkHaven draagt bij aan de biodiversiteit in de stad. Natuur in ParkHaven heeft naast ecologische kwaliteit ook gebruiks- en belevingswaarde.

ParkHaven draagt bij aan klimaatadaptatie, buffert regenwater, verbetert het microklimaat, de luchtkwaliteit en vlakt hoge temperaturen af. 50

Gezondheid en comfort ParkHaven is een fijne plek om te verblijven. Bezoekers, bewoners en gebruikers worden verleid om te bewegen in een gezonde leefomgeving. Niet alleen in Het Park en op de groene kade, maar ook in de gebouwen door aantrekkelijke vormgeving van entreehallen, trappenhuizen en royale fietsenstallingen.

51

52

5. Stedenbouwkundig concept

53

5 Stedenbouwkundig concept Dit hoofdstuk brengt in beeld hoe de ambities voor ParkHaven vertaald zijn in een ruimtelijke structuur. Het beschrijft de verschillende lagen waaruit het stedenbouwkundig plan is opgebouwd en laat zien hoe ParkHaven zowel stedelijke als groene kwaliteit aan Rotterdam toevoegt.

5.1 Positionering in de stad Stepping stone ParkHaven wordt een gebied met een eigen kwaliteit en uitstraling, dat de kwaliteiten van het Park en de kade bij elkaar brengt. De betekenis van ParkHaven voor de stad is die van ‘stepping stone’ die de sfeer en de ruimtelijke systemen uit de stadsdriehoek (binnenstad, Erasmus MC, Het Park, Scheepvaartkwartier) verbindt met de sfeer van de rivierbekkens en de voormalige havens waar nu gewoond wordt of gaat worden. In de opeenvolging van buitendijkse gebieden vormen het Scheepvaartkwartier en het Park een eenheid waar ParkHaven op aansluit. Het plan verbindt verschillende sferen: de groene kade en Het Park, de kloeke gebouwen aan de westzijde op de Müllerpier, ‘Puntegale’ en de gebouwen op de kop van Little C aan de noordzijde van het Droogleever Fortuynplein. Een drietal gebouwen steekt net iets boven de boomtoppen van het Park uit en legt de link met de faculteitstoren van het Erasmus MC, en de Parkflat en 54

0 ParkHaven Ensemble 1 Overbrugging 2 het Park Conceptschets integratie tussen Het Park en de kade

ParkHaven met een groen en verbindend karakter

Vopak-toren, die aan de andere kant van Het Park staan.

ontstaat verbonden met haar omgeving. Een verfijnd ensemble van gebouwen staat op de strook tussen het Maastunneltracé en de kade, aan weerszijden van de Euromast. De gebouwen staan op enige afstand van elkaar, met ertussen groen ingevulde ruimten met verschillende maatvoering: de ‘Greens’. Zo ontstaat transparantie en doorwaadbaarheid tussen kade en park. De ‘Greens’ filteren licht en zicht en dragen zo bij aan de groene sfeer. Ter plaatse van de Euromast wijken de gebouwen zodat een grote groene ruimte ontstaat die het zicht op het monument vanuit de directe omgeving borgt. De Euromast rijst op uit het groen.

De bebouwing is relatief laag ten opzichte van vergelijkbare locaties in Rotterdam. Behalve een hoogteaccent van 70 meter aan het Drooglever Fortuynplein is er geen sprake van hoogbouw. De Euromast torent, in contrast met de nieuwe gebouwen, fier boven het ensemble uit. Ter plaatse van de Euromast wijken de gebouwen. De Euromast staat in een royale, gastvrije en groene ruimte tussen kade en park. Hiermee krijgt de Euromast de bijzondere plek die hij verdient als ‘icoon van de stad’. Ook de overige bestaande recreatieve voorzieningen langs de kade en in het groen (partyschepen, splash tours, supermarkt en midgetgolf) hebben baat bij en dragen bij aan de sfeer van de nieuwe kade. ParkHaven wordt een hoogwaardige bestemming voor alle Rotterdammers en de vele bezoekers van deze plek. Groen en verbindend karakter Parkhaven is zodanig ingepast dat een groen stadsdeel

Tussen de kaderand en de gebouwen biedt het brede kadeprofiel ruimte voor flaneren, groen, fietsen, autoverkeer en een royale stoep. Door herinrichting tot groene kade wordt de Parkhaven als verblijfsplek een topbestemming in de stad én brengt het verbindingen tot stand in en met de omgeving.

De locatie ligt strategisch in het fietsnetwerk van de stad. De fietsroutes worden aantrekkelijker en sociaal veiliger naarmate er in de Parkhaven (ook ’s avonds) meer te doen is. Datzelfde geldt voor de kaderoute voor de voetganger. Daarom komt op de begane grond in de nieuwe stadsblokken een invullig met kleinschalige bedrijvigheid, waarmee de kade een prettige verblijfsplek wordt voor passanten. Ter plaatse van de groene ruimte rond de entreetrommel van de Euromast vormt de nieuwe brug voor fietsers en voetgangers over het Maastunneltracé een verbeterde oost-westverbinding tussen rivier, kade en park. Een tijdloos ensemble tussen het park en de groene kade De gebouwen in ParkHaven vormen een samenhangend ensemble dat de kade en het park flankeert. De overkoepelende schaal van de bebouwing is middelgroot, die van het stedelijke gebouw. De gebouwen hebben een dubbelhoge plint, een middendeel van zes tot acht bouwlagen en daarboven terugliggende elegante en verfijnd ontworpen toppen. Een uitzondering hierop vormt de toren aan het Drooglever Fortuynplein, die met ‘Puntegale’ en het zuidelijke gebouw van Little C een leesbaar ensemble vormt dat het Drooglever Fortuyn plein ruimtelijk begrenst. De architectonische uitstraling van het ensemble is statig en elegant. Geen gebouw is hetzelfde door een grote rijkdom aan vormen.

De volumes worden gekenmerkt door losheid en luchtigheid, die ontstaat door verjonging van de toppen. De gebouwen zijn licht van kleur, in contrast met het vele groen van het park, de kade en de ‘Greens’. De uitstraling van de gevels aan de stoep is open, uitnodigend en straalt kleinschaligheid uit. De vormgeving van de plint apelleert aan de menselijke maat door diversiteit in puien en deuren en door de mogelijkheid om terrassen te maken. De middenbouw kent een meer robuuste en tactiele architectuur, passend bij de sfeer van

Positionering van ParkHaven in de stad

een elegante flaneerkade. De middenbouw draagt er aan bij dat de gebouwen herkenbaar zijn als ensemble, opgebouwd uit volumes in een groene omgeving. De toppen van de gebouwen liggen door het gebruik van setbacks terug ten opzichte van het middendeel. De

uitstraling sluit aan op het middendeel maar onderscheidt zich door een verfijnde en elegante detaillering. De combinatie van gevarieerde volumeopbouw, kleurgebruik en opdeling van plint, middendeel en top geven het ensemble de eigen identiteit van ParkHaven. Het plan past hiermee in de Rotterdamse traditie van uitgesproken architectonische plannen die tot de verbeelding spreken. 55

5.2 De verhouding tot het Droogleever Fortyunplein, de Parkhavensluizen en het gebouw ‘De Puntegale’ De noordkant van de Parkhavenstrook grenst aan het ensemble Droogleever Fortuynplein – Parkhavensluizen. In combinatie met het gebouw ‘De Puntegale’ is hier sprake van een monumentale symmetrische setting die goed beleefbaar is komend van de Westzeedijk. Ten noorden van deze configuratie wordt op dit moment het project Little C gerealiseerd met op de kop een gebouwd accent van 18 verdiepingen. Het Parkhaven ensemble reageert hierop met een hoogte accent van 22 verdiepingen. De totale stedelijke ruimte wordt hiermee in balans gebracht. Het zorgt ervoor dat de symmetrie van het gebouw De Puntegale nadrukkelijker wordt opgenomen in de totale stedelijke setting.

Symmetrie van het gebouw De Puntegale in de stedelijke setting

De Puntegale in de huidige situatie 56

57

5.3 Het ensemble met Euromast, Maastunneltracé en Ventilatiegebouw Het stedenbouwkundig concept borgt een aantal ruimtelijke uitgangspunten en kwaliteiten. - Eigen karakter en identiteit. De typologie van een strookvormig gebouwd ensemble als stepping stone vormt een herkenbare rand aan de monding van de Schie en het ‘omarmt’ Het Park met een flank van gebouwen en groenstroken. - De middelhoge bouwvolumes en de groene ruimte van circa 105 meter rondom de voet geven ruimte aan de Euromast als hét icoon van de stad.

Footprint bouwplot exclusief ondergrondse parkeergarage

- Het ensemble is alzijdig en ruim ingebed in de stad en in het groen. Ten westen van Het Park is in het gebied tot aan de rivier sprake van een strokenstructuur: naast de Baden Powelllaan bevindt zich het Maastunneltracé, daarnaast ligt het ensemble ParkHaven, daarnaast de kade en daarnaast tenslotte de rivier. De maat van de ensemble-strook wordt bepaald door de maatvoering van de openbare ruimte. De ruimte van de kaderand tot aan de bebouwing is 35 meter. De afstand vanaf het ensemble tot aan de rand van het Maastunneltracé is minimaal 20 meter. Ter hoogte van de Euromast bevindt zich een grote open ruimte van 105 meter.

- Ten noorden en ten zuiden van de open ruimte bij de Euromast ontstaan twee bouwplots. Ten noorden van de Euromast worden hierop drie losse stadsblokken gerealiseerd en ten zuiden ervan worden vijf losse stadsblokken worden gerealiseerd. De bebouwingsstructuur is helder, daarbinnen wordt het losse karakter verkregen door variatie in de ruimte (maat en inrichting) tussen de gebouwen, het inspringen van de gevel ten opzichte van de rooilijn en variatie in gevelbeleving. Enkele gebouwen (kopgebouw en twee van de losse gebouwen) gaan als hoogte-accenten de relatie aan met gebouwen in de omgeving zoals de Vopak-toren, de Parkflat, Little C en de faculteitstoren van het Erasmus MC.

- Aan de rivier is de maat van het kadeprofiel 35 meter. De kade wordt een groene openbare ruimte voor de stad en vormt een onderdeel van de doorlopende openbare kades die het rivierenlandschap in Rotterdam karakteriseren. De inrichting heeft een eigen identiteit en sluit in kwalitatieve zin aan op de uitstraling van de Westerkade en het Coolhavenpark in ontwikkeling. 58

- ParkHaven draagt sterk bij aan de sociale veiligheid in het gebied en van de doorgaande (fiets-)routes die er doorheen voeren, onder meer naar de Maastunnel. De nieuwbouw is georiënteerd op de kade én op het park en biedt ‘ogen op de straat’. De transparante en alzijdige opzet van het ensemble versterkt dit effect.

- Het voorstel draagt bij aan het publiek-recreatieve karakter van het gebied. Naast de gebouwen vormen, aan alle zijden, brede stoepen, pleintjes en groenstroken een aantrekkelijk gebied voor passanten en bezoekers. De inrichting van de kade voorziet in een wandelstrook direct aan de waterkant. Hierdoor is de beleving van het water sterk. De extra verbindingen naar Het Park brengen de beleving van park en rivier dichter bij elkaar. - In het ensemble is rekening gehouden met inpassing van de monumenten: Voor de aanlandi meter aangehouden, die kade en park visueel en ruimtelijk verbindt. De bebouwing wijkt overal 20 meter ten opzichte van het Maastunneltracé. De bebouwing in het zuidelijke deel staat op een grote afstand (56 meter) van het monumentale Ventilatiegebouw. Hierdoor is de kade op een royale manier en in een groene setting verbonden met het Park. De tussenmaat borgt dat het Ventilatiegebouw altijd als apart object in zijn omgeving wordt gezien. Zie ook hoofdstuk 6 voor de onderbouwing van de inpassing van de monumenten.

5.4 Groene dooradering door ParkHaven ‘Greens’ Het ensemble bestaat uit losse gebouwen waartussen open ruimten, de ‘Greens’, zorgen voor luchtigheid en transparantie tussen Het Park en de kade. - De ‘Greens’ zorgen voor zicht- en looplijnen in oost-west richting tussen de gebouwen. Er bevinden zich twee ‘Greens’ ten noorden van de Euromast en vier ‘Greens’ ten zuiden van de Euromast. De entrees van de woongebouwen zijn gesitueerd aan de ‘Greens’ en zijn sociaal veilig: hoogwaardig vormgegeven, zichtbaar en goed verlicht.

Zicht- en looplijnen tussen de bouwbokken

- De breedte van de ‘Greens’ varieert tussen de 11 en 17 meter zoals aangegeven op bijgevoegde tekening. - De smalste delen van de ‘Greens’ zijn nooit langer dan 25 meter voor ze zich openen naar de kade en of Het Park

ParkHaven ‘Greens’ met een breedte tussen de 11 -17 meter

De ParkHaven ‘Greens’ zijn niet langer dan 25 meter voordat ze zich verbreden

59

5.5 Maat van de gebouwen De gebouwen vormen een vanzelfsprekend ensemble, waarbinnen sprake is van variatie. De korrelgrootte van de individuele gebouwen varieert in diepte van circa 20 tot 40 meter en in de breedte van circa 20 tot 45 meter. Deze gebouwmaat sluit aan bij de maat en schaal van het gebied. Dit levert een rijkdom van verschillende ruimten en maten op in de openbare ruimte en in de gebouwen. Daarnaast draagt het bij aan het beoogde losse beeld van bebouwing aan de kade en vanuit Het Park.

Verscheidenheid in maten van de bouwblokken

- Het ensemble van gebouwen voegt zich op een vanzelfsprekende manier in de omgeving omdat het op een logische manier inspeelt op lijnen uit de omgeving en het landschapsontwerp. De rooilijn aan de kadezijde is lang en recht en versterkt het kadeprofiel. Aan de parkzijde verspringt de rooilijn, richting het park levert dit een informeel en zachte aansluiting op. De aansluiting op het Maastunneltracé is hierin op een ontspannen wijze opgenomen. - Elk gebouw is door de specifieke ligging in het bouwplot en door inspringingen in de gevellijn uniek. De combinatie van acht unieke gebouwen in één ensemble is onderdeel van de karakteristiek van Parkhaven. - De gebouwen zijn alzijdig. Elke gevel is representatief is en er is geen sprake van achterkanten. De bebouwingsvorm leidt niet tot onoverzichtelijke hoeken en is sociaal veilig.

60

Elk gebouw is uniek in de ParkHaven

5.6 Gevelopbouw Het ensemble is opgebouwd uit losse gebouwen, op zodanige afstand van elkaar dat de openbare groene ruimte tussen de gebouwen doorloopt. De gebouwen hebben daarom geen zij- of achterkanten, elke gevel toont zich. De gevelopbouw van de gebouwen bestaat uit een tweelaagse plint, een stedelijke middenlaag en een terug liggende beëindiging.

De gebouwen zijn alzijdig

- De gebouwen zijn alzijdig, elke kant is een voorkant en er is geen sprake van achterkanten. - De gevels van de gebouwen zijn opgebouwd uit drie delen: een plint, een middendeel en een terugliggende beëindiging. Deze drie elementen relateren aan de drie verschillende schalen van beleving van het ensemble. - De plint bestaat uit de onderste twee lagen van de gebouwen, met een begane grond laag van 4,5 meter hoog. De vormgeving van de plint appelleert aan de menselijke schaal van voorbijgangers. De gevels op de begane grond worden opgebouwd uit leesbare kleinschalige bouwdelen voor een open en uitnodigende uitstraling.

De gevels zijn opgebouwd uit drie delen

- Het middendeel van de gebouwen maakt de bouwvolumes goed leesbaar ten opzichte van elkaar. Het middendeel zorgt voor de stedenbouwkundige samenhang in het ensemble. De uitwerking is robuust en tactiel, in een lichte kleur. - De toppen van de gebouwen geven het ensemble uitstraling en identiteit als ensemble in de stad, ten opzichte van de omringende gebouwclusters. De toppen zorgen voor dansende hoogtelijnen in het ensemble, door middel van hoogteverschillen tussen de gebouwen en zelfs per gebouw. De toppen wijken, op speelse en informele wijze, significant terug ten opzichte van de middenbouw, en geven zo ruimte voor terrassen en groen met een royale gebruiksmaat.

Top: setbacks en terrassen

Midden: robuust en tactiel

Plint: open en uitnodigend Driedeling van de gebouwen 61

5.7 Hoogtes van de gebouwen Het doel van een samenhangend ensemble met een divers en informeel karakter, bepaalt de uitgangspunten met betrekking tot de bouwhoogten. - De gebouwhoogten variëren tussen minimaal 25 en maximaal 35 meter. Op deze regel zijn twee uitzonderingen: - Aan het Drooglever Fortuynplein komt een toren van maximaal 70 meter hoog - Er zijn 2 accenten van maximaal 45 meter hoog ten zuiden van de Euromast - Het middendeel van de gebouwen eindigt onder de hoogte van de ‘scheepsbrug’. Deze beëindiging is in feite de goothoogte van de gebouwen. De goothoogte-lijn varieert, waardoor deze informeel en als ‘dansend’ ritme wordt ervaren. De maximale bouwhoogte is altijd inclusief de benodigde dak-opbouwen, zoals installaties en liften. Een uitzondering hierop vormen de trappenhuizen die toegang bieden tot de daktuinen. - Vanaf de goothoogte beginnen de toppen van de gebouwen. De toppen wijken ten opzichte van de middenbouw terug, doormiddel van setbacks. De setbacks zijn fors, en kunnen worden gebruikt als royale groene terrassen. De setbacks verschillen per verdieping en per gebouw. Zo zullen de toppen niet systematisch ogen, maar krijgt elke ‘sculptured top’ een eigen logica en karakter. De toppen sluiten qua beeld aan bij de onderliggende gebouwen. - Het gebouwdeel direct ten zuiden van de Euromast blijft lager dan de ‘Scheepsbrug’.

Dit borgt het uitzicht op rivier en havens. - Het uitgiftepeil (aanleghoogte openbaar gebied dat aansluit op de gebouwen) is minimaal + 3,60 NAP. 62

Verjonging van de bouwmassa naar boven toe

7O METER

45 METER 35 METER ONDER HET SCHIP

Hoogte van de bebouwing

ONDER HET SCHIP

Dansende gebouwen rond de baseline

5.8 Baseline en setbacks Uitgangspunten: - De bebouwing heeft een basishoogte van minimaal 25 meter tot maximaal 35 meter, dit zijn de basisvolumes. - Bovenop de basisvolumes van 25-35 meter staan opbouwen die terug liggen ten opzichte van de gevelrooilijn. - De opbouwen zorgen voor een significante verjonging van de gebouwen op de bovenste 1 tot 3 lagen. -De verjongingen in combinatie met de terugspringende geveldelen dragen mede bij aan de uitstraling van dansende hoogtelijnen. Dat betekent dat verjongingen bij minimaal 3 van de gebouwen onder de baseline beginnen. -De verjongingen worden asymmetrisch ontworpen; dat wil zeggen dat de terugspringingen rondom verschillend van maat zijn. Zie ook de massa-diagrammen.

Gebouwen verjongen vanaf een hoogte van 25 meter naar boven toe

-In het ontwerp van de gebouwen zal een goede balans moeten worden gerealiseerd tussen de schaal van het gebouw als geheel enerzijds en een fijnzinnig vormgegeven sculpturale top anderzijds.

De terugspringingen verschillen van maat, hierdoor ontstaat een levendig en informeel beeld

63

5.9 Terugspringende geveldelen ParkHaven heeft twee verschillende kanten: de kade en het Park. De rooilijn aan de zijde van kade is continu, aan de parkzijde verspringt de rooilijn zodat een informeler beeld ontstaat passend bij de parksfeer. Voor de twee zijden zijn uitgangspunten gedefinieerd, ten aanzien van de rooilijn en terugspringende geveldelen.

Rooilijnen aan de park- en kadezijde

Uitgangspunten zijde kade: - De rooilijn aan de kade is continu. Om een ‘wand-effect’ te voorkomen krijgen gebouwen terugspringende geveldelen. - Een gebouw heeft een doorlopende gevellengte van maximaal 25 meter op de rooilijn. - Terugspringende geveldelen zijn significant, dat wil zeggen dat een geveldeel terugspringt over een breedte van ten minste 5 meter en met een diepte van ten minste 5 meter.

De rooilijn is continu en nooit langer dan 25 meter aan een stuk

Aan de kadezijde springen geveldelen minimaal 5 meter terug over een breedte van ten minste 5 meter 64

Uitgangspunten Parkzijde: - De rooilijn aan de parkzijde verspringt. Hierdoor is het beeld aan de Parkkant informeel. De rooilijn van de gebouwen ligt, daar waar de tunnelbak nog open is, ten minste 20 meter uit de wanden van het verdiepte Maastunneltracé.

Terugspringende geveldelen aan park en kadezijde

- Aan de parkzijde is sprake van variatie in breedte en diepte van de terugspringende geveldelen.

De rooilijn aan de parkzijde verspringt

Informeel beeld aan de parkzijde 65

5.10 Stedenbouwkundige inpassing parkeren Parkeren voor bewoners en bezoekers gebeurt ondergronds, dit geldt voor auto’s en fietsen. Onder elk deel van de bebouwing wordt een parkeergarage in één laag gerealiseerd. Voor de stedenbouwkundige inpassing van de garage gelden de volgende uitgangspunten. - De bovenkant van de garage ligt in zijn geheel onder het maaiveld en heeft een gronddekking van minimaal 1 meter. - De positionering van de ondergrondse parkeerbak steekt ca. 4,0m uit richting de kade. Aan de kadezijde is de gronddekking minimaal 2,0 meter ten behoeve van inpassing van kabel- en leidingtracés, conform het handboek leidingen. In de vervolgfase zal onderzocht worden of een dekking van 1,50 meter mogelijk is indien acceptabel voor de beheerder.

Eénlaagse parkeergarage onder het plan

- Entrees, hellingbanen en opgangen van de garage worden inpandig opgelost, inclusief opstelruimte, automaten, slagbomen/speedgates et cetera. - De opgangen vanuit de twee parkeergarages komen uit in openbaar gebied, conform het anti-ondermijningsbeleid. - Routes en entrees zijn sociaal veilig: hoogwaardig vormgegeven, zichtbaar en goed verlicht.

Locatie parkeergarage

66

67

5.11 Bezonning De nieuwbouw van de Parkhaven werpt in de namiddag schaduw in de richting van Het Park. In de zomer blijft de schaduw beperkt tot de Parkhavenstrook zelf. Ook halverwege het jaar (21 maart en 21 september) geeft de bebouwing nauwelijks schaduw in Het Park. Uitsluite nd de toren aan de noordzijde op de kop geeft schaduw vanaf 15.00 uur in de middag. In de winter geeft de bebouwing wel schaduw in Het Park. Dit is grotendeels op plekken waar nu bomen en ofvegetatie staan. De grote open plekken in Het Park worden niet geraakt.

December 09.00 uur

December 12.00 uur

68

December 15.00 uur

Maart 09.00 uur

Juni 09.00 uur

Maart 12.00 uur

Juni 12.00 uur

Juni 15.00 uur Maart 15.00 uur

69

5.12 Masterplan

70

71

Disclaimer: Footprint gebouwen zijn indicatief

5.12 Masterplan Doorsnede AA

Section AA - Project (Masterplan 003) 72

UPDATE

P O T E T A D P U

73

5.12 Masterplan Doorsnede BB

74

UPDATE

P O T E T A D P U

75

5.12 Masterplan Doorsnede CC

P O T E T A UPD

zoekgebied ondergronds parkeren

Section CC - Project (Masterplan 003) 76

77

5.12 Masterplan Doorsnede DD

UPDATE

P O T E T A D UP

zoekgebied ondergronds parkeren

Section DD - Project (Masterplan 003) 78

79

80

6. Monumenten

81

6 Monumenten In de directe omgeving van de Parkhavenstrook bevinden zich de volgende rijksmonumenten: Het Park, De Maastunnel met bijbehorende tunneltraverse en gebouwen de Euromast, de Parkhavensluizen en het gebouw Puntegale. De monumenten stammen uit diverse periodes en vormen een inspiratie voor het ontwerp. Ze zijn zorgvuldig ingepast in het plan, met respect voor de respectievelijke cultuurhistorische betekenis per monument. De monumenten zijn geanalyseerd in meerdere studies en beleidsstukken.

6.1 Waardering van de monumenten in analyses en beleid Cultuurhistorische Analyse Hoboken De waarde van de ruimtelijke condities en het stedenbouwkundig effect van de monumenten voor het gebied is in kaart gebracht in de Cultuurhistorische Analyse Hoboken (Steenhuis-Meurs, 2008), uitgevoerd als onderdeel van de Gebiedsvisie Hoboken (vastgesteld in 2009). De Cultuurhistorische analyse formuleert een aantal conclusies en aanbevelingen. De volgende aanbevelingen uit deze studie zijn relevant voor de planvorming in het gebied: Versterk de eigenheid van de stedelijke fragmenten […]. De Parkhaven (vraagt) om nieuw stedelijk programma 82

als vervanging van verdwenen of verminderde havendynamiek. Het gaat concreet om intensievere programmering en bebouwing aan De oostzijde van de Coolhaven en Parkhaven. (pag. 9) Zorg voor goede dwarsverbindingen – liefst als onderdeel van of toevoeging aan het de compositie van tunnel tracé: van het Park naar de parkkade, over het Drooglever Fortuynplein naar de Parksluizen (p. 9) De Müllerpier is de laatste jaren herontwikkeld tot woongebied met een krachtige baksteen uitstraling. De groenzone tussen Het Park en de Parkhaven wacht op een nieuwe bestemming en betekenis voor de stad. Daarmee kan ook de Parkhaven nieuwe ruimtelijke kwaliteit in de stad opleveren. (pag. 53) De Parkhaven vraagt om een intensievere programmering van de kades en een plint van bebouwing aan de oostelijke kade. […] Behalve doorzichten zal ook de bouwhoogte moeten worden onderzocht in relatie tot de omgeving en haar monumenten. (p. 75) Uit de citaten blijkt dat de historici vinden dat herontwikkeling van de Parkhaven wenselijk is en kan bijdragen aan een herwaardering van de monumenten, als deze goed worden ingepast. De gebiedsvisie Hoboken heeft de aanbevelingen overgenomen en vertaald in de visiekaart Hoboken 2030.

Rijksmonument Euromast In 2010 is de Euromast een Rijksmonument geworden. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft destijds de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde van de Euromast als essentieel toonbeeld van de wederopbouwperiode helder onderbouwd. De volgende aanbevelingen uit deze onderbouwing zijn relevant voor de planvorming in relatie tot de Euromast: De Euromast is een bijzondere uitdrukking van een culturele en sociaal-maatschappelijke ontwikkeling en in het bijzonder een uiting van de herwonnen en groeiende welvaart en vrije tijd als onderdeel van de opbouw van het land en het optimistische geloof in een moderne, open samenleving in deze periode. (p. 3) Vanwege de betekenis als oriëntatiepunt in het stadssilhouet van Rotterdam heeft de uitzichttoren een hoge stedenbouwkundige waarde en ensemblewaarde, waarin de hoogte, de hoofdvorm en de markante vrije ligging langs de Maasoever alsmede de nog gave relatie met de omgeving waarop de mast vrije uitzichten geeft, zoals het 19e-eeuwse stadspark en het knooppunt van verkeerswegen, een rol spelen. (p. 4) Uit de citaten blijkt dat de RCE de betekenis van de Euromast waardeert als civiel technisch kunstwerk dat het optimisme van de wederopbouw symboliseert.

De betekenis in de stad is – de Euromast als oriëntatiepunt in de skyline en - het uitzicht dat vanuit de Euromast over de stad wordt geboden.

Rijksmonumenten rond ParkHaven

83

6.2 Cultuurhistorische waarden van de Parkhavenkade In aanvulling op bestaande onderzoeken die zijn gericht op de cultuurhistorische waarde van het gebied is door bureau Steenhuis-Meurs in 2020 een gedetailleerd cultuurhistorisch onderzoek verricht dat specifiek is gericht op de beschrijving van de kernwaardes van de Parkhavenstrook. Dit onderzoek is opgenomen in bijlage 14.2.



Een zes meter lange tekening van Bureau Maaskant van een van de schetsontwerpen voor de Euromast aan de Maas, met de skylineelementen van Rotterdam op de achtergrond, ca. 1958. [SAR]

Het onderzoek is opgebouwd uit drie onderdelen: een beschrijving van de historische context in 5 episodes (tot 1872, 1872-1926, 1926-1950, 1950-1985, 1985-heden), een beschrijving van de 4 rijksmonumenten en de stedenbouwkundige setting hiervan rondom de Parkhavenkade (Het Park, Parksluizen, Maastunnel, Euromast), en het formuleren van uitgangspunten voor de ontwikkeling van de Parkhavenkade. Anticiperend op een ontwikkeling zijn door SteenhuisMeurs 11 punten geformuleerd , die het verband tussen de vier monumenten en de Parkhavenzone expliciteren en waarin de te borgen waarden zijn samengebracht. Aan de hand van de 11 punten wordt in dit hoofdstuk toegelicht hoe in het masterplan de cultuurhistorische waarden zijn geborgd. alzijdig zicht op stad, havens en rivier

ijn

htl

aa

la

cce

nt

Pa

n

laa

ark

fP

na

va

alzijdig zicht op stad, havens en rivier

rkra

nd

Kraaiennest

av en

rtic

teri ng Pa rkh

naf Park

zic

have

ht

op

zicht op de Maas

er rke lve ne

tun

rgli

op

ar va

wa te

ht

arba

erva

Stuurhut

zic

af

van

in

ple

ers

rke

n ve

ne

ize

slu

rk Pa

zic

ve

goed

aar

arb

rva

de

goe

‘s-Gravendijkwal

ns

zichtrelatie vanaf

Space Tower

Entree

n

verbinding met Parkhaven en het Park

Pa rk

hav en

WAARDERING Monumentenbiotoop Euromast

Toegangsbrug en voetbrug Parkhavenstrook als adres van de Euromast Landschap/stedenbouw (Zicht)relatie met stad, havens en rivier

84

Diagram uit Cultuurhistorisch onderzoek ParkHaven door SteenhuisMeurs 80

PARKHAVEN ROTTERDAM - DEEL 1

n, have Park

s Maa

Zes meter lange tekening door Bureau Maaskant ca. 1958 uit: Cultuurhistorisch onderzoek ParkHaven door SteenhuisMeurs 2

PARKHAVEN ROTTERDAM - DEEL 1

STEENHUISMEURS BV

3

85

VAN DE PARKHAVENKADE deel van dit onderzoek richt zich op Het vierPark een 6.3 De verhouding tot Het Park Het eerste Met de introductie van de nieuwbouw krijgt

rijksmonumenten (het Park, Parksluizen, het nieuwe parkrand. Aan dededonkere, meer lommerrijke kant Maastunnelcomplex en de Euromast) in de onmiddellijke Cultuurhistorische waarden van de Parkhavenkade; van Het Park wordt de omgeving daarmee sociaal veiliger van de meer Parkhavenkade. Daarbij zijn 11 punten punt 1: Het Park, ‘illusie’ van de Zochers, accenten op de nabijheid en daarom laagdrempelig in gebruik. geformuleerd, die het verband tussen de vier monumenten tweede lijn. Het Park sluit de luxe woonbuurten rondom de Parklaan en de Parkhavenzone De Parkhavenstrook grenst voorendewaarin helft aan expliciteren dede te borgen visueel en programmatisch af. Het Park is geen Central waarden tunneltraverse en voor de helft direct aan Het Park. zijn samengebracht. Park, eerder een ‘Edge Park’ met vier randen, die elk een Het Park heeft aan de westelijke zijde een duidelijke eigen afhechting naar hun omgeving hebben. De westelijke begrenzing met een dijk. Deze dijk maakt deel uit een parkrand markeert een grens in de stad, een beëindiging. serie dijken rondom Het Park. Deze waren van oorsprong Deze rand bestaat uit een dicht aangeplante strook met ingericht als wandeldijken met uitzicht over Het Park. struiken en bomen, die de achterliggende stad (eertijds Langs de dijk ligt de Baden Powelllaan. Op de dijk ligt de havens van Delfshaven) aan het zicht onttrekt.

Alleen een fietspad dat wordt geflankeerd door een dubbele de Euromast is (prominent) uit het Park zichtbaar, als een bomenrij. Het ontwerp van de Parkhaven sluit hier op aan naald op de achtergrond. met een nieuwe riante overbrugging op maaiveldniveau en aanvullende wandelroutes die zijn afgestemd met de Te borgen waarden: a) de ‘illusie’ van de Zochers (de routes in Het Park. besloten wereld van het Park) en b) de eigenheid van de westelijke parkrand, die vanuit het Park gezien de achterliggende stad afdekt, met in de tweede lijn een accent (een naald of punctuele toevoeging).

86

Kijkend vanuit de belangrijkste open ruimtes in Het Park richting het westen blijft de Euromast als icoon de grote aandachttrekker. De nieuwbouw van de Parkhaven valt grotendeels weg achter de boomtoppen. Alleen de toren op de kop bij het Droogleever Fortuynplein zal zichtbaar zijn. In de winter zal bij een laaghangende zon iets van het silhouet van de bebouwing zichtbaar zijn door de bomen heen. Dat is overigens nu ook al het geval met het silhouet van de bebouwing op de Müllerpier. De nieuwbouw van de Parkhaven werpt in de namiddag schaduw in de richting van Het Park. In de zomer blijft de schaduw beperkt tot de Parkhavenstrook zelf. Ook halverwege het jaar (21 maart en 21 september) geeft de bebouwing nauwelijks schaduw in Het Park. Uitsluitend de toren op de kop geeft schaduw vanaf 15.00 uur in de middag. In de winter zal de schaduw gedeeltelijk in Het 4 Park terechtkomen. Overigens alleen op plekken waar nu ook bomen staan. De open ruimtes in Het Park worden niet geraakt.

Illustratie behorende bij punt 1 uit cultuurhistorisch onderzoek ParkHaven Rotterdam

1. Het Park, ‘illusie’ van de Zochers, accenten op de door SteenhuisMeurs tweede lijn Het Park sluit de luxe woonbuurten rondom de Parklaan visueel en programmatisch af. Het Park is geen Central Park, eerder een Edge Park met vier randen, die elk een eigen afhechting naar hun omgeving hebben. De westelijke parkrand markeert een grens in de stad, een beëindiging. Deze rand bestaat uit een dicht aangeplante strook met struiken en bomen, die de achterliggende stad (eertijds de havens van Delfshaven) aan het zicht onttrekt. Alleen de Euromast is (prominent) uit het Park zichtbaar, als een naald op de achtergrond.

Te borgen waarden: a) de ‘illusie’ van de Zochers (de besloten wereld van het Park) en b) de eigenheid van de westelijke parkrand, die vanuit het Park gezien de achterliggende stad afdekt, met in de tweede lijn een accent (een naald of punctuele toevoeging).

PARKHAVEN ROTTERDAM - DEEL 2

Zicht vanaf de tuin bij Dudok op de Euromast in Het Park

2. Parkhave De Parkhav de Parksluiz profiel, met zicht op de Maas (en de een groene aanwezighe baken. De P monumenta

Te borgen w de Parkhave rivier en de Parkhavenk

Zicht vanuit Het Park in de zomer

Zicht vanuit Het Park in de winter 87

AVENKADE 6.4 De Parkhavenkade heeft een open groene sfeer

h op vier n, het e onmiddellijke zijn 11 punten ier monumenten Cultuurhistorische waarden van de Parkhavenkade; rin de te borgen

punt 2: Parkhaven: open, groene sfeer.

De Parkhavenkade is onderdeel van het panorama vanaf de Parksluizen richting de Maas. De haven heeft een breed profiel, met de groene zoom van Het Park, een pontificaal zicht op de Euromast en een vizier naar de rivier. Vanaf de Maas (en de overkant van de rivier) biedt 1. Het Park, ‘illusie’ van deaanblik Zochers, op de de Parkhavenkade een groene opaccenten de stad door tweede lijn aanwezigheid van de parkrand, met de de prominente Het Park sluit de luxe woonbuurten rondom de Parklaan Euromast als baken. De Parkhavenkade contrasteert met visueel en programmatisch af. Het Park is geen Central de ‘stenige’ en monumentale sfeer van de Coolhaven.

Park, eerder een Edge Park met vier randen, die elk een eigen afhechting naar hun omgeving hebben. De westelijke Te borgen waarden: a) de open, ‘landschappelijke’ sfeer parkrand markeert een grens in de stad, een beëindiging. van Deze de Parkhaven (oostzijde); b) deaangeplante groene aanblik vanaf rand bestaat uit een dicht strook met de rivier en de Parksluizen, en c) een zekere openheid van struiken en bomen, die de achterliggende stad (eertijds de Parkhavenkade in relatie totaan het het Park. de havens van Delfshaven) zicht onttrekt. Alleen de Euromast is (prominent) uit het Park zichtbaar, als een De gewenste open en groene sfeer wordt geborgd door naald op de achtergrond.

een aantal ingrepen. De eerste ingreep is de transformatie a) dewaarop ‘illusie’ geparkeerd van de Zochers (de van Te eenborgen bredewaarden: stenige kade wordt wereld vanmet heteen Park) en b) de eigenheid naarbesloten een groene kade dubbele bomenrij vanvan de de westelijke parkrand, die vanuit het Park gezien de 1e categorie bomen. Op de kade wordt niet geparkeerd achterliggende stad afdekt, met in de tweede lijn een accent en is uitsluitend bestemd voor voetgangersverblijf. De (een naald of punctuele toevoeging). Euromast blijft onderdeel van de groene ruimte door de introductie van een landschappelijke voet van 105 meter. De nieuwbouw vormt een ensemble van 8 herkenbare gebouwen met riante tussenruimtes die gemiddeld 15 meter breed zijn. Het geheel ademt hiermee de gewenste openheid in relatie tot Het Park.

Illustratie behorende bij punt 2 uit cultuurhistorisch onderzoek ParkHaven Rotterdam door SteenhuisMeurs

2. Parkhaven: open, groene sfeer De Parkhavenkade is onderdeel van het panorama vanaf de Parksluizen richting de Maas. De haven heeft een breed profiel, met de groene zoom van Het Park, een pontificaal zicht op de Euromast en een vizier naar de rivier. Vanaf de Maas (en de overkant van de rivier) biedt de Parkhavenkade een groene aanblik op de stad door de prominente aanwezigheid van de parkrand, met de Euromast als baken. De Parkhavenkade contrasteert met de ‘stenige’ en monumentale sfeer van de Coolhaven.

Te borgen waarden: a) de open, ‘landschappelijke’ sfeer van de Parkhaven (oostzijde); b) de groene aanblik vanaf de rivier en de Parksluizen, en c) een zekere openheid van de Parkhavenkade in relatie tot het Park.

Open groene sfeer Parkhavenkade 88

6.5 De Parkhavenkade als recreatief onderdeel van Het Park Cultuurhistorische waarden van de Parkhavenkade; punt 3: ParkHaven: side-kick van Het Park. De Parkhavenstrook (oostzijde) heeft een openbaar karakter en een aanvullende recreatieve programmering, als een soort ‘side-kick’ van Het Park.

De recreatieve waarde van de Parkhavenstrook zal sterk verbeteren als de strook veel beter wordt aangesloten op Het Park. Hiervoor voorziet het masterplan in de introductie van een nieuwe riante overbrugging voor voetgangers en fietsers op maaiveld niveau. Rondom de Euromast wordt een landschappelijke ruimte gemaakt van 105 meter. Deze ruimte wordt ingericht met gazons, paden, heesters en bomen. Direct ten noorden van de Euromast zal de ruimte vooral gazon zijn. Het geeft de mogelijkheid deze te gebruiken als ligweide, maar ook als ‘landingsruimte’ voor recreanten die willen abseilen vanaf de Euromast.

Te borgen waarden: a) de openbare toegankelijkheid en b) de recreatieve gebruiksmogelijkheden van de zone tussen Parkhaven en tunneltraverse. Het masterplan voorziet in een ensemble van 8 gebouwen die nadrukkelijk het publieke recreatieve karakter van de strook moeten ondersteunen. De ingrepen, die hiervoor worden gedaan, zijn zowel programmatisch als ruimtelijk van aard. Denkend vanuit het programma zijn de plinten van de gebouwen 50% gevuld met commercieel of maatschappelijk programma in een fijne stedenbouwkundige korrel. Dit maakt het mogelijk dat de bezoekers van de Parkhavenstrook meer kunnen gaan beleven dan uitsluitend een bezoek aan de Euromast en of de boten. In de strook is momenteel een Midgetgolfbaan aanwezig. Deze wordt in een nieuwe vorm terug gebracht. Het publieke karakter wordt tevens ondersteund door de introductie van een eenduidige paden/verharding structuur in het maaiveld. Het zorgt ervoor dat de gehele strook als openbaar zal worden ervaren. Door de verharding niet alleen aan de kadezijde neer te leggen, maar deze soms te laten omklappen naar de parkzijde ontstaan twee voorzijdes die worden ondersteund met publiek plintprogramma. De midgetgolfbaan krijgt hiermee een publiek adres.

Illustratie behorende bij punt 3 uit cultuurhistorisch onderzoek ParkHaven

Midgetgolf baan inpassing in het ParkHaven masterplan

Rotterdam door SteenhuisMeurs

3. Parkhaven: side-kick van het park De Parkhavenstrook (oostzijde) heeft een openbaar karakter en een aanvullende recreatieve programmering, als een soort ‘side-kick’ van het Park.

Te borgen waarden: a) de openbare toegankelijkheid en b) de recreatieve gebruiksmogelijkheden van de zone tussen Parkhaven en tunneltraverse.

ParkHaven als recreatief onderdeel van Het Park

4. Maastunnelcomplex: de groene inrit Het Maastunnelcomplex heeft tussen het Droogleever Fortuynplein en de ingang van de Maastunnel een groen karakter. Het talud vormt een ‘groene vangrail’, waar de voetgangersbrug van de Euromast naar het Park overheen steekt.

5. Maastunnelcomple Vanuit de tunneltravers van de Parkhaven en d geldt in beide richtinge zuiden. Sporadisch is e en is ook de Euromast

Te borgen waarden: a) het groene karakter van het talud, met aan de oostzijde de groene rand van het Park en aan de westzijde de Euromast; b) de verbinding tussen Parkhavenkade en het Park als een los (zwevend) element over de traverse, in samenhang met de zwevende sokkel (onderbouw) van de Euromast.

Te borgen waarde: het de Parkhaven vanuit de

89

6.6 De landschappelijke inbedding van het Maastunnelcomplex Cultuurhistorische waarden van de Parkhavenkade; punt 4: Maastunnelcomplex: de groene inrit Het Maastunnelcomplex heeft tussen het Droogleever Fortuynplein en de ingang van de Maastunnel een groen karakter. Het talud vormt een ‘groene vangrail’, waar de voetgangersbrug van de Euromast naar het Park overheen steekt. Te borgen waarden: a) het groene karakter van het talud, met aan de oostzijde de groene rand van het Park en aan de westzijde de Euromast; b) de verbinding tussen Parkhavenkade en het Park als een los (zwevend) element over de traverse, in samenhang met de zwevende sokkel (onderbouw) van de Euromast.

dat deze geen onderdeel uitmaakt van het monumentale Maastunneltracé. De beleving van tunnelmond door de naderende automobilist blijft goed. De overbrugging heeft een breedte van circa 12 meter, een profiel waar zowel een fietspad als een ruim voetpad op kan worden gerealiseerd. De randen van de overbrugging verjongen vanuit de tunnel gezien naar boven toe, waardoor de zichtlijnen van de automobilist maximaal gehandhaafd blijven. De overbrugging wijkt qua materialisatie, kleurstelling en beeldtaal af van de betonnen structuur en beeldtaal van het Maastunneltracé. De aanlanding van de overbrugging zal fysiek worden vrij gehouden van de randen van het Maastunneltracé, waardoor concurrentie in de beeldtaal wordt voorkomen. 3. Parkhaven: side-kick van het park De Parkhavenstrook (oostzijde) heeft een openbaar karakter en een aanvullende recreatieve programmering, als een soort ‘side-kick’ van het Park.

Te borgen waarden: a) de openbare toegankelijkheid en b) de recreatieve gebruiksmogelijkheden van de zone tussen Parkhaven en tunneltraverse.

Het Maastunneltracé wordt gezien als een aparte entiteit met een eigen beeldtaal. Alle gebouwen zijn daarom op gepaste afstand van de tunnelwanden en -gebouwen gepositioneerd. Op deze wijze wordt het Maastunneltracé noch fysiek, noch in de beleving aangetast door de nieuwbouw. De gehanteerde afstand is 20 meter van de open tunnelbak. De taluds vanaf het maaiveld peil naar de tunnelranden hebben een dermate flauwe helling dat keerwanden niet nodig zijn en dat bomen er natuurlijk op kunnen groeien. De beplanting van de taluds zal qua assortiment worden afgestemd op zowel het oorspronkelijke beplantingsplan als op de wens maximaal te mitigeren op fijnstof. Er is een riante overbrugging voor voetgangers en fietsers voorzien over het Maastunneltracé. Deze overbrugging wordt subtiel en ingetogen ontworpen zodat duidelijk is 90

Overbrugging voor voetgangers en fietsers over het Maastunneltracé

4. Maastunnelcomplex: de groene inrit Rotterdam door SteenhuisMeurs Het Maastunnelcomplex heeft tussen het Droogleever Fortuynplein en de ingang van de Maastunnel een groen karakter. Het talud vormt een ‘groene vangrail’, waar de voetgangersbrug van de Euromast naar het Park overheen steekt.

Illustratie behorende bij punt 4 uit cultuurhistorisch onderzoek ParkHaven

5. Maastunne Vanuit de tun van de Parkh geldt in beide zuiden. Spora en is ook de E

Te borgen waarden: a) het groene karakter van het talud, met aan de oostzijde de groene rand van het Park en aan de westzijde de Euromast; b) de verbinding tussen Parkhavenkade en het Park als een los (zwevend) element over de traverse, in samenhang met de zwevende sokkel (onderbouw) van de Euromast.

Te borgen wa de Parkhaven

6.7 De routebeleving vanuit het Maastunnelcomplex Cultuurhistorische waarden van de Parkhavenkade; punt 5: Maastunnelcomplex: routebeleving Vanuit de tunneltraverse is de aanwezigheid van het water van de Parkhaven en de Maas voelbaar als openheid. Dat geldt in beide richtingen, naar het noorden en naar het zuiden. Sporadisch is er een doorzicht richting Parkhaven en is ook de Euromast te zien. Te borgen waarde: het gevoel van openheid van de rivier 3. Parkhaven: side-kick van het park De Parkhavenstrook (oostzijde) heeft een openbaar karakter en een aanvullende recreatieve programmering, als een soort ‘side-kick’ van het Park. Te borgen waarden: a) de openbare toegankelijkheid en b) de recreatieve gebruiksmogelijkheden van de zone tussen Parkhaven en tunneltraverse.

en de Parkhaven vanuit de tunneltraverse. Het masterplan voorziet in een open landschappelijke ruimte rondom de Euromast. In deze ruimte krijgt de Euromast een asymmetrische ligging, waarbij de nieuwbouw van ParkHaven aan de zuidzijde circa 40 meter afstand heeft vanaf het hart van de mast en aan de noordzijde circa 65 meter. Dit zorgt ervoor dat het rijdend perspectief vanuit de tunneltraverse bij de Euromast relatief veel openheid laat zien.

Illustratie behorende bij punt 5 uit cultuurhistorisch onderzoek ParkHaven Rotterdam door SteenhuisMeurs

4. Maastunnelcomplex: de groene inrit Het Maastunnelcomplex heeft tussen het Droogleever Fortuynplein en de ingang van de Maastunnel een groen karakter. Het talud vormt een ‘groene vangrail’, waar de voetgangersbrug van de Euromast naar het Park overheen steekt.

5. Maastunnelcomplex: routebeleving Vanuit de tunneltraverse is de aanwezigheid van het water van de Parkhaven en de Maas voelbaar als openheid. Dat geldt in beide richtingen, naar het noorden en naar het zuiden. Sporadisch is er een doorzicht richting Parkhaven en is ook de Euromast te zien.

Te borgen waarden: a) het groene karakter van het talud, met aan de oostzijde de groene rand van het Park en aan de westzijde de Euromast; b) de verbinding tussen Parkhavenkade en het Park als een los (zwevend) element over de traverse, in samenhang met de zwevende sokkel (onderbouw) van de Euromast.

Te borgen waarde: het gevoel van openheid van de rivier en de Parkhaven vanuit de tunneltraverse.

STEENHUISMEURS BV

5

Routebeleving van ParkHaven vanuit het Maastunneltracé 91

6.8 De riante inpassing van de gebouwen van het Maastunnelcomplex Cultuurhistorische waarden van de Parkhavenkade; punt 6: Gebouwen Maastunnelcomplex: alzijdig en vrijstaand In de omgeving van de Parkhavenkade zijn het garagegebouw, het Ventilatiegebouw en het toegangsgebouw beeldbepalende objecten van het Maastunnelcomplex met stedenbouwkundige en ensemblewaarde. Deze waarde manifesteert zich door de plaatsing van de gebouwen als alzijdige, vrijstaande elementen ingebed in het groen. De gebouwen zijn zichtbaar vanaf de traverse en aanrijroute voor langzaam verkeer en hebben een samenhangende vormgeving en materialisatie. De ventilatie- en entreegebouwen markeren vanaf de rivier, vanwege de markante ligging aan de kade en de gelijke vormgeving, de entree tot de stad. Te borgen waarden: stedenbouwkundige en ensemblewaarden van de gebouwen van het Maastunnelcomplex.

is de ruimte gedimensioneerd op 56 meter. Dit is de afstand tussen het Ventilatiegebouw en het kopgebouw van ParkHaven, gemeten met een zogenaamde evenwijdige “offset” die is opgehangen aan de richting van het Ventilatiegebouw. De ruimte is gekozen met in het achterhoofd een evenwichtige groene invulling aan beide zijden van de weg die hier een compact profiel krijgt van 6 meter. Door een haakse lijn te trekken vanuit het hart van het Ventilatiegebouw tot aan het hart van de weg kan een afstand gemeten worden van 28 meter. Dezelfde afstand zal ook aan de andere kant van de weg worden gemaakt. Het resultaat is een weg die op een symmetrische wijze in het groen is opgenomen. Om het groen in deze zone de overhand te laten hebben zullen overige verhardingen zoals het trottoir rondom het Ventilatiegebouw en het terras bij het kopgebouw relatief compact worden gehouden met een breedte van 3,5 meter. Ook de inpassing van de midgetgolfbaan begint achter de 56 meter zone zodat het parkachtige karakter in zijn geheel van Park tot kade is te beleven. De bestaande boomgroepen van met name populieren kunnen hier blijven gehandhaafd en worden aangevuld met een tiental nieuwe bomen om de zone meer tot een geheel te smeden.

 Inpassing van gebouwen van het Maastunnelcomplex in ParkHaven

Het Ventilatiegebouw is het meest opvallende gebouw van het Maastunnelcomplex. Samen met het Ventilatiegebouw aan de overzijde van de Maas vormt het een iconisch duo dat vooral vanaf de rivier als ensemble kan worden ervaren. De nieuwbouw van Parkhaven wordt zodanig gepositioneerd dat er sprake is van een gepaste afstand. Los van de ruimtelijke samenhang van de volumes is de ruimte tussen het meest zuidelijk gelegen gebouw van Parkhaven en het Ventilatiegebouw ook bedoeld als parkachtige, en dus royale groene verbinding tussen Het Park en de kade van de Parkhaven. Om deze groene verbinding gestalte te kunnen geven 92

Illustratie behorende bij punt 6 uit cultuurhistorisch onderzoek ParkHaven Rotterdam door SteenhuisMeurs

6. Gebouwen Maastunnelcomplex: alzijdig en vrijstaand In de omgeving van de Parkhavenkade zijn het garagegebouw, het ventilatiegebouw en het

Schets inpassing van gebouwen van het Maastunnelcomplex in ParkHaven

7. De Euromast: moeder aller bakens Rotterdam In relatie tot zijn omgeving is de Euromast het dominante gegeven: een mast waarmee het kraaiennest ver boven

8. Pa De P de br

6.9 De Euromast als dominante factor in de Rotterdamse skyline Cultuurhistorische waarden van de Parkhavenkade; punt 7: De Euromast: moeder aller bakens Rotterdam In relatie tot zijn omgeving is de Euromast het dominante gegeven: een mast waarmee het kraaiennest ver boven alles in de directe omgeving wordt uitgetild. Te borgen waarden: a) de grootsheid van de toren (een mast met kraaiennest), die bovendien uitrijst boven zijn omgeving; b) de lucht rondom de Euromast. Icoon voor de stad Als icoon en oriëntatiepunt voor de stad blijft de betekenis van de Euromast vrijwel ongewijzigd. Het markante silhouet is één van de belangrijkste symbolen van de stad en hoort bij de ‘mental map’ van de Rotterdammer. Vanuit de directe omgeving is de Euromast een ranke toren die tussen park en kade oprijst uit het groen. De bebouwing aan weerszijden van de mast is ten opzichte van zowel de korf die begint op 86 meter als de masthoogte van 185 meter laag te noemen. De bebouwingshoogte van de nieuwbouw varieert voor zeven gebouwen van 26 meter (direct ten zuiden van de Euromast), 35 meter (basishoogte) tot 45 meter (twee gebouw accenten). Het gebouw op de kop van het ensemble is 70 meter hoog. Deze heeft echter zoveel afstand tot de Euromast dat dit niet met elkaar concurreert. In het totale ensemble is de Euromast duidelijk de baas.

Voor de positionering van de twee gebouw accenten met een hoogte van 45 meter is er rekening mee gehouden dat deze niet direct gelegen zijn naast de Euromast maar geplaatst zijn in de 2e lijn. De 45 meter gebouwen bevinden zich daardoor beide aan de zuidzijde van de Euromast.

Illustratie behorende bij punt 7 uit cultuurhistorisch onderzoek ParkHaven Rotterdam door SteenhuisMeurs 185 6. Gebouwen Maastunnelcomplex: alzijdig en vrijstaand In de omgeving van de Parkhavenkade zijn het garagegebouw, het ventilatiegebouw en het toegangsgebouw beeldbepalende objecten van het Maastunnelcomplex met stedenbouwkundige en ensemblewaarde. Deze waarde manifesteert zich door de plaatsing van de gebouwen als alzijdige, vrijstaande elementen ingebed het groen. De gebouwen zijn86zichtbaar 70vanaf de traverse en aanrijroute voor langzaam verkeer en hebben een samenhangende vormgeving en materialisatie. De ventilatiemarkeren vanaf de rivier, 35 en entreegebouwen 35 26 vanwege de markante ligging aan de kade en de gelijke vormgeving, de entree tot de stad.

7. De Euromast: moeder aller bakens Rotterdam In relatie tot zijn omgeving is de Euromast het dominante gegeven: een mast waarmee het kraaiennest ver boven alles in de directe omgeving wordt uitgetild.

Te borgen waarden: a) de grootsheid van de toren (een mast met kraaiennest), die bovendien uitrijst boven zijn omgeving; b) de lucht rondom de Euromast. 45

45 35

35

8. Parkhavenk De Parkhavenk de brug naar he de toren via he Parkhaven. Van Fortuynplein is

Te borgen waar entree van de E eventuele nieuw de Euromast op buitenruimte, c) naar het park, d Maastunnelcom

Te borgen waarden: stedenbouwkundige en ensemblewaarden van de gebouwen van het Maastunnelcomplex.

6

PARKHAVEN ROTTERDAM - DEEL 2

Inpassing van de Euromast als dominante factor in de Rotterdamse skyline 93

6.10 De Parkhavenkade is het adres van de Euromast



[Google Maps]

kade krijgen. De gebouwen die aan deze ruimte liggen rondom de Euromast hebben terugliggende hoeken zodat de diagonale zichtlijnen op de mast in zijn geheel maximaal vanaf de kade kunnen worden ervaren.

Cultuurhistorische waarden van de Parkhavenkade; punt 8: Parkhavenkade: het ‘adres’ van de Euromast De Parkhavenkade is het adres van de Euromast, met de brug naar het Park als achterom. Bezoekers bereiken de toren via het plantsoen, met zicht op het groen en de Parkhaven. Vanaf de Westzeedijk en het Droogleever Fortuynplein is de Euromast in zijn geheel te ervaren. Te borgen waarden: a) voldoende ruimte rondom de entree van de Euromast, om de toren vrij te houden van eventuele nieuwe ontwikkelingen, b) de verankering van de Euromast op het maaiveld, in relatie tot de buitenruimte, c) de verbinding over de tunneltraverse naar het park, d) het groene talud van het Maastunnelcomplex en de en vrijstaand Parkhavenkade. 7. De Euromast: moeder aller bakens Rotterdam

et

an het en zich door vrijstaande zijn zichtbaar am verkeer en materialisatie. vanaf de rivier, n de gelijke

In relatie tot zijn omgeving is de Euromast het dominante gegeven: eenvanuit mast waarmee Zichtbaarheid de stad het kraaiennest ver boven in deontwikkeling directe omgeving uitgetild. Dealles nieuwe dient wordt zodanig ingepast te

worden dat vanuit de belangrijkste bewegingslijn (de Te borgen waarden: a) de grootsheid van de toren (een Westzeedijk) de Euromast in zijn geheel goed zichtbaar mast met kraaiennest), die bovendien uitrijst boven zijn is. Voor deze zogenaamde dynamische zichtlijn zijn in het omgeving; b) de lucht rondom de Euromast. masterplan drie punten aangewezen waarop de mast, de korf, de scheepsbrug en minimaal de helft van de trommel zichtbaar dient te zijn. Twee van zichtpunten zijn bepaald vanuit de oost-west route: aan de westzijde tussen de havenpolitie en het sluizencomplex en aan de oostzijde daar waar de oversteek plaatsvindt met de tunneltraverse. Een derde zichtlijn is opgebouwd vanuit de noord-zuid gelegen voetgangersroute komend vanaf het Coolhavenpark en het sluizencomplex.

Zichtlijn 1

Illustratie behorende bij punt 8 uit cultuurhistorisch onderzoek ParkHaven

8. Parkhavenkade: het ‘adres’ van de Euromast Rotterdam door SteenhuisMeurs De Parkhavenkade is het adres van de Euromast, met de brug naar het Park als achterom. Bezoekers bereiken de toren via het plantsoen, met zicht op het groen en de Parkhaven. Vanaf de Westzeedijk en het Droogleever Fortuynplein is de Euromast in zijn geheel te ervaren.

Te borgen waarden: a) voldoende ruimte rondom de 3 entree van de Euromast, om de toren vrij te houden van eventuele 2 nieuwe ontwikkelingen, b) de verankering van de Euromast op het maaiveld, in relatie tot de buitenruimte, c) de verbinding over de tunneltraverse naar het park, d) het groene talud van het 1 Maastunnelcomplex en de Parkhavenkade.

Zichtlijn 2

Op basis van de gewenste zichtlijnen zijn de gebouwen zodanig gepositioneerd dat ze allemaal een adres aan de Plattegrond met zichtlijnen op Euromast 94

Zichtlijn 3

Aan de voet van de mast De directe ervaring van de Euromast vanaf de kade en vanaf de Baden Powelllaan, is voornamelijk de voet van de mast. Van nabij bestaat de ervaring van de Euromast uit de elegante, zwevende ‘entreetrommel’ op de aankomstruimte. Vanaf de voet daar rijst de mast omhoog, met als eerste stop de scheepsbrug en daarboven de uitzichtkoepel. Voor deze ervaring biedt een stedelijke maat van de aankomstruimte met circa 105 meter de juiste landschappelijke schaal. De aankomstruimte is nadrukkelijk asymmetrisch verdeeld met een ruimte van circa 65 meter ten noorden van de Euromast en circa 40 meter ten zuiden van de Euromast. Deze opbouw van de ruimte geeft de Euromast maximaal ruimte en zicht naar de stad zonder dat het totale ensemble van bebouwing uiteen valt in een noordelijk deel en een zuidelijk deel. De asymmetrische opbouw van de ruimte past heel goed bij het gedachtegoed van de jaren ’60 en de asymmetrische opbouw van de Euromast. Inpassing voet van de mast in ParkHaven masterplan

Schets voet van de mast in ParkHaven vanaf zuidzijde

Zicht op voet van de mast in ParkHaven masterplan

Schets voet van de mast in ParkHaven vanaf noordzijde 95

Overbrugging en entree In de 40 meter brede ruimte ligt tevens de overbrugging die op die manier goed aansluit bij de huidige opgang. De overbrugging en de entree die wordt aangepast op rolstoelvriendelijke hellingen vormt hiermee een eenvoudig geheel dat vanzelfsprekend in de ruimte komt te liggen. De breedte van de overbrugging is met circa 12 meter een riante maat voor zowel de voetganger als de fietser. De hoogte van de overbrugging is op maaiveld niveau gelegen. Hierbij biedt deze maximaal comfort voor voetganger en fietser.

Aanbouw van bestaande overbrugging

Bestaande overbrugging

De overbrugging in het ParkHaven masterplan 96

De overbrugging in het ParkHaven masterplan

97

6.11 De Euromast heeft 3 accenten in het gebouw Cultuurhistorische waarden van de Parkhavenkade; punt 9: De Euromast: drie biotopen boven elkaar De Euromast is als een woudreus, met op verschillende hoogtes een andere biotoop (leefwereld). Op het maaiveld is dat een sokkel in de vorm van een zwevende trommel met de entree, omringd door tuinen en de voetgangersbrug naar Het Park. Op 30 meter hoogte is een scheepsbrug aan de mast gehangen, als een broche, vrij zichtbaar vanaf de Parkhaven en de Maas. Boven is het kraaiennest (de korf), met een alzijdig uitzicht en een architectonische oriëntatie op de rivier en de haven, bekroond door de Space Tower. Te borgen waarden: de drie biotopen van de Euromast, elk met een omvang, afwerking en zichtlijnen (sokkel, scheepshut, korf met Space Tower). Naast de ruimte voor de toren en korf in de totale skyline, en de riante landschappelijke setting op de grond bij de trommel is er bij de volumeopbouw van de twee gebouwen direct naast de Euromast specifiek gelet op een aflopend volume. Met name het gebouw aan de zuidzijde van de Euromast is zodanig ontworpen dat het zicht op de scheepsbrug vanaf de rivier in tact blijft. Hierdoor is het gebouw lager uitgevoerd (26 meter) en heeft het een dubbele set back gekregen.

98

Illustratie behorende bij punt 9 uit cultuurhistorisch onderzoek ParkHaven Rotterdam door SteenhuisMeurs

Diagram met de drie biotopen

entree paviljoen is gestippeld ingetekend. 1958. [SAR]

en Dahliashow direct ten zuiden van de Euromast. De brug onder aan de tekening gaat naar de Volks- en Schoolwerktuinen, boven het getekende gebied was de Euromast. [SAR]

Parkhavenstrook. Boven het getekende gebied was de Gladiolenen Dahliashow. 1959. [SAR]

Parkhavenstrook tijdens de Floriade van noord naar zuid

6.12 De Parkhavenstrook heeft een eigen identiteit Cultuurhistorische waarden van de Parkhavenkade; punt 10: De Parkhavenstrook als grondvlak van de Euromast

De Parkhavenstrook was achtereenvolgens ingericht met a) een reeks lage havenloodsen met daarachter tennisbanen, b) een buitendijkse Parkway (traverse en maaiveld) naar de Maastunnel, c) een expoterrein met een lappendeken van tuinen (Floriade) en d) een plantsoen met recreatieve functies. De constante factoren zijn de kade, het groene karakter, de openheid en de ruimtelijke samenhang. Sinds 1960 is de Euromast het centrale en dominante gegeven. De mast landt in het talud van de tunneltraverse, waarbij de ontsluiting en de voetgangersbrug naar het Park in de groenaanleg zijn opgenomen. Ten tijde van de Floriade leverde dit een soort tuin op, die onderdeel was van het stelsel van tuinen en buitenruimten van de expo. Later veranderde de strook in een plantsoen met paden en wegen, het decor en grondvlak waarin de landing van de Euromast was ingebed.boven elkaar De Euromast: drie biotopen