21bb11873 Herzien raadsvoorstel vaststelling bestemmingsplan Oranjebonnen

Herzien

Rotterdam, 13 juli 2021.

21bb0011873

Aan: De gemeenteraad

Onderwerp: Vaststelling bestemmingsplan ‘Oranjebonnen’.

Gevraagd besluit: Samenvattend stellen wij u voor: 1. De zienswijzen 2 en 32 voor kennisgeving aan te nemen (n.v.t). 2. De zienswijzen 17 en 40 gegrond te verklaren. 3. De zienswijzen 1, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 14, 15, 18, 19, 22, 23, 24, 25, 26, 29, 30, 41 en 44 deels gegrond te verklaren. 4. De zienswijzen 3, 4, 11, 12, 13, 16, 21, 27, 28, 31, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 42 en 43 ongegrond te verklaren. 5. Het bestemmingsplan "Oranjebonnen”, NL.IMRO.0599.BP2104Oranjebonnen-va01 in elektronische en papieren vorm vast te stellen, conform het voorstel van burgemeester en wethouders. 6. Geen exploitatieplan vast te stellen. Waarom dit voorstel?/Waarom nu voorgelegd? Met de vaststelling van dit bestemmingsplan krijgt het gebied een actueel planologisch kader. De vorm van het kader voldoet aan de landelijke technische eisen. Het bestemmingsplan zit in de volgende fase: Startfase

Concept- en ontwerpfase

▼ Vaststellingsfase

Beroepsfase

Relatie met het coalitieakkoord/collegewerkprogramma/eerder aangenomen moties en gedane toezeggingen: In de vergadering van commissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte (BWB) op 23 januari 2019, waarin uw raad met wethouder Handhaving, Buitenruimte, Integratie en Samenleven (HBIS) heeft gesproken over de plannen voor natuurontwikkeling met natuurbegraven in de Bonnenpolder in Hoek van Holland, zijn twee toezeggingen gedaan. De eerste toezegging betrof om uw raad te informeren over de indicatie van de kosten voor de gemeente indien het plan voor de natuurontwikkeling Bonnenpolder zonder natuurbegraven wordt gerealiseerd (19bb983). De tweede toezegging betrof om uw raad te informeren over de planning van de te zetten stappen in het proces om tot een bestemmingsplan voor het gebied te komen (19bb982). Beide toezeggingen zijn door wethouder HBIS afgedaan d.m.v. een brief van 30 januari 2019 (19bb903).

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 1

In de raadsvergadering van 31 januari 2019 is de motie Geen nieuwe bebouwing in de Bonnenpolder (19bb011522) aangenomen. Deze motie is afgedaan d.m.v. de collegebrief van 2 juni 2020 (20bb5907). Toelichting: Aanleiding De gemeente Rotterdam, de provincie Zuid-Holland en de stadsregio Rotterdam hebben de ambitie om een ecologische verbinding tussen de kust en Midden-Delfland te realiseren en de recreatieve verbindingen uit te breiden. Het kader daarvoor is vastgelegd in het Ambitiedocument Oranjebonnen dat in maart 2013 door ons is vastgesteld. De ambitie is geconcretiseerd in het OntwikkeIplan Oranjebonnen. Het Ontwikkelplan is op 10 mei 2016 door ons college vastgesteld en naar aanleiding van behandeling in de commissie BWB van 15 juni 2016 overeenkomstig gewijzigd. Het Ontwikkelplan Oranjebonnen vormt de basis voor de op te stellen planologischjuridisch randvoorwaarden (bestemmingsplan). Op 2 juni 2020 is door ons besloten het ontwerp bestemmingsplan Oranjebonnen ter inzage te leggen. Ook hebben wij op 2 juni 2020 de landschapsvisie Oranjebonnen vastgesteld. Plangrenzen Het plangebied Oranjebonnen bestaat uit 550 hectare agrarische grond in de Bonnenpolder en de Oranjebuitenpolder te Hoek van Holland.

Het plangebied ligt ingesloten tussen de kassen van het Westland rondom Maasdijk, de woonbebouwing van Maassluis, de Nieuwe Waterweg, het kassengebied langs de Haakweg en de Dwarshaak en het Staelduinse Bos. De plangrens is gewijzigd naar aanleiding van de wijziging in perceel Bonnenweg 30. Zie paragraaf over wijzigingen in ontwikkelingen t.o.v. ontwerp bestemmingsplan.

Figuur: ligging plangebied

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 2

Opzet plan Om de ontwikkelingen in het Oranjebonnengebied mogelijk te maken is aanpassing van de vigerende bestemmingsplannen noodzakelijk. Het beoogde doel is het mogelijk maken van ontwikkelingen op het gebied van natuur, recreatie, cultuur, landschap en duurzaamheid. Daarnaast zijn de huidige bestemmingsplannen in het plangebied verouderd, dus deze wijziging betreft ook een actualisering van het bestemmingsplan, zodat de gemeente zal beschikken over een adequate regeling voor de bestaande en toekomstige situatie. Doel is om het aantal nieuwe bestemmingsplannen te beperken en samenhangende functies in één bestemmingsplan te combineren. Het reeds vergunde en gerealiseerde Windpark Nieuwe Waterweg (zes windturbines) maakt ook onderdeel uit van dit bestemmingsplan. Nieuwe ontwikkelingen Het grootste deel van het gebied wordt conserverend bestemd. De belangrijkste veranderingen in het plangebied betreffen de volgende ontwikkelingen/plannen. In de Bonnenpolder: •

128 ha Natuurontwikkeling waarvan 30 ha natuurbegraven

•

Verbreding van de rivier de Rel, herstel deel van Bonnendijk en aanleg Kerkepad

•

Herstel waterlopen en aanleg van natuurvriendelijke oevers

Op 20 november 2018 hebben wij het principebesluit genomen om het plan voor natuurontwikkeling met een natuurbegraafplaats verder te laten uitwerken en op te nemen in het ontwerpbestemmingsplan. Wethouder HBIS heeft uw raad op 18 juni 2019 geïnformeerd (19bb17072) over de wijzigingen die in het plan zijn aangebracht om het natuurbegraven zo min mogelijk zichtbaar te laten zijn zodat het voor omwonenden zo min mogelijk overlast geeft. Dit gewijzigde plan is opgenomen in dit ontwerp bestemmingsplan. In het plan voor natuurontwikkeling zijn de door de gemeente gewenste aanleg van recreatieve routes en ecologische verbindingen opgenomen. Waterloop de Rel wordt hersteld en verbreed en er worden door het Hoogheemraadschap van Delfland natuurvriendelijke oevers in aangelegd. Ook worden er nieuwe wandel- en fietsroutes aangelegd en wordt het Kerkepad en een deel van de Bonnendijk herstelt. In de Oranjebuitenpolder: •

Zonnepark in combinatie met wandelmogelijkheden en een mountainbikeparcours

•

Glastuinbouwsanering met ontwikkeling van vijf compensatiewoningen in de vorm van vrijstaande woningen op de Polderhaakweg 15

•

Aanleg insteekwateren en natuurvriendelijke oevers en herstel van de historische Oude Spuidijk

Op het voormalige slibdepot Oranjeheuvel wordt de aanleg van een zonnepark van 25 ha gecombineerd met recreatie door het aanleggen van wandelroutes door de velden

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 3

met zonnepanelen heen en een mountainbikeparcours langs de randen. Ook zal een klein deel van het zonnepark toegankelijk zijn en is er plek voor een kleinschalig educatief-informatiecentrum. Het ontwerp van de combinatie van zonnepark met recreatie heeft de instemming gekregen van de provincie Zuid-Holland. Het Hoogheemraadschap van Delfland wil op meerdere locaties langs en nabij de Oude Spui natuurvriendelijke oevers realiseren. Deze vormen een aantrekkelijk leefgebied voor flora en fauna. De door de gemeente gewenste herstel van de historische Oude Spuidijk wordt meegenomen in de plannen van het Hoogheemraadschap. Daarnaast wil het Hoogheemraadschap insteekwateren met natuurvriendelijke oevers realiseren nabij de vispaaiplaats in de Oranjebuitenpolder. Wijzigingen in ontwikkelingen t.o.v. ontwerp bestemmingsplan Er is na de terinzagelegging van het ontwerpbestemmingsplan verder overleg gevoerd met de diverse initiatiefnemers van de ontwikkelingen over de haalbaarheid van hun plannen die reeds in het ontwerpbestemmingsplan waren opgenomen. Daaruit is gebleken dat de haalbaarheid van twee nieuwe ontwikkelingen onvoldoende aangetoond kan worden om nog op te nemen in het vast te stellen bestemmingsplan. Het vast te stellen bestemmingsplan is hierop aangepast.

• Voedselbos/outdoor-activiteiten Het initiatief voedselbos/outdoor-activiteiten en bijbehorende ontsluitingsweg is niet langer opgenomen in het bestemmingsplan. De vigerende recreatieve bestemming op het perceel waarop het voedselbos/outdooractiviteiten was voorzien, is nu conserverend bestemd in het vast te stellen bestemmingsplan. Hierover heeft overleg plaatsgevonden met de initiatiefnemers. De initiatiefnemers zijn het hier mee eens. Een van de initiatiefnemers werkt nu verder aan de haalbaarheid van het plan en bereidt een omgevingsvergunningaanvraag voor. • Bonnenweg 30 Het initiatief voor de sanering van de kassen en de ontwikkeling van twee compensatiewoningen is niet langer opgenomen in het bestemmingsplan. De vigerende bedrijfsbestemming op Bonnenweg 30 blijft van kracht, waardoor initiatiefnemer al zijn huidige rechten behoudt. Om de vigerende bestemming volledig en correct te laten werken op het perceel van initiatiefnemer, is gekozen tussen de opties ‘vigerend bestemmingsplan opnieuw overnemen’ en ‘Bonnenweg 30 uit het bestemmingsplan knippen’. Bonnenweg 30 ligt aan de rand van plangebied Oranjebonnen. De huidige vigerende bestemmingsplanregeling van het bedrijfsperceel is complex. De regeling is gedateerd (uit 1989), is op één onderdeel vernietigd en kent opties (bijv. de mogelijkheid tot een 2e bedrijfswoning) die vanuit de provincie niet meer zijn toegestaan.

Om verwarring bij initiatiefnemer en beroep vanuit de Provincie te voorkomen, is gekozen voor de optie om Bonnenweg 30 uit het vast te stellen bestemmingsplan te knippen. Het huidige vigerende bestemmingsplan blijft van kracht voor dit perceel en de eigenaar behoudt al zijn huidige rechten en mogelijkheden. Dit betekent wel dat de plangrens van het vast te stellen bestemmingsplan gewijzigd is.

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 4

Initiatiefnemer is het niet eens met het besluit van de gemeente om het initiatief Bonnenweg 30 niet op te nemen in het vast te stellen bestemmingsplan. Initiatiefnemer heeft daartoe een Wob-verzoek bij de Provincie ingediend. Tevens heeft de initiatiefnemer wethouder HBIS, de burgemeester, de gemeenteraad en de Gebiedscommissie Hoek van Holland benaderd en tenslotte een formele klacht ingediend, waarvoor de procedure nu loopt. De Raad van Toezicht van het ZuidHollands Landschap (mede-initiatiefnemer van plan natuurontwikkeling met natuurbegraafplaats) is ook door de initiatiefnemer aangeschreven. Daarnaast heeft initiatiefnemer ook een zienswijze op het ontwerpbestemmingsplan en een zienswijze op de concept welstandsparagraaf Oranjebonnen ingediend. Het Wob-verzoek is op 3 juni 2021 door verzending van de betreffende documenten afgedaan. De gemeente heeft het gesprek met initiatiefnemer over de mogelijkheid om het initiatief alsnog te realiseren moeten opschorten in verband met de lopende formele klachtenprocedure. Derde partijen Natuurbegraven Nederland en het ZuidHollands Landschap zijn in gesprek met initiatiefnemer over koop en verkoop van de percelen benodigd voor realisatie van het initiatief. De gemeente acht de ontwikkeling van bovenstaande twee initiatieven nog steeds wenselijk.

Daarom zet het projectteam zich in om samen met deze initiatiefnemers de nodige voorbereidingen te treffen om na vaststelling van het bestemmingsplan Oranjebonnen de initiatieven alsnog mogelijk te maken via een uitgebreide omgevingsvergunningaanvraag. Bonnenweg 20 – woonbestemming In de brief van wethouder Bouwen, Wonen en Energietransitie Gebouwde Omgeving van 14 september 2021 (21bb011051) is aangegeven dat per ongeluk de voorgenomen bestemming ‘Wonen’ voor perceel Bonnenweg 20 was geschrapt. Dit is gerepareerd in de paragraaf Ambtshalve voorgestelde aanpassingen van het ontwerpbestemmingsplan van dit raadsvoorstel. Cultuurhistorie In 2017 is een cultuurhistorische verkenning opgesteld voor Hoek van Holland. In deze verkenning is een aantal structuren/elementen van de Oranjebonnen gewaardeerd. Hoeve Rijckevorsel (Bonnenweg 50) is als beeldbepalend pand gewaardeerd en de verkaveling, dijken, kreekrestanten, openheid en vergezichten van de polder (Korte Bonnen) met daaraan gekoppeld de Hoeve Rijckevorsel (Bonnenweg 50) is gewaardeerd als stelsel. Daarnaast is in de Landschapsvisie Oranjebonnen aanvullend op de cultuurhistorische verkenning elementen, structuren en ensembles uit de Oranjebonnen gewaardeerd die bij de herinrichting van de polders beschermd en waar mogelijk versterkt worden.

Er zijn twee dubbelbestemmingen opgenomen in het bestemmingsplan om de cultuurhistorische waarden in het plangebied te beschermen. “Waarde - Cultuurhistorie 1” richt zich op waarden die in het gehele gebied aanwezig zijn en met name samenhangen met de landschappelijke ontstaansgeschiedenis. Dit betreft o.a. de openheid, verkaveling, watergangen, dijkstructuren, linten en verdedigingswerken. “Waarde – Cultuurhistorie 2” richt zich op specifieke locaties waar zich een

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 5

concentratie van cultuurhistorische objecten bevindt. Beeldbepalend pand Hoeve Rijckevorsel aan de Bonnenweg 50 blijft behouden en krijgt als onderdeel van de natuurontwikkeling een bestemming als landwinkel, horeca, informatiepunt en onderhoudsplek. Milieu De verschillende milieuonderzoeken zijn aangepast naar aanleiding van het niet opnemen van de bovengenoemde twee ontwikkelingen in het vast te stellen bestemmingsplan en de nieuwste regelgeving zoals bijvoorbeeld over stikstof. Voor het bestemmingsplan is een m.e.r.-beoordelingsbesluit opgesteld. In het besluit wordt de conclusie getrokken dat er geen belangrijke nadelige milieugevolgen voor het milieu zijn voorzien. Het ontwerpbesluit tot het vaststellen van hogere waarden heeft met ingang van 4 september 2020 ter inzage gelegen en doorloopt een eigen vaststellingsprocedure. Het vastgestelde besluit is als bijlage bij het vastgestelde bestemmingsplan opgenomen. Gewijzigde Landschapsvisie Oranjebonnen De Landschapsvisie Oranjebonnen maakt onderdeel uit van het ontwerpbestemmingsplan en is opgenomen in de bijlagen. In de landschapsvisie is een aantal aanpassingen en toevoegingen in tekst en kaarten gedaan naar aanleiding van de zienswijzen die betrekking hadden op cultuurhistorie. Ook zijn er aanpassingen gedaan op de korte en lange termijn ambitiekaarten n.a.v.

het niet opnemen van de ontwikkelingen Voedselbos en Outdoor-activiteiten en Bonnenweg 30. Ook zijn de ruimtelijke criteria voor landschap aangevuld met criteria voor ruiterpaden (n.a.v. advies gebiedscommissie HvH) en zijn de criteria voor de Oranjeheuvel aangevuld en verbeterd. Tenslotte is er nog een aantal redactionele aanpassingen gedaan. De Landschapsvisie Oranjebonnen is gewijzigd vastgesteld door ons op 13 juli 2021. Advisering Gebiedscommissie gebied Hoek van Holland De gebiedscommissie Hoek van Holland (HvH) heeft op 28 oktober 2020 een advies uitgebracht (zie bijlage 6). Het advies van de gebiedscommissie HvH is puntsgewijs van een reactie voorzien (zie bijlage 7). Advisering Provincie Zuid-Holland De door de Provincie Zuid-Holland gemaakte opmerkingen in het vooroverleg zijn afdoende in het plan verwerkt en verduidelijkt. De Provincie is akkoord met de aanpassingen en heeft geen aanvullende opmerkingen op het bestemmingsplan. Participatie Het ontwerpbestemmingsplan heeft van 4 september 2020 tot en met 15 oktober 2020 ter inzage gelegen. Gedurende het proces is de mogelijkheid geboden om via email/telefoon vragen te stellen. Vanwege de maatregelen in verband met het coronavirus is er in plaats van een fysieke informatieavond een digitale informatieavond gehouden op 24 september 2020.

Circa 80 belangstellenden hebben via MS Teams ingelogd om deel te nemen aan de informatieavond. Er zijn tijdens de informatieavond veel positieve geluiden geuit over de ambities in het bestemmingsplan. Naast het schriftelijk indienen van zienswijzen konden tijdens de terinzagelegging ook mondeling zienswijzen kenbaar worden gemaakt bij de

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 6

projectmanager Oranjebonnen. Van die mogelijkheid is door verschillende reclamanten gebruik gemaakt. Zienswijzen Het ontwerpbestemmingsplan heeft van 4 september 2020 tot en met 15 oktober 2020 ter inzage gelegen. Er zijn 44 zienswijzen ingediend, waarvan 1 is ingetrokken. Van deze 44 zienswijzen gaat een belangrijk deel over de natuurontwikkeling met natuurbegraven in de Bonnenpolder. Daarnaast zijn er ook positieve zienswijzen die het plan onderbouwen en zienswijzen door geïnteresseerden die nieuwe initiatieven aandragen binnen gekomen. De resterende zienswijzen betreffen bezwaren op technische omissies in het ontwerpbestemmingsplan en diverse bezwaren op enkele kleine initiatieven die zijn opgenomen in het bestemmingsplan. De zienswijzen zijn aan de juiste instantie gericht en tijdig ingekomen, zodat reclamanten in hun zienswijze kunnen worden ontvangen. De nota zienswijzen Oranjebonnen bevindt zich in bijlage 5. Thematische beantwoording zienswijzen Er is een aantal onderwerpen te signaleren die in meerdere zienswijzen terugkeren. Voor deze onderwerpen is een thematische beantwoording opgesteld. Bij die zienswijzen waar (delen van) deze thematische beantwoording relevant is, is in de beantwoording van de specifieke zienswijze een verwijzing naar deze thematische beantwoording opgenomen. Achtereenvolgens komen aan bod: 1.

Het doorlopen proces.

2.

Natuurontwikkeling, natuurbegraven en het landschap.

3.

Natuurontwikkeling, natuurbegraven en de waterhuishouding.

4.

Natuurontwikkeling en natuurbescherming.

5.

Ruimtelijke uitgangspunten natuur, natuurbegraven en de wijze van bestemmen.

6.

Nieuwe en weggevallen ontwikkelingen.

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 7

1. Het doorlopen proces Een eerste onderwerp dat in meerdere zienswijzen aan de orde komt, is het doorlopen proces in de aanloop naar dit bestemmingsplan. Met name de manier waarop de ontwikkeling natuur en het natuurbegraven in de loop van het proces onderdeel van de plannen zijn geworden is een vaker terugkerend onderwerp, evenals de wijze van communicatie en participatie. Met deze thematische beantwoording over het doorlopen proces, wordt inzicht gegeven in de voornaamste documenten en besluiten die in het voorafgaande proces de opmaat hebben gevormd voor dit bestemmingsplan en de communicatie en participatie die daarbij is toegepast. Ambitiedocument Oranjebonnen De gemeente Rotterdam, de provincie Zuid-Holland en de stadsregio Rotterdam hebben in 2011/2012 de ambitie uitgesproken om de recreatieve en ecologische verbindingen tussen de Delflandse kust en Midden Delfland uit te breiden. Daarvoor wordt het gebied getransformeerd naar een gemengd agrarisch en recreatief gebied. Zij hebben een gezamenlijke pilot opgezet voor een plan voor beide polders waarbij de publieke investeringen beperkt zijn en er gezocht wordt naar een innovatieve uitvoeringsstrategie met inzet van private middelen. Om dat te bereiken is samenwerking met gebruikers en investeerders nodig. Het Ambitiedocument Oranjebonnen is in maart 2013 vastgesteld.

De doelen van het ambitiedocument zijn: - het vergroten van de ruimtelijke groenbeleving, - het versterken van de biodiversiteit, - het versterken van het (agrarisch) ondernemerschap en - het realiseren van een sterk imago van de Oranjebonnen. Ontwikkelplan Oranjebonnen De ambitie is daarna geconcretiseerd in het Ontwikkelplan Oranjebonnen. Dit Ontwikkelplan Oranjebonnen is een co-productie van ondernemers, bewoners, gemeente, Hoogheemraadschap van Delfland en provincie Zuid-Holland. Het Ontwikkelplan probeert diverse belangen met elkaar te verenigen en zet in op kansen voor ondernemers, investeerders en bewoners van de Oranjebonnen. De ontwikkelkansen zijn te onderscheiden in recreatieve routes, ecologische verbindingen en agrarische/recreatieve functies. Vanuit private economische belangen is transformatie van de Bonnenpolder ook gewenst. De grondeigenaren van de Bonnenpolder verwachten dat de huidige agrarische bedrijfsvoering op lange termijn economisch onhoudbaar is. Gelijktijdig met de economische transformatie van de Bonnenpolder en Oranjebuitenpolder zet de gemeente Rotterdam in op het behouden van de ruimtelijke kwaliteit en waarden van de Oranjebonnen en het realiseren van de recreatieve en ecologische voorzieningen.

Het Ontwikkelplan is op 10 mei 2016 door ons college vastgesteld en naar aanleiding van behandeling in de commissie BWB van 15 juni 2016 overeenkomstig gewijzigd. Het Ontwikkelplan Oranjebonnen vormt de basis voor het bestemmingsplan Oranjebonnen.

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 8

Participatieproces De gemeente heeft vanuit haar faciliterende rol in het bestemmingsplan ruimte geboden voor marktinitiatieven die de ruimtelijke groenbeleving vergroten, de biodiversiteit en het (agrarisch) ondernemerschap versterken en bijdragen aan een sterk imago van de Oranjebonnen. De gemeente heeft in het participatieproces nadrukkelijk initiatiefnemers, ondernemers en bewoners uitgenodigd om met plannen te komen die bijdragen aan de transformatie van Oranjebonnen. Op 13 februari 2017 was er in het gebied een informatiebijeenkomst met als doel om in gesprek te gaan met allerlei partijen die betrokken waren bij de toekomst van de polder. Dat was in de vorm van een gebiedsmarkt waar een aantal initiatiefnemers hun plannen voor de polder hebben gepresenteerd (voedselbos, outdoor-mogelijkheden, zonnepark, evenemententerrein). Initiatiefnemers Vereniging Natuurmonumenten, Stichting Zuid-Hollands Landschap en Natuurbegraven Nederland (NBN) waren ook aanwezig, maar hebben de plannen daar niet gepresenteerd. Zij hebben een voor hun initiatief specifiek participatieproces doorlopen en in samenwerking met belangstellenden en belanghebbenden, een plan voor natuurontwikkeling met natuurbegraven in de Bonnenpolder opgesteld (zie hierna). De verschillende initiatiefnemers hebben in vervolg op de gebiedsmarkt elk op hun eigen wijze verdere uitwerking gegeven aan hun plannen.

Vanaf voorjaar 2019 is door de gemeente het ontwerpproces voor en door de verschillende initiatieven voortgezet. Het ontwerpproces heeft plaatsgevonden in twee werkateliers waaraan bewoners en andere stakeholders hebben deelgenomen. De gemeente Rotterdam heeft op 8 april 2019 een ontwerpatelier georganiseerd over de initiatieven zonnepark en recreatie, voedselbos en outdoor-activiteiten voor geïnteresseerde bewoners en betrokken organisaties waaronder het Hoogheemraadschap van Delfland. Samen is in het ontwerpatelier inhoudelijk gewerkt aan uitwerking en verbetering van de plannen. De resultaten zijn op 17 april 2019 in een openbare inloopavond gepresenteerd aan een ieder die belangstelling had. Daaropvolgend heeft de gemeente Rotterdam op 21 mei 2019 een tweede ontwerpatelier georganiseerd voor de initiatieven zonnepark en recreatie, voedselbos en outdooractiviteiten voor geïnteresseerde bewoners en betrokken organisaties waaronder het Hoogheemraadschap van Delfland. Hierin is verder gewerkt aan de uitwerking van de ruimtelijk ontwerpen van de initiatieven in relatie tot de eerste versie van de op te stellen verbeelding van het bestemmingsplan.

De resultaten van dit ontwerpatelier zijn door de gemeente Rotterdam in een openbare inloopavond op 18 juni 2019 gepresenteerd voor iedereen die belangstelling had voor de ruimtelijk ontwerpen van alle initiatieven en de concept bestemmingsverbeelding. Belangstellenden konden de conceptverbeelding en de conceptregels inzien en zo nodig een reactie geven. Dit vooruitlopend op de formele procedure die het bestemmingsplan doorloopt. Proces plan natuurontwikkeling met natuurbegraven De ambitie voor de Oranjebonnen is het gebied te transformeren naar een gemengd agrarisch en recreatief gebied. Onderdeel van deze ambitie is het vergroten van de ruimtelijke groenbeleving en het versterken van de biodiversiteit. De natuurontwikkeling omvat een gebied van 128 ha, waarvan op 30 ha een laatste rustplaats in de natuur mogelijk wordt gemaakt. De ambitie voor deze ontwikkeling is voortgekomen vanuit de wens om meer natuur te realiseren. De ontwikkeling van een natuurbegraafplaats maakt het mogelijk om extra

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 9

natuur toe te voegen. Een natuurbegraafplaats is allereerst en vooral een natuurgebied, maar dan met een extra functie. De natuurbegraafplaats is dan ook bestemd als ‘natuur’, wat inhoudt dat het gebied als zodanig moet worden beheerd en in stand gehouden. De natuurontwikkeling met als onderdeel daarvan een natuurbegraafplaats, draagt bij aan de beleving van de Bonnenpolder door het openstellen van extra natuur voor publiek, door de investering in natuurontwikkeling en door het versterken en beschermen van cultuurhistorisch en ecologisch waardevolle elementen. Om te komen tot het uiteindelijke plan voor deze natuurontwikkeling en de natuurbegraafplaats, is een uitgebreid gebiedsproces doorlopen vanaf 2017 tot 2019. De wens van de initiatiefnemers Vereniging Natuurmonumenten, Stichting ZuidHollands Landschap en Natuurbegraven Nederland is om samen met mensen die in de buurt wonen en/of werken en met mensen die er nu of in de toekomst willen recreëren een landschapsontwerp te maken voor het toekomstige natuurgebied. De drie initiatiefnemers hebben Adriaan Geuze en Penne Hangelbroek van landschapsarchitectenbureau West 8 gevraagd om samen met belangstellenden uit de omgeving te komen tot een goed ontwerp voor het gebied. Het participatieproces is gevisualiseerd in de onderstaande afbeelding, waarbij vermeld wordt dat dit gaat om stappen die in het jaar 2017 zijn gezet.

Op 3 juli 2017 is er een inloopavond georganiseerd waar de initiatiefnemers de stappen hebben uitgelegd waarmee zij samen met belangstellenden tot een voorstel voor een nieuwe inrichting van een deel van de Bonnenpolder wilden komen. Op 16 augustus 2017 is er brief naar alle omwonenden en belanghebbenden verstuurd met het verzoek zich aan te melden voor de drie werkateliers. Aan de werkateliers hebben

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 10

uiteindelijk 35 mensen deelgenomen. De werkateliers stonden onder leiding van Adriaan Geuze van bureau West 8. Op 30 augustus 2017 ging het eerste atelier van start, een maand later op 27 september 2017 het tweede. Om ook belangstellenden en belanghebbenden te betrekken die niet in de gelegenheid waren om aan de drie werkateliers deel te nemen, zijn er ook twee inloopavonden georganiseerd op 4 oktober 2017 en 7 november 2017. Tijdens de eerste inloopavond zijn de eerste gedachtegangen en wensen gepresenteerd. De inloopavond had ook als doel om aanvullende opmerkingen en wensen op te halen van omwonenden en geïnteresseerden. In het derde werkatelier op 25 oktober 2017 heeft de werkgroep de opmerkingen en wensen vanuit de inloopavonden beoordeeld en zo nodig verwerkt in het ontwerp. Dit heeft geleid tot het voorkeursontwerp dat in het werkatelier op draagvlak kon rekenen. Dit voorkeursontwerp is op 7 november 2017 gepresenteerd middels een inloopavond. De uitnodiging voor deze inloopavond is breed gecommuniceerd. Van het voorkeursontwerp is ook een maquette gemaakt om het ontwerp goed te kunnen presenteren. In december 2017 is het voorkeursontwerp door de initiatiefnemers ingediend bij de gemeente Rotterdam. Voordat het college van B&W een besluit nam over het voorkeursontwerp, is door de gemeente advies gevraagd aan de gebiedscommissie.

Om een goed advies te kunnen geven heeft de gebiedscommissie de mening van de Hoekse bewoners gepolst middels een enquête. Deze is steekproefsgewijs verstuurd naar inwoners van Hoek van Holland. Rondom de enquête zijn door de initiatiefnemers nog drie inloopbijeenkomsten georganiseerd om iedereen zo goed mogelijk te informeren: 20 januari 2018: Informatiestand in het winkelcentrum van Hoek van Holland. 24 januari 2018: Inloopavond in buurtcentrum de Hoeksteen in Hoek van Holland. 28 januari 2018: Inloopbijeenkomst in het bezoekerscentrum d'Oude Koestal en in het Staelduinse bos. De respons op de enquête van de gebiedscommissie was 22% (437 mensen). 93% van de respondenten was op de hoogte van het planvoornemen. Ruim 97% van alle respondenten gaf aan het belangrijk te vinden om de polder open en groen te houden. Van de respondenten gaf 63% aan niet achter de plannen te staan van natuurbegraven. De zorgpunten waren onder andere de belasting voor milieu en natuur, verkeersbewegingen, de toegang tot het gebied en het zicht op natuurbegraven.

Vanwege de bezorgdheid van bewoners gaf wethouder HBIS de initiatiefnemers mee om het voorkeursontwerp nogmaals tegen het licht te houden en waar mogelijk het plan aan te passen om de zorgen zoveel mogelijk weg te nemen. Dit advies is opgepakt door de initiatiefnemers en is er een vervolg gegeven aan het participatieproces. Alle personen die deel hadden genomen aan de eerste ateliers zijn opnieuw uitgenodigd. Ook mensen die zich betrokken voelden en mee wilden praten over de nadere uitwerking van het plan konden zich als nieuwe deelnemer opgeven. De werkateliers stonden wederom onder leiding van Adriaan Geuze van bureau West

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 11

8. Tijdens deze ateliers is gekeken op welke wijze het voorkeursontwerp kon worden aangepast om tegemoet te komen aan de zorgen die zijn geuit in de enquête. Dit heeft geleid tot aanpassingen van het voorkeursontwerp, waarover meer in de volgende paragraaf. De werkateliers vonden plaats op 4 april 2019 en 27 mei 2019. Op 18 juni 2019 is een inloopavond georganiseerd om het aangepaste ontwerp te presenteren. Dit ontwerp is vervolgens vertaald naar het ontwerpbestemmingsplan. Op 2 juni 2020 heeft het college ingestemd met publicatie van het ontwerpbestemmingsplan waar het aangepaste ontwerp voor de natuurontwikkeling met natuurbegraven onderdeel van uitmaakt. Met dat besluit heeft het college tevens een begeleidende brief aan de Raad verstuurd waarin inzicht gegeven is in de punten waarop de voorkeursvariant nog is aangepast om tegemoet te komen aan diverse bezwaren. Gedurende het proces om tot het voorliggende plan te komen (2017-2019) zijn er verspreid in tijd drie excursies verzorgd naar bestaande natuurbegraafplaatsen. De uitnodigingen hiervoor zijn breed gecommuniceerd middels verschillende mediakanalen, ook binnen de gemeente Westland. Zo kreeg iedereen de mogelijkheid om nader kennis te maken met natuurbegraven.

Vanaf 2016 tot heden is er een actieve website natuurindebonnen.nl waar het proces en alle informatie, verslagen, ontwerpen van het planvoornemen zijn terug te vinden. Ook kan men via de website vragen stellen aan de initiatiefnemers. Gedurende de planvorming is er veel gecommuniceerd via verschillende mediaplatforms zoals lokale kranten, radio-interviews, Facebook en op de websites van initiatiefnemers en gemeente. Gelet op het bovenstaande zijn we van mening dat rondom de natuurontwikkeling en de natuurbegraafplaats een zorgvuldig proces is doorlopen, met voldoende publiciteit en bijeenkomsten voor een ieder om zich van het plan op de hoogte te stellen en te participeren bij de uitwerking. 2. Natuurontwikkeling, natuurbegraven en het landschap Een tweede onderwerp dat in meerdere zienswijzen aan de orde komt, is de motivatie om de beoogde natuurontwikkeling en het natuurbegraven mogelijk te maken op de locatie die daar in dit bestemmingsplan voor is aangewezen. Los van verschillende praktische en technische bezwaarpunten, die verder in deze beantwoording worden behandeld, gaat het in essentie om de keuze voor de natuurontwikkeling en de mogelijkheid tot natuurbegraven op deze plaats, de effecten voor het landschap en de inpassing daarin.

Met deze thematische beantwoording over dit onderwerp wordt inzicht gegeven in de overwegingen van de gemeente om medewerking te verlenen aan deze ontwikkeling in deze vorm en op deze locatie. Gemeentelijke beoordeling plan natuurontwikkeling met natuurbegraven Het plan voor natuurontwikkeling met natuurbegraven is, alvorens over is gegaan tot het opstellen van het bestemmingsplan Oranjebonnen, beoordeeld door de gemeente Rotterdam in november 2018. Op basis van de beoordeling concludeerde het college dat het plan voor natuurontwikkeling met natuurbegraven in belangrijke mate aansluit bij de ambities en doelstellingen voor de transformatie van Oranjebonnen: De hoofdconclusies van deze beoordeling zijn:

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 12

•

Het Plan Natuurontwikkeling in de Bonnenpolder ziet de gemeente als grote kans de ambitie en doelstellingen die voor Oranjebonnen zijn gesteld, te kunnen realiseren. De Bonnenpolder voegt dan echt iets unieks toe aan de gehele Oranjebonnen. Naast natuur ook agrarische percelen en herstel en versterking van cultuurhistorische elementen.

•

Het open en weidse karakter van de Bonnenpolder blijft grotendeels bestaan. De uitbreiding met bos is wel te zien als afwijking op de wens om geen bomen toe te voegen aan de polder. Niettemin vindt de gemeente Rotterdam dat dit “nadeel” acceptabel is binnen het geheel van de natuurontwikkeling maar het vraagt wel om een hele goede ontwerpuitwerking.

•

In omvang is het een grootschalige verandering voor de Bonnenpolder. In tegenstelling tot de grootschalige functies die in het Ontwikkelplan als ongewenst zijn benoemd, draagt deze grote verandering wel bij aan de doelstellingen die de gemeente voor de transformatie van de Bonnenpolder heeft gesteld.

•

Er kan niet voorbijgegaan worden aan de discussie en de emotie die het plan heeft losgemaakt. Daarom is op verschillende manieren aan belangstellenden de kans gegeven meningen te laten horen en te betrekken bij de planvorming (werkateliers, openbare vergaderingen, digitale enquête). Bij een vervolg is het belangrijk dat de participatie met stakeholders voortgezet wordt.

•

Het effect van de natuurontwikkeling en zeker die van natuurbegraven is op een aantal punten nog onvoldoende in beeld gebracht. (Grond)water, (grond)waterkwaliteit, verkeer, flora en fauna en bodem(kwaliteit), zettingen en bodemdaling, explosieven onderzoek en externe veiligheid zijn belangrijke thema’s die uitwerking vragen.

•

De financiering zal voor een belangrijk deel gedragen worden door private (NBN) en maatschappelijke partijen (Zuid-Hollands Landschap en Natuurmonumenten). De (reeds geplande) investeringen van provincie en gemeente voor het verbeteren van recreatieve routes en biodiversiteit kunnen hieraan ondersteunend zijn. Daarnaast zoeken de initiatiefnemers samenwerking met het Hoogheemraadschap voor het eventueel verbeteren van de ecologische kwaliteit van de Rel en het robuuster maken van deze watergang. Provinciale Staten hebben besloten het Natuurnetwerk Nederland met dit gebied uit te breiden met bijbehorende financiële bijdragen. Nadere afspraken over onder meer rolverdeling, investeringen, beheer en risicoverdeling zijn echter nog te maken.

Op basis van de beoordeling en de hierboven genoemde conclusies heeft de gemeente Rotterdam gesteld dat het plan voor natuurontwikkeling met natuurbegraven in belangrijke mate aansluit bij de ambities en doelstellingen voor de transformatie van Oranjebonnen: •

De visie biedt de kans het recreatieve gebruik van de polder te intensiveren door recreatieve routes aan te leggen, de Bonnenweg te verbeteren, de Bonnendijk te herstellen en de Rel te verbreden en natuurvriendelijke oevers

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 13

aan te leggen. De verwachting is dat door het realiseren van een flink natuurgebied, de biodiversiteit verder zal toenemen en verbeteren. •

De initiatiefnemers hebben een proces van meedenken en meedoen doorlopen dat aansluit bij de wens om samen met belanghebbenden vorm te geven aan de transformatie van Oranjebonnen.

•

Tegelijkertijd stelt de gemeente vast dat de gepresenteerde landschappelijke visie een goed beeld geeft van de gewenste transformatie die de initiatiefnemers voor de Bonnenpolder voor ogen hebben.

•

Natuurbegraven is een vorm van begraven die de gemeente Rotterdam wil faciliteren. Deze vorm is in het gebied aanleiding voor discussie. De gemeente denkt dat doordat natuurbegraven een onderdeel wordt van een veel groter natuurgebied er voldoende alternatieven zijn om niet of in veel mindere mate met begraven geconfronteerd te worden en toch te kunnen genieten van de nieuwe natuur.

•

De initiatiefnemers investeren in belangrijke mate zelf in nieuwe natuur en recreatie. Dit past in het huidige klimaat waar overheden terugtreden en ruimte bieden aan private partijen om toe te treden. En het sluit aan bij de bestuurlijke kaders die voor dit project ten aanzien van de samenwerking tussen private partijen en overheid zijn vastgelegd. Het is in dit kader wel van belang zekerheid te krijgen over de financiële haalbaarheid én inzicht te krijgen in de gevraagde cofinanciering (investering en beheer).

De gemeente Rotterdam ziet in het plan een kans de gewenste verandering van overwegend agrarisch naar gemengd recreatief-agrarisch gebruik in de Bonnenpolder te realiseren. Het feit dat private partijen komen met initiatieven om te investeren in natuur en recreatie sluit aan bij de vastgestelde doelen en ambities voor de transformatie van Oranjebonnen. Daarnaast willen de initiatiefnemers Stichting ZuidHollands Landschap en Vereniging Natuurmonumenten en Natuurbegraven Nederland meewerken aan de fysieke maatregelen (verbeteren recreatieve routes en ecologische verbindingen) die de gemeente, met de subsidie van de provincie Zuid-Holland, nog wil uitvoeren in de Bonnenpolder.

Negatief advies gebiedscommissie Hoek van Holland De gebiedscommissie heeft een meningspeiling in de vorm van een digitale enquête laten uitvoeren. De enquête bestond uit verschillende vragen over de inrichting van de Bonnenpolder. In januari en februari 2018 hebben 2.000 inwoners van Hoek van Holland de mogelijkheid gekregen de enquête in te vullen. Ook zijn negen inwoners uit ’s-Gravenzande meegenomen aangezien zij uitkijken over de Bonnenpolder. De respons was 22%. Eén van de vragen ging over de ontwikkeling van natuur, waar ongeveer 97% van de respondenten van heeft aangegeven daar voorstander van te zijn. Eén van de andere vragen had betrekking op de vestiging van een natuurbegraafplaats in het te ontwikkelen natuurgebied. Ongeveer 63% heeft aangegeven het daarmee oneens te zijn. Van de bewoners uit de steekproef die de enquête hebben ingevuld is een meerderheid tegen natuurbegraven (67% tegen en 30% voor). Het projectteam

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 14

Oranjebonnen heeft kennisgenomen van de uitkomst van de enquête. Met de respons van 22% en het ontbreken van een reden van de non-respons, is deze uitkomst niet exact te vertalen naar de gehele bevolking van Hoek van Holland. Op basis van de uitslag van de enquête heeft de gebiedscommissie een negatief advies opgesteld. Bij de vergadering over het advies heeft er geen inhoudelijke behandeling van het plan plaatsgevonden. De gebiedscommissie heeft zich geconcentreerd op de duiding van representativiteit van de enquête en heeft daarop haar advies gebaseerd. Principebesluit Alles overwegende (ook het negatieve advies van de gebiedscommissie Hoek van Holland) hebben wij op 20 november 2018 besloten het plan voor natuurontwikkeling met natuurbegraven in de Bonnenpolder verder te laten uitwerken door de initiatiefnemers NBN, Natuurmonumenten en Zuid-Hollands Landschap. Het uitgewerkte plan wordt opgenomen in het ontwerpbestemmingsplan. Daarnaast heeft de gemeente de opdracht aan de initiatiefnemers meegegeven om het voorlopige voorkeursontwerp dat tot stand is gekomen via meerdere ontwerpateliers met omwonenden, nogmaals tegen het licht te houden, waarbij vertrekpunt is dat het natuurbegraven zo min mogelijk ‘zichtbaar’ is, en zo min mogelijk overlast geeft voor omwonenden.

Uitwerking van en aanpassingen aan plan natuurontwikkeling met natuurbegraven Naar aanleiding van de bestuurlijke opdracht van ons college van 20 november 2018, is door de initiatiefnemers gekeken naar manieren om het natuurbegraven minder zichtbaar te maken en overlast te beperken. In twee ontwerpateliers (4 april 2019 en 27 mei 2019) is dit besproken met belangstellenden die zich hadden aangemeld. Dit heeft geleid tot de onderstaande wijzigingen in het plan. Bij één plek is het natuurbegraven op en langs de Bonnendijk helemaal weggehaald. Voor een andere locatie waar natuurbegraven vanuit de Haakweg (westzijde) in het zicht lag (de open polder), is gekozen voor de mogelijkheid om alleen urnen te begraven. Bij dit soort begrafenissen zijn over het algemeen minder mensen aanwezig. Daarnaast is ervoor gekozen deze urnenbegravingen niet op de dijk maar aan de achterkant van de Bonnendijk (en dus uit het zicht) te laten plaatsvinden. Om de (on)zichtbaarheid verder te verbeteren is een belangrijke nieuwe noordzuidverbinding die de gemeente graag wil aanleggen (Kerkepad), aan de voet van de Bonnendijk gelegd in plaats van op de dijk. Recreanten hebben vanaf die plek geen zicht op de natuurbegraafplaats.

In de uitbreiding van het Staelduinse Bos, in de vorm van een duinbos, wordt verder een zone van 15 tot 20 meter aangehouden tussen het openbaar grondgebied waar begraven kan worden en de omliggende doorgaande en recreatieve infrastructuur. Deze piëteitszone wordt ingericht met duinen en nieuwe begroeiing (struiken en bomen). Dit wisselende en glooiende landschap is een voortzetting van het landschap in het Staelduinse Bos zelf. Aan de zuidzijde van het duinbos is de afstand tussen de openbaar toegankelijke routes en het natuurbegraven van nature al voldoende groot om het zicht vanaf deze routes op het natuurbegraven weg te nemen.

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 15

Alternatieve locaties niet haalbaar Gedurende het proces en ook in de zienswijzen, zijn door bewoners van Hoek van Holland alternatieve locaties voor het natuurbegraven genoemd. Naar de haalbaarheid van deze locaties is gekeken. Om meerdere redenen zijn de alternatieve locaties niet haalbaar of gewenst: Locatie Oranjeheuvel: Het graven in vervuilde grond op deze plek is vanuit de milieukundige wet- en regelgeving niet toegestaan. Er moet een leeflaag op het slibdepot worden aangebracht die ‘dik’ genoeg is om in te mogen begraven. Het slibdepot maakt geen onderdeel uit van het natuurgebied die de initiatiefnemers in de rest van de Bonnenpolder willen aanleggen. Er ontstaat dus niet een aaneengesloten natuurgebied. De initiatiefnemers zijn geen eigenaar van de grond van Oranjeheuvel. De gemeente is eigenaar en zij wil deze plek inrichten voor recreatie (Ontwikkelplan Oranjebonnen) en circa 25 hectare opwekking van zonne-energie (Programma Duurzaam). Dit overwegende is deze locatie niet beschikbaar voor natuurbegraven. Locatie oostzijde Bonnenpolder: Ook deze gronden zijn niet in eigendom van de initiatiefnemers. Daarnaast sluit natuurbegraven in dit deel van de Bonnenpolder niet aan op het Natuurnetwerk Nederland van provincie. Tenslotte wordt natuurbegraven hier heel zichtbaar omdat ophoging van de polder nodig is.

Rolverdeling en financiën NBN neemt in deze fase van de gebiedsontwikkeling het initiatief om de gronden definitief te verwerven en voorfinanciering te doen van de plankosten. In een volgende fase zal NBN het deel natuurbegraven (30 hectare) voor haar rekening en risico inrichten en gaan beheren. Vanuit een landelijke afspraak levert NBN de overige gronden aan Vereniging Natuurmonumenten. Die zal op haar beurt de gronden (circa 98 hectare) doorleveren aan Stichting Zuid Hollands Landschap (ZHL). ZHL verzorgt dan de inrichting en het beheer van deze 98 hectare natuur- en recreatieontwikkeling. Daarbij zal ZHL gebruikmaken van cofinanciering vanuit SNL-subsidie van de provincie voor aankoop, inrichting en beheer. Overigens betreft dit allemaal particuliere gronden waar de gemeente met betrekking tot aan- en verkoop van grond geen rol heeft. Ontwerp aanpassingen De bovenstaande aanpassingen zijn verwerkt in het ontwerp van het plan voor natuurontwikkeling met natuurbegraven, welke componenten onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Investering in natuurontwikkeling van deze omvang door de initiatiefnemende partijen is niet mogelijk zonder de functie natuurbegraven als deelfinancier van het plan. Om het aangepaste ontwerp te onderbouwen zijn tevens de benodigde onderzoeken uitgevoerd. Hieruit blijkt dat het plan geen negatieve gevolgen voor het plangebied heeft.

De gemeente heeft daarom op 2 juni 2020 besloten het ontwerpbestemmingsplan inclusief het aangepast ontwerp van de natuurontwikkeling met natuurbegraven ter inzage te leggen. Aanscherping piëteitszone naar aanleiding van zienswijzen Nadat het ontwerpbestemmingsplan ter inzage heeft gelegen, is in meerdere zienswijzen ingegaan op het zicht op het natuurbegraven en de mogelijk negatieve beleving die dat met zich mee kan brengen voor recreanten en andere gebruikers van het gebied.

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 16

Om die reden is gekeken naar mogelijkheden om de invulling van de piëteitszone nader in het bestemmingsplan vast te leggen. Deze aanpassingen in het ontwerp zijn integraal onderdeel geworden van het Inrichtings- en beheerplan, dat aan de regels van het bestemmingsplan is gekoppeld. Op die manier is het aanbrengen van een piëteitszone kaderstellend voor de natuurontwikkeling en het natuurbegraven en is dit via het Inrichtings- en beheerplan ook voor een ieder inzichtelijk. Hiertoe is het Inrichtings- en beheerplan ‘Natuur in de Bonnen’ (bijlage 4 bij de regels) in paragraaf 6.11 aangevuld met (voorbeelden van) inrichtingsprincipes en dwarsdoorsneden voor de aan te leggen piëteitszone. Daarin is als uitgangspunt gehanteerd dat deze maatregelen hoofdzakelijk van belang zijn voor de doorgaande recreatieve structuren, met name de Bonnenweg, het Bonnenpad en het Kerkepad. Door vanaf deze structuren te zorgen voor afdoende afschermende werking of voldoende afstand tot het natuurbegraven, kunnen mensen ook deze doorgaande verbindingen gebruiken zonder mogelijk ongewenst geconfronteerd te worden met natuurbegraven. Anderzijds is daar ook het belang van de natuurbegraafplaats zelf mee gemoeid, omdat dit ervoor zorgt dat het natuurbegraven binnen een intieme sfeer kan plaatsvinden.

In het Besluit op de lijkbezorging wordt aangegeven dat de afstand van een natuurgraf tot aan de erfgrens ten minste één meter dient te bedragen. In het planvoornemen is een ruimere zone aangehouden. Ten opzichte van het Bonnenpad wordt bijvoorbeeld een piëteitszone van circa 15 meter aangehouden. De afstand van waar daadwerkelijk natuurbegraven wordt tot aan de recreatieve route is in veel gevallen nog groter. Paragraaf 6.11 van het Inrichting- en beheerplan ‘Natuur in de Bonnen’ geeft zoals reeds aangegeven nader inzicht in deze maatregelen.

3. Natuurontwikkeling, natuurbegraven en de waterhuishouding Een derde onderwerp waar in meerdere zienswijzen op wordt ingegaan, zijn de effecten van de natuurontwikkeling en het natuurbegraven op de waterhuishouding. Dit punt van de thematische beantwoording gaat hierop nader in, waarbij er eerst aandacht is besteed aan de hydrologische effecten van de inrichtingsmaatregelen en er daarna wordt ingezoomd aan de effecten van het natuurbegraven. Hydrologische effecten van de inrichtingsmaatregelen De Bonnenpolder is voor een groot deel bestemd als ‘natuur’. Het hoofddoel van de bestemming ‘natuur’ is de instandhouding, herstel en/of ontwikkeling van de in het plangebied voorkomende landschappelijke, ecologische en natuurwaarden. De inrichtingsmaatregelen zijn er dan ook op gericht de natuurwaarden van het gebied te vergroten en meer soorten een leefgebied en standplaats te bieden. De natuurambitie van de initiatiefnemers Natuurmonumenten, Zuid-Hollands Landschap en Natuurbegraven Nederland om de landbouwgronden in de Bonnenpolder om te vormen naar natuur is door de provincie overgenomen en vastgelegd op de ambitiekaart van het natuurbeheerplan (Natuurbeheerplan, 2021).

Zoals in het Inrichtings- en beheerplan Natuur in de Bonnen (bijlage 4 bij de regels) is beschreven, zorgt de natuurontwikkeling, met op een gedeelte de nevenfunctie natuurbegraven, in de Bonnenpolder voor een duurzame instandhouding van een landschappelijk waardevolle Bonnenpolder. Bij de natuurinrichting van de

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 17

Bonnenpolder staan bevordering van de biodiversiteit en van het landschappelijke open karakter voorop. Daartoe worden grote oppervlakten gerealiseerd met natuurgraslanden, natuurakkers en moerasvegetaties. Tegelijkertijd wordt in aansluiting op het Staelduinse Bos een duinbos aangelegd. Bij de inrichting van de Bonnenpolder is een aantal specifieke inrichtingsdoelen beoogd: •

Aanleg van 20 hectare nieuw duinbos

•

Herinrichting van de Rel met natuurvriendelijke oevers

•

Aanleg en verbetering van de padenstructuur

•

Herstel van de Bonnendijk

•

Enkele aanpassingen in het oppervlaktewatersysteem (om ter plaatse van natte natuur een hogere grondwaterstand te creëren)

•

Realisatie van een informatie- en ceremonieruimte ten behoeve van het natuurbegraven

De bovengenoemde inrichtingsdoelen en maatregelen staan uitgebreid omschreven in het Inrichtings- en beheerplan Natuur in de Bonnen (bijlage 4 bij de regels). Voor enkele van de beoogde natuurbeheertypen is het gewenst om nattere omstandigheden te creëren. Voor de uitbreiding van het duinbos zijn juist drogere omstandigheden gewenst. Om drogere omstandigheden te creëren zal een gebied van circa 20 hectare ten zuiden van het Staelduinse Bos worden opgehoogd. In het Waterhuishoudkundig plan Natuurinrichting Bonnenpolder (bijlage 4 bij de Toelichting) wordt ingegaan op de invloed van de gewenste inrichtingsmaatregelen op de waterhuishoudkundige situatie. Hierbij is gekeken naar mogelijke wijzigingen van onder andere de lokale en regionale stroomrichting van het grond- en oppervlaktewater, de grondwaterstand en de peilgebieden. Oppervlaktewater De meeste watergangen in de Bonnenpolder hebben ten behoeve van het huidige agrarisch landgebruik een kunstmatig waterpeil. Het peil van de watergangen is vastgelegd per peilgebied conform het peilbesluit van het Hoogheemraadschap van Delfland. In de meeste peilgebieden wordt een constant streefpeil gehanteerd, enkele peilgebieden hanteren een winter- en zomerpeil. Om deze peilen te realiseren wordt gebruik gemaakt van kunstwerken zoals stuwen en gemalen.

In het Waterhuishoudkundig plan Natuurinrichting Bonnenpolder, afbeelding 4.9 worden enkele peilgebiedswijzigingen voorgesteld om nattere omstandigheden voor de grondwaterafhankelijke natuur in de Bonnenpolder te creëren. Zo worden de bestaande onderbemalingen opgeheven en wordt de stuw tussen de peilgebieden NAP -0,08 m en -0,43 m NAP verder benedenstrooms geplaatst. Alleen de onderbemaling ter hoogte van de boerderij Van Rijckevorsel zal blijven bestaan om voldoende ontwatering te behouden. Deze wijzigingen vinden allemaal plaats binnen de peilgebieden van het plangebied. Er treden dus geen peilwijzigingen op in de watergangen buiten het plangebied.

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 18

Dempen en aanleggen watergangen In het Waterhuishoudkundig plan Natuurinrichting Bonnenpolder (bijlage 4 bij de toelichting) is in afbeelding 4.11 een schets opgenomen met de te dempen en nieuw te graven watergangen. In het gebied zal circa 7.330 m2 aan watergangen worden gedempt door het herstel van de oude dijk en door realisatie van het nieuwe duinbos. In de beleidsregels van het Hoogheemraadschap van Delfland is vastgelegd dat nieuwe watergangen moeten worden gegraven of bestaande watergangen moeten worden verbreed om dit verlies aan oppervlaktewater te compenseren. Deze compensatie moet plaatsvinden binnen hetzelfde peilgebied. Er kan van deze standaard worden afgeweken in overleg met het Hoogheemraadschap Delfland. Er moet dan wel benedenstrooms worden gecompenseerd en onder de voorwaarde dat er tussen de peilgebieden een goede waterverbinding aanwezig is zodat overtollig water ook daadwerkelijk kan worden afgevoerd. De compensatie in de Bonnenpolder zal grotendeels plaatsvinden door de aanleg van nieuwe watergangen, onder andere ten zuiden van het nieuwe duinbos. Na compensatie binnen hetzelfde peilgebied blijft een bergingstekort over van totaal 1.526 m3. Dit bergingstekort zal worden gecompenseerd door de verbreding van de bestaande Rel met natuurvriendelijke oevers (benedenstrooms).

Inclusief de verbreding van de Rel ontstaat netto circa 34.000 m3 extra waterberging in het gebied (zie voor de berekening tabel 5.4 in het Waterhuishoudkundig plan Natuurinrichting Bonnenpolder). Dit is ruim boven het bergingstekort van 1.526 m3. Opgemerkt moet worden dat er in de compensatieberekening geen rekening is gehouden met plas-/draszones ten noorden van het nieuwe duinbos. Dit geeft een nog positievere uitkomst van de waterberging van het plan, dan waarmee er daadwerkelijk mee berekend is. In het Waterhuishoudkundig plan wordt geconcludeerd dat door de aanpassingen de regionale stroomrichting van zowel het oppervlakte- en grondwater nauwelijks zal veranderen. Alleen zeer lokaal, ter plekke van te dempen watergangen, zullen er kleine veranderingen optreden ten opzichte van de huidige situatie. Aldaar wordt het water omgeleid binnen hetzelfde peilgebied middels de nieuw te graven watergangen. Regenwater dat valt op het nieuwe duinbos komt ook uit op deze nieuwe watergangen en wordt via deze weg afgevoerd naar de Rel. Dit betekent dat het water in een groot gedeelte van de polders in de Bonnenpolder blijft afstromen richting de Rel, om vervolgens in oostelijke richting te worden afgevoerd naar het Oranjekanaal (de stroomrichting van het oppervlaktewater is aangegeven in afbeelding 5.4 van het Waterhuishoudkundig plan Natuurinrichting Bonnenpolder).

Het meest oostelijke peilgebied is een opmalingspolder en voert het water, ook in de nieuwe situatie, via een poldergemaal direct af naar de boezem. Samenvattend stroomt dus al het water uit het plangebied naar het Oranjekanaal, vergelijkbaar met de huidige situatie. Grondwater In het Waterhuishoudkundig plan Natuurinrichting Bonnenpolder (bijlage 4 bij de Toelichting) zijn de effecten van het inrichtingsplan op onder andere de grondwaterstand berekend. Hiervoor is een uitsnede van het regionale grondwatermodel gebruikt. Ter plekke van het nieuwe duinbos wordt een stijging van het freatisch grondwater verwacht door het ophogen van het maaiveld. Netto treedt hier echter verdroging op,

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 19

omdat de ontwateringsdiepte ten opzichte van het maaiveld groter wordt. Drogere omstandigheden zijn hier ook gewenst voor het beheertype duinbos. Door het opheffen van de onderbemalingen en de peilgebiedswijziging vindt lokaal een stijging van het freatische grondwater plaats. De grondwaterstijging in de polder is conform de wensen van het inrichtingsplan, omdat zodoende nattere omstandigheden voor de gewenste natuurbeheertypen kunnen worden gerealiseerd. De uitstralingseffecten naar de omgeving zijn zeer beperkt, doordat de mutaties plaatsvinden in het slecht doorlatende pakket. Er zijn geen noemenswaardige veranderingen gemodelleerd voor de stroomrichting van het eerste watervoerende pakket (grondwater). In de huidige situatie bestaat er een groot peilverschil tussen het peilgebied ten zuiden aan de onderbemalingen en de onderbemalingen zelf. Na het opheffen van de onderbemalingen zal er nog steeds een groot peilverschil bestaan, waardoor de stroomrichting niet zal veranderen. Ophogen van gronden In het inrichtingsplan is de aanleg van 20 hectare duinbos opgenomen als uitbreiding van het bestaande Staelduinse Bos. Voor het natuurbeheertype duinbos zijn drogere omstandigheden gewenst. Om drogere omstandigheden te creëren zal een gebied van circa 20 hectare ten zuiden van het Staelduinse Bos worden opgehoogd.

Door het ophogen van de gronden zullen er ter plekke van de ophoging enkele watergangen worden gedempt. Aldaar wordt het water omgeleid binnen hetzelfde peilgebied middels de nieuw te graven watergangen. Zodoende treden er alleen zeer lokaal wijzigingen op in de stroomrichting van het oppervlaktewater. De nieuwe watergangen worden verbonden met het bestaande watersysteem en zullen het ingestelde peil van het peilgebied waarin ze liggen overnemen. Aanbrengen van (half)verharding Om natuurbegraven mogelijk te maken is een aantal inrichtingsmaatregelen nodig, zoals een bosparkeerplaats, een informatiegebouw en een halfverharde padenstructuur. Zoals in het Inrichtings- en beheerplan Natuur in de Bonnen Bonnenpolder (bijlage 4 bij de regels) is omschreven, zorgt de realisatie van het informatiegebouw met bijbehorende verharding voor maximaal 900 m2 verharding, en zorgen de parkeerplaats (inclusief overloopparkeerplaats) en de ontsluitingsweg voor samen circa 2.700 m2 halfverharding en 2.900 m2 verharding. Voor de padenstructuur aan wandelpaden wordt circa 11.000 m2 (circa 5,5 km lang en 2 meter breed) halfverharding aangelegd. Struinpaden zijn uitgemaaide paden waar geen (half)verharding aan te pas komt en worden buiten beschouwing gelaten. De halfverharding wordt bij voorkeur aangelegd met gebiedseigen materiaal.

Het hemelwater zal deels infiltreren door de halfverharding, waardoor halfverharding naar mening van de gemeente geen afsluitend effect heeft op de bodem. Het overtollig water zal oppervlakkig wegstromen richting de watergangen of het natuurgebied en daar infiltreren. Het aanbrengen van (half)verharding dient te worden gecompenseerd door het creëren van extra waterberging. In de watercompensatieberekening (paragraaf 5.3.4 van het Waterhuishoudkundig plan Natuurinrichting Bonnenpolder) is uitgegaan van 700 m3 berging per 10.000 m2 verharding. De compensatie in de Bonnenpolder zal plaatsvinden door de aanleg van nieuwe watergangen, onder andere ten zuiden van

Registratienummer cluster: BS21/00731 Portefeuillehouder: drs. S.A. Kurvers MPA Steller: Priscilla van der Haar

pagina 20

het nieuwe duinbos, en door de verbreding en herinrichting van de bestaande Rel met natuurvriendelijke oevers. Inclusief de verbreding van de Rel ontstaat er circa 34.000 m3 extra waterberging in het gebied (zie dempen en aanleggen watergangen). Aan watercompensatie wordt dus ruimschoots voldaan. Daarbij moet worden opgemerkt dat halfverharding als gehele verharding is meegenomen in de berekening, terwijl een deel van hemelwater infiltreert door de halfverharding. Hydrologische effecten van natuurbegraven Van nature is de bodemgesteldheid en de waterhuishouding in Nederland op veel locaties niet optimaal voor begraven. De grondwaterstand is in een groot deel van Nederland vrij hoog. Verder bestaat de bodem voor begraven bij voorkeur uit tamelijk grofzandig materiaal, wat ook niet geldt voor grote delen van Nederland. Om deze reden is het vrijwel nooit mogelijk in Nederland om zonder terreinophoging of kunstmatige (lagere) waterpeilen te begraven. Dit geldt ook voor de Bonnenpolder. De Wet op de lijkbezorging en de daarbij behorende inspectierichtlijnen zijn zo ingericht dat wordt voldaan aan milieuhygiënische randvoorwaarden van de inspectie van de volksgezondheid en dat er een gunstig milieu wordt bewerkstelligd voor een snel ontbindingsproces van het lichaam.