Bijlage Ambitienota Gezondheidsbeleid 2024-2028.pdf
Tekst van het document
AMBITIENOTA GEZONDHEIDSBELEID 2024-2028 Herijking van de Ambitienota gezondheidsbeleid 2018-2030
INHOUD 1. Inleiding ..............................................................................................................................................5 1.1 Kaders..........................................................................................................................................5 1.2 Totstandkoming ........................................................................................................................ 6 2. Centrale uitgangspunten ...............................................................................................................9 2.1 De inwoner centraal ...............................................................................................................9 2.2 Preventieve aanpak................................................................................................................ 11 2.3 Gezond leven zo makkelijk mogelijk maken....................................................................14 2.4 De inclusieve samenleving ..................................................................................................16 3. Ambitie en pijlers............................................................................................................................19 4. Pijler 1: Positief ouderschap en gezonde hechting...............................................................21 5.
Pijler 2: Een actieve gezonde leefstijl........................................................................................25 6. Pijler 3: Psychisch gezond en weerbaar...................................................................................33 7. Pijler 4: Sociale verbondenheid.................................................................................................. 39 8. Uitvoering, monitoring en financiering................................................................................... 45 9. Bijlage 1: Algemene cijfers .......................................................................................................... 46 9. Bronnenlijst .................................................................................................................................... 48
INHOUD AMBITIENOTA GEZONDHEIDSBELEID 2024-2028
02
03
1 I INLEIDING
1
Voor u ligt de herijkte ambitienota gezondheidsbeleid voor de periode 2024 - 2028. In deze ambitienota leest u de laatste ontwikkelingen omtrent gezondheidsbeleid en de herijkte 4 pijlers van de ambitienota gezondheidsbeleid 2018-2030. Per pijler vindt u een korte beschrijving van de cijfers, onze ambities, wat we hiervoor gaan doen en verbindingen met andere beleidsnota’s. In Roosendaal hechten we grote waarde aan het bevorderen van de gezondheid en veerkracht van onze inwoners door het stimuleren en faciliteren van een gezonde levensstijl en eigen regie. Onze benadering is gebaseerd op het vertrouwen in de kracht van onze inwoners. In de komende jaren blijven we ons inzetten voor de verbetering van de gezondheid van onze inwoners, met als doel dat iedereen zich in onze stad en dorpen gezond, welkom, thuis en veilig voelt. We streven naar gelijke kansen, verbondenheid en bestaanszekerheid voor iedereen, zoals uiteengezet in het collegeprogramma van 20222026. Het collegeprogramma ‘Zij aan Zij: een gemeente met ambitie’ benoemt specifieke speerpunten die we in onze aanpak hanteren. Onze aanpak plaatst de inwoner centraal, gelooft in een preventieve benadering op zowel regionaal als lokaal niveau, en bevordert een gezonde levensstijl en een inclusieve samenleving door het zo eenvoudig mogelijk te maken.
1.1 KADERS Gemeente Roosendaal heeft een wettelijke taak op het gebied van volksgezondheid. Zij is namelijk opdrachtgever van de lokale GGD en daarnaast verantwoordelijk voor het opstellen van gezondheidsbeleid (VNG, z.d.). De Wet Publieke Gezondheid (WPG) verplicht gemeenten om iedere vier jaar een nota lokaal gezondheidsbeleid vast te stellen. Ook de GGD valt onder deze wet, waarbij zij enkele wettelijke taken hebben zoals: jeugdgezondheidszorg, infectieziektebestrijding en gezondheidsmonitoren. Daarnaast voeren zij aanvullende taken uit voor de gemeente (GGD GHOR, 2021).
INLEIDING AMBITIENOTA GEZONDHEIDSBELEID 2024-2028
04
05
1 1.2 TOTSTANDKOMING In de versie van 2018 zijn er verschillende sessies georganiseerd met partners om de koers tot 2030 te bepalen. In 2023 hebben we deze koers samen met partners geëvalueerd en voorzien van de laatste relevante informatie. Dit heeft geleid tot de herijking van de ambitienota gezondheidsbeleid. De speerpunten uit het landelijke gezondheidsbeleid (2020 t/m 2024), prioriteiten van het collegeprogramma, het Nationaal Preventieakkoord, Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), Integraal Zorgakkoord (IZA), Beweegvisie/RSDFIT!, GGD Gezondheidsmonitor en de input van partners zijn o.a. gebruikt als aanvulling voor deze lokale nota. De gezondheidsmonitor van de GGD is een van de belangrijkste bronnen van informatie voor het cijfermatig onderbouwen van het gemeentelijk beleid. De GGD gezondheidsmonitor geeft een beeld van de specifieke trends en ontwikkelingen in de indicatoren die de gezondheidstoestand van o.a. de Roosendalers weerspiegelen. Daarnaast worden deze cijfers ook waar mogelijk afgezet tegenover het regionale beeld. Alle andere cijfers in deze gezondheidsnota zijn gescreend op vertrouwelijkheid en afkomstig uit onder andere de Brabantscan van de GGD, inwonersenquête Roosendaal, CBS of het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (tenzij anders vermeld). Tot slot zijn bevindingen uit de bewonersenquête meegenomen in de visie voor de komende jaren.
In de vorige gezondheidsnota vond u ook een toelichtingsnota. Hierin stond extra informatie verwerkt omtrent de vier pijlers. Deze periode is er echter voor gekozen om de toelichtingsnota te verwerken in de gezondheidsnota. Zo wordt er een duidelijker beeld geschetst per onderwerp, achtergrond en pijler.
06
07
1.3 | GEZOND EN ACTIEF LEVEN AKKOORD (GALA) & INTEGRAAL ZORG AKKOORD (IZA) Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) omvat afspraken die gemaakt zijn tussen
2 I CENTRALE UITGANGSPUNTEN
2
VWS, GGD’en, zorgverzekeraars en gemeenten. Het doel: het bereiken van een gezonde generatie in 2040. Met het GALA akkoord kun je als gemeente aan de slag met een
De centrale uitgangspunten voor de update van de nota zijn:
samenhangende integrale aanpak op gezondheid, sport & bewegen én sociale basis. Deze gezonde generatie kan behaald worden door het ontwikkelen van een gezonde
• De inwoner centraal
leefomgeving waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten én sporten/bewegen.
• Preventie aanpak
Zo versterken we de sociale basis, blijven ze mentaal gezond en weerbaar
• Een gezond leven zo makkelijk mogelijk maken
én kunnen inwoners vitaal ouder worden.
• De inclusieve samenleving
Het GALA is opgesteld aan de hand van drie thema’s: 1.
Sport, bewegen en cultuur.
2.
Gezondheid & Sociale basis.
3.
Ondersteunende onderdelen.
2.1 DE INWONER CENTRAAL In onze gemeente zetten we ons gezamenlijk in voor de verbetering van zowel stad
Het GALA streeft daarnaast ook naar het bevorderen van lokale en regionale ketenaanpak.
als dorpen, in nauwe samenwerking met anderen. Hierbij staat de wens en behoefte
In de praktijk betekent dit een gezamenlijke koers uitzetten met de verschillende
van onze medeburgers centraal, wat een essentieel onderdeel vormt van ons streven.
betrokken organisaties, waarbij hun dienst-, hulp of zorgverlening wordt afgestemd
Participatie vormt de kern van onze groeiende en bloeiende gemeenschap. Door
aan de betreffende doelgroep (ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2023).
actief naar elkaar te luisteren en in gesprek te gaan, streven we naar betrokkenheid en
Een goed lokaal voorbeeld hiervan in Roosendaal is Grip Op Kwetsbaarheid (GOK).
vertrouwen om zo een aangename leefomgeving te creëren.
Hierbij wordt een gezamenlijke koers uitgezet met de inwoner als vertrekpunt, waarbij uit wordt gegaan van het gedachtegoed Positieve Gezondheid en preventief werken.
Participatie begint met het besef dat het doorvoeren van veranderingen gevolgen heeft voor anderen, met de intentie om hen daarbij te betrekken. In onze democratie betekent
Ook een onderdeel van het nieuwe landelijke gezondheidsbeleid is het Integraal
betrokkenheid niet per se het altijd eens zijn met elkaar. Participatie is geen wondermiddel
Zorgakkoord (IZA). Het IZA heeft het doel om de zorg betaalbaar, toegankelijk en goed
om iedereen dezelfde richting op te laten kijken, maar veeleer een krachtig middel om de
te houden. Hierbij gaan ze uit van waarde gedreven en passende zorg. Welke samen
ander te begrijpen, diens wensen te kennen en je eigen positie ten opzichte van de ander
met en rondom de patiënt/inwoner tot stand komt én waarbij het gaat over gezondheid
te bepalen. Als gemeente profileren we onszelf ook; ons bestaansrecht is verbonden
in plaats van over ziekte.
met de samenleving. Onze voornaamste drijfveer is het streven naar een gelukkige en gezonde gemeenschap. Soms betekent dit het maken van moeilijke keuzes, maar altijd met het hart op de juiste plaats. Voor de gemeente Roosendaal is participatie geen
· ·
Enkele passende opgaven uit het IZA bestaan onder andere uit:
·
formele verplichting, maar een fundament van goed bestuur. Dit betekent dat we in
Gelijke toegang tot zorg voor alle groepen in de samenleving.
programma’s, prioriteiten en reguliere werkzaamheden waar mogelijk samenwerken met
Het verbeteren van welzijn en gezondheid door ondersteuning en preventie.
de juiste betrokkenen; zij aan zij.
o
Zowel het bevorderen van mentale vaardigheden en een gezonde leefstijl als het versterken van zelfredzaamheid en de sociale
Nationaal Programma Roosendaal
omgeving.
Binnen de gemeente Roosendaal zetten we meer in op wijken die extra aandacht nodig
Afremmen van medicalisering (voorbeeld: welzijn op recept).
hebben. Voor een periode van twintig jaar is het Nationaal Programma Roosendaal uitgerold (NPR). Hierin gaat het Rijk samen met negentien gemeenten de leefbaarheid en veiligheid weer op orde brengen in bepaalde focusgebieden. Op een aantal van deze
De gemeente Roosendaal wil hierin een rol pakken om deze doelstellingen te behalen.
plekken zijn problemen zoals werkloosheid, woonproblematiek, criminaliteit, (jeugd)zorg,
Zij hebben namelijk een wettelijke taak en de ambitie om zelfredzaamheid en een gezond
schulden, armoede en onderwijsachterstanden meer aanwezig in vergelijking met andere
CENTRALE UITGANGSPUNTEN actief leven te ondersteunen van onze inwoners. Netwerk Eenzaamheid Roosendaal, wat
gebieden. Het NPR heeft tot doel om deze problematiek te doorbreken en inwoners
ook aansluit bij het landelijk programma Eén tegen eenzaamheid, is hier een voorbeeld
toekomstperspectief te bieden. Naast de inzet op bovenstaande problematiek wordt ook
AMBITIENOTA GEZONDHEIDSBELEID 2024-2028
08
ingezet op de verbetering van de woningvoorraad, leefomgeving, schoolstimulering en arbeidsparticipatie.
09
3 NPR schetst dat een omgeving zonder toekomstperspectief jongeren kwetsbaarder maakt
2.2 PREVENTIEVE AANPAK
voor verleidingen van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit. In de gemeente Roosendaal wordt ingezet op de wijken Langdonk, Kroeven, Westrand, Centrum-Oud en
Van zorg naar gezondheid is de beweging die het college de komende jaren wil maken.
Kalsdonk.
Hiervoor is preventie het middel. Dit doen we niet alleen. Zowel landelijk als regionaal wordt ingezet op een preventieve manier om te werken aan gezonde inwoners. Om
Positieve Gezondheid, een Kansrijke Start, een gezonde leefomgeving, sociale cohesie en
uitvoering te geven aan de speerpunten heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
mentale gezondheid zijn cruciale elementen om uitdagingen het hoofd te bieden en om
en Sport een Nationaal Preventieakkoord opgesteld. In dit landelijke akkoord zijn samen
op een doeltreffende manier met levensstress om te gaan, met behulp van (professionele)
met gemeenten, sportbonden en maatschappelijke partners maatregelen vastgelegd om
ondersteuning. Met name in kwetsbare wijken kunnen gezondheidsachterstanden
de gezondheidsproblemen terug te dringen. Afspraken die daar gemaakt zijn, gaan over
aanzienlijk zijn en langdurig aanhouden. Het vinden van effectieve interventies blijft dan
een gezonder leven in 2040, rookvrij leven in 2040, minder mensen met overgewicht,
ook een uitdaging voor de komende jaren, en dit kan mogelijk leiden tot verschillende
minder alcohol drinken, verbreding van de preventieaanpak mentale gezondheid en meer
benaderingen per wijk. De herziene pijlers anticiperen hierop door het vaststellen
sporten en bewegen. Om deze beweging te maken heeft het Rijk een aantal regelingen
van doelstellingen voor de komende jaren (Ministerie van Binnenlandse Zaken en
opgesteld om deze doelen lokaal en regionaal uit te voeren, zoals het GALA en IZA.
Koninkrijksrelaties, 2022).
Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) & Integraal Zorg Akkoord (IZA) Omgevingswet
Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) omvat afspraken die gemaakt zijn tussen het
Vanaf 1 januari 2024 is er één wet die alles regelt voor de ruimte waarin we wonen,
ministerie van VWS, de GGD, zorgverzekeraars en gemeenten. Met als doel: het bereiken
werken en verblijven (de fysiek leefomgeving): de Omgevingswet. Deze nieuwe wet
van een gezonde generatie in 2040. Met het GALA akkoord kan een gemeente aan de
geldt voor alle inwoners en ondernemers in Nederland. De Omgevingswet bundelt
slag met een samenhangende integrale aanpak op gezondheid, sport & bewegen én de
de regels voor alles wat u buiten ziet, hoort en ruikt. Denk bijvoorbeeld aan: bouwen,
sociale basis. Deze gezonde generatie kan worden bereikt door het ontwikkelen van een
milieu, bodem, water, natuur en monumenten. In de Omgevingswet staan regels over
gezonde leefomgeving waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten én kunnen sporten en
participatieprocedures als deze nodig zijn om een initiatief of ontwikkeling mogelijk te
bewegen. Middels deze regeling versterken we de sociale basis, blijven inwoners mentaal
maken. De bredere kijk op de omgeving komt terug in de Omgevingsvisie Roosendaal
gezond en weerbaar én kunnen vitaal ouder worden.
Verbonden Stad. Deze visie beschrijft de gewenste ontwikkeling van de omgeving van de gemeente voor de komende 10 tot 15 jaar. Hierin wordt ook het onderwerp ‘sociaal’
Het GALA is opgesteld aan de hand van drie thema’s:
besproken wat zich onder andere richt op onderwerpen als gezondheid en zorg.
1. Sport, bewegen en cultuur. 2. Gezondheid & Sociale basis.
De nieuwe Omgevingswet maakt het mogelijk om het beleid en de aanpak rondom een
3. Ondersteunende onderdelen.
gezonde leefomgeving stevig te verankeren, rekening houdend met de samenstelling van wijken en de behoeften van inwoners. De gemeente kan met deze wet de eigen ambities
Het GALA streeft daarnaast ook naar het bevorderen van een lokale en regionale keten-
bepalen voor een gezonde leefomgeving en deze opnemen in de lokale Omgevingsvisie
aanpak. In de praktijk betekent dit het uitzetten van een gezamenlijke koers met de
en het Omgevingsplan. Enkele overeenkomsten zijn bijvoorbeeld de vergrijzing, waarbij
verschillende betrokken organisaties, waarbij hun dienst-, hulp of zorgverlening wordt
ouderen langer thuis blijven wonen, maar waarbij er meer ontmoetingsruimtes en andere
afgestemd op de betreffende doelgroep (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
(collectieve) voorzieningen gecreëerd worden.
Sport, 2023). De regeling loopt nu tot en met 2026.
Collegeprioriteiten
Vanuit GALA is er ook specifieke aandacht voor doelgroepen in een kwetsbare situatie,
Met ‘een gezond leven zo makkelijk mogelijk maken’ en ‘de inclusieve samenleving’
waarvoor gezond en actief leven niet vanzelfsprekend is. Mensen die in hun bestaans-
lichten we 2 collegeprioriteiten uit als rode draad door het gezondheidsbeleid. Echter is
zekerheid worden bedreigd door financiële problemen of schulden, zullen extra
gezondheid een breed begrip. Daarom verwijzen we ook naar andere collegeprioriteiten
ondersteund en gestimuleerd moeten worden om hiermee aan de slag te gaan.
die een belangrijke impact hebben op dit onderwerp. Denk daarbij aan ‘leefbare en veilige
Dit terwijl juist deze doelgroep extra vatbaar is voor een ongezonde leefstijl en een
buurten en dorpen’, ‘bestaanszekerheid voor alle inwoners’, ‘een goede toekomst voor
slechte gezondheid, omdat de stress en beperkte mogelijkheden die gepaard gaan met
onze kinderen’ en ‘ruim baan voor fietsers’.
financiële problemen, zorgen voor beperkte mogelijkheden. Het Integraal Zorgakkoord (IZA) is een onderdeel van het nieuwe landelijke gezondheidsbeleid. Het IZA heeft het doel om de zorg betaalbaar, toegankelijk en goed te houden. Hierbij wordt uitgegaan van waarde gedreven en passende zorg. Deze komt samen met en rondom de patiënt/inwoner tot stand, waarbij het uitgangspunt is dat het gaat over gezondheid in plaats van over ziekte.
10
11
2 In 2023 heeft een groot aantal zorgpartijen samen met de gemeenten en zorgverzekeraars
Beweegvisie en RSDFIT!
een regioplan opgesteld over de ketenaanpakken IZA voor de regio. Wat het IZA uniek
In Roosendaal hebben we al enige tijd het lokale sport- en preventieakkoord
maakt, is dat het een integrale financiering is tussen alle partijen en het een verplichting is
samengevoegd tot de beweegvisie/RSDFIT! In 2021 is in Roosendaal de Beweegvisie
om deze ketenaanpakken te implementeren vanaf 2024. Deze aanpakken zijn:
2030: sport als middel vastgesteld met de ambitie dat in 2030 de inwoners van Roosendaal voldoende beweging en een vitale en actieve leefstijl hebben. Binnen de beweegvisie staan deze pijlers centraal.
• Kansrijke Start • Aanpak overgewicht en obesitas bij kinderen • Gecombineerde leefstijlinterventie bij overgewicht van volwassenen • Valpreventie • Welzijn op Recept
1. Sterke basis: het op orde krijgen en houden van de infrastructuur. Denk aan sterke verenigingen, goede sportaccommodaties en sporten & bewegen in de buitenruimte. 2. Gezonde inwoners: alle inwoners -met en zonder handicap- moeten mee kunnen sporten & bewegen (in aansluiting op de uitgangspunten van ‘Inclusieve samenleving’). 3. Presteren in de top: gemeente Roosendaal zet in op sportevenementen en geven sportaanbieders de ruimte om topsporters een plek te bieden. Het uitvoeringsplan staat beschreven in het Roosendaalse FIT! Akkoord, waarin meer dan
Het GALA en IZA lopen hand in hand met elkaar. Aanpakken uit het IZA zijn ook
90 partners aangegeven hebben samen te willen werken aan de gezondheid van onze
onderdelen van de themalijnen uit het GALA. Dit geeft ons als college de kans om
inwoners. Daarnaast bevat het FIT! Akkoord ambities voor een gezonde leefstijl en is het
reeds bestaande programma’s als Welzijn op Recept en Kansrijke Start lokaal en direct
daarmee de lokale uitwerking van het Nationaal Sportakkoord, de gezondheidsnota en
te versterken en om regionaal inzichten te kunnen delen om gezondheidswinst te
het Nationaal Preventieakkoord (2023). In RSDFIT! staat het bevorderen van voldoende
bewerkstelligen.
lichaamsbeweging en een actieve, vitale levensstijl centraal. De partners die zijn aangesloten bij RSDFIT! dragen bij aan de overkoepelende visie van het initiatief, met als
De gemeente Roosendaal speelt een belangrijke rol bij de uitvoering van het GALA/
doel de bewoners enthousiast te maken over het onderwerp RSDFIT!. De belangrijkste
IZA namens de subregio West-Brabant West als bestuurlijk trekker. Sinds 2016 werkt
pijlers van het RSDFIT!-akkoord zijn het stimuleren van regelmatige lichaamsbeweging,
de gemeente Roosendaal in het samenwerkingsverband Grip op Kwetsbaarheid. In
het bevorderen van gezonde voedingsgewoonten, en het streven naar toegankelijkheid
2022 is deze samenwerking van alle welzijns-gezondheids-en zorgpartijen opnieuw
en inclusiviteit.
bekrachtigd met een koersdocument en met ingang van 2023 zijn alle gemeenten van West Brabant West (WBW) aangesloten bij dit samenwerkingsverband. De uitvoering van
Preventie- en handhavingsplan Alcohol
het koersdocument vindt op bestuurlijk, management en beleidsniveau plaats. Met name
De Drank en Horecawet (DHW) verplicht de gemeente om vierjaarlijks een apart
is de samenwerking van alle partijen tijdens zogenaamde ‘werkplaatsen’ uniek en effectief
Preventie- en Handhavingsplan Alcohol vast te laten stellen door de raad, deze
te noemen. Landelijke ontwikkelingen en trends worden op WBW-schaal besproken en
wordt daarom opnieuw aangeboden in 2024. In 2023 heeft een NIX-18 bijeenkomst
uitgewerkt.
plaatsgevonden waarin nieuwe input is gegeven voor de herijking van de nota preventieen handhavingsplan alcohol. Belangrijke thema’s binnen dit plan zijn: bewustwording bij ouderen vergroten, aanbieden van weerbaarheidstrainingen, en activiteiten onder toezicht door bijvoorbeeld jongerenwerk. Preventie van alcoholgebruik onder jongeren maakt nadrukkelijk deel uit van Preventieen Handhavingsplan Alcohol en is daarom niet opgenomen in de nota gezondheid. Wel wordt binnen het speerpunt ‘psychisch gezond en weerbaar’ aandacht besteed aan het weerbaar maken van jongeren in relatie tot groepsdruk en het gebruik van alcohol, drugs, social media en gamen.
12
13
2 2.3 EEN GEZOND LEVEN ZO MAKKELIJK MOGELIJK MAKEN
De gemeente Roosendaal stimuleert het gebruik van de methode ‘Positieve Gezondheid’ door deze op te nemen in relevante subsidieregelingen. Op deze manier worden
Veel regelingen gaan uit van de eigen kracht en zelfredzaamheid bij het verbeteren
(zorg)professionals aangemoedigd om verder te kijken dan hun eigen vakgebied. Het
of in stand houden van de gezondheid van onze inwoners. Prioriteit 9 van het
aanpakken van bijvoorbeeld bestaanszekerheid en schuldhulpverlening kan een beter
collegeprogramma 2022-2026 ‘Een Gezond Leven Zo Makkelijk Mogelijk Maken’
startpunt zijn voor de inwoner dan het bevorderen van beweging of gezondere voeding,
benoemt het belang van gezondheid vooral bij onze inwoners in een kwetsbare
enzovoort. Door de belangrijkste levensgebieden van de inwoner op dat moment aan te
situatie. Samen met onze partners in de regio willen we de huidige focus op ziekte en
pakken, ontstaat er ruimte voor de aanpak van andere levensgebieden, zoals te zien in
zorg ombuigen naar het bevorderen van een Positieve Gezondheid. We ondersteunen
figuur 1 (‘’Gezondheid breed op de agenda’’, 2020) (Institute for positive health, z.d.).
inwoners, zodat zij de regie over hun leven houden. Ouderen kunnen daardoor langer zelfstandig thuis wonen en deelnemen aan de samenleving. Daarnaast kiezen we ook bewust voor een perspectief voor de lange termijn, gericht op een gezonde generatie in 2040.
Als gemeente willen we binnen onze mogelijkheden maximaal bijdragen aan: • Minder achterstanden op het gebied van gezondheid • Goede zorg en ondersteuning voor iedereen • Een sterkere mentale gezondheid en weerbaarheid van onze jongeren • Voldoende mogelijkheden voor ontmoeting op buurtniveau • Woningen die aansluiten op de woonzorgbehoeften van onze inwoners
‘Positieve Gezondheid’ is een methodiek en vormt het uitgangspunt voor de manier waarop we kijken naar de veerkracht en gezondheid van onze inwoners. Gezondheid omslaat vele gebieden. Het draait om meer dan ‘’niet ziek zijn’’. Het gaat over je leven betekenisvol in kunnen vullen, je veerkracht en weerbaarheid, het meedoen in de maatschappij en om kunnen gaan met tegenvallers in het leven. Daarnaast is het belangrijk dat mensen weten dat ze voldoende moeten bewegen, gezond eten, voor zichzelf zorgen en contacten onderhouden op sociaal gebied. Echter ‘’weten is nog geen doen’’, sommige mensen moeten ondersteund worden in het aanpakken en het daadwerkelijk doen. Daarbij is het wel belangrijk dat het verschil tussen niet willen en niet kunnen duidelijk is. Intrinsieke motivatie is van belang om ‘’in beweging te komen’’. Positieve Gezondheid biedt effectieve richtlijnen om inzicht te verkrijgen in de persoonlijke prioriteiten van iemand, wat diegene zelf kan ondernemen en graag wil veranderen. De benadering van Positieve Gezondheid benadrukt wat mensen nog wel
Figuur 1: spinnenweb van de Positieve Gezondheid (Institute for positive health, z.d.).
kunnen doen om hun leven zinvol te maken en deel te nemen aan de samenleving. Door gesprekken aan te gaan met bewoners, professionals, vrijwilligers, familie, enzovoort, ontdekken we wat iemand motiveert en belangrijk vindt op de zes verschillende levensgebieden. Hierbij staat niet de oplossing centraal, maar juist de veerkracht en eigen regie van de inwoner. Zij kunnen het beste aangeven waaraan ze willen werken, wat ze willen verbeteren of wat voor hen van waarde is.
14
15
2 2.4 DE INCLUSIEVE SAMENLEVING “Een inclusieve samenleving is een samenleving waarbij mensen op alle onderdelen van het leven mee kunnen doen en gelijke kansen ervaren”. Mensen die uitsluiting, discriminatie of racisme ervaren op één of meer onderdelen van het leven, worden belemmerd in hun persoonlijke ontwikkeling en het vervullen van hun behoeften. Dat heeft tot gevolg dat de kans op lichamelijke en mentale problemen toeneemt. Deze problemen kunnen vervolgens leiden tot verdere (zelf-)
EXCLUSIE
SEGREGATIE
INTEGRATIE
INCLUSIE
uitsluiting, eenzaamheid en een verergering van gezondheidsproblemen zoals angsten, stemmingsstoornissen en depressie. Om deze negatieve effecten tegen te gaan, zetten we in op het inclusief maken van ons beleid en ontwikkelen we een integrale inclusieve werkwijze op alle beleidsterreinen. We hebben hiervoor een routeplan Inclusieve samenleving opgesteld dat onderdeel uitmaakt van het collegeperiode overstijgende Programma Meedoen en gelijke kansen 2024 2026. Het bevorderen van kansen en het wegnemen van belemmeringen draagt bij aan de autonomie, de veerkracht en het zelfvertrouwen van inwoners. Wat weer leidt tot meer lichamelijke en mentale gezondheid omdat mensen kansen ervaren om zich te ontwikkelen op een manier die bij hen past.
GELIJKHEID
16
GELIJKWAARDIGHEID
17
3 I AMBITIE EN PIJLERS
3
De gemeente Roosendaal heeft voor de beleidsperiode 2018 - 2030 gekozen voor een langetermijnvisie met vier pijlers (zie figuur 3), die ook in dit herijkte plan behouden blijven. De pijlers van het gezondheidsbeleid zijn:
1. Positief ouderschap en gezonde hechting voor sociaal kwetsbare ouders/ opvoeders met kinderen van -9 mnd tot 12 jr
2. Een gezonde actieve leefstijl voor de jeugd en - inactieve volwassenen en ouderen van 0 tot 99 jr
Naar een gezond en veerkrachtig Roosendaal
3. Psychisch gezond en weerbaar
4. Sociale verbondenheid
voor de jeugd en sociaal kwetsbare volwassenen van 4 tot 64 jr
voor sociaal kwetsbare volwassenen en ouderen van 19 tot 99 jr
Op de volgende pagina’s laten we per pijler zien wat het vraagstuk is, wat we de komende periode willen bereiken en wat we hiervoor gaan doen.
AMBITIE EN PIJLERS AMBITIENOTA GEZONDHEIDSBELEID 2024-2028
18
19
PIJLER 1: POSITIEF OUDERSCHAP EN GEZONDE HECHTING
4
WAAROM Niet alle kinderen in Roosendaal hebben evenveel kansen op een goede start om gezond en veilig op te groeien. Er zijn verschillen in gezondheid van kinderen tussen de verschillende wijken. Voor de (latere) fysieke en mentale gezondheid van kinderen zijn met name de eerste 1000 dagen, inclusief de maanden voor de zwangerschap, van cruciaal belang. Het welzijn en de gezondheid van ouders en kind voor, tijdens en na de zwangerschap blijken een belangrijke voorspeller te zijn van die latere fysieke en mentale gezondheid. Tijdens de eerste periode wordt de basis gelegd voor onder andere de wijze van stofwisseling, het immuunsysteem en de emotionele hechting van het kind. Wie als kind opgroeit in een liefhebbende, beschermende omgeving en een gezonde leefstijl aanleert, heeft betere kansen op een goede gezondheid later in het leven. Daarom ondersteunen we de Roosendaalse jeugd en hun ouders om een gezonde start te maken, om daarmee gezondheidsverschillen te kunnen verkleinen. Bij kinderen die opgroeien in een situatie met een stapeling van problemen kan een gezonde ontwikkeling onder druk komen te staan. Het bieden van opvoedondersteuning en begeleiding aan kinderen en hun opvoeders zorgt ervoor dat het gezin weer zelfstandig kan functioneren in de samenleving.
Thuiszorg West Brabant (TWB), de aanbieder van de Jeugdgezondheidszorg 0-4 jaar verzorgt opvoedondersteuning aan ouders van kinderen van 0 tot 4 jaar. Ouders kunnen hiervoor terecht bij het consultatiebureau (op afspraak of tijdens het inloopspreekuur) en digitaal kunnen zij vragen stellen via de ouderchat. Ouders van kinderen van 0 tot 12 jaar kunnen telefonisch en via de chat terecht bij de GGD. Aan ouders van kinderen in de puberleeftijd wordt de training “Lekker Puberaal” aangeboden. Wanneer er meer ondersteuning nodig is dan kunnen kinderen van 2 tot14 jaar en hun ouders terecht bij Don Bosco. Zij bieden opvoedondersteuning en gezinscoaching aan. In veel gevallen kan hiermee worden voorkomen dat er een beroep moet worden gedaan op specialistische (jeugd)zorg.
PIJLER 1 POSITIEF OUDERSCHAP EN GEZONDE HECHTING
Een ander aspect is het creëren van een hechte relatie binnen het gezin en het ontwikkelen van positief ouderschap daar waar dit niet vanzelf ontstaat. De gemeente Roosendaal heeft een aanbod van initiatieven die dit stimuleren en daarmee het positief ouderschap bevorderen. Deze initiatieven bestaan onder andere uit VoorZorg, Stevig Ouderschap, Buurtgezinnen en Video Home Training.
AMBITIENOTA GEZONDHEIDSBELEID 2024-2028
20
21
HET BEELD IN CIJFERS
WAT GAAN WE HIERVOOR DOEN
Een op de zes kinderen in Nederland heeft geen goede start. Zij kunnen hierdoor
Voortzetten programma Kansrijke Start
later psychische, sociale en/of fysieke problemen ervaren zoals suikerziekte, hart- en
Dit gaat over de periode van min 10 maanden (voordat de conceptie heeft
vaatziekten en overgewicht. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte
plaatsgevonden) tot 2 jaar. Deze periode vormt de basis voor positief ouderschap en
is een belangrijke voorspeller van problemen op latere leeftijd.
gezonde hechting. De rol van preventie is hierbij groot. Zo is er sinds twee jaar het
4
programma “Nu Niet Zwanger” om ongeplande en ongewenst zwangerschappen Volgens de cijfers op Brabantscan hadden 6% van de Roosendaalse ouders behoefte aan
te voorkomen, ook is er vanaf 1 juli 2022 wettelijk het prenataal huisbezoek voor
opvoedondersteuning in 2017, de afgelopen jaren is dit relatief hetzelfde gebleven. Hierbij
aanstaande ouders in een kwetsbare sitatie en zijn er de programma’s Voorzorg en Stevig
heeft 13% ook daadwerkelijk hulp gezocht bij professionals. Dit is vergelijkbaar met West-
Ouderschap. Dit alles om escalatie te voorkomen. Daarnaast weten de organisaties die bij
Brabant.
deze doelgroep betrokken zijn elkaar steeds beter te vinden en is er een lokale coalitie die geregeld bij elkaar komt. Samen wordt bekeken welke stappen er gezet moeten worden
Van de gezinnen in West-Brabant is 16% bezorgd over de financiële situatie in de
om ervoor te zorgen dat de eerste 1000 dagen kansrijker worden.
toekomst. Hierbij heeft 10% van de gezinnen in Roosendaal daadwerkelijk (enige) moeite met rondkomen. Daarnaast blijkt ook dat het percentage kinderen dat langer doet over
Extra focus op ouders in een kwetsbare situatie
de basisschool en het percentage schoolverlaters in Roosendaal in negatieve zin afwijken
Doorpakken op ouderschaps- en opvoedondersteuning voor alle gezinnen in
van het landelijk gemiddelde (GGD West-Brabant, 2022).
Roosendaal met een extra focus op ouders in een kwetsbare positie. Deze ondersteuning wordt bevorderd door het blijvend vast te leggen in (subsidie)afspraken omtrent de jeugdgezondheidszorg 0 tot 18 jaar, de jeugdprofessionals en Inwonersondersteuning Roosendaal. Maatschappelijke partners hebben hier de afgelopen jaren al uiting aan gegeven. Een goed voorbeeld hiervan zijn de stimuleringsprogramma’s Instapje en
WAT WILLEN WE BEREIKEN
Opstapje. De onderwijskansen van kinderen van 1 tot 2 jaar uit achterstandssituaties worden hiermee vergroot en is er aandacht voor een betere aansluiting op de basisschool van 2 tot 4jarige kinderen uit achterstandsituaties.
AMBITIE: Alle Roosendaalse kinderen krijgen de kans om gezond en veilig op te groeien.
Verbeteren van inzicht en informatiepositie. Verbetering van inzicht en informatievergaring, onder meer door het onderzoeken
DOEL:
van mogelijke ondersteuningsmogelijkheden, waarbij ook wordt geëvalueerd op basis
Eén van de doelen is dat meer ouders/opvoeders in Roosendaal hun ouderschap ervaren
van de aard, omvang en oplossingen voor de problemen die specifiek gerelateerd zijn
als positief en dat zij in staat zijn om een gezonde hechte relatie op te
aan personen ouder dan 18 jaar. Tevens wordt de impact van interventies die worden
bouwen met hun kinderen. Hierbij wordt extra focus gelegd op kinderen en jeugdigen tot
geïmplementeerd in het kader van het Nationaal Programma Roosendaal (NPR)
en met 23 jaar. Verschillende factoren zijn van invloed op de mate waarin kinderen gezond
nauwlettend gevolgd.
en veilig kunnen opgroeien tot vitale en veerkrachtige volwassenen. Door gezinnen te ondersteunen kan een negatieve invloed op de kinderen worden voorkomen.
Jeugdagenda In het eerste kwartaal van 2024 zullen we de jeugdagenda voor de periode 2024-2027 vaststellen. Dit document voor groei en ontwikkeling in Roosendaal bevat de ambitieuze
We blijven ons specifiek richten op burgers die zich in een sociaal kwetsbare situatie
doelen waarop de kinderopvang, het onderwijs, de gemeente en diverse andere partners
bevinden of een lage sociaal-economische status (SES) hebben, vooral binnen gezinnen.
zich de komende jaren zullen richten. Het hoofddoel is om de jeugd in Roosendaal een
Ons doel is het doorbreken van intergenerationele gezondheidsverschillen, waarbij we
zo gelukkig en zelfstandig mogelijke opvoeding te bieden, zodat zij in de toekomst een
ons concentreren op de overdracht van gezondheidskwesties van ouders op kinderen.
goede basis hebben en volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving.
We streven ernaar om problemen te begrijpen, gelijke kansen te creëren, achterstanden
22
weg te werken en ook het perspectief van jongeren te verschuiven. Dit omvat onder
Verbinding met ander beleid
andere het bevorderen van de beleving van Positieve Gezondheid, het bieden van reële
• Bestaanszekerheid en kindgericht armoedebeleid
perspectieven op de arbeidsmarkt en het streven naar gelijkwaardige participatie in alle
• Onderwijsbeleid
aspecten van het leven, binnen een inclusieve samenleving. Dit initiatief sluit aan bij
• Preventie met gezag
bredere welvaartsdoelstellingen en het Nationaal Programma Roosendaal (NPR).
• Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026
23
PIJLER 2: EEN ACTIEVE 3.2 PIJLER 2: EEN ACTIEVE GEZONDE LEEFSTIJL GEZONDE LEEFSTIJL
3 5
WAAROM
Een actieve en gezonde leefstijl draagt bij aan de lichamelijke en geestelijke gezondheid
WAAROM van mensen in het algemeen, maar draagt in het bijzonder bij aan het vitaal en gezond ouder worden en geeft de best mogelijke start voor kinderen. Wanneer kinderen Een actievebewegen, en gezonde leefstijl bij aan de lichamelijke enbotten, geestelijke gezondheid regelmatig helpt dit bijdraagt de ontwikkeling van gezonde motoriek en van mensen in het algemeen, maar draagt in leeftijd het bijzonder bijzijn aantehet vitaal enblijkt gezond fitheid. De mate waarin kinderen al op jonge gewend bewegen, ouder worden en geeft de bestbepalend mogelijketestart Wanneer kinderen bovendien in belangrijke mate zijn voor voor kinderen. de hoeveelheid sport en bewegen op regelmatig bewegen, helpt ditsport bij de&ontwikkeling van gezonde botten, motoriek en latere leeftijd (Kenniscentrum bewegen, z.d.). fitheid. De mate waarin kinderen al op jonge leeftijd gewend zijn te bewegen, blijkt bovendien belangrijke bepalend te zijn zitten voor de hoeveelheid sport bewegen op Kinderen enintieners, met mate een gezond gewicht, vaker beter in hun velen dan latere leeftijd (Kenniscentrum sport & bewegen, z.d.). leeftijdgenoten met overgewicht. Kinderen met overgewicht hebben vaak te maken met stigmatisering en pesten.
Het gevolg is dat zij hierdoor meer kans op lage zelfwaardering Kinderen en samenhangende tieners, met een gezond gewicht, zitten vaker beter in hunbijvoorbeeld vel dan en daarmee psychosociale problemen hebben, zoals leeftijdgenoten met overgewicht. Kinderen met hebben vaak te en maken met eenzaamheid, verdriet en stress. Overgewicht is overgewicht ongezond voor het lichaam vergroot stigmatisering en pesten. Heten gevolg datkan zij hierdoor op lage zelfwaardering bovendien de kans op ziekte uitval.is Dit weer tot meer meer kans ziekteverzuim en hogere en daarmee samenhangende problemen zoals bijvoorbeeld maatschappelijke kosten voorpsychosociale arbeidsongeschiktheid en hebben, gezondheidszorg leiden. Mensen eenzaamheid, verdriet Overgewicht is ongezond participeren voor het lichaam vergroot die worden beperkt of en ziekstress. zijn door (ernstig) overgewicht, vakeren niet of bovendien de in kans ziekte en uitval. Dit kan weer tot meerdie ziekteverzuim hogere onvoldoende de op samenleving in vergelijking met mensen een gezonden gewicht maatschappelijke voor Bovendien arbeidsongeschiktheid en gezondheidszorg leiden. hebben (Bielemankosten et al., z.d.).
vermindert een gezonde leefstijl op jongeMensen die worden beperkt ziek zijn door (ernstig) leeftijd, het risico opof geheugenproblemen en overgewicht, dementie op participeren latere leeftijd.vaker niet of onvoldoende in de samenleving in vergelijking met mensen die een gezond gewicht hebben (Bieleman et al.,worden z.d.). Bovendien vermindert een en gezonde leefstijlervan, op jonge Gezondheid en welzijn door meerdere factoren combinaties beïnvloed. leeftijd, het risico op geheugenproblemen en dementie op latereen/of leeftijd. Denk bijvoorbeeld aan het wel of niet hebben van een handicap genoeg geld om van te leven. Van mensen met een handicap en/of een inkomen rond het sociaal Gezondheid en welzijn meerdere enmeer combinaties ervan, beïnvloed. minimum weten we datworden ze vaak door minder sporten,factoren omdat er belemmeringen worden Denk bijvoorbeeld aan het hebben eenvan handicap en/of genoeg geld ervaren om te bewegen enwel dat of zij niet minder vaakvan lid zijn een sportvereniging. De om van te drempel, leven. Van met een handicap en/of een inkomen rond het sociaal financiële demensen (on)mogelijkheden om deel te nemen, naast andere sociale en/ minimum wetenfactoren we dat ze minder sporten, omdatoorzaken.
er meer belemmeringen of persoonlijke zijnvaak hiervan enkele belangrijke Het inzetten vanworden zowel ervaren om bewegen en dat zij minder vaak lid zijn van een sportvereniging. De landelijke alstelokale initiatieven, uitbreiden van een gezonde leefomgeving, het extra financiële de (on)mogelijkheden om deel te nemen, naast andere socialeenen/ investerendrempel, in de buitenruimte en het juist doorverwijzen naar het huidige aanbod of persoonlijke factorenzoals zijn hiervan enkele belangrijke oorzaken. Hetstimuleren inzetten van zowel (financiële) regelingen, stichting Paul en andere voorzieningen, inwoners landelijke als lokaleRoosendaal initiatieven,om uitbreiden een gezonde leefomgeving, binnen gemeente meer tevan gaan bewegen (Butselaar, 2022).het Opextra deze investeren in dewe buitenruimte en het juist doorverwijzen naar het huidige en manier dragen bij aan het verminderen van gezondheidsverschillen enaanbod het vergroten (financiële) regelingen, zoals stichting Paul en andere voorzieningen, stimuleren inwoners van een gezonde leefstijl. binnen gemeente Roosendaal om meer te gaan bewegen (Butselaar, 2022). Op deze
PIJLER 2 EEN ACTIEVE GEZONDE LEEFSTIJL AMBITIENOTA GEZONDHEIDSBELEID 2024-2028
24
manier dragen we bij aan het verminderen van gezondheidsverschillen en het vergroten van eenIN gezonde leefstijl. BEELD CIJFERS Leeftijdsgroepen die we hanteren bestaan meestal uit:
Leeftijden
Kinderen
0-11 jaar
Jongeren
12-18 jaar
25
5 BEELD IN CIJFERS
Doelgroep
2017
Leeftijdsgroepen die we hanteren bestaan meestal uit:
Kinderen1 met
Totale groep: 7%
Meisjes: 12%
overgewicht inclusief
Meisjes: 9,7%
Jongens: 11%
Jongens: 7,3%
Leeftijden
obesitas (2 t/m 11 jaar)
Kinderen
0-11 jaar
West-Brabant)
Jongeren
12-18 jaar
Volwassenen
18-64 jaar
Ouderen
65+ jaar
Cijfers over bewegen Uit de gezondheidsmonitor 2021 blijkt dat 45% van de kinderen en 16% van de
2020
2022
Niet-Nederlandse
Nederlandse
Nederlandse
kinderen tot 12 jaar
herkomst: 8,5%
herkomst: 9%
met overgewicht
Turkse herkomst:
Westerse
inclusief obesitas
30,4%
migratieachtergrond:
(West-Brabant)
Marokkaanse
13%
herkomst: 21,1%
Migratieachtergrond:
Roosendaalse jongeren voldoen aan de nieuwe beweegrichtlijn van dagelijks 1 uur
24%
bewegen. De hoeveelheid kinderen dat lid is van een sportvereniging is de afgelopen jaren flink afgenomen met 84% naar 65% (GGD, 2021). Dit heeft mogelijk te maken met
Kinderen tot 12 jaar
de coronapandemie, waarbij veel sportverenigingen voor bepaalde tijd de deuren hebben
met obesitas
moeten sluiten en abonnementen dus zijn stopgezet door de sporters zelf (NOCNSF, z.d.).
(West-Brabant)
De gezondheidsmonitor 2020 voor volwassenen geeft aan dat 53% van de volwassenen
Jongvolwassenen
16-17 jaar: 16%
en 40% van de ouderen voldoet aan de beweegrichtlijn van 2,5 uur per week bewegen.
(Roosendaal)
18-20 jaar: 24%
Totale groep: 3%
Meisjes: 2% Jongens: 3%
21-25 jaar: 34% Op het gebied van sporten is het percentage Roosendaalse volwassenen gelijk gebleven
Volwassenen met
met 51% tegenover 56% in West-Brabant. Ouderen zijn wel meer gaan sporten. Hierbij
M/V: 49%
overgewicht of
is een stijging waargenomen van 32% naar 36%, waardoor Roosendaalse ouderen meer
M/V: 53%
obesitas
sporten dan de gemiddelde inwoner in West-Brabant (GGD, 2021b).
(Roosendaal)
Cijfers overgewicht en obesitas
Ouderen met
De cijfers over overgewicht en obesitas bij Roosendaalse inwoners kunnen afgezet
overgewicht of
worden tegen 2017 (zie tabel 1). Onderstaande cijfers laten zien dat het bewustzijn
obesitas (Roosendaal)
M/V: 64%
M/V: 64%
omtrent het maken van gezondere keuzes voor het bereiken of behouden van een gezond gewicht nog niet geheel aanwezig is. Zo is er een stijgende lijn in het aantal
Tabel 1: percentage overgewicht en obesitas bij inwoners Roosendaal (GGD, 2021) (GGD, 2021b)
jongvolwassenen in West-Brabant met overgewicht en/of obesitas. In Roosendaal heeft namelijk 56% van de inwoners van 18 jaar en ouder overgewicht. Dit is gelijk aan de regio, maar hoger dan in Nederland. Daarnaast zijn ook volwassenen zwaarder geworden in
Uit data van de themakaart Beweging Volwassenen- en Ouderenmonitor 2020 blijkt dat
de afgelopen jaren en zijn de ouderen met overgewicht, inclusief obesitas, even zwaar/
mentale gezondheid en bewegen en sport samenhangen. Brabanders sporten gemiddeld
ongezond gebleven.
één dag per week minder wanneer zij zich niet psychisch gezond voelen. Verder lijkt er ook een correlatie te zijn tussen mentale gezondheid en obesitas. Zo heeft 20% van de
Daarnaast blijkt dat overgewicht vaker voorkomt bij 50-plussers, mannen en lager
psychisch ongezonde Brabanders obesitas tegenover 14% die zich wel psychisch gezond
opgeleiden. Het bevorderen en stimuleren van gezond gedrag blijft dus ook voor de
voelen. Daarnaast hebben Brabantse inwoners met een hoog risico op een depressie of
komende jaren een aandachtspunt.
een angststoornis vaker obesitas dan mensen met een laag tot matig risico. Ook hebben (zeer) ernstig eenzame Brabanders vaker obesitas, 21% tegenover 16%. Dit laat ook het belang zien van het bevorderen van een psychische gezondheid om fysieke klachten te voorkomen die kunnen optreden bij obesitas (hart- en vaatklachten, diabetes, kanker) (GGD West-Brabant, 2020).
1
26
Het gemeten overgewicht inclusief obesitas bij kinderen in het jaar 2022 is alleen beschikbaar op
West-Brabant niveau in verband met een te kleine respondentenniveau in Roosendaal.
27
5 WAT WILLEN WE BEREIKEN
Vaak staan onderliggende problemen een gezonde leefstijl in de weg. Denk bijvoorbeeld aan psychische en psychosociale factoren of problemen in het gezin als gevolg van schulden of werkloosheid. Voor een duurzame verandering is daarom meer nodig dan
AMBITIE:
alleen ondersteuning gericht op voeding, beweging en slaap.
Meer Roosendalers bereiken een gezond gewicht en hebben een gezonde leefstijl. In Roosendaal zijn we reeds gestart met KNGG en onderzoeken we hoe we dit verder in DOEL:
Roosendaal kunnen implementeren.
Bij het behalen van onze ambitie dat meer Roosendalers een gezond gewicht bereiken en een gezonde leefstijl hebben, willen we de focus leggen op de veerkracht en eigen regie
JOGG en KNGG versterken elkaar en werken samen naar een gezonde jeugd met een
van de inwoners van Roosendaal met betrekking tot gezondheid (Positieve Gezondheid).
gezonde toekomst. Waar JOGG zich vooral richt op preventie in brede zin, gaat KNGG
Het is van belang dat inwoners langer in goede gezondheid thuis kunnen blijven
echt met het kind en de ouders in gesprek voor een interventie op maat.
wonen en gestimuleerd worden om deel te nemen aan de samenleving (eenzaamheid tegengaan).
Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) Een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) is een programma voor mensen met overgewicht of obesitas. Een GLI helpt mensen bij een gedragsverandering. Het is voor
Daarnaast willen we dat alle kinderen en jongeren in Roosendaal in een gezonde rookvrije
mensen met overgewicht of obesitas belangrijk om een gezonde leefstijl te bereiken
omgeving op kunnen groeien. Om dit te bereiken willen we dat sportverenigingen,
en vooral te behouden. Vanaf 1 januari 2024 geldt deze vergoeding van enkele GLI-
scholen, kinderdagverblijven en alle andere (jongeren) organisaties in 2025 rookvrij zijn.
methodieken voor zowel kinderen jonger dan 18 jaar, als volwassenen. We gaan als
We streven er daarnaast naar dat álle Roosendalers een gezond gewicht hebben en
gemeente in gesprek met de zorgpartners over hoe wij als gemeente kunnen bijdragen.
houden. Onder andere door het stimuleren van gezonde beweeg- en voedingskeuzes proberen we deze gezonde samenleving te bereiken. Ook willen we dat het drinken
Doorpakken op het realiseren van een rookvrije generatie
van alcohol een bewustere keuze is en dat inwoners weten wat de effecten zijn op de
Door middel van het RSDFIT!-akkoord hebben lokale partners toegestemd met de
gezondheid. Dit doet Roosendaal door het inzetten van handhaving, toezicht en het
ambitie om kinderen in een rookvrije omgeving op te laten groeien. Andere projecten en
bewust maken van inwoners.
stappen bestaan uit: Stoptober, media gebruik, aangesloten bij Nederland Rookvrij en de E-learning Rookvrije start voor alle zorgverleners die gesprekken voeren met (aanstaande) ouders.
WAT GAAN WE HIERVOOR DOEN
NIX 18 Door middel van het RSDFIT!-akkoord hebben lokale partners toegestemd met de
JOGG (Gezonde jeugd gezonde toekomst)
ambitie om geen alcohol onder de 18 te verstrekken. Verder is er een NIX18 werkgroep
Jongeren op gezond gewicht (JOGG) is een van de initiatieven in Roosendaal voor het
die bestaat uit verschillende partners uit het werkveld om elkaar te informeren over
bevorderen van gezond gedrag en gewicht bij kinderen en jongeren. De uitvoering van
ontwikkelingen en preventieactiviteiten. Afspraken met elkaar zijn geborgd in het
OGG heeft de afgelopen periode verschillende activiteiten ondersteund ter bevordering
Preventie en Handhavingsplan Alcohol.
van gezond gedrag en gewicht bij kinderen en jongeren. Projecten bestonden uit de RSDFIT! week, wandelvierdaagse, kleutervierdaagse, jeugdontbijt, gezonde school
Inspelen op preventietrends
etc. De projectcoördinator van JOGG geeft hierbij ook duidelijk aan dat scholen de
Samen met de GGD onderzoeken we kansen op het gebied van gezondheid & preventie
grootste aanjager (moeten) zijn van gezond gedrag. In de huidige aanpak schenken we
en bekijken hoe/of we die kunnen implementeren in Roosendaal. Voorbeelden hiervan
meer aandacht aan de doelgroepen in een kwetsbare positie (bijvoorbeeld lage sociaal
zijn gehoorschade en zonnebrandpreventie.
economische status). Daarnaast is JOGG onderdeel geworden van RSDFIT! in 2020 om zo samen op te trekken binnen Roosendaal.
Preventie op dementie Met de jaarlijkse campagne ‘Je bent zelf het medicijn’ wordt bewustwording gestimuleerd
Kinderen naar een gezond gewicht
rondom dementie. Een gezonde leefstijl, jezelf uitdagen en voldoende bewegen,
Bij de netwerkaanpak Kind naar Gezonder Gewicht (KNGG), zoals beschreven in het
verminderen het risico op dementie met meer dan 30% (Preventie van Dementie -
‘Landelijk model ketenaanpak voor kinderen met overgewicht en obesitas’ (VU/Care for
Alzheimer Nederland).
Obesity 2018), staan het kind en de samenwerking tussen het zorg- en sociaal domein centraal. Overgewicht of obesitas is aanleiding om in gesprek te gaan. Vanuit daar kijken we naar achterliggende oorzaken, de huidige situatie en ondersteuning van het kind en gezin
28
29
5 Aanbieden van valpreventie Een goede gezondheid draagt bij aan een vitaal leven op latere leeftijd. Desondanks ontstaan met het toenemen van de leeftijd ook lichamelijke ongemakken. Het voorkomen van valongelukken onder ouderen is van belang voor behoud van vitaliteit, sociale contacten en zingeving (landelijke gezondheidsnota). In Roosendaal zijn we onlangs gestart met pilots omtrent valpreventie. Het is de wens om dit naar heel Roosendaal uit te breiden op wijk/dorpsniveau om de deelname zo laagdrempelig mogelijk te houden. Het bevorderen van Positieve Gezondheid in de samenleving Positieve Gezondheid staat benoemd als onze werkwijze. We willen graag bewoners ondersteunen zodat zij de regie over hun eigen leven behouden. Dat doen we o.a. door middel van acties vanuit het Netwerk Eenzaamheid Roosendaal (NER) en het platform Grip Op Kwetsbaarheid (GOK). Medewerkers en vrijwilligers worden verder opgeleid om het gesprek via Positieve Gezondheid te voeren met onze Roosendalers. Bewegen en stimuleren ontmoeten in de buitenruimte. Het ontwerpen en ontwikkelen van een toegankelijke en passende (buiten)ruimte waarin mensen gezond oud kunnen worden en natuurlijk bewegen gestimuleerd wordt. Denk aan een hofje waar (ouderen) inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Maar ook aan een leefomgeving waarin mensen zich passend en zelfstandig kunnen verplaatsen van A naar B.
Stimuleren en motiveren van fietsen in Roosendaal We willen de stad en dorpen bereikbaar houden, fietsen draagt daaraan bij. En daarnaast is het duurzaam, gezond en goedkoop. Samen met de fietsersbond en Veilig Verkeer Nederland wordt fietsgebruik de komende jaren gestimuleerd door een integraal fietsplan (een integraal plan dat alle projecten bevat dat fietsen aantrekkelijker maakt). Denk aan extra fietsenstallingen, veilige en aantrekkelijke fietspaden, acties om meer de fiets te pakken etc. Terugdringen gezondheidsverschillen door een integrale aanpak. Gezondheid en welzijn hangen samen met eenzaamheid, stress door financiële problemen, zelfredzaamheid, veerkracht, insluiting in plaats van uitsluiting, weerbaarheid en mogelijkheden tot participeren in de samenleving. Het voorkomen van grote verschillen in gezondheid is van belang voor de veiligheid, duurzaamheid, leefbaarheid en betaalbaarheid van onze maatschappij. Verbinding met: • Sociale basis • Beweegvisie en FITAkkoord (o.a. RSDFIT!) • Preventie- en Handhavingsplan Alcoholbeleid • Woonzorgbeleid • Programma Meedoen en gelijke kansen - Inclusieve samenleving • Bestaanszekerheid
30
31
PIJLER 3: PSYCHISCH GEZOND EN WEERBAAR
6
WAAROM Psychische problemen worden vaak veroorzaakt door stress en mentale druk als gevolg van levensomstandigheden, levensgebeurtenissen, leefomgeving, sociaal isolement of de veeleisende (digitale) samenleving. Het vermogen van mensen om hiermee om te gaan is afhankelijk van hun veerkracht en hun hulpbronnen, zoals hun sociale omgeving. Mentale gezondheid en veerkracht zijn essentiële voorwaarden om gezond te leven en gezond op te groeien. Maar de mentale gezondheid staat in toenemende mate onder druk. Risicofactoren voor het ontstaan van een verminderde mentale gezondheid kunnen onder andere bestaan uit: persoonlijke omstandigheden als overlijden, scheiden, baanverlies, etc. Maar ook stress, inkomensonzekerheid, financiële schulden, lichamelijke gezondheid, eenzaamheid, armoede, etc. In de afgelopen jaren is duidelijk geworden dat de coronacrisis een groot effect heeft gehad op jongeren. De mentale gezondheid was lager dan bij andere leeftijdsgroepen. De destijds genomen maatregelen zoals het sluiten van horeca, sportscholen en onderwijs hadden een grote impact op het dagelijks leven en de gezondheid. Jongeren gaven aan vaker last te hebben van angst, stress of eenzaamheid (RIVM, z.d.). In de periode van 2018 tot 2022 werd er gefocust op het verbeteren en stimuleren van de mentale weerbaarheid en gezondheid van jongeren.
Hiervoor werden preventieve activiteiten ingezet zoals: voorlichting op middelbare en/of basisscholen met betrekking tot gamen, social media, middelengebruik, pesten en sociale veiligheid. Belangrijk was om ook de omgeving (ouders) van het kind te betrekken. Het andere doel was de oorzaak achterhalen voor het ontstaan van psychische gezondheidsproblemen (depressie en angststoornissen) bij volwassen Roosendalers. GGD was hierbij een belangrijke partner om actuele oorzaken, cijfers en handelingsperspectieven op te halen. Als aanvulling daarop is gemeente Roosendaal samen met de GGD en lokale maatschappelijk partners op zoek gegaan naar laagdrempelige en wijkgerichte interventies om de psychische gezondheid te bevorderen.
PIJLER 3 PSYCHISCH GEZOND EN WEERBAAR AMBITIENOTA GEZONDHEIDSBELEID 2024-2028
32
33
6 BEELD IN CIJFERS
Volwassenen In 2018 bleek dat het percentage volwassenen met een matig tot hoog risico op een
Mentale gezondheid Roosendaalse jongeren
angststoornis of depressie in Roosendaal gemiddeld significant hoger was dan voor de
Van de Roosendaalse jongeren geeft 81% momenteel aan zijn gezondheid als (zeer) goed
regio West-Brabant. Roosendaal sprong er in deze regio uit namelijk; 10% in Roosendaal
te ervaren. In 2019 was de indicator ‘’gelukkig voelen’’ 83%, nu is deze gedaald naar 73%.
versus 7,3% in West-Brabant en 7,1% landelijk. Voor de ouderen geldt dat het beeld in
Het is opvallend dat jongens een gunstigere score hebben bij de indicator ‘’psychische
Roosendaal niet afweek van West-Brabant als het ging om het risico op een angststoornis
klachten’’ dan meisjes (17% tegenover 40%). In Roosendaal geeft 23% van de jongeren aan
of depressie. In de herijking wordt gekeken naar het percentage hoog risico op een
dat ze nog steeds last hebben van de gebeurtenissen die ze hebben meegemaakt in de
angststoornis of depressie. Hieruit blijkt dat 9% van de volwassen Roosendalers de laatste
coronaperiode (quarantaine, doormaken van corona, overlijden van een naaste). 86% van
vier weken een hoog risico had op een angststoornis of depressie. Dit is gelijk aan West-
de jongeren geeft daarbij wel aan bij iemand terecht te kunnen als ze met een probleem
Brabant en Nederland. Daarnaast had 23% van de volwassenen in Roosendaal (gelijk aan
zitten (GGD West-Brabant, 2022).
West-Brabant en Nederland) psychische klachten ervaren in de afgelopen vier weken. Waarbij opnieuw vooral vrouwen vaker psychische klachten ervaren dan mannen.
Psychosociale problemen kinderen (4 tot 11 jarigen) Kinderen kunnen last hebben van psychosociale problemen of juist een verhoogd risico hebben op deze problematiek. In 2017 had 11% van de 4 tot 11 jarigen een verhoogd risico op het krijgen van psychosociale problemen. In 2021 is dit minimaal verhoogd
WAT WILLEN WE BEREIKEN
tot 12% voor deze leeftijdsgroep (GGD, 2021c). Eventuele oorzaken van psychosociale problemen bij kinderen bestaan bijvoorbeeld uit gepest worden of stress ervaren. Zie AMBITIE:
tabel 3 voor de huidige cijfers.
Meer Roosendaalse jongeren en (jong)volwassenen2 hebben een sterkere mentale gezondheid.
Cijfers weerbaarheid en mentale gezondheid van kinderen en jongeren:
DOEL: Welbevinden jeugd
2017
2019
2021
Het versterken van weerbaarheid en veerkracht van de inwoners van Roosendaal.
(GGD, 2021C) Voldoende
Daarnaast willen we bereiken dat minder Roosendalers een verhoogd risico hebben op 92% (4-11 jaar)
weerbaarheid
88% (2e/4e klas
89% (4-11 jaar)
VO)
84% (2e/4e klas
het krijgen van een angststoornis, depressie of eenzaamheidsklachten.
VO) Pesten
2% (0-11 jaar) 13% (2e/4e klas VO)
Aanwijzing voor
10% (0-11 jaar)
WAT GAAN WE HIERVOOR DOEN? Verkrijgen van inzicht in de mentale gezondheid bij jongeren
12% (0-11 jaar)
Komende jaren is er meer duidelijkheid en kennis over de aard, omvang en
aanwezigheid
determinanten van mentale gezondheid bij jongeren. Dit ontstaat onder andere door de
psychische klachten
overeenstemming over begrippen en definities. Deze opdracht wordt opgepakt door het RIVM in samenwerking met de GGD. Waarna gemeentes hier invulling aan kunnen geven
Stress ervaren door
47% (2e/4e klas
50% (2e/4e klas
éen of meerdere
VO)
VO)
factoren Suïcide overwogen
door het inzetten van passende interventies. Inzetten van passende interventies
24% (2e/4e klas VO)
Het inzetten van passende interventies per doelgroep wordt gestimuleerd in de gemeente Roosendaal. Op deze manier wordt bewerkstelligd dat jongeren, jongvolwassenen en volwassenen minder stress en prestatiedruk ervaren in het leven en positieve mentale
Snel herstel na een
62% (2 /4 klas
gezondheidsvaardigheden worden gestimuleerd. Voorbeelden hiervan zijn Join Us, KOP/
moeilijke periode
VO)
KOV trainingen, Sociaal Vitaal in Kleur en Pauzepunt.
e
e
TABEL 3: welbevinden jeugd (GGD, 2021C)
34
2
Jongvolwassenen: volgens de GGD leeftijd tussen de 16 en 25 jaar oud.
35
6 Inzetten van Welzijn op Recept Roosendaal is in oktober 2021 gestart met Welzijn op Recept. Welzijn op Recept is een alternatief voor mensen met psychosociale klachten (Welzijn op Recept. Wat is het?, z.d.). Voor deze klachten is geen medische of psychologische behandeling noodzakelijk. De huisarts verwijst de patiënt door naar een welzijnscoach verbonden aan de huisartsenpraktijk. De welzijnscoach neemt contact op en gaat vanuit het gedachtegoed van Positieve Gezondheid in gesprek om de wens en de behoefte duidelijk te krijgen. Vervolgens wordt een inschatting gemaakt wat nodig en mogelijk is binnen het voorliggend veld. Zorg en welzijn werken op deze manier samen om de juiste zorg te kunnen leveren. Uit onderzoek blijkt tevens dat de inzet van Welzijn op Recept zo’n 5 tot 10 procent zorgkosten bespaart in de eerstelijnszorg, geestelijke gezondheidszorg en in de langdurige zorg. (Elst, 2023) Welzijn op Recept is één van de ketenaanpakken uit het IZA en maakt onderdeel uit van het GALA. De inzet van Welzijn op Recept wordt de komende jaren versterkt door hier meer bekendheid aan te geven en meer huisartsen te laten aansluiten. Uitbreiding gebruik ervaringsdeskundigen en zelfhulpgroepen Verder uitbreiden en bekendmaking van inzet ervaringsdeskundigen en zelfhulpgroepen.
Het cursus- en groepsaanbod vanuit de herstelsacademie HerstelXL zal worden gecontinueerd en naar behoefte worden uitgebreid. Verbinding met: • Sociale basis • Nationaal programma onderwijs (NPO)
36
37
PIJLER 4: SOCIALE VERBONDENHEID
7
WAAROM Een goede sociale basis is het fundament van een gezonde samenleving. We zetten in op het vergroten van sociale verbondenheid, gelijke kansen en het verminderen van eenzaamheid en uitsluiting. Mensen ervaren meer welzijn en geluk wanneer ze goede contacten hebben. Dit leidt tot meer lichamelijke en geestelijke gezondheid. Hierdoor zijn mensen ook beter in staat om met ‘life events’ om te gaan, zoals de geboorte van een kind of het wegvallen van een partner. Leefomgeving De inrichting van de fysieke leefomgeving heeft grote invloed op de gezondheid. Wanneer een omgeving toegankelijk is ingericht en natuurlijk bewegen stimuleert, draagt dat in belangrijke mate bij aan een gezonde leefstijl en sociale leefomgeving. Inwoners - met en zonder handicap - worden namelijk in staat gesteld om te sporten, te spelen, elkaar te ontmoeten etc. Wat weer bijdraagt aan het vergroten van sociale verbondenheid en het verminderen van eenzaamheid.
BEELD IN CIJFERS Mensen die verbondenheid met anderen en sociale interacties missen, voelen zich eenzaam3 . Al sinds 2009 stijgt het percentage Roosendalers tussen de 19 en 64 jaar oud dat eenzaam is. Het aantal eenzame volwassenen is in vergelijking met 2016 (42%) gestegen naar 44% in 2020. Eenzaamheid onder volwassenen is vergelijkbaar met het percentage in de regio West-Brabant (GGD, 2020b). In 2016 was ruim de helft (52%) van de ouderen in Roosendaal eenzaam, waarvan 11% destijds zelfs zeer ernstig eenzaam. In 2020 is dit gedaald naar 48% (GGD, 2020b). Cijfers eenzaamheid volwassenen Eenzaamheid komt onder volwassenen (44%) en ouderen (48%) vaker voor dan onder jongeren (17%).