21bb12770 Bijlage 1 behorende bij 21bb12773 - Nota van uitgangspunten Hart 010 - oktober 2021

)İË

HiŠÍÜSs aátļ

lifefl

PēflAI

SfflřiÇ! -ilĢÍŞ vWr fïį

i

ļLjSJļ i Eäa al

PSv »eD*.4,

įs' -yĘm

Nota van Uitgangspunten l december 2021

Gemeente Rotterdam

Colofon De Nota van Uitgangspunten Hart 010 is opgesteld door Stadsontwikkeling - Ruimtelijk Advies en Ontwerp in samen­ werking met de gemeentelijke vakafdelingen stedenbouw, ïŵ» kįįį7-

landschap, mobiliteit, stadsbeheer, duurzaamheid, planolo­ gie, ingenieursbureau, maatschappelijke voorzieningen. Projectmanager:

Paul Teunissen

Gebiedsontwikkelaar:

pii.teunissen@rotterdam.nl Jan van de Ree

Projectmanagement:

Paul Teunissen Chantal de Leeuw van Weenen Esther Juurlink

HART 010 Gebiedsexploitatie: Stedenbouw: Cultuurhistorie:

Anita Soekhlal Esther Zonneveld Evert Peterse Kristin Jensen Quintus Drop Jan-Derk Koudijs

Landschap:

René Bosch Sonia Meriin

Programma:

Ramon Rodrigo, Hans Howerda, Mirjam de Graaf, Rene Turien, Esther Nijeboer

Mobiliteit:

Ruud van Wietingen

Duurzaamheid: Ingenieursbureau:

Cedrique Steenkamer

Stadsbeheer:

Remco Versteeg Jos Menting

Tekeningen: Lay-out:

Jilt Draaijer Marzel de Lang

Verantwoording beeldmateriaal: De auteur van het beeldmateriaal is vermeld in het beeldonderschrijft. Indien niet anders vermeld is het beeldmateriaal opgesteld door de gemeente Rotterdam of ter beschikking gesteld door de initiatiefnemer.

Dit document is vastgesteld door de Gemeenteraad Rotterdam op 3 februari 2022.

2

December 2021

HART 010 NvU

ínhoud. Colofon

1. Introductie. 1.1 Aanleiding

2

4 7

92

9. Vervolg.

116

93

9.1 Proces

117

5.3 Parkeereisen

95

9.2 Procedures

117

5.4 Duurzame mobiliteit

95

9.3 Fasering

119

9.4 Participatie en communicatie

119

5. Mobiliteit. 5.1 Ruimtelijke eisen

1.2 Integrale opgave

11

1.3 Eigendom S participanten

13

1.4 Beleidskaders

14

6.1 OV-visie Rotterdam 2040

97

2. Plangebied.

16

6.2 Ambitie MRDH

99

2.1 Locatie

19

6. OV-Knooppunt Beurs.

96

6.3 Opgave Metrostation Beurs uitgang Binnenwegplein

101

7. Duurzaamheid.

102

2.2 Historie

21

2.3 Huidige situatie

31

2.4 (Toekomstige) ontwikkelingen

39

7.1 Integrale duurzaamheid

3. Ruimtelijke Uitgangspunten. 40

7.2 Duurzaamheidskompas

103

7.3 Smart City

106

7.4 Resilience

107

3.1 Stedenbouw

43

3.2 Landschap en openbare ruimte

60

3.3 Programma

72

4. Beeldkwaliteit. 4.1 Architectuur 4.2 Landschap S openbare ruimte

78 81 90

8. Technische Randvoorwaarden.

Bijlagen.

120

Bijlage 1: Bestemmingsplan

121

Bijlage 2: Peilmaten

124

Bijlage 3: K&L

125

Bijlage 4: Concept SMP plattegrond

126

Bijlage 5: Concept SMP doorsnedes

127

103

108

8.1 Technisch

109

8.2 Beheer

111

8.3 Milieu

112

8.4 Aanvullend t.b.v. OMV

113

December 2021

3

1. Introductie. 1.1 Aanleiding 1.2 Opgave 1.3 Eigendom Å participanten 1.4 Beleidskader

December 2021

HART 010 NvU

ÈTÄ,

'11® -----JI. V

FJBş i

':

;r’„4 '-cmtm

1 1-

■-

un

.

--

;! II II! il

ŵl# M

|

ïtïŵIF m

i *? í Į

1. Introductie.

» SUSHI

k i tclien

December 2021

5

Hofplein Rotterdam CS

ROTTERDAM

M

CENTRAAL

IADHUIS

set'® Stadhuis

Laurenskerk Centrale Bibliotheek

Schouwburgplein Beurs

Lijnbaan Bijenkorf

LAURENSKWARTIER ľ ICLI I\U ICU Markthal

M

Bl

LIJNBAANKWARTIER

HART010

Maritiem museum Eendrachtsplein

:eni

:htspli

M MARITIEM DISTRICT

Leuvehaven Museum kwartier

COOLZUID

M

LEUVENHAVEI

Stadsplattegrond gemeente Rotterdam

6

December 2021

HART 010 NvU

1.1 Aanleiding De ontwikkelingslocatie Hart 010 Ligt prominent in het centrum aan het Churchillplein, het kruispunt van de stadsboulevards Coolsingel en de Westblaak-Blaak. Het Churchillplein is een opmerkelijke plek. De naam is duidelijk gerelateerd aan de tweede wereldoorlog, maar de locatie verteld het verhaal over de turbulente stedelij­ ke en maatschappelijke ontwikkelingen in het vervolg: In de het Basisplan voor de wederopbouw van de binnen­ stad was het Churchillplein geprojecteerd als belangrijk stadsplein aan de grote boulevards van het moderne en heldere stedelijk weefsel. Maar in de loop van de wederopbouw periode tot in de jaren '70 veranderde de tijdsgeest. Bouwplannen werden gewijzigd, gebouwen alsnog gesloopt, radicaal gerenoverd of nieuw gebouwd om de openbare ruimte en de toegang naar de metro te scheiden van de boulevards die het domein werden van de auto. Als resultaat is het Churchillplein nu vooral een druk kruispunt. De eromheen 'richtingloos' gegroepeerde bebouwing vormt geen helder ensemble waar de plek zijn identiteit aan ontleent. De gebouwen verschillen in functies, hoogte en uitstraling en de sfeer van een brui­ send belangrijk stadsplein met levendige plinten, winkels en entrees van deftige adressen zoaLs op de CooLsingeL ontbreekt.

Locatie

Het ontwikkelingsgebied vormt een belangrijke schakel in

De huidige bebouwing op de ontwikkelingslocatie ligt tus­ sen Binnenwegplein, Coolsingel, Westblaak en Keerweer

de openbare ruimte als entree naar het Lijnbaankwartier en als markering van het begin van de Coolsingel en de West-

en bestaat uit een gesloten bouwblok, twee grote pavil­

blaak aan het Churchillplein. Het gebied is naast het cen­

joens (de Veste) aan de Coolsingel en vier kleine paviljoens op het Binnenwegplein. Het bouwblok is samengesteld uit

traal station de belangrijkste OV-knoop (metro, tram, bus), ligt aan doorgaande fietsroutes en het voetgangers netwerk in het centrum. Overdag en 's nachts gebruiken duizenden

het 70m hoge kantoorpand 'Coolse Poort' uit de jaren '70, de lagere kantoorbebouwing 'De Blaker' aan de Westblaak en een aantal lage wederopbouwpanden aan de Keerweer. De plinten zijn in gebruik voor detailhandel en (nacht) ho­ reca. Alle gebouwen zijn aan vernieuwing toe. De kleine paviljoens zijn in gebruik als horeca, detailhandel

bezoekers, toeristen, en bewoners de locatie als in- en uitvalslocatie voor het diverse hoogstedelijke aanbod in de omgeving.

Initiatief

en poppentheater. De grote paviljoens zijn in gebruik als casino, fast food restaurant en opticien en in het zuidelijke paviljoen ligt de meest gefrequenteerde entree van het me­

In 2018 heeft de initiatiefnemer Westblaak Rotterdam B.V.

trostation Beurs verscholen, de grootste overstap ov-knoop van Rotterdam. Alle paviljoens verstoren de zichtassen en steeds drukker wordende looproutes in het gebied. De hui­ dige staat van de gebouwen, de programmering, de maai­

keling van de locatie als 'Hart 010 - Hart van de stad'. De initiatiefnemer is eigenaar van twee gebouwen in het plan­ gebied: het kantoorpand 'Coolse Poort' (Coolsingel 139), kantoorpand 'De Blaker' (Westblaak 5-11) en de panden aan

veld inrichting en het metrostation dragen weinig tot niets bij aan de allure en de potentie van deze locatie midden in

Keerweer (6-12). De aanleiding van de initiatiefnemer komt onder andere voort uit het vertrek van de hoofdhuurder van

de binnenstad.

de kantoren en de ouderdom van de panden. Het initiatief

(hierna: initiatiefnemer) de Gemeente Rotterdam (hierna: gemeente) benaderd met een voorstel voor de herontwik-

is toen positief ontvangen omdat het naadloos aansloot op de in de 'Actualisatie ontwikkelingsvisie Lijnbaankwartier 2017' voor het gebied geschetste integrale opgave. Kleine paviljoens

Ambitiedocument

Met de integrale ontwikkeling Hart 010 komen, 80 jaar na het bombardement, de juiste initiatieven bij elkaar: * Met het Metropolitain Project OV-Knooppunt Beurs gaat de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (hierna: MRDH) investeren in de modernisering en capaciteitsvergroting van het belangrijkste ov- en metrokruispunt van de stad. i

i

Panden Keerweer

De gemeente en de initiatiefnemer zijn in juli 2019 overeen­

Coolse Poort -1

gekomen een integraal plan te maken voor het project met de werknaam Hart 010 voor de herontwikkeling van de lo­ catie in de rechthoek tussen de Coolsingel, Keerweer, West­ Paviljoens de Veste

In navolging van de Coolsingel zal ook de Westblaak transformeren in een groene boulevard met aantrekke­ lijke ruimte voor verblijf en langzaam verkeer. De integrale ontwikkeling Hart 010 heeft een sleutelrol. Alleen door de gezamenlijke aanpak van de gebouwen

wikkelaar Local Development BV (hierna: Local) het Ambi­ tiedocument Hart 010 opgesteld op basis van vooronder­ zoeken en de ambities van de gemeente, de initatiefnemer, het vervoerbedrijf RET (hierna: RET) en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Het Ambitiedocument is op 4 februari 2020 vastgesteld door het College van B&W.

en de openbare ruimte kan de ontstane situatie gerepa­ reerd worden om het 'hart van de stad' uiteindelijk toch nog te laten kloppen op Churchillplein.

1. Introductie.

blaak en Binnenwegplein in Rotterdam. De gemeente heeft vervolgens in samenwerking met gedelegeerd projectont­

De Blaker

Metrostation Beurs

December 2021

7

Integraal masterplan HART 010: impressie visualisatie vanaf het ChurchiLipLein in context

8

December 2021

HART 010 NvU

Integraal masterplan

Met het voorkeursscenario kan het huidige bouwvolume

Uitkijk op proces

In 2020 heeft architectenbureau Mecanoo in opdracht van de initiatiefnemer een scenariostudie uitgevoerd om binnen

van ca. 40.000 m2 BVO (incl. paviljoens) vergroot worden door middel van de volgende ingrepen:

Het proces richt zich naar de verschillende snelheden van de verschillende partijen. Op moment van schrijven is de ei­

de kaders van het Ambitiedocument de mogelijkheden voor

m » *

genaar van de Coolse Poort bezig met de voorbereidingen

een haalbare businesscase voor een integrale ontwikkeling te verkennen. Uitgangspunten waren de als 'Stadsreparatie' benoemde noodzaak tot verbetering van de stedenbouw­

i

Nieuwbouwtoren binnen het bouwblok in deelgebied 1.

Dat betekent groen licht voor een verkenning naar de mo­

kundige structuur, de verbetering van de 'Kwaliteit op oog­ hoogte' in de openbare ruimte en de door de RET/MRDH

*

Vervanging twee grote paviljoens aan de Coolsingel door één volume met entree metrostation Beurs.

dernisering en capaciteitsverbetering van het metrostation, maar de realisatie zal pas over en paar jaar op gang komen.

geconstateerde 'Urgentie' voor de verbetering van het me­ trostation Beurs. Tijdens deze fase is input opgehaald bij stakeholders in het gebied waaronder de gebiedscommis-

i

De in de kleine paviljoens gevestigde kleinschalige com­ merciële ruimten vinden een onderkomen elders in het plangebied om ruimte te maken voor de definitieve in­ richting van de openbare ruimte.

De eigenaren en huurders van de kleine paviljoens geves­ tigd op het Binnenwegplein willen gevestigd blijven in het gebied. Initiatiefnemer Westblaak B.V is op dit moment in

m

Ingrepen ondergrondse bebouwing metrostation.

Met de eigenaren van de twee grote paviljoens is gespro­ ken over de inhoud van de NvU en zij hebben aangegeven in

sie Centrum, omwonenden en ondernemers. Het ruimtelijk en technisch meest overtuigende scenario, waarin de be­ staande Coolse Poort gecombineerd wordt met één toren aan de Westblaak, werd door de gemeente en de initiatief­ nemer verkozen tot voorkeursscenario en samegevat in het document Integraal Masterplan Hart 010 (zie bijlage).

Bestaand programma Bouwblok . Commercieel (plint) . Horeca (plint) . Nachthoreca . Kantoren . Expeditiehof . Parkeergarage Kleine paviljoens . Commercieel . Poppentheater Grote paviljoens . Commercieel (opticien) . Horeca (fast-food) . Casino Metrostation

Beoogd programma Bebouwing . .

Commercieel (plint) Horeca (gezond)

. . .

Nachthoreca Kantoren Expeditiehub voor alle pro­ gramma onderdelen Mobiliteitshub Stedelijk programma Wonen (divers aanbod) Hotel Openbare fietsenstalling (bewaakt)

. . . . .

Metrostation .

Grab-and-go horeca, -super­ markt Service (infobalie RET, WC)

Grab-and-go horeca, -super­ . markt Openbare ruimte . Service (infobalie RET, WC, . Ruimte voor verblijf en reparatie) ontmoeting . Poppentheater Openbare ruimte .

.

Openbare fietsenstalling (bewaakt)

Behoud en renovatie Coolse Poort. Sloop-nieuwbouw bebouwing Keerweer. Sloop-nieuwbouw bebouwing Westblaak.

voor het hergebruik van het gebouw. De MRDH heeft het metrostation Beurs aangewezen als metropolitaan project.

gesprek met de eigenaren van de panden aan de Keerweer.

het vervolgproces mee te willen werken aan een voorstudie

Nota van Uitgangspunten

waarin ook de economische haalbaarheid wordt bepaald.

Aan de hand van de uit het masterplan getrokken conclu­ sies, de inbreng van de overige eigenaren in het gebied en

Leeswijzer

de inbreng van de gemeentelijke vakafdelingen zijn de eer­ der uitgesproken ambities aangescherpt tot de uitgangs­ punten in de nu voorliggende Nota van Uitgangspunten

Het document omvat negen hoofdstukken. Hoofdstuk 1 geeft een overzicht van de aanleiding, opgave, ambities en beleidskaders. Hoofdstuk 2 gaat in op de ligging en de

(hierna: NvU). In deze NvU zijn geen bovenwettelijke eisen opgenomen.

betekenis van de locatie in de locale en stedelijke context. In de hoofdstukken 3 tot en met 8 staan de uitgangspunten

Met de vaststelling van de NvU ligt er een overkoepelend ruimtelijk, technisch een procesmatig kader voor alle ont­ wikkelingen in het integrale plangebied. De daarin op­

voor de ruimtelijke inpassing, de beeldkwaliteit, mobiliteit, het metrostation, duuzaamheid en de technische randvoor­ waarden. Hoofdstuk 9 maakt het vervolgproces inzichtelijk.

genomen uitgangspunten voor stedenbouw, landschap, programma, beeldkwaliteit, mobiliteit, metrostation, duur­ zaamheid, technische randvoorwaarden en proces vormen

De bijlagen zjn opgenomen aan het einde van het document.

de leidraad voor de planvorming van alle deelprojecten: voor de voorstudie van deelgebied 2 (metrostation Beurs met de twee paviljoens) met nader te detailleren uitgangs­ punten en daarnaast voor het ontwerptraject, het eventueel wijzigen van het bestemmingsplan en om ten slotte te ko­ men tot een Omgevingsvergunningaanvraag voor alle deel­ gebieden. De NvU is vastgesteld door de Gemeenteraad Rotterdam en kent een beperkte geldigheidsduur van 3 jaar na vaststel­ ling. De geldigheidsduur kan in overleg verlengd worden door de gemeente. De NvU is niet overdraagbaar.

1. Introductie.

December 2021

9

HART 010

I "c - ' '

Beurs

■Av v.J:

1a. Diagnose 2011: 'richtingloosheid' van de openbare ruimte rond Churchillplein

1b. Conclusie 2011: 'integrale opgave van gebouwen én openbare ruimte'

(uitsnede Verbeeldend programma van Eisen voor de Coolsingel).

(uitsnede Verbeeldend programma van Eisen voor de Coolsingel).

1c. Aanpak 2021: Integrale ontwikkeling HART 010 in afstemming met projecten rondom het Churchilllplein: Coolsingel, Stadsproject Westblaak en het metropolitain project metrostation Beurs .

-MÏSül

in- en uitstappers

■Pr

mm*,

-- '"V

j r'fi: m

2. De capaciteit van het metrostation Beurs moet tot 2030 omhoog.

10

December 2021

3. Bestaande uitstraling van de ontwikkellocatie als entree naar de bin­ nenstad met de paviljoens van City lens en metro entree Beurs.

4. Huidige situatie boven- en onder de grond: Krappe loopruimte, fysieke barrières, moeijlik leesbare ruimte en ontbrekende allure.

HART 010 NvU

1.2 Integrale opgave De ontwikkeling HART 010 draagt bij aan de verdichtingsopgave van de binnenstad en bundelt de volgende drie - complementaire - opgaven in één integrale ontwik­ keling:

1. Stadsreparatie In het voortraject van de herinrichting van de Coolsingel werd in 2011 duidelijk dat (in contrast met het sterke ruimtelijke kader van het wederopbouw ensemble aan de noordkant) de openbare ruimte rondom Churchillplein

i

de looproutes in de binnenstad (24/7, avond- en nachtbeeld, verblijf, levendigheid en sociale veiligheid). Toevoegen van woningen en maatschappelijke voorzie­ ningen als bijdrage aan de verdichtingsopgave.

*

herinrichting van de Coolsingel en vroeg om een 'integrale

i

Toevoegen van educatief en aan educatie gerelateerd programma langs de 'Kennis-as'. Innovatieve kantoorconcepten

opgave van gebouwen én openbare ruimte'.

m *

Betere inpassing van de bestaande nachthoreca. Het toevoegen van hotelprogramma.

'richtingloos' uit elkaar valt. Dit oversteeg de opgave van de

Ruimtelijke opgave De locatie rondom de Coolse Poort werd vervolgens als concreet actiepunt opgenomen in de 'Actualisatie ontwik-

2. Urgentie OV-knoop

kelingsvisie Lijnbaankwartier 2017': » Het aanpassen van de paviljoens van City Lens, Metro entree en casino tot een mooie actieve plint van een

citeitsgrens. Het vergroten van de meest gebruikte entree aan de Coolse Poort is urgent en vraagt om een ruimtelijk slim geintegreerde oplossing binnen de ontwikkeling.

i

nieuwe woontoren zoals reeds is gevisualiseerd in het concept ontwerpplan van West 8 voor de Coolsingel. Het verbeteren en zichtbaar maken van de Metro Beurs entree (venster op Coolsingel) en het visueel openen van het Binnenwegplein naar de nieuwe Coolsingel Boule­ vard en daarmee het verbeteren van looproutes en lees­

m *

baarheid. De markering en daarmee visuele beëindiging van de Coolsingel. Een toren aan het Churchillplein kan bovendien richting geven aan de verbinding met en route naar de Schiedamsedijk en Schiedamse Vest.

In 2021 is de opgave uitgebreid: de MRDH gaat het metro­ station Beurs als Metropolitain Project grondig modernise­ ren en zal de Westblaak als een van de Zeven Stadsprojec­

Metrostation Beurs zit over een aantal jaren aan de capa-

i

»

De herkenbaarheid, de gastvrijheid en het gebruiksge­ mak van het metrostation Beurs op het kwaliteitsniveau brengen dat hoort bij dé belangrijkste ov-knoop van de stad. Optimaliseren van de loopstromen op maaiveld van en naar het metrostation, de tramhalte op de Coolsingel, de bushaltes en openbare fietsenstallingen.

3. Kwaliteit op ooghoogte De inrichting van de versnipperde openbare ruimte (obsta­ kels, hoogteverschillen, generieke plinten en doodlopende zichtassen en routes ) moet sterk verbeteren. i

ten groener en aantrekkelijker worden voor voetgangers en fietsers.

m

Programmatische opgave

*

Ook de programmatische opgave is als belangrijk onder­ deel van de integrale aanpak nader geconcretiseerd: * Bijdragen aan een duidelijk eigen karakter van de locatie

i

Inbedding van de zeer verschillende openbare ruimtes rondom de ontwikkeling in één geheel met eigen karak­ ters, aantrekkelijke verblijfsplekken, logische routes en entrees en het juiste programma op de juiste plek. De hoogteverschillen aanhelen voor barrierevrije en di­ recte verbinding naar de Coolsingel en de Westblaak. Aanleg van een aangename plein- en verblijfsruimte op het uiteinde van het Binnenwegplein aan de Coolsingel. Versterken van de uitstraling van het Churchillplein als belangrijk stadsplein en een entree naar de binnenstad.

in de stad: als 'entree naar de binnenstad' als 'stadsplein' als 'kloppend hart' door toevoegen van hoogstedelijk programma (cultuur of leisure) en versterken van de le­ vendige, aantrekkelijke plinten en programmering van

1. Introductie.

December 2021

11

ľ-

139-14

'CO

Exploitatiegebied Hart 010" Plangrens Gemeente Gemeente met erfpactit Gemeente met opstalrecht Particulier Around Town Kadastraal Dekend : Gemeente Rotterdam 4e afd sectie AG Explotatie gebied Hart 010 (100019379) Bron:

,

kadastraal 8 topografie d.d.augustus 2021

Gemeente Rotterdam

Tekenaar: S. Gravekamp

Exploitatiegebied 'Hart 010' (schaal voor afbeelding aangepast)

12

December 2021

Schematische weergave gebouwen

HART 010 NvU

1.3 Eigendom Å participanten De gronden en opstallen in het ontwikkelingsgebied zijn in eigendom van meerdere partijen. ALLe betrokken partij­ en in het plangebied hebben aangegeven zich te kunnen vinden in de inhoud van de NvU en hebben verklaard om mee te werken aan verder onderzoek naar de ontwikke­ Ling van het pLangebied. Plangrens

Eigendomssituatie

Participanten

Westblaak Rotterdam B.V.

Masterplan

De initiatiefnemer Westblaak Rotterdam B.V. is eigenaar

i

Ontwikkelaar: Local in opdracht van Westblaak Rotter­

van de grond en opstallen van de volgende gebouwen in het bouwblok. De overige kavels in het bouwblok en het 1de Westblaakhof (expeditie) zijn geen eigendom van de initia­

i

dam B.V. Architect: Mecanoo Architecten

De aan de ontwikkeling grenzende openbare ruimte maakt

tiefnemer. m Sinds 2014: kantoorpand 'Coolse Poort' (Coolsingel 139)

onderdeel uit van het exploitatie-gebied, om een goede af­ stemming tussen gebouw en buitenruimte in het ontwerp te

i »

i

Sinds 2019: kantoorpand 'De Blaker' (Westblaak 5-11) 3 panden Keerweer (Keerweer 6-12)

Adviseurs: m Procesadvies: New Industry * Cultuurhistorie: Crimson i Constructeur: Van Rossum m i

waarborgen en om rekening te kunnen houden met moge-

Klimaatadviseur: dGmR Ruimtelijke Ordening: Antea

lijknoodzakelijke aanpassing van de inrichting van de bui­

Gemeente

tenruimte na afronding van de bouwwerkzaamheden.

De gemeente is eigenaar van: i Het metrostation, inclusieve de commerciële ruimte.

Coolse Poort i

Ontwikkelaar: Westblaak Rotterdam B.V.

Ontheffingsvergoeding

m

Het openbare expeditie hof (1de Westblaakhof), inclu­ sieve de in erpacht uitgegeven toegang naar de onder­ grondse parkeergarage.

i

Architect: Groosman architecten

De Blaker & nieuwbouw toren

met de toekomstige bebouwing en het daarbij horende ge­

m

De in erfpacht uitgegeven kavels van alle paviljoens

i

Ontwikkelaar: Local in opdracht van Westblaak Rotter­

bruik. De initiatiefnemer dient toestemming/ontheffing te vragen aan de gemeente Rotterdam om de bepalingen te

*

Grond en opstal van het driehoekige paviljoen (poppen­ kast)

i

dam B.V. Architect: Mecanoo Architecten

wijzigen. De gemeente Rotterdam kan aan het verlenen van

i

toestemming/ontheffing nadere financiële voorwaarden verbinden.

GARBE Institutional Capital

In de leveringsaktes (privaatrechtelijk) zijn bouw- en gebruiksbepalingen opgenomen. Deze komen niet overeen

De openbare ruimte

Metrostation m

Opdrachtgever: MRDH/RET

Garbe is eigenaar van de opstallen van de twee grote pa­ viljoens.

Grote paviljoens i

RET/MRDH

Ontwikkelaar: Molsbergen Development B.V. in opdracht van GARBE Institutional Capital

Investeringen in het metrostation zullen met bijdrage van de Metropoolregio Den Haag Rotterdam (MRDH) worden gedekt. De RET huurt als gebruiker de infrastructuur van de Gemeente en is verhuurder van het onder de grond gelegen commercieel programma van het station.

Overige eigenaren De opstallen van de drie kleine paviljoens en grond en op­ stallen van de vier panden aan de Keerweer zijn in eigen­ dom van meerdere particulieren.

1. Introductie.

December 2021

13

1.4 Beleidskaders Bestemmingsplan

Afwijking van het bestemmingsplan

Het vigerende bestemmingsplan "Lijnbaankwartier-Coolsingel", vastgesteld op 17 oktober 2019, biedt ruimte voor

De ambitie van de initiatiefnemer is om op deze locatie een toren hoger dan 150m te realiseren. Daarnaast is een nieuw

een veelvoud aan functies op de verdiepingen, te weten: wo­ nen, detailhandel en dienstverlening, horeca, kantoor, hotel, cultuur en ontspanning (uitgezonderd theater en bioscoop),

volume beoogd boven het metrostation op de plek van de twee grote paviljoens aan de Coolsingel. In het kader van een integrale ontwikkeling kan het college van B&W beslui­ ten om medewerking te verlenen aan een afwijking van het bestemmingsplan - mits de ontwikkeling ruimtelijk goed in­

maatschappelijk, nutsbedrijven (op bg), parkeervoorzienin­ gen (bovengronds en ondergronds), dakterassen. In het bestemmingsplan is geanticipeerd op planontwikkeling. Om die reden is meer ruimte te vinden dan de huidige

gepast wordt volgens de randvoorwaarden zoals beschre­ ven in het hoofdstuk stedenbouw en voldoet aan de Hoogbouwv isie en de daarin vastgelegde sunspots.

panden in beslag nemen. n

m

De ruimte (zonder de vrijstellingsbevoegdheid) varieert van 100 m. ter hoogte van de huidige hoogbouw, 40 m.

De nieuwe ontwikkeling in strijd met de regels van het be­ stemmingsplan. Voor de ontwikkeling is zodoende

ro ndo m in het blok en 10 m. voor de 2 paviljoens. Indien vrijstelling mogelijk zou zijn, ontstaat nog meer

a

ruimte in de bestemmingsplanenveloppe, namelijk 150 m. ter hoogt e van de huidige hoogbo uw, 70 m. rondom in het blok en 15 m. v oor de 2 paviljo ens. Bestemmingsplanruimte mét vrijstellingsbevoegdheid is echter niet zo nde r meer to epasbaar. Voor vrijstelling is een besluit van B&W noodzakelijk.

a

de uitgebreide procedure is (via artikel 2.12 lid 1 onder a sub 3 Wabo) met een Goede Ruimtelijke Onderbouwing noodzakelijk waarin onderzoeken voor water, bodem, externe veiligheid, lucht, geluid, ecologie en archeologie zijn opgenomen. Ofwel in samenspraak met de gemeente Rotterdam het

200m afwijking

doorlopen van een projectbestemmingsplanprocedure met alle bijbeho rende onderzoeken. 150m

Het is aan de ontwikkelende partijen om een keuze te ma­ ken en zorg te dragen voor de noodzakelijke procedures en on derzoeken. Met inachtneming van de bevoegdheids­ verdeling tussen de gemeentelijke bestuursorganen. De gemeente faciliteert de ontwik kelende partijen in het projectbestemmingsplan en draagt zorg voor de begeleiding

(dh)

40

r mét vrijstellingsbevoegdheid

100m r bestemmingsplan

van de noodza kelijke en toe stuurlijke procedures en besluit­ vorming. Dit document is opgesteld aan de hand van de voor deze locatie relevante beleidsdoelstellingen (zie volgende blad­ zijde) die het toetsingskader vormen voor de planologische procedure.

(k)

mét vrijstellingsbevoegdheid

bestemmingsplan

afwijking^

íp

40

(k)

Bestemmingsplan

14

December 2021

met vrij

lingsbevoegdheid

Toegestane ontwikkelruimte Bestemmingpian met vrijstekingsbevoegdheid en ambitie voor afwijking van het bestemmingsplan

HART 010 NvU

Beleidsdoelstellingen Hiernaast staan de voor de ontwikkeling van de locatie re­ levante documenten, waarin de beleidsdoelstellingen zijn verwoord. De initiatiefnemer moet zich ervan bewust zijn dat gedurende de looptijd van de planvorming er ook sprake zal zijn van nieuw beleid, wat mogelijk consequenties gaat hebben voor de inhoud van deze NvU. Op dit moment is in ieder geval een gebiedsuitwerking Binnenstad in het kader van de Omgevingsvisie in voorbereiding. Voor zover nu te overzien zal dit document geen consequenties hebben voor de inhoud van deze NvU. De informatie is te vinden op internet of kan aangeleverd worden.

1. Coalitieakkoord: Nieuwe energie voor Rotterdam 2018­ 2022 (2018); RIS kenmerk 18bb5320) 2. Het vigerende bestemmingplan Lijnbaankwartier Coolsingel; https://www.ruimtelijkeplannen.nl/ 3. Vuistregels Binnenstad inclusief de daarin benoem­ de beleidsdocumenten (12-09-2019); RIS kenmerk 19bb19845 en 19bb19844 4. Hoogbouwvisie 19bb21410 5. Afwegingskader

17. Grondprijsbeleid

Rotterdam

2013;

RIS

kenmerk

13gr2074 18. Grondbeleid en marktbenadering projectmatige wo­ ningbouw (27 juni 2019); RIS kenmerk 19bb13130 en 19bb16680 19. Rotterdamse Mobiliteitsaanpak (RMA)

(20 februari

2020); RIS kenmerk 19bb24254

herziening

(2019);

bezonning

(2021)

RIS RIS

kenmerk kenmerk

21bb7639 6. Actualisatie ontwikkelingsvisie Lijnbaankwartier (2017); RIS kenmerk 18bb2162 bijlage 1 7. Welstandsnota Rotterdam (2012); RIS kenmerk 12gr1777

20. OV visie Rotterdam 2018 - 2040 (2018); RIS kenmerk 18bb568 21.Stedelijk verkeersplan Rotterdam d.d. 23 januari 2017; RIS kenmerk 17bb559 22. Beleidsregeling parkeernormen auto en fiets (2018); RIS kenmerk 18bb738 23. Rotterdams Duurzaamheidskompas d.d. september 2019; RIS kenmerk 19bb19655

8. Gebiedsatlas ontwikkeling woningvoorraad Rotterdam 2030, herijking 2020; RIS kenmerk 20bb6924

24. Urgentiedocument Rotterdams Weerwoord (2019); RIS kenmerk 19bb11875

9. Bouwmaatregelen Woningbouw Rotterdam 2018-2021 ;

25. Grondstoffennota 2019-2022;

RIS kenmerk 18bb10674 bijlage 1 10. Nieuw Rotterdams Kwaliteitsbeleid Wonen (2020); RIS kenmerk 20bb003778 en 20bb7471

26. Visie

11. Thuis in Rotterdam, Addendum Woonvisie 2030; RIS kenmerk 20bb10260

19bb12319) 27. Handboek openbare ruimte Rotterdamse Stijl (2008);

http://www.rotterdamcirculair.nl/grondstoffennota. openbare

ruimte

2019-2029;

(RIS

kenmerk

12. Actieplan Middenhuur en factsheet middenhuur nieuw­

https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/rotterdamse-

bouw (2019); kenmerk 19bb13503 bijlage 1 13. Nota Bedrijfsruimte Rotterdam (juni 2019); RIS kenmerk

stijl/ 28. Rotterdamse stijl Lichtplan Rotterdam d.d. april 2011;

19bb15095 14. Nota kantoren Rotterdam (2019); (kenmerk 19bb15095 bijlage 1); 15. Referentiewaarden maatschappelijke voorzieningen (2019); RIS kenmerk 19bb24634 16. Hotelbeleid Wakker worden in een wereldstad (2021);

https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/rotterdamsestijl/ 29. Boomstructuurvisie. https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/rotterdamsestijl/

RIS kenmerk 21bb6008

1. Introductie.

December 2021

15

2. Plangebied. 2.1 Locatie 2.2 Historie 2.3 Huidige situatie 2.4 (Toekomstige) ontwikkelingen

16

December 2021

HART 010 NvU

222

8wS

.

åsatåè

Wŝzï SR

mm ^.2

■■■■■na

/ŗ&ÇpļĜn x ';,

lü

“

ŵ

_’ -. f.i, .ŵiŕÄv'

ŜŚŴS ÿ

&ĴĚSSŜSÍ

şSRĶdâ

Lycamobile JOUW DATA JOUW MANIER

sssKs 2GB 0 41

IEL S SMS

—

DNBEPERKT

mí *

«fSļ 5 as ^

IINNEN NEDERLAND

E9.99 020 754 3030

y.^\ļij' IS j)'

December 2021

17

Ill's,l""

W\

V\

\

? .\ V

ţVvXi1111111

1.

3.

8.

5.

18

4.

December 2021

HART 010NvU

2.1 Locatie Het ontwikkelgebied Hart 010 heeft een prominente en centrale ligging in de binnenstad en vormt een belang­ rijke schakel in meerdere stedelijke netwerken:

4. De binnenstad als Citylounge

7. Ligging aan de kennis-as

In het Binnenstadsplan Citylounge maakt de locatie onder­ deel uit van de ontwikkelingszone binnenstad. De centrale

De ontwikkeling Hart 010 ligt letterlijk op de zogenoemde 'Kennisas', die zich uitstrekt vanaf de Erasmus Universiteit

ligging van het ontwikkelgebied vraagt om een rijke ste­

1. Centrale ligging in netwerk openbare ruimte

delijke functie mix die bijdraagt aan het binnenstedelijke interactiemilieu; een plek waar verblijven en ontmoeten

tot aan Merwe Vierhavens en een groot aantal onderwijsen kennisinstellingen met elkaar verbindt. Het toevoegen van een educatief programma en educatie gerelateerde

De locatie kent een rijke geschiedenis als oriëntatiebaken en bijzonder plein in de stad. Ooit was de Coolse Poort let­ terlijk een van de 'poorten' van de stad. Vandaag de dag is het metrostation Beurs voor bezoekers de logische en­

centraal staat. Dat betekent voor de ontwikkeling dat niet één programma(onderdeel) domineert maar dat het een sa­ menspel is van verschillende programma's. De levendigheid

programma's op de ontwikkellocatie zoals studentenwonin­ gen, studieplekken, co-working plekken of maatschappelijk programma zorgen voor een aansluiting en versterking van

tree naar het winkelgebied, het Maritiem Museum of de uitgaansgelegenheden in het centrum of de Witte de With straat. De functie als entree van de binnenstad kan ver­

toont zich op maaiveld door publieke functies in de plinten aan alle zijden van het blok, maar ook in hogere ruimten en hogere maaivelden. Publieke toegankelijke routing tussen

het ontwikkelingsmilieu langs de kennis-as. De ligging nabij Metrostation Beurs biedt ook aansluiting op treinverbindin­ gen op nationaal en internationaal schaalniveau.

sterkt worden door belangrijke looproutes te verbeteren en de zichtassen naar het Schielandhuis, de Schiedamse Vest en de Coolsingel te herstellen.

deze verschillende maaivelden (en daken) versterkt de on­ derlinge synergie tussen de verschillende programma's en draagt bij aan Hart 010 als huiskamer voor de stad.

8. Ligging aan de cultuur-as

5. Ligging in de hoogbouw zone

kingskracht en allure echt iets toevoegen door een belang­ rijke bestemming op deze locatie. Gezien de uitstekende bereikbaarheid per ov is een mix van groot- en kleinschalige

2. Churchillplein - belangrijk stadsplein?! Het Churchillplein ligt op het kruispunt van de stadsboule­

Door de ligging in de hoogbouw zone 'binnenstad' kan met

vards Coolsingel en West(blaak) en vormt daarmee, net als het Hofplein of het Stationsplein, een van de belangrijke stadspleinen in het netwerk van de centrum boulevards.

de ontwikkeling een hoogte-accent worden toegevoegd

Maar door gebrek aan pleinruimte en de vertroebelde ste­ denbouwkundige situatie komt deze functie niet tot zijn recht. De ontwikkeling biedt de kans om de stedenbouw­

hoogbouw draagt bij aan het toevoegen van woningen in de binnenstad en leent zich als aantrekkelijke kantoorlocatie door de centrale ligging in de stad en de nabijheid van het

kundige opzet te verhelderen en hoogstedelijk programma

Rotterdam Central Business District.

toe te voegen om het Churchillplein weer op de kaart te zet­ ten als belangrijk stadsplein en 'entree naar de binnenstad'.

aan de skyline van Rotterdam om het Churchillplein als stadsplein en entree naar de binnenstad te markeren. De

De plek is gelegen nabij de cultuur-as en kan qua aantrek­

culturele- of leisure functies een logische inpassing. Hier­ door kan er aangesloten worden op het bestaande netwerk van cultuurinstellingen in het centrumgebied.

6. Groene Long - Stadsproject Westblaak In het kader van de ''Zeven Stadsprojecten" worden, in na­

3. OV-Knoop Het Churchillplein is 'het' kruispunt van alle metrolijnen van

volging van de Coolsingel, het Hofplein en de Westblaak groener een aantrekkelijker ingericht. De Westblaak zal een

Rotterdam en biedt toegang tot meerdere tram- en buslij­

transformatie ondergaan van drukke verkeersader naar een

nen, maar de uitstraling en het gebruiksgemak van dit dus­ danig belangrijk OV-Knoop laten te wensen over. Onder­

groene boulevard met meer ruimte voor voetgangers, fiet­ sers en recreanten. Dit heeft een positief effect op geluid en

gronds en bovengronds ligt er daarom de uitdaging om het

luchtkwaliteit. Ook verlaagt de vergroende openbare ruim­ te de temperatuur en ontstaat er ruimte voor het bergen van water. Dit schept mogelijkheden voor meer woningen en

nu verstopte Metrostation Beurs te transformeren naar het belangrijkste metrostation van de stad, met het gebruiks­ gemak en kwaliteitsniveau dat hoort bij de betekenis en de allure van de locatie.

2. Plangebied.

voorzieningen als scholen en crèches, schonere lucht, meer ruimte voor spelen, verblijven en ontmoeten.

December 2021

19

m\ ® ww Metro

líąžŗz

® Ē3

-n'âŞÏ

Rotterdam 1920. 1) Schielandhuis; 2) Coolsingelziekenhuis; 3) Passage 4) Postkantoor (rotterdamkaart.nl)

1941- Plan Witteveen. 1) Schielandhuis; 2) Coolsingelziekenhuis; 3) Passage 4) Postkantoor, 5) Beurs, 6) HBU bank, 7) Bijenkorf Dudok.

1946- Basisplan van Van Traa. 1) Schielandhuis; 2) Coolsingelziekenhuis; 3) Passage 4) Postkantoor, 5) Beurs, 6) HBU bank, 7) Bijenkorf Dudok, 8) Bank gebouw Rot­ terdamse Bank vereniging

1985. 1) Schielandhuis; 2) Coolsingelziekenhuis; 3) Pas­ sage 4) Postkantoor, 5) Beurs, 6) HBU bank, 7) Bijenkorf Dudok, 8) Bank gebouw Rotterdamse Bank vereniging (topotijdreis.nl)

De oude veste

i j/i Hofpoort St. Joris- of51

ïtr Goudsche Poort

Delftsche poort

Oostpoort

BinnenwegscheCoolseweg- of Delfshavensche Poort

Oude Hoofdpoort

T*m ãjjwmiy

mm. Nieuwe Hoofd poort

..TT’

ïï

West- of Schiedamsche Poort

De Coolsche Poort (1618) was een van de acht stadspoorten van de middeleeuwse vesting.

20

December 2021

mm*

Huidige situatie op het Churchilllpein; de historische 'water' as van de Schiedamse Vest naar de Coolsingel botst op de twee grote paviljoens aan de Coolsingel. Rechts ernaast ligt de door Van Traa geintroduceerde nieuwe verloop van de Coolsingel met 'het venster op de rivier'.

HART 010NvU

2.2 Historie Stedenbouwkundige structuur In het plangebied komen een aantal kenmerkende tijdlagen samen. De oudste zichtbare sporen dateren uit de 17de eeuw, met het nabij gelegen Schielandshuis (1665) als meest herkenbare en monumentale bouw­ werk. Ook de naam 'Coolse Poort' gaat terug naar die tijd; deze verwijst naar de Coolschenpoort, die hier in 1618 is gebouwd als één van de acht poorten van de middeleeuwse vesting. De resterende bebouwing in en rondom het plangebied dateert uit de 20ste eeuw en kan uitgesplitst worden naar vooroorlogs, de Wederopbouw en de zogenaamde Post 65-periode. 19de eeuw Tot het einde van de 19de eeuw was het gebied rond het hui­ dige Churchillplein nog een stadsrand. De kanalen Coolvest en de Schiedamsevest waren gesitueerd langs de plek waar ooit de middeleeuwse stadsmuren stonden. Deze markeer­

tect G. Bremer). Hiernaast werd uiteindelijk ook het nieuwe Beursgebouw (1940, architect J.F. Staal) gerealiseerd. Voor deze gebouwen werd een volledige dichtbebouwde stads­ wijk afgebroken.

Coolsingelziekenhuis zwaar beschadigd, afgeschreven en

Het Van Hogendorpplein tegenover het Schielandshuis was de zuidelijke markering van de Coolvest. Het plein bestreek na de demping van het kanaal inmiddels de volle breedte

flat van Wils had het bombardement overleefd. Gedurende de oorlogsjaren stond er een vervreemdend ensemble van

tussen het Schielandshuis en het Coolsingelziekenhuis. Ar­ chitect Evers ontwierp in 1907 voor het midden van dit plein

deels al gesloopt. Het Schielandshuis was als monument gered en ook het H BU-gebouw stond er nog. Het voorste ge­ deelte van de Bijenkorf was nog bruikbaar en ook de woon-

grote gebouwen en delen van gebouwen als monumentale objecten op een leeg vlak. Ze waren ontdaan van hun his­ torische context, maar zouden zelf de ankerpunten worden

een monument voor ingenieur Caland, bestaande uit een

van een geheel nieuwe binnenstad.

fontein, met een obelisk en daarop een bronzen gevleugelde vrouwenfiguur met mercuriusstaf. In het verlengde van de Coolvest werd de Schiedamsevest

Nog tijdens het puinruimen ging de directeur Gemeente­ werken W.G. Witteveen aan de slag met het maken van een

gedempt, waarna langs deze verlengde stadsboulevard in 1930 de immense Bijenkorf van architect W.M. Dudok werd opgetrokken en opnieuw een schaalsprong werd geïntro­

wederopbouwplan voor de binnenstad. De architectuur en de stedenbouw zou in schaal en functionaliteit modern zijn,

duceerd. Het Calandmonument moest hiervoor wijken, niet alleen omdat het in de weg stond, maar ook omdat het con­

mentiek die de aansluiting met het verleden zochten. Voor het Van Hogendorpplein verbreedde hij de Nieuwe

maar gebruik maken van materialen, gevelopbouw en orna­

den de grens tussen de oude stad en de 19de-eeuwse uit­ breidingswijken. De twee belangrijkste gebouwen waren aan de oostzijde van de Coolvest het Schielandshuis, terug­ liggend ten opzichte van de bebouwing van pakhuizen en

ventionele, classicistische monument, niet bij de gewenste

Binnenweg tot een brede verkeersboulevard, en verlengde

vooruitgang van een Europese havenstad zou passen (sinds 1939 staat het monument aan de Veerhaven in het Scheep­ vaartkwartier).

deze over de vroegere Vismarkt aan de andere kant van de Coolsingel. Hiermee werd de (West)Blaak geïntroduceerd

koopmanshuizen, en aan de overkant het neoclassicistische Coolsingelziekenhuis (1851) van stadsarchitect W.N. Rose.

Ook de bebouwing rondom het Schielandshuis werd verwij­ derd, waarna architect Dudok er in 1939 het HBU-gebouw

In 1879 werd, op de plek van de huidige C&A, de Passage gebouwd, een met glas overdekte galerij met aan weerszij­ den exclusieve winkels naar ontwerp van architect J.C. van

naast bouwde. In het verlengde van de Bijenkorf heeft in

Wijk. De monumentale neoklassieke straatgevel hiervan richtte zich niet op de oude binnenstad, maar op de brede en open ruimte van de Coolvest, naast het Schielandshuis en tegenover het Coolsingelziekenhuis. De bouw van deze winkelpassage markeert het punt waar de Coolvest van een rand, een centrum begint te worden, oftewel de start van de

1940 architect J. Wils aan de gedempte Schiedamse Vest een woonflat gebouwd dat de horizontale lijnen en moderne stijl van het warenhuis doortrok naar het zuiden. De Coolsingel en het Van Hogendorpplein hebben dan het hoogte­ punt van monumentale grootstedelijkheid bereikt.

in de stad. Op de plek van Coolsingelziekenhuis werd het kantoor van de Rotterdamsche Bankvereeniging (het latere Amro-gebouw) naar ontwerp van architect Mertens ge­ pland. Dit gebouw zou ook de rooilijn van de Coolsingel aan de westkant afmaken. De Bijenkorf werd hersteld met een nieuwe achterbouw. Het Van Hogendorpplein, het latere Churchillplein moest een groots plein worden met forse ge­ bouwen met belangrijke stedelijke functies, omgeven door representatieve verblijfsruimten. Het in 1947 op de hoek van

huidige Coolsingel.

Het plangebied werd, net als een groot deel van de binnen­ stad, onherkenbaar veranderd na het Duitse bombarde­

de Nieuwe Binnenweg en de Coolsingel gerealiseerde kan­ toorgebouw voor het Rotterdams Nieuwsblad van architect Eschauzier, was hiervan een indrukwekkend voorbeeld. Het werd opgetrokken naast het bankgebouw en moest bemid­

Vooroorlogse periode (1900-'40)

ment in mei 1940. Reeds snel werd besloten ook veel van de slechts deels beschadigde gebouwen af te breken en daar­

delen tussen de schaal van de pandsgewijze bebouwing aan de Binnenweg en de kolossen aan de Coolsingel en de

mee een leeg canvas te creëren voor een geheel nieuwe bin­ nenstad. Het behouden gebleven cluster gebouwen aan de Coolsingel en het Van Hogendorpplein strookten echter qua

Blaak.

schaal en betekenis niet met de visie van een ultramoderne

Witteveen (1941), toen deze aan het eind van de oorlog werd

nieuwe naoorlogse stad. De Passage was verdwenen, het

vervangen door zijn eigen medewerker C. van Traa. Onder

Rond 1925 was de Coolvest inmiddels onherkenbaar ver­ anderd. Het water was gedempt en tot stadsboulevard ge­ transformeerd, waarna hier drie grootstedelijke gebouwen werden gerealiseerd: het Stadhuis (1920, architect H. Evers) met direct ten zuiden daarvan het Postkantoor (1923, archi­

2. Plangebied.

Wederopbouw (1940-'65)

Uiteindelijk werd op radicale wijze afgeweken van het Plan-

December 2021

21

druk van het Rotterdamse bedrijfsleven werd een nieuw stadsplan gemaakt met meer flexibiliteit en ruimte voor verkeer en bedrijvigheid. Dit functionalistische 'Basisplan voor de wederopbouw van Rotterdam' (1946) was niet ge­

grotendeels onbebouwd stadsdeel rondom de Leuvehaven, waardoor de haven en de rivier de stad in werden getrok­ ken. Het bankgebouw met de afwijkende rooilijn en het

architectuurstijl hoogbouw gerealiseerd, waaronder een toren voor de Amro Bank en Rotterdam Building. Deze zijn allebei gebouwd in 1976, beide 54 meter hoog en beide ont­

geïsoleerde flatgebouw van Wils aan de Schiedamse Vest

worpen door Kraaijvanger Architecten. De hoogbouw naar

waren stedenbouwkundige relicten uit het eerdere plan van Witteveen.

Amerikaans model moest nieuwe hoofdkantoren en werk­ nemers naar de binnenstad trekken. Hoogtepunt had het Wereldhandelscentrum (Whc) aan de Leuvehaven moeten

De nieuwe Westblaak, die was ontstaan toen de Blaak eind jaren vijftig werd doorgetrokken richting de Rochus-

worden. In 1974 schrijf de gemeente hiervoor een besloten ontwerpprijsvraag uit. Deze wordt door bureau Hoogstad

sloten stadsplein omgeven door representatieve klassieke gebouwen, maar een rotonde-achtige vorm, waar de vier­ dubbele rijbanen van de nu recht doorgetrokken Blaak en

senstraat, werd aan weerszijden bebouwd met moderne

de Coolsingel elkaar zouden kruisen. Bovendien moest de

ontstaan tussen de Westblaak en het Binnenwegplein, had

gewonnen. Van de oorspronkelijke plannen komt uiteinde­ lijk weinig terecht; aan de Leuvehaven is uiteindelijk in 1980 een grootschalig complex van kleinschalige woningbouw gerealiseerd naar ontwerp Apon Van den Berg Ter Braak

Coolsingel niet doorgetrokken worden in de smallere Schiedamse Vest, maar zich juist openen naar de rivier en langs

nu zijn uiteindelijke vorm gekregen.

Tromp.

de Leuvehaven richting de Maas worden getrokken. Zo zou

Architect Bakker ontwierp aan de noordzijde van de West­ blaak een serie langgerekte kantoorgebouwen op de smalle percelen die overbleven na het doortrekken van de West-

In de periode 1974-'78 organiseert de gemeente meerdere

er een 'Venster op de rivier' worden geopend, een doorzicht vanuit het stadscentrum op het scheepsverkeer. Hiervoor zou de oude Bijenkorf alsnog geheel moeten wijken.

blaak en waar vroeger de 19de-eeuwse bebouwing tussen

Het bankgebouw, dat was gesitueerd aan een Coolsingel

Binnenweg en Witte de Withstraat stond. Tegen het kantoor van het Rotterdams Nieuwsblad werd in 1958 het kantoor­ gebouw Westblaak I (later 'de Blaker') voor de Algemene

voering geven aan een meer herbergzame binnenstad. Dit houdt onder andere in een stop op kantoren, meer nadruk op woningen en andere verlevendigende functies als café's en winkeltjes alsook de versterking van looproutes.

Friese Verzekeringen gebouwd. Dit moest de schuine hoek oplossen die het gevolg was van het Plan Witteveen. Hier­

Naar aanleiding van zijn ontwerp voor de Leuvehaven krijgt

richt op conventionele en historische vormen, maar moest om de nieuwe gebouwen heen worden gecomponeerd die al waren ingezet tijdens Witteveen. Van Traa ontwierp een ander Van Hogendorpplein: geen ge­

die nog zou afbuigen richting de Schiedamse Vest, kwam hiermee schuin te staan ten opzichte van de door Van Traa gewenste richting. Deze rooilijnafwijking is uiteindelijk vi­ sueel verholpen door drie paviljoens op de restruimte tus­ sen de Coolsingelboulevard en het bankgebouw te plaat­ sen. Deze paviljoens staan er tot op de dag van vandaag,

kantoorgebouwen, 25 meter hoge schijven van zeven bouw­ lagen met een horizontaal karakter. Het bouwblok dat was

naast verrees in 1960 het Grotiushuis (of Westblaak II).

prijsvragen voor grotere stedenbouwkundige ontwerpen in de binnenstad. Het gemeentebestuur wil hiermee uit­

al is het in gewijzigde vorm. Het plan Van Traa had ook als gevolg dat de Westblaak nu bijna honderd meter meer naar het zuiden werd aangelegd, en er dus tussen het reeds in

sing van de twee lijnen en dus het belangrijkste station.

Hoogstad in 1975 tevens opdracht van de gemeente om sa­ men met de dienst Stadsontwikkeling een ruimtelijk kader te maken voor wonen in de binnenstad. Niet alleen de Leu­ vehaven, maar ook het Churchillplein, de St. Jacobsplaats

Post '65 (1965-'90)

en het gebied daartussen maken onderdeel uit van deze studie, die de naam Waterverband kreeg. Deze bestaat uit

aanbouw zijnde en in 1949 opgeleverde bankgebouw en de

In 1970 vindt de manifestatie C'70 plaats, waarbij in het

een serie plannen voor het gebied tussen het Pompenburg

nieuwe verkeersweg een geheel nieuw bouwblok ontstond: de plek van de Coolse Poort.

centrum vele paviljoens werden neergezet en vanuit een kabelbaan met gondels de binnenstad vanuit de lucht kon

en de Nieuwe Maas, maar omvat ook een masterplan voor het Churchillplein.

Ondertussen werd ondergronds gebouwd aan de eerste metrolijn van Nederland met precies op deze plek de krui­

worden ervaren. Ook op het Binnenwegplein ter hoogte

22

Rond 1960 was de Bijenkorf van Dudok volledig gesloopt en het warenhuis inmiddels verhuisd naar het in 1957 gere­

van de Lijnbaan hebben paviljoens gestaan (de huidige pa­ viljoens tussen de Lijnbaan en de Coolsingel stammen van

Hoogstad ziet dit plein als een cruciale schakel om het cen­ trum van Rotterdam opnieuw aan het water te koppelen.

aliseerde gebouw van architect M. Breuer verderop aan de Coolsingel tegenover het Beursgebouw. De Blaak was een verkeersader met een tunnel voor doorgaand verkeer en de

na 1999 toen er een reconstructie van het Binnenwegplein plaatsvond).

De focus wordt echter verlegd van een visuele naar een pro­ grammatische relatie. Op de hoekpunten ten oosten van het plein situeert Hoogstad een nieuw museum voor Land- en

Coolsingel inmiddels een verkeersboulevard omrand met

Tussen Hofplein en Churchillplein wordt op de tweede linie

Volkenkunde, het Havenmuseum, het Wereldhavencen­

grootse moderne gebouwen die zich opende naar een nog

(strook tussen Coolsingel en Lijnbaan) in een brutalistische

trum, een hotel en het Amerikaans consulaat, die met loop­

December 2021

HART 010 NvU

bruggen over Blaak en Wijnhaven werden verbonden met de andere onderdelen van zijn waterverbandstudie. Jan Hoogstad krijgt vervolgens in 1976 niet alleen opdracht voor het ontwerp van woningbouw op de nog lege St. Jacobsplaats, maar wordt ook door de gemeente gevraagd een masterplan te maken voor de vier hoekpunten van het Churchillplein. Hoogstad ziet het Churchillplein als het epicentrum van de binnenstad, maar ook is hij van mening dat "ruimtelijk slob­ bert de Coolsingel zonder enige spanning de Leuvehaven in". Hoogstad bouwt in zijn masterplan voort op het model van het kruispunt, maar concludeert dat de verkeersfunctie en de verblijfsfunctie hier niet te combineren zijn. Hij pro­ beert betekenis te geven aan vier kleine, pleinvormige ruim­ tes in de oksels van het kruispunt: het Binnenwegplein, het

volgens het masterplan van Hoogstad uitgevoerd, waar­ door het kruismodel met de achterliggende pleintjes niet goed uit de verf is gekomen In 1982 wordt de Calandlijn, de oost-west metrolijn, ge­ opend, waarvan ook metrostation Churchillplein deel uit­ maakt (eind jaren '90 is de naam van het metrostation ge­ wijzigd in Beurs).

geactiveerd en onderdeel van het stedelijk leven worden.

gevuld conform het masterplan voor het Churchillplein uit 1976. Het in zichzelf gekeerde gebouw van architect Wim

Het gebouw van het Rotterdams Nieuwsblad is rond 1974 afgebroken en vervangen door de Coolse Poort (1979) van Van Erk met de kenmerkende Bordeauxrode spiegelende

Quist volgt de scherpe contouren van het masterplan en is ook op het achterliggende Plein 1940 georiënteerd. Het 'Venster op de rivier' van Van Traa is hiermee groten­

glasgevel. Voor de noordwestelijke hoek van het master­

deels dichtgezet.

zijn entrees naar het Binnenwegplein is gekeerd. Het kasteelachtige appartementencomplex De Nieuwe Ves­ te op de hoek van Churchillplein en Westblaak, is de enige hoekpunt dat volledig volgens het masterplan van Hoog­ stad is gerealiseerd. Deze zuidwesthoek wordt in 1981 ge­ vuld met een ontwerp van W. Schulze, afkomstig van bureau Hoogstad. Met deze bebouwing is de visuele verbinding met de Schiedamse Vest alsook met de oorspronkelijke ste­ denbouwkundige lijn waar zowel de Bijenkorf als het bank­ gebouw zich aan conformeerde, definitief dichtgezet. De overige hoekpunten van het Churchillplein worden niet

2. Plangebied.

♦Mi ^

Vá* nįīiUļ!! ŵ 'PFVÍ-r'ľ ^

voor de Coolse Poort lijkt. Van het ambitieuze plan van Hoogstad is het oorspronke­ lijke havenmuseum in 1986 gerealiseerd in de vorm van het Maritiem Museum aan de Leuvehaven. Hiermee is de zuid­

voor een paviljoen boven de ingang van de metro, dat met

mwí'-'Ą

Het kantoor van de Algemene Friese Verzekeringen van ar­ chitect Bakker is in 1985 voorzien van een volledig nieuwe gevel, waarbij de tweezijdige oriëntatie op de Coolsingel en op de Blaak is verdwenen en het nu meer op een onderbouw

pleintje bij het Schielandshuis, Plein 1940 en de Schiedamse Vest. Tussen het Churchillplein en deze vier pleintjes wordt het nieuwe programma gesitueerd. Door de bebouwing een eigen bestemming en karakter te geven, zouden de pleintjes

plan van Hoogstad waren deze plannen al te vergevorderd om hiervan af te wijken. Wel wordt er nog ruimte gevonden

wăĒ\j

oostelijke hoekpunt van het Churchillplein alsnog deels in­

Impressie van het ChurchiLLpLein uit het masterplan (1973) van Jan Hoogstad (Bureau Hoogstad).

jş

Ş.

De kantoortoren van Robeco (1991), eveneens een ontwerp van Quist, verrijst op de noordoostelijke hoekpunt van het Churchillplein. Het wijkt in positie en vorm af van het mas­ terplan (en museum) dat Hoogstad hier had bedacht.

mm

Het 95 meter hoge gebouw volgt de richting van het oude stratenpatroon, evenals het Schielandshuis en het HBUgebouw. De hoogtes van deze beide gebouwen zijn terug te vinden in de lagere bouwdelen van de toren. Robeco heeft 25 jaar hoofdkantoor gehad in deze toren, en is in 2016 ver­ huisd naar de FIRST Tower aan het Weena. De twee paviljoens De Veste worden in de jaren '90 volle­ dig getransformeerd, waarbij het uiterlijke onherkenbaar

VoorsteL voor bebouwing op de hoekpunten van het ChurchiLLpLein uit de studie van Jan Hoogstad, Linksonder de contouren van De Nieuwe Veste

wijzigt.

(Bureau Hoogstad).

December 2021

23

iiiiiiimmiiiiiiii iininiimnninii I'm.........

mriniiifiīimiin

j11 "iniiiniīiiīm

zus

ľ""

ŕãSEi

Maquette van de kantoorschijf De Blaker. (SAR)

24

December 2021

5'

1976: Paviljoens aan het ChurchiLLplein moeten de grote en uiteenlo­ pende openbare ruimte voor het Allianz gebouw aantrekkelijker maken voor de voetganger. Kantoren kenmerkend voor de architectuur van de jaren 70. (SAR)

Paviljoens de Veste op het plein voor de Coolse Poort 1981. (SAR)

| Gemeentelijk monument

| Beeldbepalend gebouw

| Rijksmonument

| Beeldondersteunend gebouw

HART 010 NvU

Gebouwen De Blaker (Westblaak I)

De bovenste verdieping lag iets terug en de gevel was daar grotendeels van glas. De achtergevel was oorspronkelijk net als de voorgevel opgezet in schokbeton met stroken

horizontale, aan de onderzijde uitstekende rvs-panelen met geïntegreerde lamellen zonwering. De terugliggende 6de verdieping werd uitgebreid tot aan de rooilijn.

Het kantoorgebouw Westblaak I, gelegen aan de West­

vensters, behalve op de bovenste verdieping waar eenzelf­

blaak 5-13, werd in 1955-'58 gebouwd naar ontwerp van Herman D. Bakker en was gesitueerd naast het meer geslo­

de glazen gevel was als aan de voorzijde. Ter hoogte van het centrale trappenhuis was de achtergevel bekleed met een

ten, in traditionalistische architectuur gebouwde kantoor van het Rotterdams Nieuwsblad (1947) van architect F.A. Eschauzier. Beide gebouwen voegden zich naar de voor­

grijze verglaasde baksteen, het westelijk noodtrappenhuis lijkt bekleed te zijn geweest met kunststenen gevelpanelen. De achtergevels van de winkels op de begane grond zijn in

oorlogse as van de Coolsingel die Witteveen in zijn plannen voor de wederopbouw opnam. De gevel aan de Coolsingel van Westblaak I volgde de schuin weglopende as van de

baksteen opgetrokken. De gevel op de kopse kant aan de Keerweer is boven de ruime hoekwinkel bekleed met ver­ glaasde baksteen. Het bouwdeel aan de Coolsingel is aan

Schiedamse Vest, de langsgevel de haakse rooilijn van de nieuw aangelegde Westblaak.

de achterzijde, net als de voorgevels aldaar, bekleed met vaurion.

De plint op de noordelijke hoek van Westblaak en Coolsingel was gevuld met winkels. Op de hoek had het gebouw

Het hoekdeel was bestemd voor de Algemene Friese Verze­ keringen. Dit kantoor had aan de Coolsingel een entreehal met een monumentale wenteltrap naar de entresol en de

boven de glazen puien van de begane grond een gesloten gevel bekleed met vaurion (een franse kalksteen) waarin in

1ste verdieping. Op de begane grond was aan de Westblaak

een raster vierkante ramen waren gestanst. Net de hoek om werd de gevel onderbroken door een glazen trappenhuis

een winkel met een ondiep perceel. Vanaf de 2de verdieping werden de kantoren in het hoekdeel verhuurd; deze verdie­

met entreehal voor de bovenliggende kantoren, waarna de

pingen werden ontsloten door de centrale hal en het trap­ penhuis aan de Westblaak.

gevel zich meer opende. Het langere deel aan de Westblaak wordt op de begane grond opgedeeld door een onderdoorgang voor de expeditiehof (1e Westblaakhof). Op de begane grond liggen de

Aan de Keerweer, gelegen naast de ruime hoekwinkel, lig­ gen drie kleine winkels met entresol en bovenwoningen. De glazen winkelpuien zijn voorzien van een luifel. De voorge­

Met al deze ingrepen zijn zowel de oorspronkelijke gele­ ding van het gebouw als de verschillende gevelbekledin­ gen verdwenen. De hoek aan de Coolsingel is niet meer als los bouwdeel herkenbaar. De aankleding van de entreehal is eveneens in 1985 ingrijpend gewijzigd, maar daarna nogmaals vernieuwd. Een kleine, met rvs bekleedde luifel steekt nu iets uit in de gevel boven de entree. De puien van de winkels zijn hier ook geheel vernieuwd en trekken de ge­ vels glad. De gevels van de winkels aan de Westblaak zijn nog enigs­ zins origineel, maar de terugwijkende onderbouwen van de etalages zijn vervangen door een plint op de rooilijn. Door reclame-uitingen is de helderheid verloren gegaan. Aan de achterzijde is op de bovenste verdieping een nieuwe gevel gemetseld met ramen in de maat van die van de andere ver­ diepingen. Alle ramen zijn hier vernieuwd met aluminium kozijnen. De kunststenen gevelpanelen ter hoogte van het westelijke trappenhuis lijken vervangen door metselwerk in eenzelfde soort verglaasde baksteen als elders oorspron­ kelijk is toegepast en de betonnen geveldelen zijn geverfd. In 1985 is ook het interieur van het hoekdeel aan de Coolsin­

winkelgevels terug van de rooilijn, precies op de buitenste rij dragende kolommen. Glazen etalageblokken steken uit de glazen puien naar voren (tot de rooilijn) en staan op een terugliggende onderbouw, waardoor deze lijken te zweven.

vels van de woningen zijn bekleed met betonnen panelen,

De entrees van de winkels liggen weer terug in pui. De win­ kels beschikten over een entresol achter de dubbelhoge voorpui. De winkelpuikozijnen waren bekleed met bronzen

Westblaak I werd in 1984 hernoemd naar 'de Blaker', waarna een jaar later naar ontwerp van architekten- en ingenieursburo Van der Velde de gevels en de indeling van het gebouw

Partners). Hiervoor is het op de hoek gelegen kantoor van

platen en de borstwering, of onderbouw van de etalages, met kwartsiet. De verdiepingsgevel van dit bouwdeel be­

zeer ingrijpend zijn gewijzigd. Het glazen, centrale trap­ penhuis in de voorgevel werd verwijderd en de ruimte werd

het Rotterdams Nieuwsblad afgebroken. In het ontwerp voor de Coolse Poort moesten de rooilijnen

nadrukt de horizontaliteit van het gebouw met stroken ven­ sters in schokbetonnen kozijnen, afgewisseld met stroken bekleed met schokbetonnen borstweringpanelen.

bij de kantoorvloeren getrokken. De kantoren worden nu alleen ontsloten door de drie liften. Een noodtrap werd aan de achterzijde toegevoegd. De borstweringen zijn rondom,

uit twee verschillende stedenbouwkundige plannen wor­ den verenigd. De hoogbouw markeert enerzijds het einde van de Coolsingel en diende de zichtlijn naar de Leuvehaven te versterken om op deze wijze het 'Venster op de ri­

de raampartijen hebben draadglas panelen als borstwe­ ring.

Coolse Poort

van de kopse gevel aan de Keerweer, langs de Westblaak tot en met de kopse gevel aan de Coolsingel, bekleed met

2. Plangebied.

gel vernieuwd, is de wenteltrap verwijderd en zijn de verdie­ pingen heringedeeld.

In 1979 werd aan de Coolsingel 139 de Coolse Poort opge­ leverd, een ontwerp van architect Rob van Erk (Groosman

vier' scherper te kadreren conform het Basisplan van Van

December 2021

25

är m įjf

n mr Br Dr

V.

I:

îíţäíĩř

r

Kantoorgebouw Hollandse Bank Unie (HBU). W.M. Dudok 1939-1940. (SAR)

Het Maritiem Museum vanaf de Blaak. Met rechts de Coolsepoort. 1986. (SAR)

Appartementengebouw De Nieuwe Veste vlak na oplevering in 1980.

i(Mir.Trltli

1İİAÍİÄİ

^uuuiU

llÜUilliitiiuiiin uilkillL

S. tar iZ-

Kantoor van de Rotterdamsche Bankvereeniging (het latere Amro-gebouw) naar ontwerp van architect Mertens. (SAR)

26

December 2021

Voormalige porcelein- en glaswinkel van de firma Jungerhans (1953) gevestigd, een ontwerp van architectenbureau Kraaijvanger. (Museum Rotterdam)

De gevelsteen van het voormalige Bijenkorf gebouw is bewaard gebleven en zal zo dicht mogelijk bij het oude Bijenkoflocatie terug geplaatst worden.

HART 010 NvU

Traa (1946). Anderzijds volgt de tweelaagse onderbouw de rooilijn uit het oorspronkelijke Plan Witteveen (1941), waar­ door de as richting Schiedamse Vest behouden bleef. Deze rooilijn was reeds in 1949 door het nieuwe gebouw van de Rotterdamsche Bankvereeniging (de latere Amro-bank) ingezet.De hoogbouw is 74 meter hoog en samengesteld uit drie vleugels met kantoren rond een betonnen kern, zo dicht mogelijk op de rooilijn van de Coolsingel. De vleugels aan de Coolsingel steunen op zware betonkolommen die via kruisvormige 'vuisten' de gewichten van de hoogbouw afdragen. Op deze wijze konden deze vleugels voorbij de eigendomsgrenzen - die schuin de as van het Witteveen-plan volgen - uitkragen en een rechte lijn vormen parallel aan de

Het oorspronkelijke interieur van de Coolse Poort is nage­ noeg geheel verdwenen, maar de speciaal ontworpen ele­ menten met geïntegreerde luchtbehandeling en lichtarmaturen onder de betonnen vuisten zijn behouden gebleven.

bioscoop Alhambra werd, gezien vanaf het Binnenwegplein, omkaderd door de onderzijde van de brutalistische, beton­ nen trappen die aan weerszijden omhoog leidden naar de

Paviljoens De Veste

Beide paviljoens zijn in de jaren '90 gestript tot het betonskelet en voorzien van een nieuwe gevel (ontwerp W. Putter),

Als derde randvoorwaarde bij de bouw van de Coolse Poort werd een lagere bebouwing aan de voorzijde van de hoog­ bouw aan de Coolsingel verlangd. Dit was het gevolg van de 'gezelligheidsrevolutie', waarbij in de binnenstad pittoresk vormgegeven paviljoens de leegten van de wederopbouwstad moesten vullen met vermaak en vertier. Rob van Erk

promenade.

waardoor de stedenbouwkundige en visuele samenhang tussen de trottoirbebouwing en de Coolse Poort geheel is verdwenen.

Monumenten en beeldbepalende gebouwen omgeving

loste dit op door aan de voorzijde van de toren twee aaneen­ geschakelde paviljoens ('De Veste') te ontwerpen, met een bioscoop ('Alhambra'), restaurants en een discotheek. Deze waren opgetrokken in dezelfde materialen en motieven als