20211216- Notulen van de raadsvergadering van 16 december 2021

Meeuwissen De motie is voldoende ondersteund en maakt deel uit van de beraadslagingen. De heer MEEUWISSEN (pvv). Voorzitter, dan tot slot. Andere hedendaagse slavernij is natuurlijk de erbarmelijke omstandigheden van de arbeidsmigranten in Qatar tijdens de bouw van de WK-voetbalstadions. Hierbij zijn in de afgelopen tien jaar zeker 6500 doden gevallen. Gaat dit college bij de regering in Den Haag aandringen om deelname aan Oranje aan het WK in Qatar te voorkomen? Ik heb hier een aantal maanden geleden ook al een motie over ingediend, maar toen was het allemaal niet relevant. Nou, ik vind het nog steeds heel erg relevant. Het gaat hier over 6500 doden. Daartoe dient de PVV de volgende motie in. De VOORZITTER (de heer Verheij). De heer Meeuwissen heeft de volgende motie ingediend. Motie 5. Geen deelname WK voetbal Qatar, land van hedendaagse slavernij "De gemeenteraad van Rotterdam, in vergadering bijeen op 16 december 2021 ter bespreking van slavernij, constaterende dat:

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3230

- zeker 6500 doden onder arbeidsmigranten in tien jaar bij voorbereidingen WK Qatar zijn te betreuren; - deze arbeidsmigranten onder erbarmelijke omstandigheden, gelijk aan slavernij, deze stadions hebben gebouwd; - de bodems van de speciaal voor dit WK gebouwde stadions doordrenkt zijn met hedendaags slavenbloed; overwegende dat: - een fatsoenlijk land als Nederland dat de mond vol heeft over mensenrechten, niet voor de slavernij in Qatar weg kan en mag kijken; - zelfs demissionair minister Kaag hier niet voor wegkijkt en dit onacceptabel vindt; de raad spreekt uit: - dat de regering in Den Haag moet afzien van deelname WK voetbal 2022 in Qatar; - dat bouw stadions WK in Qatar gruwelijke hedendaagse slavernij is; en gaat over tot de orde van de dag." w.g. M.J.P. Meeuwissen De motie is voldoende ondersteund en maakt deel uit van de beraadslagingen. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dank u wel mijnheer Meeuwissen. U heeft een viertal moties ingediend, voldoende ondersteund. De vraag is natuurlijk wel een beetje of ze binnen de orde van deze vergadering vallen, daar we het over het slavernijverleden hebben en deze moties niet over dat slavernijverleden gaan. Maar uiteindelijk is het uiteraard aan de raad om daarover een oordeel te vellen. De volgende op mijn lijstje is mevrouw Yildirim. Mevrouw YILDIRIM (pvda). Ja, dank voorzitter. 10 december 2021 is een historische dag geweest.

Voor altijd zullen wij op die dag denken aan de excuses die het college van Rotterdam heeft aangeboden voor het slavernij- en koloniale verleden. Vandaag, 16 december, is eigenlijk ook een historische dag. Wij komen voor het eerst te spreken in de gemeenteraad van Rotterdam over deze excuses. Ik ben me er persoonlijk heel erg goed van bewust dat de geschiedenis elke dag weer wordt geschreven. Elke dag weer hebben wij de keus als mensen om ons te verhouden tot ons verleden en tot onze daden. En die daden vormen op zichzelf weer een onderdeel van ons heden. De PvdA is voorstander geweest van deze excuses en heeft hier ook altijd voor gepleit. Dit hele jaar is gebruikt om naar aanleiding van de onderzoeken naar de rol van Rotterdam in het koloniale en slavernijverleden, naar aanleiding van een motie van oud-raadslid Peggy Wijntuin, gesprekken te voeren in de stad over diezelfde onderzoeken, en ook in de gemeenteraad. Wij vinden het belangrijk dat het college van Rotterdam institutionele verantwoordelijkheid heeft genomen voor een zwart verleden, een verleden waarvan Rotterdam heel duidelijk heeft geprofiteerd. In een stad met één op de acht inwoners die nazaten zijn van tot slaaf gemaakten, betekent dit erkenning van heel veel leed dat tot op de dag van vandaag nog steeds bestaat.

Bovendien levert het onderzoek en de implementatie daarvan en educatie en culturele activiteiten via het stadsprogramma historisch besef op, historisch besef in brede zin dat wat mij betreft in dit land nog opgepoetst mag worden. Wij vragen als PvdA deze werkzaamheden, de implementatie en het stadsprogramma, voort te zetten. We vragen ook even een reactie op de wethouder op de voortgang. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dank u wel mevrouw Yildirim. De heer Vonk.

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3231

De heer VONK (cu-sgp). Ja voorzitter, het college heeft volgens de ChristenUnie-SGP een goed besluit genomen. Een goed besluit en ook een logisch besluit wat ons betreft, als je kijkt naar de stadsgesprekken die zijn gevoerd, de commissievergadering die er is geweest. Een commissievergadering waarin we ook allemaal onze zienswijze hebben kunnen inbrengen en dan dit besluit, niet achter de rug om van mensen, maar gewoon in het gezicht van de hele wereld eigenlijk. En zo hoort het ook. Als rechtsopvolger van eerdere stadsbesturen heeft het college excuses aangeboden als college. Dan is het ook logisch dat dat een collegebesluit is dat is genomen en waarover wij vlak van te voren zijn geïnformeerd. Prima. Het is niet namens de stad, het is niet uit naam van mij of uit naam van iemand anders. Maar het is als college. En dat het een goede stap is wordt ook bevestigd door de vele reacties uit de stad. Een erkenning van de pijn die er is in de stad en een stap op weg naar heling en verzoening. Complimenten dus voor deze stap. In de toekomst zullen we verder gaan spreken over hoe we verdergaan in dat proces, maar dat zullen we dan later doen. Dank u wel. De VOORZITTER (de heer Verheij). Een interruptie van de heer Meeuwissen. De heer MEEUWISSEN (pvv). Ja, inderdaad een interruptie. Hier wordt gezegd: allemaal heel goede reacties en zo.

Nou, ik zie dus alleen maar heel negatieve reacties van mensen die het belachelijk vinden dat deze excuses er zijn gekomen en die daar helemaal niet achter staan. Heeft de heer Vonk dat soort reacties nergens gezien? De VOORZITTER (de heer Verheij). De heer Vonk. De heer VONK (cu-sgp). Zeker, en dat staat ook precies in de brief van het college, dat de stadsgesprekken een heel divers beeld hebben opgeleverd. Daarom is het ook goed dat het college bijvoorbeeld niet heeft gezegd: wij gaan namens de hele stad excuses aanbieden, maar wij zullen alleen als bestuurlijk orgaan de excuses aanbieden. Uitstekend dus, juist ook vanwege die diversiteit die er in de stad is. De VOORZITTER (de heer Verheij). Mevrouw Hoogwerf. Mevrouw HOOGWERF (lr). Ja voorzitter, en daar schuurt het nu net, want wie maakt dat onderscheid in de stad op het moment dat ze de ronkende persberichten en de krantenkoppen en de nieuwsberichten zien? Niemand meer. Iedereen heeft het gevoel: het is namens mij gedaan en dat is nu juist wat hier problematisch aan is. De VOORZITTER (de heer Verheij). De heer Vonk. De heer VONK (cu-sgp). Ja voorzitter, ik denk dat wij daar als politici een heel belangrijke rol in hebben en daarom heb ik me bijvoorbeeld ook gestoord aan het bericht van Leefbaar Rotterdam: Niet in mijn naam. Want dan zet je juist mensen op het verkeerde been.

Juist de mensen die dat onderscheid niet zo goed kunnen maken, die help je nog eens een keer wat verder het moeras in door dat nog eens te benadrukken. Heel onverstandig. De brief van het college was buitengewoon helder, dus het siert ons denk ik allemaal als politici om dan heel goed aan iedereen uit te leggen hoe het nu precies zit, ook u. De VOORZITTER (de heer Verheij). Mevrouw Hoogwerf. Mevrouw HOOGWERF (lr). Ja, het persbericht was inderdaad helder en het signaal was heel helder. Daarom hebben wij ook gemeend een duidelijk signaal af te moeten geven naar die

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3232

Rotterdammer die zich ontzettend in zijn hemd voelde staan en te zeggen: het is inderdaad niet uit jouw naam. De VOORZITTER (de heer Verheij). De heer Vonk. De heer VONK (cu-sgp). Nou ja goed, precies wat u zegt. Wij moeten gewoon goed aan de mensen uitleggen, en volgens mij heeft u meer verwarring geschapen dan uitgelegd. De brief was helder, het persbericht was helder en laten we die boodschap uitzenden. Het college heeft excuses gemaakt als rechtsopvolger van vorige stadsbesturen. Dat is hun besluit, logisch, en zo moeten we het ook uitleggen aan de burger. De VOORZITTER (de heer Verheij). Mevrouw Hoogwerf. Mevrouw HOOGWERF (lr). Ja voorzitter, ik heb nog niet in mijn taakomschrijving gezien dat ik ben ingehuurd om als spreekbuis voor het college te dienen. Volgens mij zitten wij hier gewoon als volksvertegenwoordigers om ook aan onze achterban aan te geven wat er in de stad gebeurt en hoe we daarmee omgaan. Dus het kan uw taakomschrijving zijn, niet die van mij. De VOORZITTER (de heer Verheij). De heer Meeuwissen. De heer MEEUWISSEN (pvv). Ja voorzitter, ik zou ook weleens van de heer Vonk willen horen wat hij van de hedendaagse slavernij vindt, zoals in Qatar, zoals in donker Afrika met de kindslaven die het wagenpark, de limousines van het college hier allemaal van accu's voorzien.

Ik ben heel erg benieuwd wat de heer Vonk daarvan vindt, want daar kunnen we wat aan doen, en wat eeuwen geleden gebeurd is, dat is gebeurd. Dat is vreselijk, maar daar kunnen we niets aan doen. Dus graag reactie van de heer Vonk. De VOORZITTER (de heer Verheij). Ik wijs erop dat dit punt buiten de orde van de vergadering is. Mocht de heer Vonk daar wel op willen reageren dan kan dat uiteraard. De heer VONK (cu-sgp). Prima, dan op beide opmerkingen. Kijk, het is inderdaad buiten de orde. In de commissie heb ik hier nu juist een heel uitgebreid statement over gemaakt, dus als u er die commissievergadering bij was geweest, dan had u dat gehoord en had u erop kunnen reageren. U heeft hem ongetwijfeld nagezien en dan weet u precies wat ik erover denk en het is inderdaad niet voor nu. Over die volksvertegenwoordigende rol, mevrouw Hoogwerf heeft daar zelf al antwoord op gegeven. Het is aan ons om te vertellen wat er in de stad gebeurt, om goed uit te leggen wat er in de stad gebeurt en dat probeer ik ook in deze bijdrage te doen en dat probeer ik ook naar mijn eigen achterban te doen. De VOORZITTER (de heer Verheij). De heer Meeuwissen. De heer MEEUWISSEN (pvv). Ja voorzitter, een punt van orde, dat dit buiten de orde wordt gesteld. Kijk, ik heb het hier over vreselijke omstandigheden van zwarte kinderen in Afrika.

Normaal is het in de raad, als je een kleur hebt wordt er voor je opgekomen. Daar wordt nu dus niet voor opgekomen. Ik heb het over heel veel islamaanhangers die onder verschrikkelijke omstandigheden – zelfs 6500 hebben de dood gevonden bij de bouw van stadia in Qatar. Kijk, dat je in dit huis niet op mag komen voor blanke Nederlanders die hier onder erbarmelijke omstandigheden hebben moeten werken en moeten wonen, dat begrijp ik maar dat er nu ook niet meer voor zwarte en voor moslims wordt opgekomen, dat vind ik knettergek voorzitter.

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3233

De VOORZITTER (de heer Verheij). Waarvan akte. Mevrouw Mohamed-Hoesein. Mevrouw MOHAMED-HOESEIN (denk). Voorzitter, een vraag aan de heer Vonk. De coalitiepartijen hebben er destijds voor gekozen om het debat dat ik had aangevraagd, juist om het proces te bespreken, om op dat punt overleg te hebben in deze raad, de grenzen duidelijk te kunnen aangeven, te blokkeren. Dat hebt u ook gedaan in de commissie en dat hebt u ook gedaan in de raad. En nu wordt er een verwijt gemaakt dat er sprake is van een, laat ik het in mijn woorden samenvatten, privéfeestje, dan zegt u: ik wil helderheid verschaffen. Staat dat dan niet gewoon haaks op elkaar? De VOORZITTER (de heer Verheij). De heer Vonk. De heer VONK (cu-sgp). Een beetje een ingewikkelde vraag. Volgens mij hebben wij in de commissie onze zienswijzen kunnen inbrengen. Het college neemt nu een besluit als college. Dat is prima. En daarover zijn wij geïnformeerd. Dat is prima. En vervolgens hebben zij dat uitgevoerd. Dat is hun besluit, ook prima. Dus ik begrijp eerlijk gezegd niet precies het probleem dat u wilt adresseren. De VOORZITTER (de heer Verheij). Mevrouw Mohamed-Hoesein. Mevrouw MOHAMED-HOESEIN (denk).

Ja voorzitter, het punt dat hier gemaakt wordt, is dat wij van mening kunnen verschillen over wat er gedaan moet worden aan excuses wel of niet, maar dat we over het proces zoals het is gegaan wel kunnen opmerken dat er in elk geval in deze raad geen helderheid is gegeven voorafgaand aan die excuses. De VOORZITTER (de heer Verheij). De heer Vonk. De heer VONK (cu-sgp). Om het nog één keer uit te leggen. Het stond volgens mij heel helder in de brief. Het college neemt een besluit. Het college voert dat vervolgens uit. En natuurlijk kunnen wij daar wat van vinden. Dat is ook nu aan u om daar straks wat over te zeggen. Dat mag altijd. Als het college een besluit heeft genomen, dan mogen we daar wat over vinden, dus u bent ook van harte uitgenodigd om de vloer te pakken. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dank u wel. Dan de heer Versnel. De heer VERSNEL (vvd). Dank u wel voorzitter. Voorzitter, we hebben echt al wel al heel, heel erg veel over dit vraagstuk gesproken in deze raad en ik denk dat dat heel erg goed is, want het is een vraagstuk dat inderdaad ook in de stad heel veel verschillende en ook heel heftige emoties oproept. En wat de VVD hiervan vindt is duidelijk ook geweest steeds. Dat heb ik steeds duidelijk gemaakt, ook in laatste instantie op 27 oktober. In januari heel uitgebreid, toen we het voor het eerst over de onderzoeken hadden.

Voor ons staat als een paal boven water dat we natuurlijk veel begrip hebben en ook willen hebben, vinden dat we dat moeten hebben voor mensen die daadwerkelijk nog lijden onder zo'n verleden dat in onze perceptie toch zo lang geleden is. Tegelijkertijd geloven wij als liberalen principieel niet in collectieve schuldbelijdenis. We zien het huidige stadsbestuur ook niet als rechtsopvolger van het stadsbestuur van destijds en al helemaal niet als morele erfgenaam van individuele stadsbestuurders uit een tijd dat je zo'n positie min of meer kocht en dat van democratie in Nederland nog überhaupt geen sprake was. Ik heb ook eerder uitgesproken dat mijn vrees is dat dit excuus is gevuld met een belofte die het niet zal waarmaken en je merkt dat ook al een beetje in de eerste reacties van voorstanders: wat nu? Wat verandert dit nu eigenlijk? De timing van deze excuses heeft ons ook erg verbaasd. Ik had gedacht dat dat dan, als het een keer zou gebeuren en op zich kon je dat in deze gemeenteraad met

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3234

tweederdemeerderheid van toch linkse partijen helaas op je klompen voelen aankomen, had ik verwacht dat dan een keer op Keti Koti zou gebeuren. Maar in plaats daarvan is gekozen voor de Dag voor de Rechten van de Mens. Ik kende het niet, maar ik vind het eigenlijk, als het dan toch moet gebeuren, wel een heel mooie dag ervoor. Want het is bij uitstek een voorbeeld dat we die dag hebben van hoever we sinds de koloniale tijd al zijn gekomen. Hoezeer het Nederland van nu anders is dan het Nederland van toen. Nederland is een fantastisch land en loopt nog altijd voorop in de ethische en culturele ontwikkeling van de mensheid en dat moeten we blijven doen. Dus toen ik van de excuses op die dag hoorde, heb ik besloten vooral die gedachte te omarmen. En veruit de meeste Rotterdammers haalden ongetwijfeld hun schouders op en gingen verder met hun leven. En gelijk hebben ze. Dank u wel. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dank u wel. Mevrouw Mohamed-Hoesein. Een interruptie nog van mevrouw Yildirim op de heer Versnel. Mevrouw YILDIRIM (pvda). Ja voorzitter, ik zit hier natuurlijk namens de PvdA en ik hoor twee keer in het betoog van de heer Versnel, mensen gaan door met hun leven en ook de vraag is expliciet opgeworpen: wat verandert dit nu? Dus ik zou aan de heer Versnel willen vragen, of hij het met me eens is dat dit natuurlijk ook heel veel heeft betekend voor heel veel Rotterdammers.

Wat verandert dit nu? Dit verandert dat mensen gezien zijn, gehoord zijn, dat met elkaar kennis is gedeeld over dat verleden, dat ervaringen zijn uitgewisseld, dat mensen die vandaag leven die oma's en moeders hebben die dat overkomen is, zich gehoord en gezien voelen. Is de heer Versnel het met me eens dat de keerzijde evenzo geldt, dat het voor heel veel mensen wel wat betekent. Daar wil ik ook geen discussie over voeren met u, maar ik wil u die vraag wel stellen en ik wil het ook wel even heel goed benoemd hebben in dit debatje. De VOORZITTER (de heer Verheij). De heer Versnel. De heer VERSNEL (vvd). Ja kijk, ik begrijp wel waar de vraag van mevrouw Yildirim vandaan komt, want het vraagstuk van het slavernijverleden wordt natuurlijk voortdurend verknoopt met het vraagstuk van discriminatie en ongelijkheid in de samenleving van vandaag. En mevrouw Yildirim weet dat als het gaat om de strijd daartegen, dat we daar volledig bij aan boord zijn en gelukkig ook door samenwerking met DENK en met andere fracties daarin vooroplopen in Rotterdam. Tegelijkertijd denk ik en ik snap ook dat het dus voor veel mensen voor wie dit vraagstuk leeft, fijn is dat deze stap is gezet.

Tegelijkertijd zie je en hoor je ook in reacties van diezelfde mensen dat de vraag opkomt: en nu? Wat verandert dit nu echt? Verandert dit nu echt iets aan discriminatie op de arbeidsmarkt, op de woningmarkt? Verandert dit nu echt iets aan hoe mensen worden bejegend aan de deur van de club als die ooit weer open mag? Enzovoorts. Ik denk het niet, helaas. De VOORZITTER (de heer Verheij). Mevrouw Yildirim Mevrouw YILDIRIM (pvda). Dank. Een korte reactie. Ik ben in ieder geval blij dat we inderdaad de beide kanten hebben benoemd. Dat we zeggen: er zijn heel veel mensen voor wie het wat betekent. En ook zullen er mensen zijn voor wie het niets betekent. Dat is mooi. En over de verknoping. Ik zie dat ook dat die verknoping plaatsvindt. Er worden heel snelle stappen genomen naar wat het betekent in het hier-en-nu voor discriminatievraagstukken. Maar ik denk, afrondend, dat we ook blij moeten zijn dat we aan de roep om die erkenning tegemoet zijn gekomen en dat dat op zich al heel veel betekent. En ik ben het met de VVD eens dat we vanaf nu ook gewoon vooruit moeten kijken, want in het hier-en-nu is ook gewoon belangrijk.

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3235

De VOORZITTER (de heer Verheij). De heer Büyükçifci. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Ja voorzitter, een vraag aan de heer Versnel, want hij werpt terecht ook de vraag op: blijft het hierbij of moeten we juist verder? Hoe kijkt de VVD daar tegenaan? Is de VVD ook van mening dat we inderdaad de excuses eigenlijk als een soort start zien, de start van een gesprek, van een dialoog, maar ook van een programma, misschien een onderwijsprogramma, om onze leerlingen, studenten daar wat bewust van te maken en daarin ook mee te nemen hoe het slavernijverleden, het koloniale verleden eigenlijk ook zijn doorwerking heeft richting het hedendaags racisme en discriminatie? Daar ging ook een van de boeken over. We hebben drie boeken gekregen van het college. Een van die studies ging daar ook over. Is de VVD het met mij eens dat we het vooral niet hierbij moeten houden inderdaad? De VOORZITTER (de heer Verheij). De heer Versnel. De heer VERSNEL (vvd). Mijnheer Büyükçifci stelt mij een goede vraag. Nee kijk, er is een stadsprogramma. Dat is al door de heer Wijbenga opgezet, dat wordt door wethouder Karremans en het college verder uitgevoerd en ik denk dat dat goed is. Waar ik wel op hoop en op reken is dat dat stadsprogramma niet op een manier gaat worden uitgevoerd die juist groepsidentiteiten gaat doen stollen.

Dat is mijn grote angst geweest, principieel, als liberaal, dat die het laten voortleven van dat koloniale verleden waarin er een tegenstelling is tussen onderdrukkers en onderdrukten, verdeeld ook aan de hand van huidskleur, dat dat juist een verschil in perceptie tussen mensen van huidskleuren gaat bestendigen in plaats dat het dat gaat laten afnemen. En dat wil ik principieel niet. Ik wil niet dat mensen elkaar zien als lid van een groep waar je verhoudingen erft uit een verleden dat godzijdank niet meer bestaat. Ik wil dat we elkaar gaan zien als individu, en ik hoop dat het stadsprogramma vooral dat ook gaat proberen te bewerkstelligen. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dank u wel. De heer Büyükçifci. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Nee, ik zie en bemerk in ieder geval nu iets meer openheid om het niet alleen bij excuses te laten, maar eigenlijk vooral ook te kijken op een manier in ieder geval dat het niet groepen tegen elkaar opzet, maar eigenlijk meer begrip voor elkaar vormt. Ik zou daarbij ook aanvullen dat het ook vooral oog heeft voor de huidige vormen van racisme en de huidige vormen van discriminatie en ondervertegenwoordiging van groepen, hoe je het wendt of keert. Mensen worden eenmaal vanwege lidmaatschap van een bepaalde groep op een bepaalde manier bejegend. Ik noem maar woningmarktdiscriminatie, arbeidsmarktdiscriminatie et cetera, et cetera.

De heer MEEUWISSEN (pvv). Voorzitter, een punt van orde. De VOORZITTER (de heer Verheij). De heer Meeuwissen. De heer MEEUWISSEN (pvv). Ja voorzitter, u heeft een heel grote mond, of de mond vol dat we niet mogen afwijken van het punt. Het gaat nu opeens over racisme en discriminatie. Wat heeft dat met de slavernij van twee eeuwen geleden te maken? Graag toelichting voorzitter. De VOORZITTER (de heer Verheij). Het debat dat hier op dit moment gevoerd wordt is hoe het slavernijverleden doorwerkt in het heden. Dat is waar dit debatje tussen de heer Versnel en de heer Büyükçifci over gaat en daarom laat ik dat toe.

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3236

De heer MEEUWISSEN (pvv). Ja voorzitter, ik vind dat het er niets mee te maken heeft en ik vind dat nu zeker mijn moties straks in stemming moeten worden gebracht, want excuses, daar gaat dit debat ook over, dus ik protesteer hiertegen. De VOORZITTER (de heer Verheij). De moties zijn al onderdeel van de beraadslaging, dus die komen gewoon aan de orde. Gaat u verder mijnheer Büyükçifci. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Wat mij betreft mogen die moties zeker in stemming worden gebracht, ik heb daar geen enkel probleem mee. Ik bemerk nu in ieder geval iets meer openheid om verder te kijken en vooral de excuses nu als startpunt te zien en daarmee het gesprek voort te zetten en ook bijvoorbeeld in onderwijsprogramma's op te nemen. De VOORZITTER (de heer Verheij). Mevrouw Arsieni. Mevrouw ARSIENI (d66). Ja voorzitter, Rotterdam heeft een aanzienlijk verleden als het gaat om kolonialisme en de slavernij en één op de acht Rotterdammers heeft tot slaaf gemaakte voorouders en dat is meer dan in welke Nederlandse stad dan ook. Daar hebben onze eigen bestuurders destijds aan meegewerkt. Die zijn daar medeverantwoordelijk voor geweest. Daarom is het ook zo belangrijk dat deze stap door het college gezet is om excuses te maken namens het systeem waar wij hier vandaag nog steeds voor staan. Het is ook belangrijk omdat we hier heel lang op hebben gewacht.

We zijn in 2017 met een motie van mevrouw Wijntuin eigenlijk begonnen met dit hele verhaal. In 2018 is er een onderzoek opgestart. Dat onderzoek heeft twee jaar geduurd. Twee jaar hebben mensen de tijd uitgetrokken om dat verleden na te pluizen. Uiteindelijk is op 31 oktober 2020 de presentatie geweest van dat hele onderzoek. En dat onderzoek heeft onderstreept dat het heel belangrijk is om daar ook dat verleden te erkennen en om veel meer in educatie te investeren, precies het punt dat de heer Büyükçifci net ook maakt. Dus als wij dan een jaar later… De VOORZITTER (de heer Verheij). Een interruptie van de heer Meeuwissen. De heer MEEUWISSEN (pvv). Ja voorzitter, ik heb inderdaad een interruptie op D66. Ik heb het niet in mijn debat en bij de moties betrokken. We hebben hier inmiddels in Rotterdam een heel grote Marokkaanse en Turkse gemeenschap. Het is heel erg bekend dat Marokko ook een verschrikkelijk slavernijverleden heeft, dat daar heel veel blanke Nederlanders onder hebben geleden. Vindt D66 het ook niet goed dat we daar ook eens aan gaan werken? Want een groot gedeelte van Rotterdam is tegenwoordig Marokkaan of Turk. Onder het Ottomaanse rijk hebben ook vreselijk veel mensen geleden.

Zou het niet op zijn plaats zijn dat D66 daar ook voor gaat pleiten, dus ook het Turkse en Marokkaanse slavernijverleden verder uit te werken? En de burgemeester kan misschien bij de koning van Marokko daarop aandringen. Het lijkt me hartstikke goed dat we dat ook gaan uitwerken. Tot zover. De VOORZITTER (de heer Verheij). Mevrouw Arsieni. Mevrouw ARSIENI (d66). Ja voorzitter, misschien kunnen we op de volgende Dag van de Mensenrechten zo'n internationaal onderzoek naar mensenrechten overal ter wereld met elkaar gaan opstarten. Daar ben ik op zich geen tegenstander van. Ik vind het ook een prima gebaar van de heer Meeuwissen. Ik denk dat we het nu even hebben over dit verleden, dit verleden dat Rotterdam heeft geraakt. Maar het laat natuurlijk onverlet dat er nog veel meer leed in de wereld is en dat zou ik hier zeker op deze plek niet willen ontkennen. En laten we daar dus ook niet meer voor wegkijken. Daarom was ik dat aan het toelichten. We hebben eigenlijk gewoon een jarenlange exercitie achter de rug. Sinds de presentatie van het

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3237

onderzoek is er inmiddels een jaar verstreken waarin door dit college gesprekken zijn gevoerd met Rotterdammers, met wetenschappers, met experts, op allerlei manieren en waarna er ook een proces is klaargelegd om die excuses te maken. Het liefst hadden wij nationale excuses gehad, dat was nog mooier geweest. Ik had liever gezien dat de koning die had uitgesproken. Maar laten wij dan voorlopen als Rotterdam en dat zelf doen, namens ons eigen bestuur. Dus op 10 december, overigens ook mijn verjaardag, op de Dag voor de Rechten van de Mens, is het dan eindelijk gebeurd. En nee, dat zou ik zeker geen vluggertje willen noemen. Daar is dus jarenlang onderzoek aan voorafgegaan. En nog steeds is dat geen eindpunt, dat is een startpunt van de heling. Dat is ook de reden waarom er een stadsprogramma aan gekoppeld is dat vanaf 2022 gaat lopen. Dan zouden wij daar heel graag meer werk van willen maken om het ook goed onder de aandacht te brengen, want dat deel ik overigens wel met een aantal mensen hier in de raad, dat het natuurlijk niet alleen maar het uitspreken van woorden kan zijn. Het gaat ook om de betekenis die die woorden hebben en op het moment dat mensen daar op hun manier mee te maken hebben. Vrijheid vraagt dus om het nemen van verantwoordelijkheid. Daar wil ik mijn betoog mee afronden. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dank u wel.

Wie mag ik verder in eerste termijn het woord geven? Mevrouw Mohamed-Hoesein nog een interruptie? Mevrouw MOHAMED-HOESEIN (denk). Nee voorzitter, u had mij in eerste instantie het woord gegeven, toen ontstond er een debatje en hebt u mij daarna niet meer het woord gegeven, dus dat zou ik nu graag willen nemen. Mijn tijd loopt nog wel door. De VOORZITTER (de heer Verheij). Mijn excuses. Dat past in dit debat. Mijn excuses, ik had u natuurlijk gewoon uw betoog in de eerste termijn moeten laten afmaken. Dat zijn excuses namens de voorzitter en de voorzitter alleen. Mevrouw Mohamed-Hoesein, gaat u verder waar u gebleven was. Mevrouw MOHAMED-HOESEIN (denk). Voorzitter, Rotterdamse excuses voor het koloniaal en slavernijverleden. Het is een stap in de goede richting. Een stap op weg naar erkenning van het gedeeld verleden. Een stap op weg naar volwaardige participatie. Voorzitter, geen enkele succesvolle ondernemer krijgt meer een prijs met de naam van een slavenhandelaar. Voorzitter, er zijn excuses gemaakt vanuit het Rotterdamse college. Er zijn veel mensen die zich hiervoor hebben ingezet. Vanuit de politiek, maar vooral uit maatschappelijke organisaties, vanuit het Rotterdamse. En ik wil hen ook bedanken hiervoor. Want het was vooral ook hun inzet, de mensen die voor ons hiervoor hebben gestreden. En die stappen geven ons moed. Maar we zijn er nog niet.

We zullen dus blijven inzetten. En ik denk dat dat ook datgene is dat we vandaag breed in de raad horen. Educatie moet vorm krijgen. Verandering moet plaatsvinden in onze instituten. Maar ook verandering moet plaatsvinden in onze wijze van participeren met elkaar in het Rotterdamse. Voorzitter, ik wil in mijn streven naar rechtvaardigheid voor elke Rotterdammer oog hebben voor de nakomelingen van de fabrieksarbeiders, ook van die uit de jaren vijftig. Ook voor de nakomelingen van de gastarbeiders die hetzelfde werk deden dat de fabrieksarbeiders hebben gedaan onder soms slechtere omstandigheden, soms een lager loon. Voorzitter, Rotterdam zet nu stappen vooruit en we doen dat met inachtneming van ons verleden, met inachtneming van onze geschiedenis. We kijken naar datgene wat wij hebben meegemaakt om sterker vooruit te kunnen. Voorzitter, Rotterdam zet met deze ontwikkelingen een stap vooruit. En ik ben blij om te kunnen zeggen: daar sta ik achter. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dank u wel. Dan de heer Segers-Hoogendoorn.

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3238

De heer SEGERS-HOOGENDOORN (cda). Ja voorzitter, dank. We zouden de Rotterdamse gemeenteraad niet zijn als we de keurige excuses van het college niet alsnog in een debat totaal zouden polariseren. Ik ga daar dus ook niet aan meedoen, dus ik houd mijn bijdrage bijzonder kort. Het was een zeer passende stap, het was een stap als college, voor zijn rechtsvoorgangers, dus daarom ook passend. En het was een stap nadat we drie dikke boekwerken hebben gehad op basis van een motie die in deze raad is aangenomen, debatten in een commissie, precies zoals het zou moeten gaan, dus ik heb daar verder geen woorden meer aan toe te voegen. Dank. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dank. De heer Büyükçifci. De heer BÜYÜKÇIFCI (nida). Ja voorzitter, door sommige collega's al aangehaald. Inderdaad sinds 2017 wordt hard gewerkt, in ieder geval op dit moment. Ook vanuit NIDA hebben wij veelvuldig inzet getoond om excuses te maken. Het had wat ons betreft in ieder geval niet veel sneller gekund. Maar het is belangrijk dat het is gebeurd en ook de manier waarop, dus wat dat betreft complimenten richting het college, de burgemeester, om het in ieder geval te doen. Dat is heel erg belangrijk, dat het gebeurt. En ook aangeven dat het inderdaad om een helingsproces gaat. Wat dat betreft is het dus goed dat dit gebeurt en dat we het vooral ook moeten zien als een start, de start van iets belangrijks.

Het is niet niks dat die historie, waarvan wij zeggen dat het historie is, dat heeft in het verleden plaatsgevonden. Het heeft zijn doorwerking naar het hedendaagse toe. Verhalen die de nazaten van tot slaaf gemaakten hebben meegekregen. De trauma's die daaraan gekoppeld zijn, die ook weer hun doorwerking hebben. De beelden die zijn ontstaan vanwege dat koloniaal verleden richting groepen mensen. Met als gevolg hedendaags racisme, hedendaagse discriminatie. Het heden kan in die zin niet los gezien worden van dat verleden. Alleen al in ons taalgebruik hebben we ons koloniale taal eigen gemaakt. Denk aan een zwarte markt, denk aan een zwarte bladzijde van onze geschiedenis. Dat heeft zijn doorwerking in onze alledaagse omgangsvormen, in ons alledaagse taalgebruik. Dus wat ons betreft is dit goed en die bewustwording moeten we creëren middels onderwijsprogramma's. Dat is belangrijk. En ik zou daarin ook willen vragen, maar vooral ook willen verzoeken, ook een toezegging van de burgemeester en van het college willen krijgen, om in dit hele proces vooral ook oog te hebben voor het slavernij- en koloniaal verleden als gevolg van de VOC. Niet dat dat nu dreigt helemaal weggezonken te worden. Want dat zie je wel in die discussies, dat dat deel van het verleden wat minder de aandacht krijgt, maar dat is juist ook een belangrijk deel van dat verleden.

En daarbij ook de juiste personen, de juiste organisaties te betrekken, om daar vooral ook scherp op toe te zien. Want ook die VOC-mentaliteit, dat is die slavenhandelsmentaliteit, is een heel pijnlijke geschiedenis voor heel veel mensen. Wat ons betreft moet dat ook voldoende meegenomen worden in het hele proces. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dank u wel. De heer Van der Velden. De heer VAN DER VELDEN (pvdd). Ja, gezien de tijd heel kort. Goed dat het college dit heeft gedaan en onze steun. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dat is inderdaad heel kort en duidelijk. Volgens mij heb ik daarmee alle sprekers vanuit de raad gehad. Dan is het woord aan wethouder Karremans. De heer KARREMANS (vvd) (wethouder). Ja, dank u wel voorzitter. Ik zal even beginnen met het behandelen van de motie van Leefbaar Rotterdam, die net is ingediend en die spreekt van een niet-transparant proces en excuses aan te bieden voor alle Rotterdammers voor de ondemocratische werkwijze bij de excuses voor het slavernijverleden. Voorzitter, het zal u niet verbazen dat ik die motie ga ontraden. Het is een zeer zorgvuldig proces geweest,

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3239

wat je ook van de inhoud vindt. Daar kunnen we natuurlijk over van mening verschillen. Dat heeft de commissie ook duidelijk laten weten op 27 oktober. Maar het proces is zeer zorgvuldig verlopen. Ik was pas bij mijn eerste zin, maar ik houd er nu alvast even mee op. De VOORZITTER (de heer Verheij). Mevrouw Hoogwerf is voldoende uitgedaagd in die eerste zin. Gaat uw gang. Mevrouw HOOGWERF (lr). Ja, dat was een goed begin voorzitter. U vindt het transparant. Wij niet. Waarom niet? Omdat er een persbericht is uitgestuurd, er al een bijeenkomst was georganiseerd, hebben we geen debat meer kunnen voeren over wat het college uiteindelijk besloten heeft. Wat ons betreft hebben we ook een klein groepje Rotterdammers gevraagd over wat ze er nu van vinden, hebben we het nagelaten om de grotere groep erbij te betrekken, met alle negatieve emoties van dien. U kunt dat niet met mij eens zijn, dat begrijp ik ook wel vanuit uw positie, maar ik wil dat nog wel eventjes genoteerd hebben. En die uitnodiging voor die bijeenkomst in de Laurenskerk, die zal wel ergens in de post achtergebleven zijn, toch? De VOORZITTER (de heer Verheij). Wethouder Karremans. De heer KARREMANS (vvd) (wethouder). Nee hoor, daar is geen enkel raadslid voor uitgenodigd. Ik nodig graag mevrouw Hoogwerf uit op elk feestje dat ik organiseer, maar dit keer was dat niet het geval. Daar ben ik ook eerlijk in.

Ik was nog maar net begonnen. Ik wilde dat even aflopen, want het is al even door een aantal raadsleden aangehaald. Het proces is zorgvuldig doorlopen. Het is inderdaad in 2017 begonnen. Er is historisch onderzoek gedaan. We hebben naar aanleiding van dat historische onderzoek meer dan 200 Rotterdammers gesproken in het kader van stadsgesprekken. Dat was een diverse groep Rotterdammers die daaraan heeft deelgenomen. 27 oktober is de gemeenteraad op voorhand meegenomen in de vraag hoe hier vervolgens mee om te gaan. Vervolgens is daar in de commissie ook een goed debat over geweest, denk ik. Daar heeft iedereen kunnen zeggen wat hij of zij wilde zeggen, ook mevrouw Hoogwerf. Vervolgens heeft het college, en dat hebben wij ook zo aangegeven, dat teruggenomen. Wij hebben dat in afweging genomen en daar kan de burgemeester zo nog wat over zeggen, en is daar een besluit over genomen op 7 december. En vervolgens drie dagen later, op de Internationale Dag voor de Rechten van de Mens, zijn er excuses aangeboden. De VOORZITTER (de heer Verheij). Mevrouw Hoogwerf. Mevrouw HOOGWERF (lr). Ja voorzitter, hier wil ik toch wel een ordepunt van maken. De wethouder zegt in de eerste zin dat we daar een debat over hebben gehad. We hebben geen debat gehad over het uiteindelijke besluit. We hebben onze input gegeven en daar zou u op terugkomen. En dat is niet gebeurd.

Dus probeer dat nu niet op die manier te verdraaien, want dat is niet correct. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dat was overigens geen punt van orde, maar een inhoudelijk punt. Het woord is aan de wethouder. De heer KARREMANS (vvd) (wethouder). Voorzitter, wij zijn altijd heel transparant geweest over het proces, namelijk eerst wensen en bedenkingen en dan neemt het college eigenstandig een besluit, want ik heb ook in de commissievergadering gezegd: als het gaat om die excuusvraag gaat het over de excuusvraag namens het college. Niet namens alle Rotterdammers. Dan zou het logisch geweest zijn om de gemeenteraad daar natuurlijk om een besluit voor te vragen. Want aan deze kant van de tafel vertegenwoordigen we helemaal

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3240

niemand behalve onszelf en aan die kant van de zaal voorzitter, daar zit de vertegenwoordiging van de Rotterdammers. Maar dit is niet een besluit geweest namens alle Rotterdammers, maar dit is simpelweg een besluit geweest namens het college. Dat heb ik ook altijd zo aangegeven. Dat heb ik ook op 27 oktober gezegd. En mevrouw MohamedHoesein had volledig gelijk. Er is toen een motie door DENK ingediend, die dat proces graag anders zou willen zien en die motie is weggestemd en daar heeft Leefbaar Rotterdam inderdaad ook tegengestemd. Dus dat hebben wij ook ervaren als steun van de raad voor het proces zoals wij dat vervolgens doorlopen hebben. Volgens mij is dat het voorzitter over het proces, dus wij ontraden die motie. Dan is er nog een vraag van de PvdA over de voortgang. Nou, op dit moment wordt er een team geformeerd om het te gaan uitvoeren en in april zal er een uitvoeringsprogramma liggen. Maar we hebben natuurlijk al samen ook het koersdocument in de commissie besproken, dus u weet wat erin staat en u weet wat we vervolgens ook gaan doen. Dan nog de vraag van NIDA over aandacht over het koloniale verleden in relatie met de VOC. Ja, alles wordt meegenomen. Iets wat we bijvoorbeeld iets naar voren halen, dat zijn natuurlijk de straatnamen. Dat heb ik ook gezegd. We gaan niet een soort categorie omstreden straatnamen creëren in Rotterdam. Dat willen we niet.

We zijn ook heel terughoudend als het gaat om het beschuldigen van individuen uit het verleden. Maar we willen alles uitleggen, we willen alles zijn context geven, ook dat deel van de geschiedenis. Dus dat gaan we samen met mevrouw Arsieni doen in januari. Daar moet nog een datum voor geprikt worden, maar dat komt eraan. De VOORZITTER (de heer Verheij). Het woord is aan de burgemeester. De heer ABOUTALEB (burgemeester). Ja voorzitter, mevrouw Hoogwerf begon haar betoog met de verwijzing naar mijn opmerking toen ik zei: hier is het ook een kwestie van leiden. Zoals altijd, als je zo'n zinsnede uit een heel betoog haalt, dan valt het betoog helemaal weg. Ik heb toen ook gezegd: ik snap heel goed het wikken en wegen van de regering en van de minister-president, dat je wilt luisteren, dat je je wilt vergewissen van het draagvlak en de draagkracht in de samenleving, maar uiteindelijk is het ook een kwestie van leiden. Dat was mijn betoog. En ik heb daar nog iets bijzonders bij gezegd, dat uiteindelijk ook in Zuid-Afrika historisch gezien ook een bijzondere situatie is ontstaan rond de strijd van ANC en Nelson Mandela et cetera. Uiteindelijk, het besluit om de apartheid af te schaffen kwam van één man, namelijk de recentelijk overleden mijnheer Botha.

Dus mensen kunnen op enig moment tot inzicht komen dat zij om wat voor reden dan ook historisch in de positie zijn om die stap vooruit te zetten, om inderdaad die leidende rol te spelen. En dat alleen maar willen luisteren totdat er in een samenleving voor een bepaalde zaak voldoende consensus bestaat, misschien niet altijd te verkiezen is. Dat is de uitdaging die ik daar heb neergelegd met een historische verwijzing, toch ook naar het afschaffen van de apartheid, wat niet heel onbelangrijk is geweest voor de mensheid, namelijk de enige plek in de wereld waar mensen op grond van kleur anders werden behandeld, in het drietrappensysteem. Het was niet alleen zwart-wit, kleurlingen stonden er ook nog tussen. Dus ja, ik vind dat er ook sprake moet zijn van leiden en waarom? Omdat in een democratisch proces, mevrouw Hoogwerf, via u voorzitter, het ook van belang is, en dat is ook democratie, dat de democratie ook recht moet doen aan de pijn van een minderheid. Dat zijn we soms weleens vergeten. In een democratie doen we alles met meerderheden, ook in deze raad. 23 stemmen is genoeg. Maar het is o zo van belang om rekening te houden met opinies, opvattingen en zeker de pijn van minderheden. Bij uitstek is dat een bijzonder kenmerk van de democratie.

Je ziet dat over veel democratie in de wereld waar mensen die denken: ik heb de verkiezingen gewonnen, dus ik ga aan de slag en de rest interesseert me niet zo heel veel, dat het een recept is voor ongeluk. Kijk naar Irak. Respect voor minderheden, omgaan met minderheden is van wezenlijke betekenis. De heer Versnel zei in zijn betoog, en in die zin vond ik het eigenlijk jammer, van ja: veel mensen zijn daarna gewoon overgegaan tot de orde van de

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3241

dag. Ik denk dat we veel Rotterdammers zouden moeten stimuleren om die dag wel waardevol te vinden, om die dag wel te markeren als een wezenlijke historische dag voor de geschiedenis van onze stad, namelijk in een stelselverantwoordelijkheid, het college en de burgemeester, zeggen: het was niet goed wat onze voorgangers deden. Alle begrip van dien dat natuurlijk het moreel kompas van nu een heel andere is dan 400 jaar geleden. Vanzelfsprekend. De VOORZITTER (de heer Verheij). Een vraag van mevrouw Hoogwerf. Mevrouw HOOGWERF (lr). Ja voorzitter, als in een poging om de pijn van een ander te verzachten er eigenlijk meer onbegrip en onbehagen wordt gecreëerd, dan is misschien de poging mooi, maar het resultaat volslagen ongewenst. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dat was geen vraag maar een opmerking. Burgemeester. De heer ABOUTALEB (burgemeester). In historisch perspectief voorzitter, ik heb veel actie gevoerd in de jaren en inmiddels hebben mijn haren vlam gevat om voldoende historisch besef te hebben. Ik heb actie gevoerd tegen apartheid in Zuid-Afrika, et cetera, et cetera. Brede lagen van de witte blanke minderheid in Zuid-Afrika waren tegen de afschaffing van de apartheid, ze waren tegen. En er was wel iemand die zei: ik schaf hem wel af. Voor mij was het toentertijd als jonge actievoerder fascinerend wat daar gebeurde.

Van de ene dag op de andere, ik zag hem niet aankomen, en het gebeurde wel. En die brede lagen van de blanke minderheid hadden er grote bezwaren tegen. En ja, er zijn nu ook mensen, mijnheer Meeuwissen spreekt mij daar regelmatig op aan, wat de Arabieren gedaan hebben in de wereld. Ik sprak daar ook over tijdens mijn speech, mijnheer Meeuwissen. Dat heb ik ook gezegd. Maar spreek mij daar niet op aan. Eén mijnheer Meeuwissen, en samen met anderen, ik ben geen Arabier, ik ben een Amazigh. Misschien wist u dat niet, maar vandaag wel. Dus ik wens ook op geen enkele manier etnisch of anderszins, verantwoordelijkheid te dragen voor wat Arabieren gedaan hebben. Maar ik heb daar wel over gesproken, want wat daar gebeurde in dat werelddeel was zo mogelijk nog erger dan wat VOC en WIC samen gedaan hebben. Ik heb dat benoemd in de speech, dus ik denk dat het belangrijk is om dat te weten. Maar ik draag bestuurlijke verantwoordelijkheid hier, niet in Marokko, niet in Turkije, nergens in de wereld. Ik draag hier een bestuurlijke verantwoordelijkheid en ik heb te maken met wat onze rechtsvoorgangers gedaan hebben. Daar staan we dus vandaag ook voor. Maar vanzelfsprekend, als u dat thema een keer wilt bespreken, dan kan dat, maar dan zoekt u een Arabier. Dat ben ik dan niet. Ik spreek overigens wel Arabisch, dat is misschien wel weer de verwarring.

Maar ik spreek ook Nederlands en Engels, en ik ben geen Engelsman. Daarom wil ik uw moties, motie 2 en 3, en ik snap de serieuze toon die u erin zet, zeker niet buiten de orde verklaren, want een raadslid mag elke motie indienen die er is. Dus wat mij betreft een aanbeveling om daar gewoon over te stemmen vandaag. Maar ze zijn voor mij eigenlijk een beetje cynisch bedoeld, met een serieuze ondertoon. Ik denk dat het belangrijk is om ze ook op die manier te kwalificeren. Vanzelfsprekend gebeuren er ook op dit moment in de wereld dingen die niet kunnen. Mensen die niet netjes worden behandeld. Maar uw waslijst is nog kleiner, ik bedoel, we hebben nog Birma, waar een moslimminderheid uitgeroeid is en dat land uitgestuurd is et cetera, door iemand die ook nog in de regering zat die de Nobelprijs voor de vrede kreeg. Daar had u ook nog een motie over kunnen indienen. De Hutu's en de Tutsi's, daar had u ook nog een motie over kunnen indienen. De waslijst, mijnheer Meeuwissen, is vele malen langer. Dus ik voel met u mee, maar ik heb niet de neiging om dit nu allemaal langs te lopen met een zeker oordeel. Maar het is cynisch met een serieuze ondertoon, zo zou ik het graag willen kwalificeren. Voorzitter, mijnheer Büyükçifci raakte wel een heel belangrijk punt, de VOC-mentaliteit. Daar zitten twee

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3242

invalshoeken aan. Mijnheer Segers-Hoogendoorn is van een politieke stroming die weet dat ooit mijnheer Balkenende sprak over het toejuichen van de VOC-mentaliteit. (Er wordt buiten de microfoon gesproken.) Ja, maar je kunt ook zeggen dat mijnheer Segers-Hoogendoorn in de evolutie over het denken in zijn eigen partij, vandaag toch een opvatting heeft die daar op één onderdeel daarvan haaks op staat. Ik weet zeker dat mijnheer Balkenende nooit heeft bedoeld dat je een mentaliteit moet hebben om hedendaags nog slaven te maken. Maar het ging over de ondernemersgeest. En deze havenstad leeft nu eenmaal van de internationale handel. Dus dat punt wil ik wel omarmen. Maar dat eerste punt is natuurlijk volstrekt af te wijzen, wat daar gebeurde in die jaren. En ja, ik ben optimistisch. Het eerste signaal dat het de goede kant uitgaat staat in het regeerakkoord. Het kabinet belooft een slavernijmuseum. Het staat in de stukken van gisteren. Ik ga er spoorslags van uit, en het is aan het AD en anderen om dat te checken, dat dat er niet in staat zonder dat het kabinet zal gaan overwegen om toch die excuses aan te bieden. Nou, daar ga ik van uit dat dat op enig moment gaat gebeuren. Maar onze oproep vanuit Rotterdam en ook mijn persoonlijke bemoeienis met het dossier, ook om dat slavernijmuseum tot stand te brengen, is gehonoreerd in het regeerakkoord zoals we dat gisteren gelezen hebben.

Ik ga ervan uit dat de lopende regering dat ook gaat doen op enig moment. Het zou mij verrassen als dat niet 2023 zou zijn, want dat is een historisch jaar. Ik denk dat het van belang is om ook onze nieuwe regering straks te blijven aanmoedigen, niet alleen kritisch te bejegenen, maar ook aan te moedigen, om die stap een keer te zetten en te wijzen op het historisch belang daarvan, maar ook inderdaad voor de start van het helingsproces voor heel veel mensen die daar wel degelijk tot op de dag van vandaag pijn van ondervinden. De VOORZITTER (de heer Verheij). Dank u wel burgemeester. Ik kijk rond of er behoefte is aan een tweede termijn. Dat is niet het geval. Dan sluiten we de beraadslagingen op dit punt en gaan we over naar agendapunt 16.3, het debat over 'Voor alle Rotterdamse creatieve makers', aangevraagd door het lid Engberts. Changez met de juiste woordvoerders en ik geef de voorzittershamer terug aan de burgemeester. (De vergadering wordt geschorst.) Heropening 16.3 Debat over 'Voor alle Rotterdamse creatieve makers', aangevraagd door het lid Engberts De VOORZITTER. Ik heropen de vergadering. Het debat 'Voor alle Rotterdamse creatieve makers', aangevraagd door het lid Engberts. De heer ENGBERTS (pvda). Ja voorzitter, dank u wel. Een deel uit de brandbrief van de Creatieve Coalitie aan de Tweede Kamer van vorige week.

Het amateurkoor dat een dirigent afbelt voor het kerstconcert, de pianoleraar die aan huis praktisch geen les meer kan geven. Alle boekingen van artiesten, dj's, crew in het concert- en clubcircuit, op bedrijfsfeesten en kerstborrels, voorstellingen en exposities op podia, in kerken en in de horeca. Overal in het land. Het kerstcircus, musicals, vrije theaterproducties, de bruiloftsfotograaf, evenementenen winterfestivals, allemaal geannuleerd. Veel zzp'ers en flexwerkers die in december eindelijk weer een enigszins gevulde agenda hadden, zijn opnieuw een groot deel van hun werk en hun inkomen kwijt. Daarom uiten de 45 vakorganisaties en bonden, verenigd in de Creatieve Coalitie, een noodkreet om nu juist deze zzp'ers en flexwerkers linksom of rechtsom te compenseren voor de periode dat de nieuwe beperkende overheidsmaatregelen van kracht zijn en hen daarmee steun, inkomen en perspectief te bieden. Tot zover. De brief die ook bij de stukken zit van vandaag en door de Creatieve Coalitie met een briefje ook aan

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3243

de gemeenteraad is gestuurd. Voorzitter, hoe kun je dat beter verwoorden? De nood in de sector is groot. De makers gaan kopje onder. En juist in deze maand verdien je de maanden januari en februari in de sector. Er is geen tijd te verliezen om hier op een rechtvaardige manier mee om te gaan. Want we geven miljoenen aan overheidssteun aan de cultuursector, maar die komt niet of nauwelijks terecht bij de makers zelf die niet in loondienst zijn. En er is een heel simpele oplossing. Bij annuleren doorbetalen. Als ik morgenochtend een afspraak heb met de tandarts en ik zeg die ook morgenochtend nog eens een keertje af, dan moet ik die in principe doorbetalen. Logisch, daarvan hoor je eigenlijk niemand zeggen dat dat onjuist is. Dus daarom hebben we hierbij een motie die we graag indienen bij dit agendapunt om bij annulering op korte termijn vanwege coronamaatregelen doorbetaling voor de makers als standaard te hanteren en te kijken of culturele instellingen die nu noodsteun ontvangen dat inderdaad doen en kijken of we dat als een juridische voorwaarde kunnen opnemen. En als dat dus niet gebeurt, om daar dus ook passende maatregelen in te nemen. De VOORZITTER. De heer Engberts heeft de volgende motie ingediend. Motie 1.

Help de ware vaandeldragers in de cultuursector "De gemeenteraad van Rotterdam, in vergadering bijeen op 16 december 2021, ter bespreking van het debat Voor alle Rotterdamse creatieve makers; constaterende dat: - de cultuursector opnieuw getroffen wordt door coronamaatregelen waardoor veel activiteiten geen doorgang vinden; overwegende dat: - vanwege de coronacrisis opnieuw noodsteun wordt verleend voor de culturele sector; - niet alleen instellingen gesteund moeten worden met noodsteun maar ook de culturele makers; van mening dat: - bij annulering op korte termijn vanwege coronamaatregelen, een doorbetaling van makers gegarandeerd zou moeten zijn; verzoekt het college: - te onderzoeken of en in hoeverre culturele instellingen de financiering die zij ontvangen mede besteden om makers niet zijnde in loondienst door te betalen; - de (juridische) mogelijkheden te bekijken om dit als voorwaarde voor noodsteun op te nemen; - indien blijkt dat de makers niet zijn doorbetaald hiertoe aanvullende maatregelen te nemen; - de raad te informeren over hoe hiermee in de toekomst om te gaan; en gaat over tot de orde van de dag." w.g. G.J. Engberts De motie is voldoende ondersteund en maakt deel uit van de beraadslagingen. De VOORZITTER. Mevrouw Van Aalst. Nee? Ik had de heer Van Drunen voor Leefbaar Rotterdam, maar wellicht gaat het over. Mevrouw Mohamed-Hoesein gaat over. Wie mag ik

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3244

het woord geven? Eenmaal andermaal. Nee, de heer Koster had ik op mijn lijstje, excuses. Dan de heer Smet. De heer SMET (gl). Dank u voorzitter, omwille van de tijd maar ook vanwege de inhoudelijke bijdrage sluit ik me volledig aan bij de heer Engberts. De VOORZITTER. Iemand anders? Wethouder Kasmi. Toch, mevrouw Walgenbach. Mevrouw WALGENBACH (d66). Voorzitter, ik was helemaal van slag. Ik denk: er komt nog een hele raad aan, maar dat is niet zo. Ja, de culturele sector heeft het zwaar. In Nederland, maar ook in Rotterdam. Wat D66 betreft moeten we er alles aan doen om hen steun te verlenen en we zijn ook hartstikke blij dat wij dat ook doen in Rotterdam. We hebben inmiddels € 1 miljoen noodsteun verleend. En daar was, ik kan het niet onbenoemd laten, een mooi nieuw coalitieakkoord gisteren, met € 170 miljoen structurele steun per jaar. Dat is het meeste ooit, de grootste investering ooit. En er komt een herstelplan, ook voor makers en zzp'ers landelijk. Ik hoop dat we daar ook in Rotterdam wat mee gaan doen, dus ik hoop ook dat de heer Engberts net zo verheugd is met dat nieuwe coalitieakkoord als dat wij dat zijn. Dat neemt niet weg dat met name de makers en de zzp'ers het heel erg zwaar hebben. De gemeente heeft al € 300.000,00 reeds verstrekt.

Dat budget was op, als ik het goed heb begrepen, en ik hoor heel graag van de wethouder wat wij hier nu verder mee gaan doen om ook vooral deze makers en zzp'ers te ondersteunen. Via de instellingen zien we toch wel dat dat niet altijd bij deze mensen terechtkomt en daar moeten we wat aan doen. De VOORZITTER. Ik dank u. Wethouder. De heer KASMI (d66) (wethouder). Voorzitter dank u wel. Ik kan redelijk kort zijn volgens mij. Ik wacht even de motie af, maar als ik even inga op wat er in ieder geval aan bijdrage is geleverd vanuit de heer Engberts, kan ik daar nu al op zeggen wat ik in ieder geval bereid ben te doen als dat de strekking is van de motie voorzitter. Dat is om in ieder geval voor nu onderzoek te doen en te kijken hoe die noodsteun die we beschikbaar stellen vanuit de gemeente, doorsijpelt naar de zzp'ers en naar de makers en of dat in voldoende mate gebeurt, ja of nee. In het gesprek heb ik als wethouder in ieder geval aangegeven aan de instellingen en met name ook de RCB-instellingen, om heel erg nadrukkelijk ook bij de opdrachtverlening goed te kijken richting zzp'ers en makers, omdat we die ook belangrijk vinden voor die infrastructuur. Ik heb het vertrouwen dat ze dat doen, maar toch denk ik dat zo'n onderzoek om te kijken hoe dat geld doorsijpelt, hoe wordt het besteed, dat kan ik omarmen wat mij betreft.

Mocht dat ertoe leiden dat wij zien dat daar toch nog een gat is en dat er in die zin niet voldoende doorsijpelt richting de makers en zzp'ers, dan zal ik direct in gesprek gaan met diezelfde culturele sector om ervoor te zorgen dat de makers en zzp'ers beter daarin worden ondersteund. Dat kan ik in ieder geval toezeggen. De motie ligt nu ook voor me. Even kijken, ik kan hem grotendeels omarmen. Ik zit nog wel even met dictum 3: 'indien blijkt dat makers niet zijn doorbetaald', dan heb je het over het verleden. Daar moet ik dan even naar kijken. Maar in ieder geval, als het aankomt op hoe we het vanaf nu willen organiseren en dat de noodsteun goed geregeld moet worden, dan vindt u mij aan uw zijde wat dat betreft. De VOORZITTER. De heer Engberts. De heer ENGBERTS (pvda). Ja voorzitter, u moet het inderdaad ook zo lezen: gebeurt het nu? Worden de mensen nu allemaal geannuleerd zonder dat er iets wordt doorbetaald? Ik denk dat het belangrijk is dat het om nu gaat. Inderdaad, in de zomer is er een landelijk onderzoek geweest door de Boekmanstichting, waaruit bleek dat die trickle down eigenlijk

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3245

niet werkt. Nu is er nieuw moreel appel gedaan door de minister. We kijken of dat dan hier wel gebeurt, maar als dat niet gebeurt hebben we het juridische instrumentarium om daar wel iets aan te doen en om dat nu te verbeteren. Ja, zo kunt u hem lezen. De heer KASMI (d66) (wethouder). Helemaal goed, dan heb ik hem goed begrepen en wij gaan kijken, onderzoeken hoe we dat met elkaar goed kunnen vormgeven, welke mogelijkheden daartoe zijn. In antwoord op mevrouw Walgenbach, ik was ook blij met het nieuwe coalitieakkoord, dat zal u niet verbazen, ook met de steun die structureel naar de culturele sector gaat. Er is ook al aangekondigd in het debat vorige week dat het kabinet ook gaat kijken naar hoe die noodsteun nu in elkaar zit en of dat niet op de een of andere manier verbeterd kan worden, ook juist met een beetje dezelfde intentie als de heer Engberts zei, om te kijken of we ook die zzp'ers en makers daarin voldoende kunnen meenemen. Vanuit de gemeente zijn wij zelf aan het nadenken over hoe wij in januari bij een volgende ronde, want er komt nog een volgende ronde coronasteun, ook van onze kant uit, eventueel ook daar iets nog richting zzp'ers en makers kunnen doen. Dat gaan we onderzoeken. Maar een lang verhaal kort, ik kan ondersteunen wat u zegt en ik ga daarmee voor u aan de slag. Dank u zeer voorzitter. De VOORZITTER. Helder.

Dan sluit ik de beraadslagingen op dit punt af. 16.4 Debat over 'Tachtigjarigen staan een longontsteking op te lopen bij de GGD!', aangevraagd door het lid Verkoelen De VOORZITTER. Dan gaan we naar 16.4, Tachtigjarigen staan een longontsteking op te lopen et cetera. Ik heb behoefte aan een vicevoorzitter. De VOORZITTER (de heer Simons). We gaan verder met agendapunt 16.4. Debat 'Tachtigjarigen staan een longontsteking op te lopen bij de GGD!', aangevraagd door het lid Verkoelen. Mevrouw VERKOELEN (50plus). Dank u wel voorzitter. Ja, rillend van de kou, bibberend van ellende in rolstoelen, met rollators en hangend op stokken staan onze ouderen te verkleumen, wachtend op hun boosterprik bij diverse priklocaties. Het is natuurlijk geweldig dat er werk gemaakt wordt van de vaccinaties van ouderen, de boosterprik, maar dat moet toch echt op een menswaardige manier gebeuren. Nu heb ik daar natuurlijk direct actie op ondernomen richting de burgemeester toen ik de aanvraag deed, want het gaat er mij niet om om hier op donderdag een week later verhaal te halen en ondertussen onze ouderen in de kou te laten staan. Dus er is veel gebeurd, maar de allerbelangrijkste vraag die ik toch blijf hebben: ik hoor dat het nu ook is in Crooswijk, ik hoor dat het ook gebeurt in het Ikazia, dus overal zie je met groten getale de ouderen verschijnen voor die prik.

En de vraag aan de burgemeester is: wanneer komen er meer priklocaties voor de boosterprik? Dat is van groot belang voor onze ouderen. En hoe vangen we ze menswaardig op als er rijen ontstaan? Tot zover voorzitter. De VOORZITTER (de heer Simons). Dank u wel mevrouw Verkoelen. Mevrouw Van Aalst. Mevrouw AAFJES-VAN AALST (lr). Dank u voorzitter. Het is tenenkrommend om te zien dat er steeds weer lange rijen staan met ouderen bij Schuttersveld voor de boosterprik. Al eerder hebben we wachtrijen gezien, zoals vorig jaar bij Zestienhoven. Maar nu een jaar later zou men toch moeten hebben geleerd van deze taferelen? Geen afspraak, lijkt ons: de rij uit. Zie hier dan ook op toe. Afspraak maken is afspraak maken. Ook al is dat soms haast onmogelijk doordat de GGD-lijn overbelast is en niet iedere oudere online een afspraak kan

raadsvergadering van 16 december 2021

Notulen pagina

3246

maken. Voorzitter, het kan toch niet zo zijn dat we onze ouderen, die echt niet allemaal helemaal fit zijn, door de halve stad sturen, noodgedwongen met het openbaar vervoer inclusief vaak een overstap, daar er momenteel maar één boosterlocatie is in heel Rotterdam? Met de auto staat men vaak muurvast door alle genomen verkeersmaatregelen en daarnaast is een Trevvel ook al geen zekerheid als men op tijd wil komen. Waarom zet het college dan ook niet een boosterprikbus in? Een boosterprikbus die langs de ouderencomplexen gaat, soortgelijk als onze eerder aangenomen motie 'Busje komt zo'. Daarnaast de vraag waarom de Huizen van de Wijk niet worden benut. Deze zijn voor de ouderen in eigen wijk vaak wel lopend bereikbaar. Daarom ook het dringende verzoek van Leefbaar Rotterdam om ouderen in hun vertrouwde omgeving, zonder lange wachtrijen, te vaccineren. Tot zover. De VOORZITTER (de heer Simons). Dank u wel mevrouw Van Aalst. Mevrouw MohamedHoesein. Mevrouw MOHAMED-HOESEIN (denk). Ja voorzitter, wij waarderen de inzet van het college om werk te maken van de vaccinatie van onze ouderen. En dat moet inderdaad ook onder menswaardige omstandigheden gebeuren. De fractie van DENK zou het onacceptabel vinden dat onze ouderen rillend van de kou, bibberend van ellende wachten op een boosterprik.