72-2021 Uitvoeringsagenda integrale schuldhulpverlening 2021-2022.pdf
Tekst van het document
Raadsmededeling r(D
.D
Gemeente
Rooièndaal Zaaknumme¡z 454847
Datum:
16 november 2021
Van:
het college van burgemeester en wethouders, portefeuillehouder Wethouder Koenraad
Aan:
de raad van de gemeente Roosendaal
Steller:
Lieke Verstraaten
Kopie aan:
Maatschappij, Karen Duys
Onderwerp:
U itvoe ri ngsage n d a i ntegra I e s c h u I d h u I pve rl e n i n g
Bijlage:
l.Uitvoeringsagenda integrale schuldhulpverlening 202I-2022 2. Be e id s pl a n i ntegra e sc h u d h u pve rl e n n g 2027-2025 I
I
I
I
202I-2022
i
Kennisnemen van De Uitvoeringsagenda integrale schuldhulpverlening 2O2L-2O22, bijbehorend bij het Beleidsplan integrale sch u ldhul pverlening 2O2L-2O25.
lnleiding Naar aanleiding van de wetswijzingen 'verbinden schuldendomein' én de wettelijke verplichting elke vier jaar beleid te actualiseren, is het Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2O2L-2O25 in juni 2021 door u vastgesteld. Voor de uitvoering van de gestelde beleidskaders in het beleidsplan is de Uitvoeringsagenda integrale schuldhulpverlening 202L-2O22 opgesteld en vastgesteld door het college van B&W. Voor de jaren 2O23 tot 2025 wordt de uitvoeringsagenda geactualiseerd.
nformatie/kern boodschap Het beoogde maatschappelijk effect van het Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2O2L-2025 is dat inwoners goed kunnen rondkomen en financieel zelfredzaam zijn. D¡t doen we door in te zetten op het voorkomen, effectief en efficiënt aanpakken en duurzaam oplossen van schulden. Gedurende het traject creëren we een schuldenzorgvrije situatie, zodat inwoners weer kunnen participeren in de samenleving. I
De gestelde kaders en doelstellingen in het Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 202L-2O25 hebben
geleid tot speerpunten voor de Uitvoeringsagenda integrale schuldhulpverlening 202L-2O22. Voor de periode daarna wordt de uitvoeringsagenda geactualiseerd en eventueel uitgebreid. De volgende
speerpunten staan in de uitvoeringsagenda centraal: L. Uitbreiding en doorontwikkeling preventie
2. Sociale incasso 3. Professionalsering schuldhulpverlening: efficiënter en effectiever
4. Meer grip op bewindvoering
Per speerpunt worden de komende periode verschillende acties in gang gezet. Deze acties zijn algemeen
beschreven in deze uitvoeringsagenda. Ze worden verder geconcretiseerd op het moment van uitvoering
Consequenties Voor de uitvoering van het schuldenbeleid conform de wetswijzigingen zijn vanuit het Rijk extra middelen beschikbaar gesteld. Yoor 2O22 is er €L35.000 beschikbaar gesteld. Deze middelen komen terecht in het budget schuldhulpverlening. Dit is naar verwachting toereikend voor de acties volgend uit de uitvoeringsagenda.
Communicatie Voor de inhoud van de uitvoeringagenda heeft de Adviesraad Sociaal Domein een oproep gedaan b'rj hen netwerk van expertise. De uitvoeringsagenda is in samenspraak met de uitvoering schuldhulpverlening fase I (WijZijn Traverse Groep) opgesteld. De gemeenteraad wordt middels een themabijeenkomst op 19 januari verder geïnformeerd over de uitvoeringsagenda.
-
Vervolg(procedure) De gemeenteraad wordt, conform de toezegging van wethouder Koenraad, 19 januari middels een themabijeenkomst meegenomen in de uitvoeringsagenda en de mogelijkheid geboden om in gesprek te gaan over de uit te zetten act¡es. De gemeenteraad wordt ¡n het eerste kwartaalvan2O23, na afloop van de uitvoeringsagenda, op de hoogte gebracht van de evaluatie en de actualisatie van de uitvoeringsagenda.
-
Bijlagen
L. itvoeringsagenda integra le sch uldhulpverlening 2O2I-2O22; 2. Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2O2t-2025. U
Afsluiting en ondertekening Wij vertrouwen erop U hiermede voldoende Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van De bu De secretaris,
geinformeerd
Uitvoeringsagenda integrale schuldhulpverlening 2021 - 2022
Schuldenzorgvrij participeren in de samenleving
Inhoudsopgave Inleiding..................................................................................................03 Speerpunt 1: Uitbreiding en doorontwikkeling preventie...................04 Speerpunt 2: Sociale incasso..........................................................................05 Speerpunt 3: Professionalsering schuldhulpverlening: efficiënter en effectiever..................................................................................06 Speerpunt 4: Meer grip op bewindvoering................................................ 10
1. Inleiding Voor u ligt de Uitvoeringsagenda integrale schuldhulpverlening 2021-2022, onderdeel van het Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2021-2025. Het beoogde maatschappelijk effect van het beleidsplan is dat inwoners goed kunnen rondkomen en financieel zelfredzaam zijn. Dit doen we door in te zetten op het voorkomen, effectief en efficiënt aanpakken en duurzaam oplossen van schulden. We streven daarbij de volgende visie na: “We gaan inwoners met financiële zorgen beter, eerder en sneller helpen. Dit doen we door in te zetten op het voorkomen, effectief en efficiënt aanpakken en duurzaam oplossen van schulden. Gedurende het traject creëren we een schuldenzorgvrije situatie, zodat inwoners weer kunnen participeren in de samenleving.”
Met de uitvoeringsagenda wordt invulling gegeven aan de gestelde kaders en doelstellingen uit het Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2021-2025. Voor de periode 2023-2025 wordt de uitvoeringsagenda geactualiseerd en eventueel uitgebreid. In de uitvoeringsagenda staan de verschillende speerpunten centraal: 1. Uitbreiding en doorontwikkeling preventie 2. Sociale incasso 3. Professionalsering schuldhulpverlening: efficiënter en effectiever 4. Meer grip op bewindvoering Per speerpunt worden in 2021 en 2022 verschillende acties in gang gezet. Deze acties zijn zo ver als mogelijk uitgewerkt in deze uitvoeringsagenda. De acties worden op het moment van uitvoering verder geconcretiseerd. Het betreft een beleidsveld dat continu in ontwikkeling is en steeds verder wordt uitgediept.
3
Speerpunt 1 Uitbreiding en doorontwikkeling preventie Preventie
Doorontwikkeling en uitbreiding preventie
Doelstelling
Voorkomen dat inwoners problematische schulden krijgen.
Wie
Beleidsadviseurs, budgetcoaches, schuldhulpverlening,
maatschappelijk werk, gebiedsnetwerken, werkgevers, scholen
Wat
Onderzoeken hoe we:
- In een vroeger stadium inwoners op de hoogte kunnen brengen
van financiële gevolgen van bepaalde ‘life-events’, zoals scheiden en het bereiken van de 18 jarige leeftijd.
- Voorlichtingen kunnen geven/uitbreiden over de mogelijkheden
van schuldhulpverlening bij hulpverleners en werkgevers.
- Programma’s, zoals MoneyWays en Get a Grip, kunnen
doorontwikkelen. Wanneer
Start Q1 2022
Monitoring
Bij de evaluatie van de uitvoeringsagenda 2021-2022.
Kosten
Nader te bepalen
Vroeg Eropaf
Doorontwikkeling aanpak en uitvoering Vroeg Eropaf
Doelstelling
Continu doorontwikkelen van de aanpak Vroeg Eropaf om tot een
groter bereik te komen én een hoger percentage inwoners dat
een hulpaanbod accepteert.
Wie
Uitvoering Vroeg Eropaf, beleidsadviseurs, ‘vaste lasten partners’
zoals Alwel
Wat
- Experimenteren met verschillende benaderingen richting
inwoners.
- Het verhogen van de capaciteit om meer inwoners te kunnen
bereiken.
- Doorontwikkeling met partners, zoals Alwel.
Wanneer
2021-2022
Monitoring
De effecten van Vroeg Eropaf worden halfjaarlijks geëvalueerd.
Specifiek zal gekeken worden of de extra inzet leidt tot een hoger
bereik en meer inwoners die hulp accepteren.
Kosten
€150.000
4
Speerpunt 2 Sociale incasso Sociale incasso Aansluiten bij collectief schuldregelen en het
schuldenknooppunt
Doelstelling
Onderzoeken of het mogelijk is om regionaal aan te sluiten bij
‘Collectief Schuldregelen’ en het Schuldenknooppunt.
Wie
Schuldhulpverlening fase I en II
Wat
Collectief Schuldregelen versnelt en vergemakkelijkt het tot
stand brengen van minnelijke schuldregelingen. Het Schulden-
knooppunt is een centrale digitale voorziening voor
gestandaardiseerd berichtenverkeer tussen schuldhulpverleners
en schuldeisers. Er zijn minder handmatige handelingen nodig.
Dit maakt schuldregelen sneller en efficiënter en er is minder
ruimte voor fouten. Het systeem is veilig en de AVG is geborgd.
Als alle schuldeisers en schuldhulpverleners aansluiten op het
Schuldenknooppunt is in principe schuldregelen binnen 3 weken
mogelijk.
Wanneer
2022
Monitoring
Bij de evaluatie van de uitvoeringsagenda 2021-2022.
Kosten
Naar verwachting €2650 per jaar.
Sociale incasso
Gemeente als schuldeiser
Doelstelling
Onderzoeken wat de gemeente lokaal kan doen om sociale
incasso te bevorderen.
Wie
Gemeente, Werkplein Hart van West-Brabant,
Belastingsamenwerking West-Brabant
Wat
Onderzoeken hoe de sociale incasso van de gemeente is
vormgegeven en hoe dat verbeterd kan worden vanuit het
perspectief van de inwoners.
Wanneer
2022
Monitoring
Bij de evaluatie van de uitvoeringsagenda 2021-2022.
Kosten
Nader te bepalen.
5
Speerpunt 3 Professionalisering schuldhulpverlening: efficiënter en effectiever Schuldhulpverlening Wetswijzigingen ‘verbind en versterken schuldendomein’ Doelstelling
Implementeren wetswijzigingen
Wie
Beleidsadviseur bestaanszekerheid, juridisch adviseur, adviseur
gegevensbescherming, schuldhulpverlening
Wat
- Implementatie Wet stroomlijning keten derdenbeslag
- Onderzoeken Adviesrecht schuldenbewind gemeenten
- Volgen ontwikkelingen Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
Wanneer
2021 en 2022
Monitoring
Bij de evaluatie van de uitvoeringsagenda 2021-2022.
Kosten
-
Schuldhulpverlening Verbeteren van de vindbaarheid - communicatie Doelstelling
1. Verhogen van de bekendheid van de mogelijkheden binnen
schuldhulpverlening
2. Het begrijpelijk maken van correspondentie
3. Het verbeteren van de vindbaarheid van de toegang
4. Intensivering samenwerking tussen sleutelorganisaties
Wie
Communicatie, beleidsadviseurs, schuldhulpverlening,
De6-gemeenten, inwoners, Inwonersondersteuning Roosendaal
Wat
Een communicatieplan die ertoe leidt dat inwoners beter op de
hoogte zijn van de mogelijkheden en de toegang beter kunnen
vinden. Daarnaast zal de boodschap afgestemd worden op de
inwoner. Met daarbij ook de speciale aandacht voor de doelgroep
laaggeletterden.
Wanneer
2022
Monitoring
Bij de evaluatie van de uitvoeringsagenda 2021-2022.
Kosten
Nader te bepalen.
6
Schuldhulpverlening Gerichtere sturing op schuldhulpverlening fase II Doelstelling
Meer sturing op saneringskredieten en toename gebruik
budgetbeheer
Wie
Schuldhulpverlening fase I en fase II
Wat
- Regionaal sturen op werkafspraken.
- Meer sturing op toename saneringskredieten.
Schuldhulpverlening fase II voert de schuldregeling uit en
schrijft schuldeisers aan met een concreet voorstel tegen
directe finale kwijting. Indien akkoord, dan wordt de kredietbank ingeschakeld om een saneringskrediet te verstrekken aan de inwoner. De inwoner heeft dan slechts één schuldeiser.
- Het bieden van budgetbeheer als minder vergaand alternatief
voor beschermingsbewind. Wanneer
2022
Monitoring
Elk kwartaal wordt het aantal saneringskredieten gemonitord.
Kosten
Onderdeel van de reguliere dienstverlening schuldhulpverlening.
Schuldhulpverlening Doelgroep jongeren Doelstelling
Inzet op het voorkomen van schulden en het helpen van jongeren
met problematische schulden om hun leven weer op de rit te
krijgen.
Wie
Beleidsadviseurs, schuldhulpverlening, budgetcoaches, scholen,
Werkplein Hart van West-Brabant
Wat
- Doorontwikkeling preventie
- Onderzoek naar mogelijkheden om jongeren met
problematische schulden te helpen. Door bijvoorbeeld kwijtschelding van schulden in ruil voor werk en scholing
en overname van schulden. Deze jongeren kunnen later
mogelijk als ambassadeurs/ervaringsdeskundigen aan de slag om de doelgroep beter te bereiken. Wanneer
2022
Monitoring
Bij de evaluatie van de uitvoeringsagenda 2021-2022.
Kosten
Afhankelijk van onderzoek.
Schuldhulpverlening Doelgroep studenten Doelstelling
Mogelijk maken dat studenten met problematische schulden hun
studie afronden in een schuldenzorgvrije situatie.
Wie
Schuldhulpverlening fase I en II, De6-gemeenten, Werkplein Hart
van West-Brabant
Wat
Onderzoeken mogelijkheden, zoals een saneringskrediet van
36 maanden met specifieke afspraken en verplichtingen rondom
scholing en kans op duurzaam werk.
Wanneer
2022
Monitoring
Bij de evaluatie van de uitvoeringsagenda 2021-2022.
Kosten
Afhankelijk van onderzoek.
7
Schuldhulpverlening Doelgroep statushouders, inwoners met een niet-westerse
migratie achtergrond en MOE-landers
Doelstelling
Financieel wegwijs maken van statushouders, inwoners met een
niet-westerse migratie achtergrond en MOE-landers.
Wie
Beleidsadviseurs, schuldhulpverlening, Vluchtelingenwerk, tolken,
Startpunt Geldzaken
Wat
- Onderzoek naar Geldplan statushouders, wat kan worden
ingezet om statushouders te ondersteunen bij het op orde krijgen van hun financiële zaken.
- Onderzoek naar mogelijkheden om de doelgroep voor te
lichten.
- Onderzoeken of extra ondersteuning van tolken benodigd is.
Wanneer
2022
Monitoring
Bij de evaluatie van de uitvoeringsagenda 2021-2022.
Kosten
Jaarlijks maximaal €4000,- voor aansluiting bij Startpunt Geldzaken.
Schuldhulpverlening Doelgroep ondernemers Doelstelling
Toename aantal ondernemers dat gebruik maakt van (schuld)hulp
en ondersteuning aan ondernemers/zzp’ers.
Wie
Schuldhulpverlening fase I, Stichting Over Rood, Right & Bright
schuldhulpbemiddeling, Werkplein Hart van West-Brabant,
De6-gemeenten, StartToGrow, communicatiebureau
Wat
- Het bieden van schuldhulpverlening aan ondernemers.
- Vergroten vindbaarheid hulp en ondersteuning voor
ondernemers.
- Regionale (De6) communicatiestrategie richting ondernemers.
Wanneer
2021-2022
Monitoring
Per kwartaal
Kosten
Nader te bepalen.
Schuldhulpverlening Inzet ervaringsdeskundigheid Doelstelling
Inzet ervaringsdeskundigheid bij vroegsignalering en
schuldhulpverlening
Wie
Ervaringsdeskundigen, schuldhulpverlening, Vroeg Eropaf
Wat
Onderzoeken of de inzet van ervaringsdeskundigen in het eerste
contact mogelijk is bij vroegsignalering/schuldhulpverlening.
Wanneer
2022
Monitoring
Bij de evaluatie van de uitvoeringsagenda 2021-2022.
Kosten
Nader te bepalen.
8
Schuldhulpverlening Nazorg Doelstelling
Afname van het aantal recidive
Wie
Beleidsadviseurs, schuldhulpverlening
Wat
Met behulp van een registratiesysteem wordt 1 jaar na afloop
van het schuldhulpverleningstrajectcontact opgenomen met de
inwoner om te peilen hoe het nu gaat. Indien nodig kan
aanvullende ondersteuning/financiële begeleiding worden ingezet.
Wanneer
2022
Monitoring
Jaarlijkse monitoring op basis van cijfers uitvoering.
Kosten
Valt binnen de reguliere uitvoering schuldhulpverlening fase I.
Schuldhulpverlening Uitbreiden/optimaliseren ICT ten behoeve implementatie
wetswijzigingen
Doelstelling
ICT zodanig inzetten, zodat Vroeg Eropaf en schuldhulpverlening
goed uitgevoerd kunnen worden. Uitbreiding van software,
zoals aansluiting Suwinet, wordt noodzakelijk voor een goede
uitvoering van schuldhulpverlening.
Wie
Adviseur applicatie- en informatiebeheer, functioneel beheerders,
schuldhulpverlening
Wat
Optimalisatie RIS Vroeg Eropaf, aansluiting Suwinet, up-to-date
houden van ZorgNed.
Wanneer
Start Q4 2021, gehele looptijd
Monitoring
Tijdens reguliere afstemmingsmomenten tussen adviseur
applicatie-en informatiebeheer, functioneel beheer en de
uitvoering schuldhulpverlening.
Kosten
Nader te bepalen.
Schuldhulpverlening Registratiesysteem schuldhulpverlening Doelstelling
Ontwikkeling en implementatie van een registratiesysteem
dat bijdraagt aan de professionalisering en efficiëntie van de
dienstverlening schuldhulpverlening fase I.
Wie
Adviseur applicatie- en informatiebeheer, functioneel beheerders,
beleidsadviseurs, schuldhulpverlening
Wat
ZorgNed wordt uitgebreid met een module schuldhulpverlening.
Wanneer
Q3 en Q4 2021
Monitoring
Tijdens reguliere afstemmingsmomenten tussen adviseur
applicatie- en informatiebeheer, functioneel beheer en de
uitvoering schuldhulpverlening.
Kosten
Registratiesysteem kan worden ontwikkeld binnen het bestaande
systeem ZorgNed.
9
Speerpunt 4 Meer grip op bewindvoering Bewindvoering Regionaal onderzoek naar grip op bewindvoering Doelstelling
1. Meer grip op de instroom, uitstroom en kwaliteit van
bewindvoering
2. Samenwerking met bewindvoerders intensiveren in het belang
van de inwoners
3. Daling kosten bijzondere bijstand
Wie
De6-gemeenten, extern adviesbureau, Werkplein Hart van
West-Brabant
Wat
Regionaal wordt onderzoek gedaan, door een extern
adviesbureau, hoe de De6-gemeenten meer grip kunnen
krijgen op bewindvoering. Gewenst eindresultaat is een advies
dat geïmplementeerd kan worden. Onderdeel van het onderzoek
is ook de rol van het Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind.
Wanneer
Start uitzetten opdracht en uitvoeren onderzoek Q1 2022
Monitoring
Terugkoppeling bij de evaluatie van de uitvoeringsagenda
2021-2022.
Kosten
Er wordt regionaal budget beschikbaar gesteld om een onderzoek
uit te laten voeren.
Bewindvoering
Implementatie advies ‘grip op bewindvoering’
Doelstelling
Implementatie advies ‘grip op bewindvoering’
Wie
De6-gemeenten, extern adviesbureau, Werkplein Hart van
West-Brabant
Wat
Implementatie advies ‘grip op bewindvoering’, bijvoorbeeld het
afsluiten van convenanten met bewindvoerders.
Wanneer
Start in 2022
Monitoring
De implementatie wordt gemonitord samen met de
De6-gemeenten en het Werkplein Hart van West-Brabant.
Kosten
Afhankelijk van het advies.
10
Bewindvoering
Uitstroomtrajecten bewindvoering
Doelstelling
1. Financiële zelfredzaamheid na uitstroom bij bewindvoerder
2. Meer grip op uitstroom bij bewindvoering en nazorg
Wie
Plinkr, bewindvoerders, schuldhulpverlening fase I, budgetcoaches
Wat
Lokaal starten met een pilot van de ‘Hub’. Met de implementatie
van de Hub wordt een uitstroomtraject bewindvoering aangeboden.
Samen met een budgetcoach doorloopt de inwoner een
uitstroomtraject op weg naar financiële zelfredzaamheid.
Na het traject wordt gekeken of de inwoner het zelf redt of met
regelmatige ondersteuning, door bijvoorbeeld een vrijwilliger.
Wanneer
Start Q4 2021
Monitoring
Na 10 trajecten wordt geëvalueerd. Indien het een succes is,
wordt de dienstverlening voortgezet.
Kosten
€11.000 (inkopen trajecten en inzet budgetcoaches), indien het
wordt voortgezet na 10 trajecten wordt het €8.000 per 10
trajecten.
11
Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2021 - 2025
Schuldenzorgvrij participeren in de samenleving
Inhoudsopgave 1. Inleiding .................................................................................................03 1.1 Kaders........................................................................................................03 1.1.1 Wettelijke kaders.................................................................................03
1.1.2 Regionale en lokale kaders................................................... 04
2. Huidige situatie............................................................................................05 2.1 Omvang problematiek........................................................................05 2.2 Schulden voorkomen..........................................................................06
2.2.1 Versterken financiële zelfredzaamheid............................06
2.2.2 Vroegsignalering........................................................................06
2.3 Schuldhulpverlening............................................................................07 2.4 Beschermingsbewind.........................................................................08 3. Wat willen we bereiken?...........................................................................10 3.1 Missie........................................................................................................10 3.2 Visie...........................................................................................................10 3.3 Doelstellingen........................................................................................10
3.3.1 Meetbare doelstellingen...........................................................1 1
4. Wat gaan we doen?......................................................................................13 4.1 Schulden voorkomen.........................................................................13
4.1.1 Versterken financiële zelfredzaamheid..............................13
4.1.2 Vroegsignalering.........................................................................14
4.2 Schulden aanpakken ...........................................................................15
4.2.1 Aanmelding en intake .............................................................15
4.2.2 Beschikking en plan van aanpak.......................................16
4.2.3 Gegevensuitwisseling...............................................................16
4.2.4 Doelgroepen................................................................................17
4.2.5 Het stabiliseren en oplossen van schulden....................18
4.3 Schulden duurzaam oplossen........................................................21 4.4 Kwaliteitsborging, monitoring en evaluatie...............................21
4.4.1 Kwaliteitsborging........................................................................21
4.4.2 Monitoring en evaluatie.........................................................22
4.5 Samenwerken in de gemeente Roosendaal................................22 5. Speerpunten uitvoeringsagenda..........................................................24 6. Financiën.........................................................................................................25
1. Inleiding Voor u ligt het Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2021-2025 van de gemeente Roosendaal. De wetswijzigingen ‘verbinden en versterken schuldendomein’ zijn een eerste aanleiding voor een geactualiseerd beleidsplan. Daarnaast verplicht de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) gemeenten om minstens elke vier jaar een beleidsplan te laten vaststellen door de gemeenteraad.
1.1 Kaders Bij het opstellen van het beleidsplan zijn landelijke, regionale en lokale kaders in acht genomen.
1.1.1 Wettelijke kaders In 2018 is landelijk de Brede Schuldenaanpak geïntroduceerd waar alle betrokken partijen, vanuit een gedeeld beeld en dezelfde uitgangspunten, het schuldenbeleid invullen en uitvoeren (VNG, 2020). In die brede aanpak staan als belangrijkste doelen gedefinieerd: 1. Preventie en vroegsignalering: het voorkomen van problematische schulden en het treffen van maatregelen om problematische schulden terug te dringen; 2. Effectieve schuldhulpverlening: afspraken om inwoners met schulden effectiever te helpen; 3. Sociale incasso: het bevorderen van een zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso. Om deze doelstellingen te realiseren zijn vanaf 1 januari 2021 verschillende wetten gewijzigd en in het leven geroepen: Wijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) De wijziging van de Wgs faciliteert enerzijds de gegevensuitwisseling tussen de gemeente en schuldeisers met als doel vroegsignalering van schulden. Anderzijds creëert de wijziging een grondslag voor de gegevensuitwisseling met betrekking tot het besluit over de toegang tot het plan van aanpak voor schuldhulpverlening (verhoging van de effectiviteit van schuldhulpverlening). De gewijzigde Wgs heeft vergaande gevolgen voor de gemeentelijke processen en vormt de basis voor de inhoud van het beleidsplan (zie hoofdstuk 4).
Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbvv) De beslagvrije voet wordt onder de huidige regelgeving door diverse redenen vaak te laag vastgesteld, waardoor inwoners in (grotere) financiële problemen terechtkomen. Dankzij deze wet wordt een eenduidige manier van het berekenen van de beslagvrije voet gehanteerd (ondersteund met een rekentool) en wordt een vaste beslagvolgorde en coördinerend deurwaarder geïntroduceerd. Daarnaast worden wijzigingen aangebracht in het proces van beslagleggen, om beslagen zoveel mogelijk te concentreren en daardoor beter te coördineren. Wet stroomlijning keten voor derdenbeslag (Verbreding van het Beslagregister) Vanaf 2022 wordt ook de Wet stroomlijning voor derdenbeslag gefaseerd ingevoerd. Deze wet verbetert de gegevensuitwisseling tussen beslagleggende partijen in geval van samenloop van derdenbeslagen en verrekeningen. Wanneer er meerdere schuldeisers of crediteuren zijn die tegelijkertijd gebruikmaken van hun incassobevoegdheden, is de
3
kans groot dat de schuldenaar wordt geconfronteerd met een te laag vastgestelde beslagvrije voet en dus een te laag inkomen om van te leven. Daarnaast worden er door onwetendheid omtrent de beslagpositie van de schuldenaar, proces- en executiekosten gemaakt. Dit heeft een schulden ophogend effect tot gevolg. De Wet stroomlijning keten voor derdenbeslag hangt vooral samen met de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet. Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind (Ags) Op dit moment zijn gemeenten vaak niet op de hoogte als de rechter wordt verzocht om schuldenbewind in te stellen, terwijl ze wel verantwoordelijk zijn voor de juiste ondersteuning van inwoners die schulden hebben. Om instroom inzichtelijker te maken, kunnen gemeenten een adviesrecht krijgen nadat er schuldenbewind is uitgesproken. Het adviesrecht kan gemeenten beter in staat stellen hun regierol bij schuldhulpverlening te vervullen. De Ags regelt dat de gemeente, drie maanden nadat schuldenbewind is ingesteld, de rechter mag adviseren of een inwoner het beste kan worden geholpen met voortzetting van het bewind of door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning.
1.1.2 Regionale en lokale kaders Regionaal gedeelde speerpunten van de D6-gemeenten De D6-gemeenten voeren ieder lokaal armoede- en schuldenbeleid. Sinds de drie decentralisaties en de oprichting van het Werkplein Hart van West-Brabant wordt er door de D6-gemeenten veel nauwer samengewerkt aan regionale speerpunten. Door deze samenwerking kan armoede en schuldenproblematiek steviger worden aangepakt. Het uitgangspunt is dat er wordt samengewerkt op de punten waarop dat meerwaarde biedt. Eén van de speerpunten is gezamenlijk inzetten op vroegsignalering en preventie. Met de regionale aanpak ‘Vroeg Eropaf’ wordt daar onder andere invulling aangegeven. Integraal armoedebeleid Roosendaal Eind 2017 stelde de gemeenteraad het Integraal armoedebeleid vast. Het Integraal armoedebeleid focust zich op armoedepreventie en armoedebestrijding en gaat over meer dan alleen geld. Armoede veroorzaakt sociale uitsluiting op verschillende levensdomeinen, die sterk met elkaar verweven zijn. Zoals onderwijs, werk, vrijetijdsbesteding, zorg, huisvestiging en gezondheid. Schuldenproblematiek staat in nauw verband met het verkeren in armoede. De uitgangspunten van dit beleidsplan sluiten daarom aan op de uitgangspunten van het integraal armoedebeleid van de gemeente Roosendaal.
Dit beleidsplan gaat dieper in op schuldenproblematiek, het voorkomen en vroegsignaleren van schulden, integrale schuldhulpverlening en nazorg. Transformatieagenda sociaal domein 2019-2022 De Transformatieagenda sociaal domein 2019-2022 heeft het fundament gelegd voor de ingezette koers richting een sociaal sterke en gezonde stad, waarin iedereen meedoet en de jeugd perspectief heeft op een fijne toekomst. De menselijke maat blijft daarbij het uitgangspunt, want iedereen is anders en iedere situatie vraagt om een andere aanpak of een andere oplossing. We investeren in een sterke sociale basis die toegankelijk is voor iedereen, een samenhangende aanpak op preventie en integrale ondersteuning vanuit het perspectief van de inwoner. Eén van de beoogde maatschappelijke effecten is veerkrachtige en betrokken volwassenen die goed kunnen rondkomen, (financieel) zelfredzaam zijn, zich onderdeel van een netwerk voelen en zich inzetten voor hun omgeving. Dit beleidsplan draagt bij aan het bereiken van dit maatschappelijke effect.
4
2. 2. Huidige situatie In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie omtrent schuldhulpverlening omschreven.
2.1 Omvang problematiek Naar schatting heeft bijna één op de vijf huishoudens in Nederland (17,4%-18,8%) te maken met risicovolle schulden, problematische schulden of een schuldhulpverleningstraject (VNG, 2020). Het grootste deel van deze huishoudens (15,7%) behoort tot de onzichtbare schuldenaren: huishoudens met risicovolle schulden of problematische schulden die geen gebruik maken van formele schuldhulpverlening. Schuldensituaties kunnen ontstaan door een combinatie van het ‘onderwater staan’ van huizen, life-events en intrinsieke factoren (zoals een verslaving, psychiatrische problemen en de gevolgen van langere tijd in armoede leven). De meest recente cijfers van CBS (2018) laten zien dat gemiddeld 8,3% 1 van alle Nederlandse huishoudens geregistreerde problematische schulden hebben. Dit zijn 650.700 huishoudens. De gemeente Roosendaal zit boven dit gemiddelde met 9,2%. Dit zijn 3200 huishoudens.
FIGUUR 1: Huishoudens met geregistreerde schulden in Roosendaal op 1 januari 2018
1
https://dashboards.cbs.nl/v2/SchuldenproblematiekInBeeld/
5
2.2 Schulden voorkomen De schuldenaanpak, zoals omschreven in het Integraal armoedebeleid, is gericht op curatieve en preventieve maatregelen op de volgende leefgebieden: financiën, werk, onderwijs, wonen, gezondheid en vrije tijd. De maatregelen worden naar aanleiding van de wetswijzingen uitgebreid op het gebied van schuldhulpverlening (hoofdstuk 4). In deze paragraaf wordt ingegaan op de preventieve maatregelen.
2.2.1 Versterken financiële zelfredzaamheid Binnen de gemeente Roosendaal worden verschillende preventieve maatregelen genomen om de financiële zelfredzaamheid van inwoners te versterken. Daarmee beoogt de gemeente te voorkomen dat inwoners te maken krijgen met geldzorgen. Dit zijn onder andere de volgende maatregelen: • Lesprogramma MoneyWays: armoede- en schuldenpreventie programma voor jongeren op het middelbaar- en voortgezet onderwijs. Het lesprogramma maakt jongeren bewust van hun dagelijkse financiële gedrag. Het maakt geldzaken en financiële problematiek bespreekbaar. • Get a Grip en een financieel spreekuur van Humanitas: gericht op het begeleiden van jongeren om overzicht te krijgen over hun administratie of bij beginnende schulden. Het doel is om jongeren financieel zelfredzaam te maken en te voorkomen dat ze schulden krijgen. • Maatschappelijk werk: de inzet van maatschappelijk werk voorkomt schulden of voorkomt dat schulden oplopen door middel van financiële begeleiding. • Thuisadministratie Roosendaal: hulp voor inwoners om hun financiën/ administratie op orde te krijgen. • Bureau Sociale Raadslieden: de plek waar inwoners terecht kunnen met al hun vragen over uitkeringen, belastingen, toeslagen, energierekeningen, etc. • Hulp bij inburgering: Statushouders worden door Vluchtelingenwerk ondersteund bij het op orde krijgen van hun financiële zaken.
2.2.2 Vroegsignalering De wijziging van de Wgs faciliteert de wettelijke grondslag voor gegevensuitwisseling tussen de gemeente en schuldeisers met als doel vroegsignalering van schulden. Op 20 maart 2020 startte het gezamenlijke project Vroeg Eropaf van de D6-gemeenten. Leidende gedachte achter dit project is, dat grote financiële problemen kunnen worden voorkomen door de problemen aan te pakken als ze nog klein zijn. De gemeente ontvangt maandelijks meldingen van betalingsachterstanden van woningcorporaties, zorgverzekeraars, het waterbedrijf en energieleveranciers. Alleen de zwaarste signalen (meerdere achterstanden op één adres of een enkele achterstand van een hoog bedrag) werden tot 1 januari 2021 opgevolgd met een hulpaanbod. Met de gewijzigde Wgs dient elk signaal opgevolgd te worden. Tussen maart 2020 en maart 2021 werden 385 inwoners bereikt met een hulpaanbod. 68 inwoners accepteerden het hulpaanbod. In de gemeente Roosendaal wordt Vroeg Eropaf uitgevoerd door een schuldhulpverlener en een maatschappelijk werker. Als een inwoner wordt bereikt, bespreekt de hulpverlener met de inwoner wat er speelt en wat er nodig is om de problemen op te lossen. De Vroeg Eropaf interventie duurt hooguit vier weken en kan leiden tot vier eindresultaten (zie figuur 2 Tussenevaluatie Vroeg Eropaf D6-gemeenten najaar 2020).
6
FIGUUR 2: Tussenevaluatie Vroeg Eropaf D6-gemeenten najaar 2020
2.3 Schuldhulpverlening In deze paragraaf wordt ingegaan op de curatieve maatregelen (schuldhulpverlening). Schuldhulpverlening is een belangrijk instrument in het armoede- en minimabeleid, met als hoofddoel het vergroten van de maatschappelijke participatie en het streven naar financiële zelfredzaamheid van schuldenaren. Er wordt gedurende het traject gestreefd naar een schuldenvrije toekomst. In 2020 hebben zich 120 inwoners gemeld voor schuldhulpverlening. Zoals in paragraaf 2.1 benoemd, waren er in 2018 3200 huishoudens met geregistreerde problematische schulden in de gemeente Roosendaal. Het daadwerkelijke aantal ligt nog hoger. Dit bevestigt dat het grootste deel van de huishoudens met problematische schulden behoort tot de zogenoemde onzichtbare schuldenaren. Dit is zorgwekkend, want dat betekent dat een hele hoop inwoners niet de ondersteuning krijgen waar zij recht op hebben. Figuur 3: Verloop aanvragen schuldhulpverlening januari 2020 - maart 2021 gemeente Roosendaal
Aanvragen schuldhulpverlening 2020-2021
7
De gemiddelde schuld waarmee inwoners zich hebben aangemeld bij schuldhulpverlening bedroeg in de gemeente Roosendaal in 2020 € 47.403,47. Dit ligt boven het landelijk gemiddelde dat in 2020 €43.513 bedroeg (NVVK, 2020). Door in te zetten op vroegsignalering van schulden en een brede, laagdrempelige toegang beoogt de gemeente Roosendaal een daling van de gemiddelde schuld waarmee inwoners zich melden bij schuldhulpverlening 2. In 2020 zijn er 86 schuldhulpverleningstrajecten (schuldbemiddeling, saneringskredieten en Wet schuldsanering natuurlijke personen) gestart. Daarnaast is bij 51 inwoners budgetbeheer opgestart. Het percentage recidive dat zich heeft gemeld lag in 2020 op 4,1%. Deze inwoners zijn in de voorgaande vijf jaar schuldenvrij uitgestroomd bij schuldhulpverlening en melden zich nu met nieuwe schulden.
Figuur 4: Verhouding tussen preventieve maatregelen, vroegsignalering en curatieve maatregelen (schuldhulpverlening)
2.4 Beschermingsbewind Beschermingsbewind is één van de manieren waarop mensen met problematische schulden kunnen worden geholpen om grip te krijgen op hun financiële situatie. Het is een ingrijpende maatregel: de inkomsten en uitgaven worden beheerd door een bewindvoerder. De beschermingsbewindvoerder richt zich primair op het stabiliseren van de situatie en het zeker stellen van basisvoorzieningen zoals huur, water, elektra en zorgverzekering. De bewindvoerder heeft daarbij meer bevoegdheden dan de schuldhulpverlener. Beschermingsbewind kan door diverse personen en organisaties worden aangevraagd, zoals familie van de betrokkene en schuldhulpverleners. De kantonrechter beslist of het vermogen onder bewind wordt gesteld. De beschermingsbewindvoerder wordt betaald met bijzondere bijstand wanneer sprake is van een laag inkomen. De kosten van beschermingsbewind stijgen jaarlijks en leggen een groot beslag op de uitgaven van 2
https://www.nvvk.nl/page/1439/2020/06/23/Amsterdam-meldt-spectaculair-lager-gemiddeldschuldbedrag-dankzij-Vroegsignalering
8
de bijzondere bijstand(zie tabel 1 en 2). Dit is geen wenselijke ontwikkeling aangezien bijzondere bijstand bestemd is als vangnet om inwoners met een laag inkomen te ondersteunen. De stijging van deze kosten is een landelijke trend. Ondanks dat de kosten een groot beslag leggen op de bijzondere bijstand, zijn we als gemeente vaak niet op de hoogte als de rechter wordt verzocht om bewind in te stellen. Daarnaast wordt beschermingsbewind veelal uitgevoerd door commerciële bewindvoerders en varieert de kwaliteit enorm. Gezien het voor een inwoner zo’n ingrijpende maatregel is, is dat niet de gewenste situatie. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor juiste en passende ondersteuning voor inwoners met schulden. De D6-gemeenten onderschrijven dat de kwaliteit van bewindvoering beter moet worden gemonitord en er meer grip moet komen op de in- en uitstroom tot bewindvoering. Het ingevoerde adviesrecht (Ags) kan gemeenten beter in staat stellen hun regierol bij schuldhulpverlening in te vullen.
Tabel 1: Overzicht kosten beschermingsbewind D6-gemeenten Jaar
Bedrag
Huishoudens
2017
€ 1.700.000 (34,5% van bijzondere bijstand)
1270
2018
€ 1.800.000 (38% van bijzondere bijstand)
1346
2019
€ 1.900.000 (41% van bijzondere bijstand)
1419
2020
€ 2.090.000 (44% van bijzondere bijstand)
1518
Tabel 2: Overzicht kosten beschermingsbewind gemeente Roosendaal Jaar
Bedrag
Huishoudens
2017
€ 857.556 (41,6% van bijzondere bijstand)
630
2018
€ 892.367 (42,7 van bijzondere bijstand)
657
2019
€ 927.824 (42,8% van bijzondere bijstand)
673
2020
€ 993.590 (44% van bijzondere bijstand)
719
9
3. Wat willen we bereiken? In hoofdstuk 3 komen de missie, visie en doelstellingen aan bod. In het Integraal armoedebeleid stellen we dat armoede niet alleen een geldprobleem is. Dat geldt in hoge mate ook voor de schuldenproblematiek. Zelden hebben mensen die zich melden voor schuldhulpverlening uitsluitend een financieel probleem. Dat betekent dat schuldhulpverlening meer moet zijn dan het bieden van een schuldregeling. De oorzaken, die gelegen zijn in de persoon of omstandigheden, moeten ook worden aangepakt om te voorkomen dat na een schuldregeling opnieuw schulden ontstaan. We noemen dit integrale schuldhulpverlening.
3.1 Missie “We helpen elke inwoner met financiële zorgen.” Als gemeente streven we naar en dragen we bij aan de financiële zelfredzaamheid van onze inwoners. Financieel zelfredzame inwoners hebben hun financiële administratie op orde, hebben goed zicht op inkomsten en uitgaven en laten zich niet verleiden tot onverantwoorde aankopen of leningen. Daarbij nemen we wel in acht dat (financiële) zelfredzaamheid geen vanzelfsprekendheid is. Wanneer inwoners toch te maken krijgen met problematische schulden werken we samen met ketenpartners aan een brede, laagdrempelige toegang tot integrale schuldhulpverlening. De gemeente heeft in deze samenwerking de regie. Er wordt gekeken hoe de inwoner ook op de andere leefgebieden (werk, onderwijs, wonen, gezondheid en vrije tijd) kan worden ondersteund.
3.2 Visie “We gaan inwoners met financiële zorgen beter, eerder en sneller helpen. Dit doen we door in te zetten op het voorkomen, effectief en efficiënt aanpakken en duurzaam oplossen van schulden. Gedurende het traject creëren we een schuldenzorgvrije situatie, zodat inwoners weer kunnen participeren in de samenleving.” Om mee te kunnen doen in de samenleving is een financieel stabiele situatie een voorwaarde. Daarmee bedoelen we zowel het kunnen voldoen aan de primaire levensbehoeften als het ervaren van financiële rust, zelfs tijdens een schuldregeling. De laatste jaren heeft wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat schuldenstress de arbeidsdeelname negatief beïnvloedt3 . Enkel het ervaren van deze stress maakt mensen al minder productief en minder in staat tot het behouden van werk. In de eerste plaats blijft dit de verantwoordelijkheid van de inwoner zelf. Zijn of haar eigen kracht staat centraal en moet volledig benut worden. We houden daarbij rekening met het denk- en doenvermogen van inwoners. Het ervaren van een schuldenzorgvrije situatie zorgt ervoor dat mensen weer kunnen participeren. Om een schuldenzorgvrije situatie te bereiken zetten we preventieve, tijdige en passende ondersteuning in, zodat inwoners de ruimte ervaren om te kunnen participeren.
3.3 Doelstellingen Het beoogde maatschappelijk effect van het Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2021 - 2025 is dat inwoners goed kunnen rondkomen en financieel zelfredzaam zijn. Dit doen we door in te zetten op het voorkomen, effectief en efficiënt aanpakken en duurzaam oplossen van schulden.
3
Jungmann, N, Wesdorp, P. & Madern, T. (2020) Stress-sensitief werken in het sociaal domein. Houten, Nederland: Bohn Stafleu van Loghum.
10
Aansluitend op bovenstaande beoogt de gemeente Roosendaal met dit beleidsplan de volgende doelstellingen te behalen: 1. Schulden voorkomen (preventie): We zetten in op het voorkomen van problematische schulden. Dit doen we door middel van preventie en vroegsignalering. We versterken de financiële zelfredzaamheid van inwoners. Het project Vroeg Eropaf wordt uitgebreid en doorontwikkeld. 2. Schulden aanpakken (stabiliseren en oplossen van schulden): Wanneer inwoners toch te maken krijgen met problematische schulden, werken we samen met ketenpartners aan een brede, laagdrempelige toegang tot schuldhulpverlening. Er wordt gewerkt aan het verbeteren van de effectiviteit en efficiëntie van schuldhulpverlening. Hierin staat een schuldenzorgvrije situatie en het bieden van passende ondersteuning (op meerdere leefgebieden) centraal. 3. Schulden duurzaam oplossen (nazorg): Er wordt ingezet op een duurzame schuldenaanpak, waarbij we ernaar streven dat inwoners financieel redzaam blijven. Hiermee willen we voorkomen dat inwoners in de toekomst nogmaals in de financiële problemen terecht komen.
3.3.1 Meetbare doelstellingen De doelstellingen vertalen we naar meetbare doelstellingen die te vinden zijn in tabel 3. Tabel 3: Meetbare doelstellingen Meetbare doelstellingen
2021
2022
2023
2024
Doelstelling 1: schulden voorkomen 1.
We bereiken meer mensen met
vroegsignalering 4 2.
400
435
470
505
75
80
85
90
Meer mensen accepteren hulp in het kader van vroegsignalering 5
Doelstelling 2: schulden aanpakken 3.
Meer inwoners weten de toegang tot
schuldhulpverlening te vinden 6
4.
De gemiddelde schuld waarmee
inwoners zich melden voor schuldhulp-
verlening daalt 7
5. 6.
135
140
€45.000 €42.000 €39.000 €36.000
een gesprek waarin de hulpvraag wordt 2 weken 2 weken 2 weken 2 weken
Bij een crisisaanmelding vindt binnen 3 werkdagen een intake plaats 9
7.
De gemeente verstrekt binnen 8 weken
na het eerste gesprek een beschikking
en plan van aanpak 10
8.
130
Na aanmelding volgt binnen 4 weken
vastgesteld 8
125
3 dagen
3 dagen
3 dagen
3 dagen
8 weken 6 weken 5 weken 4 weken
De intake wordt vaker positief afgerond 11 88%
89%
90%
91%
18%
20%
25%
30%
63%
66%
69%
72%
44%
42%
40%
38%
10. Er wordt vaker een saneringskrediet verstrekt 12 11. Het slagingspercentrage van
schuldbemiddeling stijgt 13
12. De kosten van beschermingsbewind
dalen t.o.v. de bijzondere bijstand
Doelstelling 3: schulden duurzaam oplossen 13. Afname aantal recidive 14
4%
3,5%
3%
2,5% 11
4
Tussen maart 2020 en maart 2021 bereikte vroegsignalering 385 huishoudens.
5
Tussen maart 2020 en maart 2021 accepteerde 68 inwoners hulp bij vroegsignalering
6
In 2020 waren er 120 aanmeldingen voor schuldhulpverlening. We beogen een toename, omdat we ernaar streven meer onzichtbare schuldenaren te bereiken.
7
Het landelijke gemiddelde in 2020 bedroeg € 43.513 (NVVK 2020). In de gemeente Roosendaal betrof dit € 47.403,47.
8
In de Wgs (art 2 lid 2 sub d) staat dat de gemeenteraad het maximaal aantal weken vaststelt dat de gemeente nastreeft met betrekking tot de wachttijd. Deze periode is wettelijk gemaximeerd op 4 weken. In de huidige praktijk vindt dit gesprek vrijwel altijd binnen één of twee weken plaats.
9
Bij een crisisaanmelding wordt binnen 3 dagen actie ondernomen.
10
Gemeenten moeten vanaf 1 januari 2021 in een verordening vastleggen binnen welke termijn zij de beschikking voor schuldhulp afgeven. Deze termijn is conform de Algemene wet bestuursrecht gemaximeerd op 8 weken. Gestreefd wordt naar een kortere termijn. Vanaf 1 januari 2021 moet bij de toelatingsbeschikking een plan van aanpak worden gevoegd.
11
In 2020 werd bij 13,3% van de intakes de aanvraag afgewezen.
12
In 2020 werden 21 saneringskredieten verstrekt (17,5% van de aanvragen).
13
In 2020 was het slagingspercentage van schuldbemiddelingen 62%.
14
In 2020 waren er 4,1% recidive.
12
4. Wat gaan we doen? In hoofdstuk 4 komt aan bod welke stappen de gemeente Roosendaal de komende periode zet. De gewijzigde Wgs heeft vergaande gevolgen voor de gemeentelijke processen schuldhulpverlening en vormt de basis voor de inhoud van het beleidsplan (artikel 2 lid 4 Wgs). Zoals eerder benoemd staan er drie pijlers centraal waarop de uitvoering van de schuldhulpverlening is gebaseerd: het voorkomen van schulden, het aanpakken van schulden en het duurzaam oplossen van schulden.
4.1 Schulden voorkomen 4.1.1 Versterken financiële zelfredzaamheid Om schulden te voorkomen zet de gemeente Roosendaal de huidige activiteiten voort om de financiële zelfredzaamheid van inwoners versterken: • Lesprogramma MoneyWays: armoede- en schuldenpreventie programma voor jongeren op het middelbaar beroeps- en voortgezet onderwijs. Het lesprogramma maakt jongeren bewust van hun dagelijkse financiële gedrag. Het draagt bij aan het doorbreken van het taboe om over geldzaken te praten door het uitwisselen van ervaringen. • Get a Grip en een financieel spreekuur van Humanitas: gericht op het begeleiden van jongeren om overzicht te krijgen over hun administratie of bij beginnende schulden. Het doel is om jongeren financieel zelfredzaam te maken en te voorkomen dat ze schulden krijgen. • Maatschappelijk werk: de inzet van maatschappelijk werk voorkomt schulden of voorkomt dat schulden oplopen door middel van financiële begeleiding. • Thuisadministratie Roosendaal: hulp voor inwoners om hun financiën/administratie op orde te krijgen. • Bureau Sociale Raadslieden: de plek waar inwoners terecht kunnen met al hun vragen over uitkeringen, belastingen, toeslagen, energierekeningen, etc. • Hulp bij inburgering: Statushouders worden door Vluchtelingenwerk ondersteund bij het op orde krijgen van hun financiële zaken.
Wat gaan we nog meer doen? • Uitbreiding en doorontwikkeling preventie activiteiten: De gemeente Roosendaal streeft naar uitbreiding en doorontwikkeling van de bestaande preventie activiteiten. Daarbij wordt ook naar verschillende doelgroepen gekeken. Samenwerking tussen initiatieven, zoals MoneyWays en Get a Grip, wordt hierbij gestimuleerd. • Regionaal preventieplan “hulp bij schulden” D6-gemeenten: Samen met de D6- gemeenten wordt steeds meer samengewerkt om regionaal hetzelfde aanbod te kunnen doen aan inwoners en dit aanbod door te ontwikkelen. • Voorlichting aan ketenpartners en het bedrijfsleven: Hulp- en dienstverleners en het bedrijfsleven worden periodiek geïnformeerd over schuldhulpverlening, financiële regelingen en manieren om financiële problemen te signaleren en bespreekbaar te maken. Daarnaast is in 2020 gestart met het vroegsignaleren van schulden. Vroegsignalering is een krachtig instrument om schulden te voorkomen (zie paragraaf 4.1.2).
13
4.1.2 Vroegsignalering Binnen de schuldhulpverlening houdt vroegsignalering het volgende in: het in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld brengen van mensen met financiële problemen. Samen met de D6-gemeenten voert de gemeente Roosendaal het project Vroeg Eropaf uit (verdere toelichting is terug te vinden in paragraaf 2.2.2). Met de gewijzigde Wgs is vroegsignalering per 1 januari 2021 een wettelijke taak voor de gemeente. Om vroegsignalering te kunnen uitvoeren heeft de gemeente conform artikel 2 lid 4c van de Wgs afspraken gemaakt met schuldeisers over welke signalen zij aan de gemeente leveren. Deze afspraken zijn vastgelegd in het Landelijk Convenant Vroegsignalering 15 , welke is ondertekend door alle brancheorganisaties van vaste lasten crediteuren, de NVVK en de VNG. De gemeente Roosendaal is samen met de D6gemeenten ook aangesloten bij dit convenant. In het convenant staan voorwaarden van sociale incasso waaraan de signalen minimaal moeten voldoen: schuldeisers sturen ten minste één schriftelijke betalingsherinnering, spannen zich in om in persoonlijk contact te treden met de klant (telefonisch, aan de deur of aan de balie) en wijzen klanten met betalingsachterstanden de weg naar gemeentelijke schuldhulpverlening. Zie figuur 5 voor een visualisatie van de termijnen en bijbehorende stappen.
Figuur 5: Termijnen en opvragen gegevens bij start hulpverlening Wgs
15
https://www.nvvk.nl/page/1441/2021/04/04/Landelijk-Convenant-Vroegsignalering
14
4.1.2.1 Aanpak Vroeg Eropaf: ‘Drietrapsraket-aanpak’ Per 1 januari 2021 is het verplicht om op elk ontvangen signaal van een beginnende betalingsachterstand een hulpaanbod te doen. Zowel een enkelvoudig signaal als meervoudige signalen op één adres zijn aanleiding om een aanbod tot een gesprek te doen. De wet biedt de ruimte voor een lokale aanpak. In de gemeente Roosendaal wordt gewerkt met de ‘Drietrapsraket-aanpak’: 1. Huisbezoek met hulpaanbod: Voor de adressen met meervoudige signalen geldt de standaardprocedure: het sturen van een brief met een aankondiging van het huisbezoek en vervolgens het huisbezoek met hulpaanbod. 2. Telefonische benadering met hulpaanbod: Een tweede groep inwoners krijgt eerst een brief, waarna er door de uitvoerders actief telefonisch contact wordt gezocht. De groep die in aanmerking komt voor een telefonische benadering wordt bepaald door de gehanteerde criteria: per leverancier wordt er een grensbedrag gehanteerd. Boven een bepaald grensbedrag valt een inwoner dan binnen de bepaalde doelgroep. In de toekomst kan een tweede stap het uitlichten van verschillende doelgroepen zijn. Dit kan naar aanleiding van de trends in het voorliggend veld en resultaten uit de armoedemonitor. Hierbij valt te denken aan een specifieke doelgroep zoals jongeren, maar ook aan het uitlichten van bepaalde wijken. 3.
Brieven met hulpaanbod: De groep inwoners die niet onder bovenstaande categorieën valt, ontvangt een brief met daarin de gegevens van de uitvoerders en het aanbod. Deze inwoners kunnen zelf contact opnemen.
4.2 Schulden aanpakken Als er ondanks onze preventieactiviteiten problematische schulden ontstaan, zetten we alles op alles om samen met de inwoner de schulden op te lossen. Bij voorkeur door een regeling te treffen met de schuldeisers. Als dat niet lukt, bijvoorbeeld door weigerachtige schuldeisers, maken we de schulden beheersbaar, zodat de inwoner in ieder geval noodzakelijke uitgaven kan doen. In deze paragraaf komt het gehele schuldhulpverleningsproces aan bod: van de aanmelding tot en met nazorg. 4.2.1 Aanmelding en intake Schuldhulpverlening is onderdeel van Inwonersondersteuning Roosendaal (IOR) 16. IOR is er voor elke vraag die een inwoner heeft. Indien een inwoner zich meldt met geldzorgen bij IOR dan wordt samen met de inwoner gekeken naar welke ondersteuning hij of zij nodig heeft op de verschillende leefgebieden. Zo kan het zijn dat naast ondersteuning bij geldzorgen er ook ondersteuning nodig is op andere leefgebieden. In dat geval wordt de ondersteuning integraal vormgegeven. Inwoners komen daarnaast in beeld door een aanmelding via Vroeg Eropaf, Bureau Sociale Raadslieden, jeugdprofessionals, Wmoprofessionals, Werkplein Hart van West-Brabant en andere partners. Na het ontvangen van de aanmelding doen de schuldhulpverleners de inwoner een aanbod tot een eerste gesprek (zie figuur 5). Conform de gewijzigde Wgs vindt het eerste gesprek binnen vier weken plaats.
Bij een bedreigende situatie wordt een termijn van drie werkdagen gehanteerd. Onder een bedreigende situatie wordt verstaan: gedwongen woningontruiming, beëindiging van de levering van gas, elektriciteit, stadsverwarming of water, of opzegging dan wel ontbinding van de zorgverzekering.
16
https://inwonersondersteuningroosendaal.nl/
15
Maatschappelijk werk, vrijwilligers of bewindvoerders ondersteunen inwoners bij het aanleveren van de benodigde stukken en het schuldenoverzicht indien nodig. Als een klant niet verschijnt op de intake dan doet de schuldhulpverlener een poging om in contact te komen via de bewindvoerder, maatschappelijk werker of een bekende uit het netwerk. Indien gewenst wordt het Eropaf Af-team ingeschakeld om bij de inwoner langs te gaan. Als inwoners na de intake niet meer reageren, dan worden zij op dezelfde wijze benaderd om ongewenste voortijdige uitval te voorkomen. 4.2.1.1 Uitsluitingsgronden De Wgs gaat uit van een brede toegang tot schuldhulpverlening. Om die reden is er slechts één absolute weigeringsgrond opgenomen, namelijk wanneer aanvragers geen geldige verblijfstatus in Nederland hebben. De gemeente Roosendaal kiest er voor om aanvullend geen uitsluitingsgronden op te nemen voor schuldhulpverlening. Elke inwoner verdient een tweede kans. Tijdens de aanvraag beoordelen de schuldhulpverleners naar aanleiding van de huidige situatie of een inwoner voldoende gemotiveerd is voor een traject. 4.2.2 Beschikking en plan van aanpak Binnen acht weken nadat de inwoner zich (schriftelijk of mondeling) heeft gemeld, moet een beschikking worden afgegeven waarmee de inwoner wordt toegelaten tot schuldhulpverlening.
De termijn van acht weken waarbinnen de beschikking wordt afgegeven, is vastgelegd in de Verordening beslistermijn schuldhulpverlening gemeente Roosendaal 2021. We streven ernaar deze termijn zo kort mogelijk te maken (zie paragraaf 3.3.1 meetbare doelstellingen). Conform artikel 17 van de Wgs informeert de gemeente gerechtsdeurwaarders, verstrekkers van signalen, schuldeisers, bewindvoerders en kredietverstrekkers op het moment dat de inwoner een toelatingsbeschikking tot schuldhulpverlening heeft ontvangen. De gerechtsdeurwaarders en bewindvoerders ontvangen de gegevens ter uitoefening van hun wettelijke taak. Naast de toelatingsbeschikking wordt ook een plan van aanpak opgesteld. In dit plan van aanpak wordt aangegeven welke hulp wordt aangeboden en welke voorwaarden gelden voor het recht op schuldhulpverlening. Het plan van aanpak kan bestaan uit onder meer de instrumenten budgetbegeleiding, betalingsregeling, budgetbeheer, schuldregeling en beschermingsbewind (zie paragraaf 4.2.5.1 en 4.2.5.2 voor een toelichting over de instrumenten). In het plan van aanpak wordt ook de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbvv) in acht genomen voor de berekening van de beslagvrije voet.
De beslagvrije voet is een belangrijk onderdeel van de inkomensinformatie die nodig is voor schuldhulpverlening, zodat altijd ten minste 5% van het inkomen gebruikt kan worden voor aflossing van schulden. Een minimale afloscapaciteit is noodzakelijk om schuldeisers mee te laten werken aan een schuldregeling. 4.2.3 Gegevensuitwisseling Door de wetswijziging wordt het voor schuldhulpverleners onder andere mogelijk om binnen de gemeente informatie op te vragen over hulpverlening die de inwoner eventueel op andere leefgebieden ontvangt. Daarnaast wordt een grondslag gecreëerd om deze gegevens, indien noodzakelijk, in te zetten voor schuldhulpverlening. Op deze wijze wordt een integrale aanpak mogelijk gemaakt en worden inwoners ontzorgd.
16
De rol van de inwoner gaat van een informerende naar een controlerende rol Landelijk wordt een ICT-voorziening ontwikkeld waarin BRP-gegevens en gegevens omtrent inkomen en vermogen zichtbaar zijn voor de schuldhulpverleners. Inwoners houden bij bovenstaande gegevensuitwisseling hun privacyrechten, zoals het recht op informatie, inzage, rectificatie, gegevensuitwissing en het recht van bezwaar. Juridische grondslag voor gegevensdeling bij multiproblematiek Er wordt gewerkt aan het wetsvoorstel “Aanpak meervoudige problematiek”. De wet treedt naar verwachting per 1 januari 2022 in werking. Dit wetsvoorstel biedt gemeenten de juridische grondslag om bij multiproblematiek de noodzakelijke persoonsgegevens domeinoverstijgend te delen, verzamelen en verwerken. 4.2.4 Doelgroepen Aan een aantal doelgroepen wordt conform de Wgs specifieke aandacht besteed. Gezinnen met minderjarige kinderen Het controleren of er minderjarige kinderen aanwezig zijn in een gezin is vast onderdeel van het intakeproces. Als er sprake is van inwonende minderjarige kinderen en ernstige schuldenproblematiek, wordt altijd gekeken hoe dit gezin zo snel en zo goed mogelijk geholpen kan worden om verergering van de (schulden)situatie te voorkomen. Dit betekent altijd maatwerk.
Er is daarbij altijd contact met de hulpverleningsketen (bewindvoerder, algemeen maatschappelijk werk of jeugdprofessionals) om tot een oplossing te komen. Kinderen mogen nooit het slachtoffer worden van schulden in het gezin waarin zij opgroeien. Armoede kan hen belemmeren in hun ontwikkeling op school, maar ook in hun sociaalemotionele ontwikkeling met als risico dat zij hun hele jeugd op achterstand staan en misschien wel met een bijna onoverbrugbare achterstand aan hun volwassen leven beginnen. Om te zorgen dat kinderen niet worden belemmerd in hun ontwikkeling in het geval van schuldenproblematiek in het gezin, wordt in 2021 kindgericht armoedebeleid ontwikkeld. Jongeren Aan jongeren wordt specifieke aandacht besteed. Voor deze doelgroep worden concrete speerpunten opgenomen in de uitvoeringsagenda, waarbij gedacht kan worden aan: • Jongeren met problematische schulden die de kans krijgen om in ruil voor werk en scholing in aanmerking te komen voor kwijtschelding; • Jongeren met problematische schulden die geholpen worden hun leven weer op de rit te krijgen. De gemeente neemt hun schulden over en begeleidt deze jongeren naar werk en/of scholing; • Preventief beleid, speciaal gericht op jongeren. Niet-westerse migratieachtergrond Statushouders worden financieel wegwijs gemaakt in Nederland. Dit gebeurt vanuit Vluchtelingenwerk.
De gemeente moet bijstandsgerechtigde statushouders in het kader van de nieuwe Wet inburgering een half jaar lang ‘ontzorgen’. Deze termijn kan worden verlengd als dat op basis van individuele omstandigheden noodzakelijk is. Dat betekent dat de gemeente de vaste lasten betaalt vanuit de uitkering. Het Werkplein Hart van WestBrabant voert de Wet inburgering uit. De komende periode zal onderzocht worden welke tools ingezet kunnen worden om statushouders te ondersteunen bij het op orde krijgen van hun financiële zaken. Daarnaast is in de gemeente Roosendaal sprake van een stijging van het aantal arbeidsmigranten met financiële problematiek. Dit wordt meegenomen als aandachtspunt voor het te ontwikkelen arbeidsmigrantenbeleid.
17
Zzp’ers, ondernemers en flexwerkers Zzp’ers en ondernemers krijgen toegang tot schuldhulpverlening. Met de infographic ‘Hulp en regelingen voor ondernemers met geldzorgen’ is de dienstverlening in beeld gebracht (zie figuur 6). De dienstverlening richting zzp’ers en ondernemers is uitbesteed aan externe partners. Indien een zzp’er of ondernemer bij schuldhulpverlening binnenkomt, worden zij eerst warm doorverwezen naar Stichting Over Rood. Stichting Over Rood begeleidt de ondernemers dan richting het meest passende loket. Door flexibilisering van de arbeidsmarkt groeit het aandeel werkende armen. De doelgroep flexwerkers wordt opgenomen in de Arbeidsmarktagenda XL.
Figuur 6: Infographic ‘Hulp en regelingen voor ondernemers met geldzorgen’
4.2.5 Het stabiliseren en oplossen van schulden Zodra een aanvrager toegang tot de schuldhulpverlening wordt verleend, wordt hem een passend aanbod gedaan in de vorm van een plan van aanpak. Dit aanbod is echter niet vrijblijvend. Van de inwoner wordt een actieve deelname verwacht aan het traject. De inwoner heeft een inlichtingenplicht en een plicht tot medewerking. Komt de inwoner deze verplichtingen niet na, dan werkt dit belemmerend en zijn er mogelijk consequenties aan verbonden. Een mogelijke consequentie is het stopzetten van een traject. In deze paragraaf worden de mogelijke trajecten toegelicht. Deze zijn onder te verdelen in de stabilisatiefase en schuldregelingsfase: 1. Stabilisatiefase (fase 1): In deze fase dienen alle zaken op orde te worden gebracht om de kans van slagen van het schuldhulpverleningstraject te vergroten. In deze fase vindt de aanmelding en de intake plaats. Tijdens de intake wordt de zelfredzaamheid getoetst van de klant en wordt het probleem vastgesteld om een plan van aanpak te kunnen ontwikkelen.
18
2. Schuldregelingsfase (fase 2): de schuldhulpverlenende organisatie treedt op als tussenpersoon van de schuldenaar en schuldeisers, waarbij de belangen van alle partijen zo goed mogelijk worden behartigd. Gedurende de verschillende fasen worden ook ketenpartners betrokken, zoals verslavingszorg, GGZ, maatschappelijke opvang, woningcorporaties, schuldeisers, enzovoort. 4.2.5.1 Stabilisatiefase Bij ieder schuldhulpverleningstraject hoort een stabilisatiefase. In de stabilisatiefase brengt de schuldhulpverlener de uitgaven en inkomsten verder in kaart en zet de schuldhulpverlener de eerste stappen in de stabilisatie van de financiële situatie. Er wordt in deze fase gekeken of er mogelijkheden zijn om het inkomen te verhogen door bijvoorbeeld meer uren te werken of gebruik te maken van inkomensondersteunende regelingen, zoals belastingtoeslagen en bijzondere bijstand. Het doel van deze fase is een situatie van rust creëren, van waaruit de aflossing van de schulden kan worden opgestart. De situatie rond bijvoorbeeld een echtscheiding, woningverkoop, afbouw van een onderneming, verslaving of baanverlies moet voldoende stabiel zijn om een schuldregeling te kunnen treffen. De duur van deze fase is afhankelijk van de situatie van de inwoner.