21bb15950 Bijlage behorende bij 21bb15948 over Rapportage Rotterdam, Ouder en Wijzer

RAPPORTAGE ROTTERDAM OUDER O WIJZER DECEMBER 2021

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD

3

INLEIDING

4

PIJLER 1: VITAAL

7

PIJLER 2: ERTOE DOEN

14

PIJLER 3: WONEN EN WOONOMGEVING

25

PIJLER 4: ZORG EN ONDERSTEUNING

38

OUDERENPAKKET

51

BIJLAGE 1: INZET PARTNERS VANUIT VWS-MIDDELEN

54

BIJLAGE 2: INZET VAN DE CORPORATIES

57

BIJLAGE 3: PARTNERS

60

2

įTŭmŴ* H

‘İ \ x tï 11 K\W

ft w ŴĀ V m

ìUi lil!

V V \ \ \\

VOORWOORD In een stad waar het aantal ouderen de komende jaren fors groeit, kun je niet stil blijven staan. Dat hebben we dan ook niet gedaan. Met het programma Rotterdam, Ouder en Wijzer zijn we samen met bijna 100 partners in de stad en natuurlijk met ouderen zelf keihard aan de slag gegaan om onze stad prettiger en comfortabeler te maken voor senioren en na te denken over hun toekomst. Corona was een lastige spelbreker. Veel van wat georganiseerd was, kon niet doorgaan. Gelukkig stond er al een goed draaiende maatschappelijke infrastructuur rondom ouderen waar we in deze crisistijd dankbaar gebruik van konden maken. Ook was het mooi om te zien hoeveel hartverwarmende initiatieven er in korte tijd ontstonden in de stad. We hebben ondanks corona met z’n allen kansen gepakt en mooie stappen gezet op weg naar een seniorviendelijker Rotterdam. Als kersverse wethouder ben ik natuurlijk ongelooflijk trots op de tot nu toe behaalde resultaten. Ik bedank alle partners dan ook graag voor het uitwerken van de vier pijlers, voor hun lef in de pionierende aanpak en voor hun enorme inzet. Het programma Rotterdam, Ouder en Wijzer heeft een nieuw, toekomstbestendig en samen­ hangend Rotterdams ouderenpakket opgeleverd waarmee we jaarlijks ruim 40.000 ouderen bereiken.

De stad en de wijken worden seniorvriendelijker en verschillende onderdelen uit dit programma hebben een plek in de nieuwe opdrachten aan onze welzijn- en Wmo-aanbieders. Maar we zijn er nog niet. Want in een stad als Rotterdam is altijd werk aan de winkel. Er liggen nog veel meer kansen om Rotterdammers gezond, prettig en vitaal oud te laten worden. Laten we die kansen ook samen pakken. In 2022 en in de jaren daarna. Christine Eskes Wethouder Volksgezondheid, zorg, ouderen en sport

3

LEI DI NG

VAN EN VOORDE STAD Voor u ligt de rapportage van het programma Rotterdam, Ouder en Wijzer. Een programma waarmee we de stad willen voorbereiden op de forse groei van het aantal ouderen in de komende jaren. We willen onze stad seniorvriendelijker maken. In december 2018 ondertekenden bijna honderd partijen de

eisen aan (de inrichting van) de stad, aan onze voorzieningen

agenda waarin de gezamenlijke ambities voor ouderen zijn

en aan onze woningen.

opgenomen. Die ondertekening was de officiële start van

Met het programma Rotterdam, Ouder en Wijzer wil het

een intensieve samenwerking. Een half jaar later waren de

college mét ouderen en samenwerkingspartners de stad hier­

ambities vertaald in concrete maatregelen. Ze werden vast­

op voorbereiden en voor onze huidige ouderen het verschil

gelegd in het uitvoeringsprogramma.

maken. We dagen ze uit om te investeren in hun gezondheid,

Nu, weer 2,5 jaar later, willen we u informeren over de resul­

zo lang mogelijk deel te nemen aan de samenleving, in welke

taten die de partners vóór en mét de oudere Rotterdammers

vorm dan ook, en een goed sociaal netwerk te onderhouden.

hebben gerealiseerd. We laten zien waar we nu staan en waar

Het zijn de belangrijkste sleutels om eenzaamheid buiten de

we de komende periode mee doorgaan.

deur te houden. Waar nodig zorgen wij voor passende zorg en

De uitkomsten van het programma hebben een plek gekregen

ondersteuning. In het programma richten we ons op vier pijlers:

in de nieuwe inkoop van welzijn en Wmo, waarmee een toekomstbestendig en samenhangend ouderenpakket wordt

1. VITAAL

gerealiseerd. We maken van Rotterdam een stad waar je

2. ERTOE DOEN

samen met anderen gezond en vitaal oud kunt worden en

3. WONEN EN WOONOMGEVING

waar, als je het zelf niet meer kunt, passende zorg en onder­

4. ZORG EN ONDERSTEUNING

steuning voorhanden is. Onze doelstellingen zijn met dit ouderenpakket een flinke stap dichterbij gekomen. Dat is mede te danken aan de inzet

SAMEN DOEN

van ouderen, actieve vrijwilligers, betaalde beroepskrachten

De gemeente staat niet alleen in de opgave om de stad in te

en veel maatschappelijke partners. Het programma was

richten voor een groter aantal ouderen. Bij het formuleren

nadrukkelijk bedoeld als een programma van de stad en dat

van de ambities voor de samenwerkingsagenda en het

is het ook echt geworden.

uitvoeringsprogramma zijn we daarom in gesprek gegaan

Het realiseren van ál onze doelstellingen is een opgave, die

met ouderen en de partners die voor en met ouderen werken.

ook de komende jaren inzet vraagt van de samenwerkende

Daaronder zorgverzekeraars, zorg- en welzijnsaanbieders,

partijen. Want alleen met een langdurig en breed commit­

partners in de sport, woningcorporaties, kennisinstituten,

ment kan Rotterdam de seniorvriendelijke stad worden,

ondernemers en allerlei kleinere betrokken organisaties.

die het graag wil zijn. Ook de komende jaren werken we

De ouderen zelf hebben actief geholpen scherp te krijgen

onverminderd aan deze ambitie, zodat Rotterdammers

tegen welke problemen zij aanlopen en welke behoeften er

prettig oud kunnen worden in onze stad.

leven. We hebben intensief samengewerkt met de Rotter­ damse ouderenbonden, waaronder het Netwerk van

ROTTERDAM WORDT OUDER

Organisaties van oudere Migranten (NOOM).

De komende jaren krijgt onze stad te maken met een dubbele

We hielden expertmeetings rond dementie, de behoeften

vergrijzing. Tot 2035 neemt het aantal 65+’ers met ruim

van migrantenouderen en over de verbinding tussen het

30.000 toe van 97.000 naar 129.000. Zij vormt straks één vijfde

medische en sociale domein. De Brede Raad 010 gaf een

van de totale Rotterdamse bevolking. De grootste stijging

Advies Langer Thuis en ook de gebiedscommissies en wijk­

vindt plaats onder 75+’ers.

raden dachten mee. Met thematische werkgroepen - waarin

Onze inwoners blijven langer actief en gezond en wonen

ambtelijke en externe experts, een vertegenwoordiging van

langer thuis. 65+’ers zijn steeds vaker alleenstaand, hebben

de belangrijkste partners en de doelgroep - kwamen we tot

meer dan voorheen een andere culturele achtergrond en zijn

een gedeelde ambitie: de samenwerkingsagenda Rotterdam,

veel vaker hoogopgeleid. Kennis, ervaring en inzet van deze

Ouder en Wijzer. Die ambitie is vervolgens vertaald naar con­

ouderen zijn belangrijk voor de hele stad.

crete acties binnen het uitvoeringsprogramma.

Met het stijgen van de leeftijd neemt het aantal mensen met beperkingen in gezondheid en mobiliteit toe. Zo groeit het

Dat uitvoeringsprogramma hebben we vanaf september

aantal mensen met dementie. Ook deze kwetsbare ouderen

2019 in stappen gerealiseerd. We moesten daarbij soms flink

wonen steeds langer zelfstandig thuis. Dit alles stelt andere

pionieren, want in het sociale domein zijn er nog weinig

5

aantoonbaar effectieve interventies. Het begon met pilots in

gehaald. Hoewel dat verklaarbaar is, is het natuurlijk bovenal

de wijk. Die kunnen we dankzij de nieuwe inkoop breed en

zorgelijk en onverteerbaar. Het opnieuw omlaag brengen van

structureel in de stad uitrollen.

de eenzaamheid onder ouderen blijft een hoofdprioriteit van

Aan de hand van onderzoek evalueren we de interventies,

dit college.

zullen we de effectiviteit vergroten en het bereik verbeteren.

Gelukkig konden de afgelopen maanden veel vanwege

Zo is de inzet van bijzonder hoogleraar prof. dr. Anja

corona uitgestelde activiteiten weer worden opgestart.

Machielse van groot belang voor de wetenschappelijke

Bovendien heeft het ministerie van VWS extra middelen voor

onderbouwing van de aanpak van eenzaamheid. De social

de bestrijding van eenzaamheid onder ouderen beschikbaar

trial Sociale Benadering Dementie wordt begeleid door hoog­

gesteld. Het is onderdeel van een offensief om de samen­

leraar Anne-Mei The. Bij allerlei interventies lopen er kleinere

leving te laten herstellen van de gevolgen van de pandemie.

onderzoeken.

Helaas hebben de stijgende besmettingen en de op 26

BESTRIJDEN EENZAAMHEID

ons opnieuw gedwongen tot het afschalen van de activiteiten.

november 2021 aangekondigde, aangescherpte maatregelen Eenzaamheid onder ouderen heeft de afgelopen jaren onze absolute aandacht gehad. Niet voor niets was Rotterdam

COVID-19

de eerste gemeente van Nederland met een eenzaamheids-

De afgelopen jaren zijn onze ouderen enorm geraakt door

aanpak. Binnen het programma Rotterdam, Ouder en Wijzer

COVID-19. Ouderen behoren tot de groep met een verhoogd

bleef het een belangrijke prioriteit en werd het ook een

risico, waardoor zij hun fysieke sociale contacten lange tijd

collegedoelstelling. Tijdens de coronacrisis is ontzettend

tot een minimum moesten beperken.

geprofiteerd van het feit dat er al een goed draaiende infra­

Niet alleen de eenzaamheidsaanpak, ook de uitvoering van

structuur rond ouderen stond en hebben we met de Sociale

de rest van het programma is geraakt. Bijeenkomsten konden

Hulpdienst Corona een aanvullende laagdrempelige onder­

geen doorgang vinden, projecten kwamen stil te liggen en

steuning opgezet.

partners moesten tijdelijk hun prioriteiten verleggen. De

Maar helaas zagen we dat corona en de maatregelen om

goeddraaiende infrastructuur rond ouderen is van enorme

besmettingen tegen te gaan een grote impact hebben op het

meerwaarde geweest. De gemeente had al een programma-

samenleven in brede zin. Een stijging van de eenzaamheid lag

team ouderen, de welzijnspartijen waren al ingericht op het

in de lijn der verwachtingen. Samen met de vele partners in

bezoeken van ouderen, de Coalitie Erbij Rotterdam (CER) is

de stad hebben we er alles aan gedaan om deze toename te

de grootste van het land en kon direct veel ouderen helpen.

beperken door de eenzaamheidsaanpak zoveel als mogelijk

Bovendien werd de Sociale Hulpdienst Corona opgezet toen

door te zetten, waar nodig op alternatieve wijze.

de pandemie uitbrak. Dit is inmiddels een goede hulplijn

Het GGD-gezondheidsonderzoek 2020 laat zien dat die

gebleken voor praktische hulpvragen, die structureel wordt.

verwachting klopt en dat er een toename is van matige of

Daarnaast heeft de pandemie velen bewuster gemaakt van

ernstige eenzaamheid. Het gaat om een stijging van 537o

het belang van een gezonde leefstijl. Ook de motivatie van

in 2016 naar 567o in 2020. De inspanningen van bewoners,

ouderen om hun digitale vaardigheden te verbeteren kreeg

organisaties, instellingen en de gemeente hebben de laatste

een boost. Datzelfde geldt voor het gebruik van eHealth.

twaalf maanden wel weer enige verbetering laten zien ten opzichte van 2020, zo blijkt uit het onderzoek van OBI in 2021.

In de volgende hoofdstukken zullen we u meenemen langs

De doelstelling van het college om de eenzaamheid onder

de resultaten van alle maatregelen. We doen dat aan de hand

ouderen terug te dringen naar 5007o in 2022 wordt echter niet

van de vier eerdergenoemde pijlers onder het programma.

iai A fe "WTf fí9

PIJLER 1

VITAAL

PIJLER1

VITAAL Voorkomen is beter dan genezen. Rotterdammers die vroegtijdig werken aan hun gezondheid, blijven over het algemeen langer vitaal en actief betrokken bij de samenleving. We richten ons sterk op preventie om ervoor te zorgen dat meer Rotterdamse ouderen de beweegnorm van de Gezondheidsraad halen. We helpen ze een gezonde leefstijl te omarmen en passen ons aanbod aan op hun behoefte. Om deze ambitie te realiseren besteden we extra aandacht aan activitei­ ten die het belang van de gezonde leefstijl, van gezonde voeding en beweging ondersteunen. Ze kunnen niet los worden gezien van de activiteiten binnen de andere pijlers. Gezondheid is immers meer dan alleen je medisch dossier. Meedoen, het dagelijks functioneren, zingeving, mentaal wel­ bevinden, lichaamsfuncties en kwaliteit van leven, het is allemaal van belang voor de gezondheid. Door deze bredere benadering willen we bijdragen aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Met preventie kan niet vroeg genoeg worden begonnen. De activiteiten binnen de pijler Vitaal richtten zich daarom op 55+^rs. Kijkend naar de resultaten concluderen we dat alle geplande activiteiten zijn opgepakt. Het meren­ deel is vanaf 2022 duurzaam verankerd binnen de terreinen gezondheid, welzijn of sport. FITFESTIVALS

ouderen (veelal migrantenouderen) op een laagdrempelige

We hebben ouderen geïnformeerd over gezondheid en vita­

wijze in eerste instantie het belang van gezonde voeding

liteit. Waar mogelijk boden we die informatie aan via andere

bespreekbaar kunnen maken. Samen met de ambassadeurs

ouderen, het liefst op plekken waar veel leeftijdgenoten

bepalen we de onderwerpen die naast voeding behandeld

komen.

zullen worden. Ze moeten aansluiten bij de wensen en be­

Een goed voorbeeld zijn de Fitfestivals 5S+. Tijdens deze

hoeften van de groepen.

grootschalige evenementen krijgen ouderen op een laag­ drempelige manier informatie over hun gezondheid en het

FIJNMAZIGER

gezondheidsaanbod in hun omgeving. Ze kunnen hier een­

Er zijn twee edities van de gebiedsgidsen verschenen met

voudige gezondheidstesten doen, zoals een cholesterolcheck,

daarin aandacht voor gezonde voeding, bewegen en concrete

een bloeddrukmeting en een BMI-bepaling.

activiteiten voor een gezonde leefstijl. Deze gidsen zijn ver­

Vanwege corona konden de festivals pas in het najaar van

stuurd naar zo’n 76.000 adressen van ouderen.

2021 weer op gang komen. In samenwerking met partners

Het project Sociaal Vitaal in Kleur van NOOM levert een

in de gebieden zijn er in korte tijd niettemin zeven festivals

belangrijke bijdrage aan het informeren van migranten­

gehouden. We willen ze in 2022 op meer plekken organiseren.

ouderen over het belang van een gezonde leefstijl en samen

Met de start van de nieuwe welzijnscontracten zullen de

bewegen. Dit project hebben we ondersteund met advies,

welzijnspartners jaarlijks een voortrekkersrol vervullen.

informatie en een subsidie. Over deze activiteit verderop meer bij de pijler Zorg en ondersteuning.

De animo voor gezondheidschecks is groot. Dat bleek ook op

Hoewel ouderen steeds langer en gezonder leven, bleek uit

momenten dat Active Living, in samenwerking met de Thuis-

de activiteiten dat er nog steeds een grote groep is die we niet

plusflats (waarover later meer) en het welzijnswerk, ouderen

bereiken. De informatie- en adviesfunctie moet fijnmaziger

de mogelijkheid gaf om in zijn gezondheidsbus een check

worden en vooral lopen via vertegenwoordigers uit de eigen

te doen. De bus heeft vijftien locaties in de stad aangedaan.

kring, maatschappelijke partners en intermediairs.

Zo’n 500 ouderen maakten van dit aanbod gebruik. Daarbij is

Vaak werkt een gesprek beter dan papier. Als we naast het

gebleken dat de samenwerking tussen de aanbieder van een

geschreven materiaal ruimte creëren voor gesprekken en ont­

Thuisplusflat en de aanbieder van gezondheidschecks heel

moetingen kunnen we beter aansluiten bij de behoeften en

goed werkt.

meer gezondheidswinst boeken. Daarom is het belangrijk dat

Ook zijn we blij met de toegezegde inzet van 24 ouderen­

de ambassadeurs uit de doelgroepen behouden blijven, dat

ambassadeurs in samenwerking met Dona Daria. Zodra de

hun aantal wordt uitgebreid en dat er voldoendeagenderende

coronamaatregelen het toelaten, hopelijk begin 2022 worden

activiteiten worden georganiseerd dicht bij de ouderen.

deze ambassadeurs getraind zodat zij in bijeenkomsten met

Kansrijke initiatieven om ook in de toekomst blijvend aan­ 8

dacht te vragen voor vitaliteit zijn de Fitfestivals in combinatie

Ook maakten we het mogelijk om ongeorganiseerd te bewegen

met de gezondheidschecks en de ambassadeurs van Dona

door de omgeving beweegvriendelijk in te richten en bijvoor­

Daria en NOOM. Hier zetten we in 2022 uitgebreider op in.

beeld fietsroutes en dementievriendelijke wandelroutes aan te leggen. Deze inzet levert eveneens een bijdrage aan het

BEWEEGAANBOD

behalen van de beweegnorm. Verspreid over de stad is er

Van de Rotterdamse volwassenen onder de 65 jaar voldoet

bovendien een divers sport- en beweegaanbod voor ouderen.

ruim 540Zo aan de beweegrichtlijnen. Bij 65+’ers tot 81 jaar

Ook vanuit het VWS-steunpakket ‘bestrijding eenzaamheid van

is dit slecht 2907o. De beweegnorm voor volwassenen en

ouderen’ zijn beweegactiviteiten gefinancierd. Dat geldt voor

ouderen is: minstens 150 minuten per week matige inten­

onder meer InMovement, Humanitas, Super-actief en Genero.

sieve inspanning (denk aan wandelen en fietsen, verspreid

De proeftuin Gezond Gewicht heeft, waarschijnlijk door

over diverse dagen) en tweemaal per week spier- en bot-

corona, vooral andere doelgroepen bereikt. De proeftuin

versterkende activiteiten, voor ouderen gecombineerd met

loopt in 2022 door.

balansoefeningen. Het voorkomen van veel stilzitten hoor hier ook bij. Bewegen is belangrijk, het voorkomt chronische aan­ doeningen en valongelukken. Vanuit de pijler Vitaal willen we, aanvullend op de inspanningen vanuit de sport, zorgen voor meer laagdrempelig bewegingsaanbod in de buurt, op een aantrekkelijke en goed bereikbare plek. Door COVID-19 hebben wij de oorspronkelijke plannen moeten bijstellen. Helaas blijken ouderen minder te bewegen dan voor de pandemie. De bewustwording over het belang van bewegen heeft echter wel een boost gekregen. De kunst is om deze positieve wending vast te houden en de achter­ standen die zijn ontstaan als gevolg van corona in te lopen.

SENIOR GAMES Op maandag 20 september 2021 vond de eerste editie van de Senior Games Rotterdam plaats in het Olympiapark in Rotterdam-Zuid. Oud-Olympiër en ambassadeur Nelli Cooman opende de games samen met Arjan Bandel, lid Raad van Bestuur van Laurens en Dignus. Ze ontstaken het Olympisch vuur. Deelnemers konden onder begeleiding van Rotterdamse aanbieders kennismaken met twintig verschil­ lende sporten en beweegactiviteiten - van boksen tot walking football en van eSports tot dansen. De aanwezigen waren zeer te spreken over het event, maar het aantal deelnemers bleef als gevolg van de pandemie achter. De organisatie is bezig om het hierna zonder sub­ sidie van de gemeente voort te zetten. Verschillende andere

DAGELIJKS LEVEN

gemeentes, zorgorganisatie en bedrijven zijn geïnteresseerd.

Elke vorm van beweging telt en heeft een positief effect. Het is vooral belangrijk dat ouderen een vorm van bewegen vinden

Tijdens de nationale balkonbeweegdag op 4 juni hebben

die bij hen past en dat bewegen onderdeel wordt van het

zeker 750 tot 1000 ouderen bewogen. Het fenomeen is ont­

dagelijks leven. Als gemeente faciliteren we dit met een sport­

staan in 2020 tijdens de eerste lockdown op initiatief van het

en beweegaanbod bij verschillende aanbieders.

Nationaal Ouderenfonds. Doel van de dag is om ouderen, die

Het is van belang dat het aanbod aansluit bij de behoefte van

in deze periode veel aan (sociale) mobiliteit hebben ingeboet,

de ouderen. Soms is hiervoor aanpassing van het huidige

op een positieve en veilige manier in beweging te krijgen.

aanbod of het opnieuw onder de aandacht brengen van

Er gebeurde veel meer. Sport- en beweegprofessionals en vrij­

bestaand aanbod voldoende. Sport- en beweegaanbieders

willigers organiseerden bij woon- en zorglocaties activiteiten

krijgen ondersteuning van Sportbedrijf Rotterdam en Stichting

om ouderen een leuke en beweeglijke dag te bezorgen.

Rotterdam Sportsupport.

Op 450 plekken in het land werd verder een (beweeg)acti-

In de afgelopen jaren zijn er verschillende sport- en beweeg-

viteit georganiseerd voor en met de doelgroep. Rotterdam

activiteiten gestart vanuit de Oldstars-gedachte van het

deed mee met een centraal evenement in het Sparta-stadion

Nationaal Ouderenfonds. Ze vallen onder de noemer Walking

en met diverse beweegactiviteiten op meer dan vijftig plekken

Sport. Er zijn nu veertien walking-sportgroepen in Rotterdam,

verspreid in de stad. Dit heeft een grote spin-off gehad. Er

die verschillende sporten beoefenen.

wordt momenteel in een pilot (bekostigd met de rijksmiddelen

9

corona-aanpak) onderzocht of activiteiten op deze manier aan­

en de Diëtistencoalitie 010 (DC010). Samen hebben we het

sluiten bij de behoeften van ouderen. Daar zijn aanwijzingen

voedingspaspoort ontwikkeld. Dat draagt bij aan de bewust­

voor. Het kan voor aanbieders een stimulans zijn om blijvend

wording en signalering van ondervoeding. Met DC010 is dit

activiteiten te organiseren bij een ouderencomplex.

paspoort eind 2020 eerst in Ommoord, Hoogvliet Noord en Charlois geïntroduceerd.

GOLDEN SPORTS

DC010 heeft het project in deze drie wijken succesvol

Ook in Crooswijk is er een impuls gegeven aan het bewegen

afgerond en is begonnen met een stadsbrede aanpak. Het

van ouderen. Dat gebeurde in samenwerking met Sport-

Voedingspaspoort010 en een signaalkaart voor ondervoeding

bedrijf Rotterdam, Excelsior4all en anderen. Er is een over­

worden intussen doorontwikkeld. Huisartsen krijgen een

zicht van het aanbod gemaakt en verspreid en er is nieuw

rol, eHealth-toepassingen worden geïntegreerd voor betere

aanbod gerealiseerd voor de groep 55+ bij twee aanbieders

communicatie en het bereiken van meer groepen.

van workouts. Bovendien hebben aanbieders training/

Ook is het signaleren van ondervoeding opgenomen in de

ondersteuning ontvangen bij het opzetten van activiteiten. De

welzijn- en Wmo-opdrachten. Medewerkers die met ouderen

resultaten zijn ten tijde van ons schrijven nog niet bekend. De

werken dienen zich te scholen. Hiervoor wordt onder andere

aanpak heeft vertraging opgelopen door COVID-19.

eLearning ontwikkeld en beschikbaar gesteld.

We zetten ook in op Golden Sports. Bij Golden Sports gaat het om buiten sporten met buurtgenoten voor 55+’ers. De

Drie verpleeghuizen nemen op zes locaties deel aan een

activiteiten zijn laagdrempelig en het niveau wordt aan­

project om de kwaliteit van hun voedselaanbod te ver­

gepast aan de deelnemers. Na een succesvolle start bij

beteren. Dit project wordt begin 2022 afgerond en, indien de

korfbalvereniging RSV Sperwers, zijn er in 2021 vijf nieuwe

evaluatie aanleiding geeft, breed onder de aandacht gebracht

verenigingen gestart, verspreid over de stad. Vanuit Senioren

bij andere verpleeghuizen. Bij de start en aan het eind wordt

Sterker Maken1 wordt een onderzoek verricht naar de vraag

inzichtelijk gemaakt hoe het binnen de deelnemende zorg-

hoe ouderen met een lage sociaaleconomische status hierbij

locaties gesteld is met de gezonde voeding. Hierbij worden de

betrokken kunnen worden.

richtlijnen gehanteerd zoals die zijn gedefinieerd binnen de Schijf van Vijf.

OPEN Rotterdam heeft in samenwerking met Saskia van der

Standaard wordt het aanbod (dranken, brood-, warme maal­

Valk Romeijn van Fit Rotterdam vanaf de eerste lockdown het

tijden en tussendoortjes) van één maand geanalyseerd. Op

programma Stoelfit uitgezonden. Stoelfit wil ouderen via het

basis van de resultaten uit de startmeting is per locatie een

publieke kanaal op een laagdrempelige manier in beweging

verbeterplan opgesteld dat moet resulteren in minimaal het

brengen. De filmpjes zijn ideaal om thuis vitaal te blijven.

behalen van de doelstellingen. Het verbeterplan is vervolgens

Op de eerste uitzendingen kwamen positieve reacties. We

uitgevoerd en geborgd bij alle deelnemende zorglocaties.

hebben OPEN Rotterdam dan ook ondersteund. Het heeft

Zorgaanbieders worden ondersteund bij het implementeren,

in totaal 18 filmpjes opgeleverd. Volgens een beredeneerde

aan de hand van de Eten+Welzijn methodiek en de bij­

schatting van OPEN Rotterdam zijn ze bijna 1,2 miljoen keer

behorende toolkit. Dit project moet structurele en duurzame

bekeken op internet en televisie.

verbetering op gang brengen binnen de verpleeghuizen.

Resumerend: er is een weg naar meer bewegen ingezet, maar we zijn er nog niet. Vooral ondersteuning en begeleiding van de doelgroep met een grote afstand tot sport-bewegen vraagt aandacht, net zoals een aanbod dat aansluit bij de wensen en behoeften van ouderen. Een verregaande samenwerking binnen de wijkpreventieketens is essentieel om de beweegnorm onder de doelgroep

VOEDINGSPASPOORT010

omhoog te brengen.

'Het mooie is dat wij verbinding konden maken tussen zorg, welzijn, mantelzorgers en uiteraard de ouderen zelf. Het gesprek over bood­ schappen en eten wordt nu door alle betrokkenen vaker gevoerd.'

GEZONDE VOEDING We besteden veel aandacht aan zowel ondervoeding als over­ gewicht (en obesitas). Want gezonde en verstandige voeding draagt bij aan de vitaliteit, gezondheid, lichamelijke weer­ stand en zo ook aan zelfredzaamheid. Ouderen die gezond en voedzaam eten, vallen minder en herstellen sneller na ziekte of een operatie. We willen ondervoeding uiteraard zo tijdig mogelijk signa­

Chantal van Heeswijk en Annemarie Leemans

leren. De gemeente werkt nauw samen met Samergo, het

Dietistencoalitie010

Kenniscentrum Zorginnovatie van Hogeschool Rotterdam 1 Project gesubsidieerd door ZonMw: door middel van een lerende aanpak en kennisuitwisseling met verschillende partners in de regio Rijnmond en Drechtsteden op zoek gaan naar effectieve interventies.

10

VALPREVENTIE Een val van een oudere heeft vaak grote gevolgen. Bijna de helft van de valongelukken gaat met letsel gepaard. Ouderen

—~

«r.

kunnen hierdoor hun mobiliteit en daarmee hun zelf­ redzaamheid tijdelijk of voorgoed verliezen. Nu ouderen langer thuis blijven wonen, is goede voorlichting over valpreventie noodzakelijk. Naast bewegen en juiste

1

voeding is het ook goed om spierversterkende oefeningen te doen. Die kunnen vallen voorkomen. Deze oefeningen maken onderdeel uit van de valpreventie-interventies die in Rot­

Beeld: Thuis Onbezorgd Mobiel (TOM)

terdam zijn ontwikkeld en getest. Ze worden momenteel op meerdere plekken aangeboden. Het gaat om de programma’s

DIGITAAL

Thuis Onbezorgd Mobiel (TOM) en Minder vallen door meer

Gedurende de lockdownperioden is met de landelijke

bewegen.

TOM-partners een pilot voor een digitale ‘TOM 1,5 m’ gestart.

‘Minder vallen door meer bewegen’ is ontwikkeld door Wmo

Deze digitale variant werd minder gewaardeerd dan de

Radar. Het is een laagdrempelige interventie, die wordt

fysieke cursus, zowel door deelnemers als door professionals.

ingezet voor een bredere doelgroep. Ze heeft in de praktijk al

Dit kwam onder meer door het ontbreken van direct per­

veel mooie resultaten opgeleverd.

soonlijk contact en de beperkte digitale vaardigheden van de

TOM is een initiatief van VeiligheidNL, Nutricia, Philips,

ouderen. Het geven van individuele aanwijzingen en onder­

zorgverzekeraar ONVZ en Purpose. Het aanbod van TOM

steuning gedurende de oefeningen was eveneens lastiger.

is bewezen effectief en vrij intensief. Het richt zich op een

Ook ‘Minder vallen door meer bewegen’ heeft digitale

kwetsbare doelgroep: ouderen met een verhoogd valrisico en

opvolging gekregen. In Kralingse Veer vond een cursus plaats.

een risico op ondervoeding.

De filmpjes die voor dit digitale valpreventieprogramma

De pilot van het valpreventie-project TOM in Het Lage Land

zijn ontwikkeld, kunnen ook goed gebruikt worden als

is in 2020 positief geëvalueerd. Onderzoek laat een sterke

ondersteuningsmateriaal bij fysieke bijeenkomsten. Mooie

verbetering zien in het fysieke functioneren van de deel­

voorbeelden zijn de groepen in Feijenoord en Delfshaven, die

nemende ouderen. Ook blijkt dat bij de deelnemers de angst

gezamenlijk de voorlichtingsfilmpjes bekijken en vervolgens

om te vallen afneemt als ze sterker op hun benen staan. De

onder begeleiding van de fysiotherapeut samen bewegen.

deelnemers vinden dat de kwaliteit van leven aanzienlijk

In Feijenoord wordt dat afgesloten met een gezonde lunch.

is verbeterd en ervaren - ook zes maanden na afloop - hun

Fysieke bijeenkomsten hebben bij beide programma’s de

gezondheid als beter dan voor de start van TOM.

voorkeur, vanwege eerdergenoemde redenen.

In Feijenoord loopt een nader onderzoek door Veiligheid­ NL. Daarbij staat centraal hoe het bereik van valpreventie-

ZORGVERZEKERAARS

programma’s onder migranten en groepen met een lage

De voorbereidingen voor drie nieuwe TOM-groepen zijn

sociaaleconomische status verbeterd kan worden. Dit onder­

gestart in Feijenoord, Ommoord en Delfshaven. Bij twee

zoek vindt plaats in het kader van Senioren Sterker Maken.

daarvan werken we nauw samen met zorgverzekeraar VGZ. Voor deze twee groepen wordt bekeken hoe de inzet van de fysiotherapeut en de diëtiste vergoed kan worden vanuit de Zvw middelen. Dit is van groot belang voor de betaalbaarheid van een bredere inzet in de stad. Voor TOM geldt dat door de hoge kosten de interventie ook in 2022 slechts voor een beperkt aantal ouderen in drie

THUIS ONBEZORGD MOBIEL

gebieden beschikbaar is. We streven naar een cofinancie­

'Ik was zelf erg bang om te vallen, buiten, als het hard waaide of als het glad was. En daar ben ik nu toch een beetje van af.'

ring met zorgverzekeraars waardoor meer ouderen bereikt kunnen worden. ‘Minder vallen door meer bewegen’ daaren­ tegen komt vanaf 2022 in alle gebieden beschikbaar. Momen­ teel worden voorbereidingen getroffen om de implementatie te ondersteunen zodat ouderen snel kunnen instromen. Elke valpartij is er een te veel.

Deelnemer TOM EHEALTH EHealth kan een bijdrage leveren aan de vitaliteit van Rotter­ dammers en die van de stad. Onze inzet is echter breder. We willen oudere Rotterdammers voorbereiden op een toekomst waarin technologie onherroepelijk een belangrijke rol gaat

11

spelen. Dat is niet tegen te houden. Als gevolg van COVID-19

In de Comfortwoningen, opgezet door welzijnspartijen,

heeft de digitalisering reeds een enorme vlucht genomen.

kunnen ouderen kennis maken met eHealth-toepassingen,

Vooral het gebruik van toepassingen voor zorg op afstand is

waardoor ze langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. In

enorm toegenomen.

alle gebieden krijgen ouderen hiertoe de mogelijkheid, vanuit

Ouderen komen vroeg of laat in aanraking met technologie.

de welzijnsopdracht. Er zijn nu Comfortwoningen gerealiseerd

Het brengt gemak, veiligheid en comfort. Veel ouderen

in Prinsenland, IJsselmonde, Delfshaven en eerdaags opent

ervaren dat al. Maar het gaat ook gepaard met angst en

zo’n woning in Hoogvliet. In 2022 breiden we de mogelijk­

onzekerheid: krijg ik nog wel de juiste zorg en kan ik het wel?

heden om laagdrempelig kennis te maken met eHealth uit

Onze inzet is gericht op het stimuleren van het gebruik van

naar veertien gebieden.

eHealth door en voor ouderen. We hebben zowel zorg- en

De 1,5 miljoen van de subsidie Stimulering eHealth thuis

welzijnsaanbieders als Rotterdammers activiteiten aange­

(SET), die naar Rotterdam is gehaald door een consortium

boden om hun kennis en vaardigheden te vergroten. Zorg­

waarin welzijnspartijen WmoRadar en Pit010 deelnemen,

en welzijnsaanbieders werden ook met diverse subsidies

zal deze beweging versterken. Het doel van SET is ervoor te

ondersteund bij opschaling van eHealth-toepassingen, om

zorgen dat ouderen en mensen met een (risico op) chronische

zo samen met Rotterdammers meer ervaring op te doen.

ziekte of beperking met een grotere kwaliteit van leven langer

Een aantal voorbeelden van belangrijke activiteiten uit deze

thuis kunnen wonen.

fase zijn: de Digideal 010 subsidieregeling, activiteiten van

Dankzij de gemeentelijke Digideal subsidies, die als doel

de Rotterdam eHealth Agenda gericht op ouderen, waar­

hadden de opschaling van eHealth te ondersteunen, hebben

onder diverse kennissessies, nieuwsbrieven en een uit­

we 23 projecten bijgestaan. Van de 23 richten zich er vier

gebreid cursusaanbod voor zorg- en welzijnsprofessionals en

specifiek op ouderen: digitale dagbesteding van Aafje, de

Rotterdammers.

digibeterkoffer van SOL, de Comfortwoning van WmoRadar en het project Virtuele thuiszorg van Lelie zorggroep. Het is een mooi resultaat. De diverse platformen die de beweging naar eHealth hebben ondersteund zoals de Rotterdam eHealth Agenda en het netwerk Ontbijt Zorg Innovatie (vier keer per jaar) zijn zeer Pń» Alexander

waardevol gebleken. De combinatie van ondersteuning, bewustwording, praktische hulp, de trainingen en cursussen rond eHealth en de ontmoetingen zorgen voor het juiste klimaat voor innovatie. We gaan hier dan ook mee door, want we zijn nog niet waar we zijn willen. Ook zijn we in gesprek gegaan met de zorgverzekeraars over het beschikbaar maken van eHealth. Er zijn mede dankzij corona diverse toepassingen beschikbaar gekomen die worden vergoed, ook voor ouderen. Het gaat bijvoorbeeld om Dokter Tamara en Open Up. Bovendien zijn Open Up en Omgaan met Stress digitaal beschikbaar. Om eHealth te kunnen laten vliegen moeten steeds meer partijen een visie ontwikkelen en daarnaar handelen. De Rotterdamse partners van welzijn en zorg hebben in ieder

COMFORTWONINGEN

geval een dergelijke opdracht meegekregen in de aan­

De zorginnovatiewinkel was de eerste ‘beleeflocatie’ in

besteding Wmo en welzijn.

Rotterdam waar ouderen kennis konden maken met eHealth.

Daarnaast blijven we de komende perioden ook inzetten

Op deze locatie zijn voorlichtingsdagen en TeaHealth bijeen­

op de digitale vaardigheden van gebruikers (burgers en

komsten georganiseerd voor inwoners (8), opleidingen voor

professionals). EHealth in de zorg biedt mooie kansen, maar

DigiCoaches (4), er zijn vrijwilligers getraind (5 trainingen) en

om het tot een succes te maken moeten ouderen goede

er is onderzoek uitgevoerd in samenwerking met het Albeda

voorlichting en begeleiding krijgen. Daar zetten we de

College.

komende periode op in.

Producten, kennis en expertise zijn gedeeld en overgedragen aan de opleiding en aan de Comfortwoningen. Met ingang van 2021 heeft de Havenpolikliniek immers de deuren geslo­ ten. De zorginnovatiewinkel (Zorg van Nu) is verplaatst naar het Albeda College aan de Rosestraat op Zuid, waar eHealth tevens in het curriculum van de studenten staat. De winkel heeft aan de wieg gestaan van de Comfortwoningen in de verschillende gebieden.

12

Samenvattend de belangrijkste resultaten van de pijler ‘Vitaal’

INFORMATIE EN ADVIES ^ 7 Fitfestivals ^ 24 x inzet gezondheidsbus - bereik zo’n 500 ouderen ^ 24 ouderenadviseurs vitaal

VALPREVENTIE 2 effectieve valpreventieprogramma’s ^ Thuis onbezorgd mobiel ^ Minder vallen door meer bewegen ^ Beide met fysieke en digitale variant

BEWEEGAANBOD VOOR OUDEREN ^ 5 Golden Sports ^ Senior Games ^ Balkonbeweegdag op 50 locaties (750 - 1000 deelnemers) ^ 14 Walking sport groepen ^ Stoelfit - schatting 1,2 miljoen keer bekeken

EHEALTH ^ Zorginnovatiewinkel; 8 voorlichtingsbijeenkomsten voor burgers, 4 opleidingen voor DigiCoaches, 5 trainingen eHealth-vrijwilligers, 5 themabijeenkomsten en onderzoeksprojecten rond eHealth in samenwerking met Albeda College. ^ 4 Comfortwoningen (Pr. Alexander, IJsselmonde, Delfshaven en Hoogvliet (dec-jan opening)) ^ SET subsidie van 1,5 miljoen • 4 x Digideal subsidie van 100.000 euro voor ouderen

GEZONDE VOEDING - ONDERVOEDING ^ Voedingspaspoort010 ^ Voorlichting ondervoeding 100+ ^ Verbeterd voedingsaanbod op 6 locaties - 3 verpleeghuizen ^ eLearning ondervoeding

JļPTiíţļpIlįU

O j* f-r-

tgy ERNSTIG OVERGEWICHT

- GElillCHT (ľēNCTĒ (m) X LENGTE (ml)

4

STWŭ'

PIJLER 2

ERTOE DOEN

PIJLER 2

ERTOE DOEN Steeds meer ouderen zijn na hun pensioen nog jaren vitaal en ondernemend. Ze kunnen en willen actief blijven in de samenleving. Wij proberen ouderen te stimuleren hun talenten te benutten en te versterken en die in te zetten voor de Rotterdamse gemeenschap. Daarnaast voelt helaas een groot deel van de ouderen zich eenzaam. Om die eenzaamheid te bestrijden willen we onder meer de zingevingsactiviteiten versterken. Vooral in deze pijler is de impact van corona groot. Veel activiteiten zijn immers gebaseerd op persoonlijk contact tussen ouderen, vrijwilligers en professionals, al dan niet in groepsverband. Een groot deel moest worden stilgelegd of kon alleen in een andere vorm doorgang vinden. Door de pandemie zijn echter ook veel mooie nieuwe initia­ tieven ontstaan. Denk aan de balkonserenades, het spontaan bezorgen van maaltijden bij ouderen en aan buren die boodschappen voor elkaar doen. De gemeente heeft samen met de welzijnsorganisaties

Eind 2020 is met prof. dr. Anja Machielse een verkorte

de telefonische hulpdienst op gebiedsniveau in het leven

vragenlijst ontwikkeld voor de gesprekken aan de voordeur.

geroepen, waardoor ouderen altijd kunnen rekenen op een

Deze lijst met zes vragen wordt vanaf 2021 door alle welzijns-

luisterend oor. Ze kunnen er terecht met hun ondersteunings-

partijen gebruikt. De laatste vraag op de lijst is of de oudere

vraag. Maatschappelijke organisaties hebben de telefonische

behoefte heeft aan een vervolggesprek in de vorm van een

buurtcirkels nieuw leven ingeblazen en er is een telefonische

regulier huisbezoek.

vorm voor zingevingsgesprekken ontwikkeld.

De cijfers over het eerste halfjaar van 2021 laten het volgen­

Deze zomer zijn de Huizen van de Wijk en het verenigings­

de beeld zien: er zijn circa 15.000 uitnodigingen voor een

leven van het slot gegaan. Ouderen konden groepsgewijs

huisbezoek verstuurd, er hebben 365 reguliere huisbezoeken

bij elkaar komen. Vanuit het programma zijn de lopende

plaatsgevonden en er zijn zo’n 2.400 gesprekken gevoerd aan

projecten weer opgestart.

de voordeur. Bij ongeveer 500 ouderen heeft dit geleid tot een

In deze periode heeft VWS extra middelen voor de bestrij­

vervolgactie, zoals het toeleiden naar het wijkteam of naar

ding van eenzaamheid onder ouderen beschikbaar gesteld.

activiteiten in de wijk.

Het geld is bedoeld om bestaande activiteiten een boost te geven of te verbreden, zodat de samenleving zich beter kan

EVALUEREN

herstellen van corona. Daarbij hebben we specifiek aandacht

Nu we aan het eind van de contractperiode met de welzijns­

besteed aan ouderen met een niet-westerse achtergrond

aanbieders komen (voorjaar 2022) is het ook tijd om de aan­

en aan zingevingsvragen. Uit de monitor bleek namelijk dat

pak van de huisbezoeken te evalueren. We doen dat samen

vooral de emotionele eenzaamheid is toegenomen.

met coördinatoren van de welzijnspartijen en met prof. dr.

HUISBEZOEKENĨ5+

de vragenlijst. De evaluatie begon in het laatste kwartaal van

De huisbezoeken 75+ maken sinds 2018 deel uit van de

2021 en wordt begin 2022 afgerond. De resultaten worden

Machielse. Onderdeel van de evaluatie is het verbeteren van

opdracht aan de welzijnsaanbieders in de veertien gebieden

verwerkt bij de start van de nieuwe welzijnsopdrachten.

van Rotterdam. Vanaf 2019 is de focus van de huisbezoeken

We verwachten dat de gesprekken aan de voordeur als onder­

verlegd en worden ouderen eens in de twee jaar bezocht.

deel van de huisbezoeken blijven bestaan. De huisbezoeken

Er wordt sindsdien meer aandacht geschonken aan oude­

75+ zijn in de nieuwe welzijnsopdrachten veiliggesteld.

ren van wie de partner recent is overleden en aan oudere

Er is in vier gebieden een pilot gedraaid om de resultaten

nieuwkomers in de wijk.

en inzichten van de huisbezoeken in wijkrapportages te

Vanwege corona was het lange tijd niet mogelijk om

verwerken. Dat kan dienen als input voor de wijkagenda’s en

huisbezoeken af te leggen, dus is het aantal bezoeken

de wijkactieplannen. Vanuit deze pilots zou een ICT-tool wor­

gedaald. We hebben ingezet op gesprekken aan de voordeur.

den ontwikkeld. Door corona is dit gestagneerd. Het aantal

Het blijkt dat veel ouderen bereid zijn een kort gesprek aan

huisbezoeken liep terug en de prioriteiten zijn elders gelegd.

de voordeur te voeren met de medewerker of vrijwilliger van

Met de doorontwikkeling van de vragenlijst is het de vraag of

de welzijnspartij. In 2020 hebben er zo’n 4.000 gesprekken

de toekomstige lijst ook geschikt is voor het maken van wijk­

aan de voordeur plaatsgevonden.

rapportages. We zullen hier aandacht voor houden.

15

COALITIE ERBIJ ROTTERDAM

prof. Machielse haar bijdrage leveren aan de nieuwe lerende

Bij de aanpak van eenzaamheid is de Coalitie Erbij Rotterdam

praktijk ‘Vitale woongemeenschappen i.o’. We willen met

(CER) een belangrijke partner, ook in 2022. Jaarlijks zet de

welzijnsorganisaties, woningbouwcorporaties en Opzoomer-

CER in op onder meer de activiteitenestafette, de Week tegen

Mee de ervaringen binnen vitale woongemeenschappen delen

Eenzaamheid en de Kom Erbij Conferentie.

en verder ontwikkelen. Dat laatste geldt in bredere zin ook voor

Rond het thema maatschappelijk betrokken ondernemen da­

community-building.

gen wij ondernemers uit een bijdrage te leveren aan de aanpak

Prof. Machielse is ook ambassadeur van Rotterdam bij

van eenzaamheid. Bedrijven kunnen dat onder meer doen

congressen en bij de aanpak van eenzaamheid op landelijk

door het leveren van kennis, advies, denkkracht, faciliteiten en

niveau. Een belangrijke basis zijn de interventieprofielen, die

pr-ondersteuning. In 2022 organiseren wij een bijeenkomst om

zij heeft ontwikkeld.

matches tussen bedrijven en organisaties te creëren, gesteund door de adviseur van de Nationale Coalitie Een tegen Eenzaam­

INTERVENTIEPROFIELEN

heid van het ministerie van VWS.

Deze interventieprofielen zijn gebaseerd op vijftien jaar

Vanuit kwaliteitsoogpunt en de doorontwikkeling faciliteert

ervaring in het Rotterdamse op het gebied van sociaal iso­

de CER een aantal lerende praktijken, te weten: zingeving,

lement en eenzaamheid. De onderliggende casuïstiek betreft

ouderen met een migratieachtergrond, het werken met de

voor een groot deel ouderen met een niet-westerse achter­

interventieprofielen van Anja Machielse, eenzaamheid en

grond. Deze kennis en ervaring is door de CER gebundeld in

jongeren en huisbezoeken 75+. In de welzijnsopdracht is

een boekje dat professionals handvatten biedt om helder te

vastgelegd dat alle welzijnspartijen aan deze lerende praktijken

krijgen welk type eenzaamheid aan de orde is en welke inter­

deelnemen. Daarmee is een grote stap gezet in de verspreiding

ventie daar het beste bij past.

en toepassing van de opgedane kennis op deze terreinen. In

De CER, professionals in de uitvoering, prof. Machielse,

2021 zijn we begonnen met een ontwikkeltraject eenzaamheid

Movisie en de gemeente hebben aan de hand van deze pro­

onder jongeren. Dit traject loopt door in 2022. Een belangrijke

fielen een training voor een brede groep gebruikers ontwik­

reden hiervoor is de sterk toegenomen eenzaamheid onder

keld. Professionals en gespecialiseerde vrijwilligers leren het

jongeren (GGD-gezondheidsonderzoek 2020).

type eenzaamheid goed te herkennen en krijgen handvatten

Prof. dr. Anja Machielse blijft de komende jaren betrokken

wisselwerking tussen praktijk, beleid en wetenschap.

bij de Rotterdamse eenzaamheidsaanpak. Haar bijzondere

Op 28 november 2021 hebben de eerste zestig professionals

leerstoel Empowerment van Ouderen wordt voortgezet tot

hun certificaat van deelname aan deze training ontvangen.

november 2025. Zij geldt als grote inspirator. Daarnaast zal

De training zal breed toegepast gaan worden; daartoe maken

om een passende interventie toe te passen. Dit is een mooie

Hardnekkigheid van de problematiek

Behoeften en motivatie

Gericht op sociale participatie

Situationele problematiek

Actieve strategie

Actieven

Geborgenen

Passieve strategie

Achterblijvers

Afhankelijken

Compenseerders

Buitenstaanders

Hoopvollen

Overlevers

Actieve strategie

Structurele problematiek

Niet (duidelijk) gericht op sociale participatie

Passieve strategie

Model interventieprofielen bij eenzaamheid en sociaal isolement van prof. dr. Anja Machielse

16

wij afspraken met de CER. In de welzijnsopdrachten voor 2022

wat terughoudend waren, reageerden nu blij op de contacten

en verder is als eis opgenomen dat voldoende medewerkers ge­

en mogelijkheden.

traind dienen te zijn in het werken met deze interventieprofielen. Inmiddels is er ook landelijk belangstelling voor de training.

In 2020 heeft er een pilot plaats gevonden in het gebied Hillegersberg/Schiebroek waarbij pakketbezorgers van PostNL zorgwekkende signalen konden doorgeven aan welzijnsorgani­

mm

satie Dock via het Signaalpunt tegen Eenzaamheid (voorheen Meld Isolement). De pakketbezorgers kregen een training om zo goed mogelijk in te kunnen schatten wat zorgwekkende signalen zijn.

| xwS .

ft- * mm

De pilot werd eind 2020 geëvalueerd. Besloten is om ondanks het tegenvallende aantal meldingen de pilot toch uit te breiden naar andere wijken. Het was de bedoeling dat dit medio juli 2021 zou starten. Helaas is er vertraging opgelopen omdat een AVG check nodig was. Daarnaast loopt de opdracht om te komen tot een integraal meldpunt en een daarbij passend systeem. Het meldpunt iso­ lement is hier ook een onderdeel van. De verwachting is dat de uitbreiding van de pilot met PostNL naar andere wijken begin 2022 start. EXTRA INZET

EENZAAMHEID

Zoals benoemd heeft het ministerie van VWS extra middelen

'In Rotterdam wordt werkenderwijs alles rondom eenzaamheid ontwikkeld, alles wordt geprobeerd, kennis gedeeld. Theorie en praktijk voeden elkaar.'

voor de bestrijding van eenzaamheid onder ouderen beschik­ baar gesteld. Voor de gemeente Rotterdam kwam in april 2021 circa 6 1,1 miljoen beschikbaar. Samen met de CER hebben wij al haar leden en de organisaties die vanuit de pijler ‘Ertoe doen’ subsidie krijgen, uitgenodigd om hun voorstellen in te dienen. We konden zo’n 24 aanvragen honoreren. Het gaat om een divers aanbod van activiteiten: extra inzet voor

Prof. dr. Anja Machielse

migrantenouderen, extra ontmoetingen en uitjes, activering van

Bijzonder hoogleraar Empowerment van Ouderen

ouderen, het versterken van een gezonde leefstijl en empo­

Universiteit voor Humanistiek

werment, theateractiviteiten, zingeving, maatjesprojecten en samen eten. Er is bovendien speciale aandacht voor oudere mantelzorgers. In totaal zullen 8.000 tot 8.500 ouderen profijt

SIGNAALPUNT TEGEN EENZAAMHEID

hebben van dit extra aanbod.

Sinds 2017 heeft Rotterdam Meld Isolement, waar professionals

Enkele interessante afgewezen projecten konden via het Sint

en intermediairs signalen kunnen afgeven. Sinds het derde

Laurensfonds of via de beschikbare middelen vanuit ons

kwartaal van 2019 kunnen ook bewoners hier telefonisch hun

programma alsnog worden gehonoreerd. De projecten zijn

zorgen kwijt. In aansluiting op het programma Eén tegen Een­

inmiddels allemaal gestart en lopen tot medio 2022.

zaamheid is de naam van het meldpunt veranderd in Signaalpunt tegen Eenzaamheid. De welzijnsinstellingen pakken de

ZINGEVING

signalen in hun gebied op en daar waar nodig schakelen zij het

We zien zingevingsactiviteiten als onderdeel van de preven­

wijkteam in.

tieve aanpak. Daarbij is welzijn het voorportaal (0de-lijns) om

Het aantal signalen neemt af. In 2020 waren er 32 meldingen,

zoveel mogelijk te voorkomen dat ouderen zwaardere zorg en

waarvan 7 zelfmelders, 19 vanuit het netwerk en 6 door

ondersteuning nodig hebben. Met de inzet van vrijwilligers in de

professionals. In 2021 zijn er tot en met oktober 26 meldingen,

maatjesprojecten kan er bovendien veel meer massa worden

waarvan 11 zelfmelders, 13 vanuit het netwerk en 2 door profes­

gemaakt in het ondersteunen van ouderen met een hulpvraag.

sionals. Normaliter worden bij een (sterk) dalend aantal meldin­

Het inschakelen van vrijwilligers draagt bij aan een ‘inzet in

gen extra bijeenkomsten georganiseerd voor intermediairs op

gradaties’, die maatwerk en efficiënte benutting van de professi­

gebiedsniveau, maar dit was vanwege corona niet mogelijk.

onele geestelijk verzorgers oplevert.

Afgelopen jaar richtten de meeste partijen zich op de ouderen in

VWS volgt het Rotterdamse model - met name de inzet van

de nieuwe en steeds wisselende coronasituatie. Door het alter­

vrijwilligers - met grote interesse. Rotterdam wordt landelijk als

natieve corona-aanbod in de verschillende gebieden bereikten

koploper gezien als het gaat om de aanpak rondom zingeving

de samenwerkende partijen veel nieuwe, nog onbekende

vanuit preventie en welzijn.

bewoners met een hulpvraag. Bewoners die bijvoorbeeld eerst

Bij de start van het programma Rotterdam, Ouder en Wijzer is 17

de ambitie uitgesproken om een stedelijk dekkend netwerk

EÉN SUBSIDIE

van zingevingsactiviteiten te organiseren, gericht op ouderen

Inwoners in de hele stad kunnen deelnemen aan de groeps­

met verschillende soorten zingevingsvragen, van licht tot

gesprekken ‘Ouderdom komt met vragen’. Ze worden door

zeer zwaar. Zo kunnen we voorkomen dat ouderen bij verlies

SPIOR gecoördineerd en richten zich op ouderen met een

structureel eenzaam worden.

moslimachtergrond. Aan de gesprekken hebben driehonderd

In alle gebieden van de stad is momenteel een activiteiten­

Rotterdammers deelgenomen.

aanbod beschikbaar. Het gaat om maatjesprojecten,

Ook de groepsgesprekken over rouw en verlies (Humanitas)

face-to-face groepsgesprekken en/of telefonische groeps­

staan voor alle inwoners open. In 2012 zijn hiermee 110

gesprekken. Deze aanpak is dankzij de subsidieregeling

Rotterdammers bereikt. De maatjesprojecten zijn in zeven

Geestelijke Verzorging vanuit het ministerie van VWS versterkt

van de veertien gebieden beschikbaar: in 2021 hebben ze 255

met professionele geestelijke verzorgers.

Rotterdammers bereikt. De groepsgesprekken Zin in Leven

We zijn al in 2020 gestart en de samenwerking van de gees­

vinden in negen van de veertien gebieden plaats: in 2021

telijk verzorgers met professionals en de vrijwilligers heeft in

namen 435 Rotterdammers hieraan deel.

2021 verder vorm gekregen.

Vanaf 2022 zal de gemeentelijk subsidie voor zingevings­

De organisaties die deze activiteiten aanbieden, hebben zich

activiteiten vanuit één stedelijke welzijnssubsidie aan het

verenigd in het Centrum voor Levensvragen. Dat centrum

Centrum voor Levensvragen worden verstrekt. Het voordeel

heeft als doel het bieden van kwalitatief goede ondersteuning

van één subsidie is een betere sturing op de doorontwikkeling

aan bewoners van Rotterdam en omstreken bij hun vragen,

van de inhoudelijke zingevingsactiviteiten en het stimuleren

ongeacht levensovertuiging of religie. Het centrum werkt

van een efficiëntere en waar mogelijk uniforme werkwijze in

volgens het zogenaamde ABC-model, dat gebaseerd is op

alle gebieden van de stad. Deze aanpak zingeving en rouwver­

gradaties van ondersteuning:

werking maakt deel uit van het Ouderenpakket en is daarmee vanaf 2022 gewaarborgd.

^ Aandacht geven: met behulp van (telefonische) groeps­ gesprekken (zoals Zin in het Leven en Steun bij Verlies en Rouw) en één op één gesprekken (het Goede Gesprek en Ouderdom komt met vragen) ^ Begeleiding bieden: met behulp van maatjesprojecten ^ Crisis verminderen: door middel van ondersteuning door een geestelijk verzorger2

Welke invloed het coronavirus in 2022 op de activiteiten zal hebben, is lastig te voorspellen. Daarom zetten we extra in op een verdere uitrol over de stad van het project Zin in Bellen dat onafhankelijk van coronamaatregelen kan plaatsvinden. Mochten er in 2022 signalen komen dat er in een specifiek gebied behoefte is aan meer ondersteuning of een nieuwe vorm van hulp voor een specifieke groep, dan is er een flex-

Net als in 2020 konden tijdens een deel van het jaar door de

budget gereserveerd om daarop te kunnen inspelen.

coronamaatregelen geen, of beperkt, groepsbijeenkomsten plaatsvinden. In 2021 is daarom, als vervolg op het pro­

JUISTE AANDACHT

ject UP!, Zin in Bellen ontwikkeld en gestart: telefonische

‘Betekenisvol leven in de buurt’ (BLIB) is een project van

groepsgesprekken voor ouderen. Dit project is inmiddels

Laurens, waarbij thuiszorgmedewerkers leren om sensitief te

geleidelijk over de stad uitgerold. Er zijn 360 Rotterdammers

werken en alledaagse aandacht te geven aan cliënten (wer­

mee bereikt.

ken vanuit presentie). Het was de bedoeling dat Laurens ook thuiszorgmedewerkers (en mogelijk andere professionals) van andere organisaties zou trainen in de ouderenhubs. Tijdens hun werk komen thuiszorgmedewerkers regelmatig in aanraking met de zingevings- en levensvragen van ouderen. Het is niet eenvoudig om daar op een goede manier mee om te gaan, terwijl de juiste aandacht voor dit soort vragen veel kan

ZINGEVING

'Het leven stelt soms vragen die wat meer tijd kosten. Waarom word ik ineens ziek? Waarom moet ik mijn vrouw verliezen? Dat soort vragen hebben aandacht nodig.' Irene van Binsbergen Geestelijk verzorger bij maatjesproject ‘Het Goede Gesprek’.

betekenen en vereenzaming kan voorkomen. Door genoemde training leren thuiszorgmedewerkers hulp­ vragen rondom zingeving en eenzaamheid te signaleren, bespreekbaar te maken en mensen toe te leiden naar het beschikbare aanbod van het Centrum van Levensvragen. Door de coronacrisis en de extreme druk op de zorg kon deze training helaas geen doorgang vinden in 2021. Zij bleek zich ook niet te lenen voor een digitale variant. In 2022 zal ze naar verwachting alsnog uitgevoerd kunnen worden. Naar de vermindering van zorgkosten door zingevings­ activiteiten is geen onderzoek gedaan. Enerzijds niet omdat Motto Ecorys een MKBA-onderzoek heeft laten uitvoeren, maar ook omdat er een tweetal onderzoeken door ZonMw wordt

2 Geestelijke verzorging wordt door de Rijksoverheid gefinancierd.

18

uitgevoerd op dit terrein. Besloten is de resultaten hiervan af

2021 konden ze tijdens een tijdelijke expositie het eigen werk

te wachten.

en dat van anderen bewonderen. Ouderen zijn ook doorgeleid naar schilderclubjes in de

TALENTEN

Huizen van de Wijk of naar de SKVR om verder aan de slag te

Vanaf 2019 is verkend op welke wijze het onderdeel ‘talenten

gaan met hun talent. Kort na de zomer is een viertal nieuwe

ontdekken’ toegevoegd zou kunnen worden aan de Fit-

groepen gestart, omdat groepsgewijs werken stimuleren-

festivals in alle gebieden. Daartoe zijn verschillende talenten­

der werkt. Hier doen ongeveer zestig ouderen aan mee,

scans voor ouderen op hun bruikbaarheid getoetst.

waaronder een Surinaamse en een Caribische groep. De

Vanwege corona konden de festivals en een stedelijke

geplande expositie in december 2021 is vanwege corona

talentenparade lange tijd niet doorgaan. Daarom is ingezet

digitaal. Via OPEN Rotterdam wordt deze uitgezonden en

op een talentenkaravaan. Dit is een experimentele formu­

ze kan via YouTube worden bekeken, interviews met enkele

le waarbij lokale partners op een kleinschalige manier en

enthousiaste deelnemers incluis.

gebiedsgericht een evenement organiseren. Zij hebben

Als vervolg hierop willen we in bijvoorbeeld de ouderenhubs,

gericht ouderen benaderd die zelf als voorbeeld willen en

een aantal Huizen van de Wijk en/of in seniorencomplexen

kunnen dienen, waarmee bezoekende leeftijdgenoten in

werk maken van het inzetten van talenten voor elkaar,

gesprek kunnen gaan. Er zijn ook mooie filmpjes gemaakt,

bijvoorbeeld met de methode Verborgen Talent en de cursus

waarin deze ouderen als rolmodel fungeren. Die beelden

Ongekend Talent van Pluspunt. Vanwege corona moet deze

worden gebruikt bij de communicatie rond de verschillende

vervolgstap in 2022 nog genomen worden.

talentenkaravanen. (Zie: Tijdloos Talent - Talentenkaravaan - YouTube)

OUD EN JONG

Naast de ouderen zelf zijn bij de karavanen verschillende

Om de contacten tussen generaties te bevorderen voeren de

organisaties aanwezig om mensen direct toe te leiden naar

stadstrainers in Feijenoord het project Mijn Rotterdam uit.

een activiteit (Lokale welzijnsorganisatie, Zorgzaam010) en

Ouderen worden hier uitgedaagd om hun talenten te onder­

naar andere verenigingen en organisaties. Maatwerk op basis

zoeken en in te zetten voor het gebied. Zo geven ze gastlessen

van de lokale situatie.

op scholen en organiseren ze wijkwandelingen. De ouderen

Na de zomer is er in vijf gebieden een talentenkaravaan geor­

zijn verenigd in de Mijn Generatieclub die in Feijenoord ook

ganiseerd. Het aantal deelnemers per karavaan varieerde van

weer leeftijdgenoten uit de buurt aanspreekt om mee te

circa twintig tot tachtig ouderen, van wie een aantal direct

doen.

wilde deelnemen aan activiteiten. Een deel heeft ook een

Verder ondersteunen we Nieuw Netwerk Rotterdam (NNR)

talentenscan voor ouderen gedaan. Zo’n scan en kennis van

om contacten tussen jongeren en ouderen te bevorderen.

wat je zou willen, komen soms pas na meerdere gesprekken

De groepsactiviteiten zijn door corona noodgedwongen

naar boven. Weten wat je wilt is één ding, maar het begelei­

niet doorgegaan. In plaats hiervan hebben jongeren allerlei

den naar een instelling, vereniging of organisatie vraagt ook

ondersteuning aan ouderen gegeven.

tijd en aandacht.

Stichting Senior en Student werft studenten, traint hen in

Om dit proces goed te kunnen uitvoeren is eigenlijk een

het omgaan met ouderen en eenzaamheid en zorgt voor een

talentencoach nodig. Er zijn inmiddels meerdere scans

match tussen student en een oudere met een praktische

beschikbaar en het is goed als tenminste één organisatie

vraag. Het merendeel van de vragen heeft betrekking op

beschikt over zo’n functionaris, die op meerdere plaatsen en

digitale vaardigheden en is zo onderdeel van het project

bij meerdere activiteiten aanwezig kan zijn. Op dit moment

digitale inclusie. Jaarlijks bereikt de stichting sinds 2020 zo’n

werken enkele partijen aan een voorstel om de functie van

zestig ouderen.

talentencoach te ontwikkelen. In 2022 verkennen we op

In het kader van digitale vaardigheden is er een buddyproject

welke manier de expertise gedeeld kan worden, zodat die in

voor ouderen met een niet-westerse achtergrond. Jongeren

meerdere gebieden beschikbaar komt.

met een niet-westerse achtergrond maken ouderen met

De opgave om aan de slag te gaan met talenten van ouderen

dezelfde achtergrond wegwijs. Dat is nu nog kleinschalig (tien

is geborgd in de gebiedsopdracht welzijn 2022. Met de par­

matches in 2021), maar de bedoeling is om dit traject in 2022

tijen verenigd in het ‘netwerk tijdloos talent’ evalueren wij de

verder te verbreden.

lokale activiteiten met het oog op de inzet in 2022.

In 2019 /2020 wilden wij leden van Gilde Rotterdam lessen

EXPOSITIE

op Zuid. Door de coronapandemie kregen scholen andere

Een mooi voorbeeld waarbij we ouderen in staat hebben

prioriteiten en durfden de ouderen van het Gilde Rotterdam

laten verzorgen in het kader van extra leertijd bij basisscholen

gesteld hun talenten te ontdekken is het project ‘Schilder

niet voor groepen kinderen te gaan staan. Dit project is aan­

je mee’. In samenwerking met partners zijn ze dit jaar in

vankelijk on hold gezet. Nu de coronapandemie veel langer

staat gesteld om individueel kennis te maken met schilder­

gaat duren hebben we besloten deze actie niet uit te voeren.

mogelijkheden van SKVR via OPEN Rotterdam. In totaal

Over de mogelijkheden rond de inzet van ouderen bij het

hebben zo’n honderd ouderen deelgenomen. Op 27 augustus

onderwijs op de Hogeschool Rotterdam is in het najaar van

19

2021 een verkenning geweest met diezelfde Hogeschool,

Met de CER zijn de mogelijkheden om het model in een work­

NOOM, Genero, de Stichting OSO Rotterdam en de gemeente

shop aan te bieden verkend, maar we hebben dit vanwege de

Rotterdam. De bereidheid van ouderen om zich in te zetten is

coronapandemie on hold moeten zetten.

groot, maar het moet gezien corona wel verantwoord zijn.

Het onderzoeken van de wensen en behoeften van ouderen,

Voor de Hogeschool is het belangrijk dat studenten samen

is de eerste stap bij het bouwen van zo’n community. Daarop

met ouderen optrekken om de beeldvorming over ouderen bij

zetten we dan ook in, samen met de partners.

studenten op een positieve manier te beïnvloeden. Te weinig

Communities bestaan niet alleen uit ouderen in een ouderen­

studenten kiezen voor de ouderenzorg. De Hogeschool gaat

complex, maar ook uit ouderen die buiten het complex wo­

samen met ouderenorganisaties en de gemeente een position

nen. Vanuit die benaderingswijze komen ‘werkenderwijs’ de

paper schrijven met als doel een duurzame samenwerking

behoeften en wensen van ouderen in beeld en volgt een prak­

te realiseren met ingang van het studiejaar 2022-2023. Een

tische oplossing. De essentie van een community is gericht

keuzevak voor studenten en een jaarlijks terugkerend sym­

op een groep mensen die samenkomt, op de duurzaamheid,

posium zullen onderdeel zijn van deze benadering.

het bijeenkomen vanwege een gemeenschappelijke reden, de verbinding tussen deelnemers, het vertrouwen en de actieve

KENNISBEHOUD

bijdrage aan de groep. Dit is wat een community onder­

Rotterdam verliest veel kennis en ervaring bij een te grote

scheidt van eenmalige activiteiten.

uitstroom van oudere ambtenaren. Om die kennis en ervaring

Communities rond grote evenementen organiseren (CHIO en

zo goed mogelijk te behouden voor de gemeentelijke organi­

ABN/AMRO-tennistoernooi) was vanwege de coronapandemie

saties is in 2021 een pilot bij PPMO-Frontlijn uitgevoerd onder

geen optie. Wij volgen de ontwikkelingen en bezien samen

vijftien werknemers van 58 jaar en ouder, die op relatief korte

met de CER of een dergelijk project in 2022 rondom het CHIO

termijn de dienst gaan verlaten of reeds verlaten hebben. De

wel mogelijk is.

betrokken werknemers, het management van PPMO-Frontlijn

Later meer over het vormen van vitale woongemeen­