Document · PDF

1687757-E-URGENDA-Tweede versie Gemeentelijke handleiding regulering bestrijdingsmiddelen (Geanonimiseerd)

Gemeenteraad 24 september 2026, gemeente RoosendaalBij agendapunt: 4a: Lijst van aan de gemeenteraad geadresseerde brieven16.244 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Verzonden: woensdag 8 juli 2026 16:39 Aan: Griffie <Griffie@roosendaal.nl> Onderwerp: Tweede versie Gemeentelijke handleiding regulering bestrijdingsmiddelen LET OP! Deze e-mail komt van buiten de organisatie. Klik niet op links of bijlagen als de afzender onbekend is of als je het niet vertrouwt. Geachte leden van de gemeenteraad van Roosendaal, Bij veel omwonenden van landbouwpercelen leven zorgen over het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Terecht, omdat blootstelling aan pesticiden wordt gelinkt aan verhoogde gezondheidsrisico’s zoals diverse kankersoorten, Parkinson en andere neurodegeneratieve aandoeningen. U leest daar meer over in de tweede uitgave van de Gemeentelijke handleiding Regulering bestrijdingsmiddelen, die hierbij is bijgevoegd. Deze is hier ook online te vinden. Hoewel we blij zijn dat er aangescherpt landelijk beleid aan lijkt te komen over het gebruik van pesticiden in relatie tot natuur en de volksgezondheid, willen wij u erop wijzen dat gemeenten nu al aan de slag kunnen, en zouden moeten. Vanuit Europese regelgeving en de Omgevingswet berust op gemeentes de belangrijke verantwoordelijkheid voor de volksgezondheid en voor de ruimtelijke ordening. Uit recente rechtspraak blijkt dat het intensieve pesticidegebruik van de lelieteelt niet plaats zou moeten vinden binnen 250 meter van woningen; zie pagina 18 van de handleiding.

Het Gerechtshof ’s Hertogenbosch wijst erop dat gemeentes de bevoegdheid én de taak hebben om de volksgezondheid te waarborgen via ruimtelijk beleid. Met de nieuwe uitgave van deze handleiding, die de meest recente rechtspraak bevat, alsmede een apart hoofdstuk over nadeelcompensatie, bieden we een handreiking aan gemeentes om de verantwoordelijkheid te pakken die op hen rust. We zetten uiteen over welke juridische instrumenten gemeentes beschikken — onafhankelijk van de beleidsontwikkelingen op landelijk niveau. Ook geven we een aantal voorbeelden van (geanonimiseerd)(geanonimiseerd) gemeenten die al voortvarend aan de slag gingen om burgers te beschermen tegen de gevaren van bestrijdingsmiddelen. Wij hopen dat Roosendaal deze kansen voor een gezondere leefomgeving aangrijpt! We denken graag met u mee bij de verdere uitwerking. Met vriendelijke groeten, Namens Urgenda en Natuur & Milieu, *urgenda Ad © SAMEN SNELLER DUURZAAM ON | wvworgenden! Nicolaes Maesstraat 2-225, 1506 LB, Zaandam (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) bestrijdingsmiddelen Gemeentelijke Regulering handleiding 1 Lees de Gemeentelijke handleiding Regulering bestrijdingsmiddelen ook digitaal Anne de Vries (ChemLegal) , Stef Nuijen (IJzer Advocaten) , FLO Legal Tweede uitgave maart 2026 Het bestrijdingsmiddelenrecht ontwikkelt zich snel.

maatwerk leveren op de gebruiksregels in het Bal (bv. uitbreiding teeltvrij zones). 6 Regulering van bestrijdingsmiddelen: gemeentelijk instrumentarium AAllggeemmeennee rreeggeellss// mmaaaattwweerrkkrreeggeellss , , bbvv:: •• bBuuffffeerrzzoonneess •• tTeeeellttvveerrbboodd Miiddddeelleennvveerrbboodd •• m RReeggeellss iinn hheett oommggeevviinnggssppllaann ((HH 55)) mm. . bb. . tt. . ggeezzoonnddhheeiidd , , nnaattuuuurr eenn//ooff mmiilliieeuu VVeerrgguunnnniinnggsspplliicchhtteenn , , bbvv:: •• bBuuffffeerrzzoonneess •• tTeeeellttvveerrbboodd Miiddddeelleennvveerrbboodd •• m G Geemmeeeennttee aallss bbeevvooeeggdd ggeezzaagg ((HH 44)) M Maaaattwweerrkkvvoooorrsscchhrriifftteenn oopp hheett BBaall ((HH66)) , , bbvv:: •• bBuuffffeerrzzoonneess •• tTeeeellttvveerrbboodd •• Miiddddeelleennvveerrbboodd m CCoonnffoorrmm PPaacchhttbbeelleeiidd VVeerrppaacchhttiinngg ((HH 88)) IInnddiivviidduueellee ((aaaannvvuulllleennddee)) ppaacchhttvvoooorrwwaaaarrddeenn , , bbvv:: •• TTeeeellttvveerrbboodd ((lleelliieess)) •• AAlllleeeenn SSKKAALL- -tteeeelltteenn •• Miiddddeelleennvveerrbboodd:: ((bbvv. . M ggllyyffoossaaaatt)) G Geemmeeeennttee aallss ggrroonnddeeiiggeennaaaarr ((HH 77)) VVeerrkkoooopp ggrroonnddeenn ((HH 99)) KKwwaalliittaattiieevvee pplliicchhtteenn , , bbvv:: •• TTeeeellttvveerrbboodd ((lleelliieess)) Miiddddeelleennvveerrbboodd:: ((bbvv. .

•• M ggllyyffoossaaaatt)) 7 Voorwoord Steeds meer gemeenten zijn op zoek naar handvaten om het gebruik van bestrijdings- middelen in hun buitengebied te reduceren. Die zoektocht heeft meerdere oorzaken: de afname van biodiversiteit , de maatschappelijke opgave om in 2027 schoner water te hebben en de groeiende vraag om regulering vanuit verontruste burgers. De wetenschap is steeds duidelijker over de link tussen bestrijdingsmiddelen en kanker , autisme en neurodegeneratieve ziekten zoals Parkinson. In Nederland is het gebruik van bestrijdingsmiddelen bovendien hoger dan in de meeste andere Europese landen. Bestrijdingsmiddelen worden kilometers ver van de landbouwpercelen teruggevonden. In de natuur , slaapkamer , huisstof en zelfs in de luiers van kinderen. Verder wordt steeds duidelijker dat middelen die zijn toegelaten , niet altijd veilig zijn. De toelatingsprocedure kijkt vaak niet naar neurologische effecten en ook niet naar het zogenaamde ‘cocktaileffect’: de schadelijke gevolgen van het combineren van middelen. Omgevingswet voldoende mogelijkheden , en zelfs ook een juridische plicht , om burgers te beschermen tegen de risico’s van blootstelling aan bestrijdingsmiddelen en hen een gezonde leefomgeving te bieden.

Met deze tweede druk van de Gemeentelijke handleiding regulering bestrijdingsmiddelen geven we gemeenten handvaten om te werken aan een schone leefomgeving , om de zorgen van burgers weg te nemen en tegelijkertijd meer duidelijkheid te creëren voor agrariërs. Ten opzichte van de vorige versie van de Handleiding , zijn de meest recente ontwikkelingen (2025-begin 2026) in rechtspraak , beleid en (lokale) wetgeving verwerkt. In hoofdstuk 2 (Verschillende soorten bestrijdingsmiddelen) zijn de meest actuele data over bestrijdingsmiddelen op de Nederlandse markt verwerkt. Hoofdstuk 4 (Ruimte voor lokale regels) is aangevuld met een recente position paper van het Ctgb en hoofdstuk 5 (Regels in het Omgevingsplan) met in het oog springende ontwikkelingen op gemeente- niveau. Verder is er een apart hoofdstuk over nadeelcompensatie toegevoegd (hoofdstuk 6). Daarom kloppen bezorgde burgers aan bij hun gemeente. Vooral de lelieteelt baart burgers zorgen , en terecht. Binnen de landbouw is de bollenteelt de grootste verbruiker en binnen de bollenteelt steekt de lelieteelt daar weer met kop en schouders bovenuit. Burgers die jarenlang zonder problemen naast een gangbare akker woonden , krijgen opeens te maken met lelies naast hun tuin of naast een school. Gemeenten zien vaak geen mogelijkheid om burgers te helpen , waardoor de omwonenden zich genoodzaakt voelen om naar de rechter te stappen.

Er zijn ook bestrijdingsmiddelen die veel minder toxisch zijn en waar je zelfs taarten mee kan bakken (baksoda) of je kind mee kan beschermen tegen muggenbeten (citronellaolie). Gemeenten kunnen hier rekening mee houden. Zo kan een gemeente ervoor kiezen op kwetsbare locaties het gebruik van bestrijdingsmiddelen te verbieden , maar een uitzondering op te nemen voor middelen met een laag risico voor mens , dier en het milieu. Laag-risico middelen De Europese Unie kwalificeert werkzame stoffen als ‘laag-risico middelen’ als daarvan een laag risico verwacht wordt. Onder deze categorie vallen een heel aantal micro-organismen en bestrijdingsmiddelen van plantaardige of dierlijke oorsprong , maar ook sommige chemische verbindingen zoals ijzerfosfaat en natriumwaterstofcarbonaat (baksoda). 5 Z ie lijst met laag risico stoffen in deel D van Uitvoeringsverordening (EU) 540/2011 van de Commissie van 25 mei 2011 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad wat de lijst van goedgekeurde werkzame stoffen betreft. 5 10 Biologische | middelen Relatief | veel | middelen | die | zijn | toegestaan | binnen | de | biologische | landbouw worden | aangemerkt | als | laag-risico | middel | , maar | dat | geldt | niet | voor | al deze middelen.

| 37 | 35 | Dit vormt | op basis | van Verordeningen | 283/2013 | en 284/2013 geen | onderdeel | dat moet | worden onderzocht | voordat | goedkeuring voor een | werkzame | stof of gewasbeschermingsmiddel | kan worden | verkregen. 36 | M. H. M. M Montforts | e.a. , Bestrijdingsmiddelen | en omwonenden: | Samenvattend rapport | over | blootstelling | en mogelijke | gezondheidseffecten | , RIVM | rapport | 2019. 37 | https://sprint-h2020. | eu/ 15 Ruimte voor lokale regels 4 Soms gaan lokale overheden ervan uit dat zij niet kunnen optreden tegen het gebruik van bestrijdingsmiddelen die zijn toegelaten , omdat het gebruik van deze middelen dan per definitie overal moet kunnen plaatsvinden. Dat is onjuist. De Omgevingswet biedt meerdere grondslagen voor lokale regelgeving die kan bestaan naast en in aanvulling op de toelatingsprocedure van bestrijdingsmiddelen. 38 Position paper Ctgb In een position paper van december 2025 maakt het Ctgb zelf ook expliciet dat er naast de toelating een belangrijke rol is weggelegd voor lokale overheden zoals gemeenten “Het toelatingssysteem is zwart-wit: een middel wordt toegelaten of niet. De toelatingssystematiek is niet bedoeld voor het reguleren van gebruik , ruimtelijke keuzes of belangenafwegingen. Juist in Nederland , waar landbouwpercelen en woongebieden dicht bij elkaar liggen , vraagt dit soms om aanvullende maatregelen.

Bovendien heeft het Rijk zelf ook extra regels gesteld over het gebruik van bestrijdingsmiddelen in het Besluit activiteiten leefomgeving , een AMvB op grond van de Omgevingswet. Dit laat zien dat de wetgever zelf ook van mening is dat de Wgb niet uitputtend is bedoeld. 20 5Regels in het omgevingsplan Doel en reikwijdte van het omgevingsplan Iedere gemeente heeft één omgevingsplan voor het gehele grondgebied. Het omgevingsplan moet worden opgesteld met het oog op de doelen van de Omgevingswet en moet in ieder geval zorgen voor een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Het omgevingsplan heeft daarmee een ruimere reikwijdte dan de voormalige bestemmingsplannen: het bevat niet alleen ruimtelijk relevante regels , maar ook milieuregels en regels ter 54 Regels ter bescherming van bewoners bescherming van de gezondheid. tegen bestrijdingsmiddelen passen daar goed bij. Een evenwichtige toedeling van functies aan locaties houdt in dat het omgevingsplan een coherent geheel van regels bevat voor de activiteiten die in de gemeente kunnen worden verricht , gericht op het waarborgen van een veilige en gezonde omgeving en het doelmatig beheer van deze leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften. Ter illustratie: lelieteelt naast een schoolplein doorstaat deze toets waarschijnlijk niet.

Maar een totaalverbod op bestrijdingsmiddelen in een agrarisch gebied waar zich geen kwetsbare groepen of locaties bevinden , waarschijnlijk evenmin. De wetgever geeft gemeenten veel vrijheid bij het inrichten van het omgevings - plan. Anders dan onder de Wet ruimtelijke ordening , is er geen standaard indeling voor omgevingsplannen. Het Rijk stuurt wel op de inhoud van het omgevingsplan , via de instructieregels van hoofdstuk 5 van het Besluit kwaliteit leefomgeving. Er staan in dat hoofdstuk instructieregels ter bescherming van de gezondheid , maar 54 A rt. 2. 1 lid 4 Ow. 21 die gaan vooral over externe veiligheid , luchtkwaliteit , geluid , etc. Er zijn geen in- structieregels die relevant zijn voor het reguleren van bestrijdingsmiddelengebruik. Wellicht gaan provincies in de toekomst wel over tot het stellen van dergelijke in - structieregels (in de omgevingsverordening). In het verleden hebben provincies zich bijvoorbeeld de gezondheidseffecten van geitenhouderijen aangetrokken. Soorten regels in het omgevingsplan Op grond van de Ow kunnen gemeenten verschillende soorten regels over ac- tiviteiten opnemen in het omgevingsplan. Onderstaand figuur laat de mogelijk- heden zien in de vorm van een pyramide: van licht (onder) naar zwaar (boven).

Verbod Vergunning - plicht Algemene regels Meldplicht Informatieplicht Zorgplicht Niets regelen Type regels in het omgevingsplan (Handboek opstellen omgevingsplan , 10 augustus 2022 , VNG , p. 58) Algemene regels Het eerste gereedschap om het gebruik van bestrijdingsmiddelen te reguleren , is het stellen van algemene regels in het omgevingsplan. Dit zijn direct werkende regels die voor iedereen bindend zijn. De gemeente kan handhavend optreden als de algemene regels niet worden nageleefd. Via algemene regels kan de gemeente bijvoorbeeld spuitvrije zones rondom kwetsbare locaties zoals woningen , ziekenhuizen , verzorgingstehuizen , kinderdagverblijven en scholen instellen. Daarnaast zouden grenzen gesteld kunnen worden aan de hoeveelheid toe te passen bestrijdingsmiddelen of de soort bestrijdingsmiddelen (bijvoorbeeld: alleen laag-risico middelen). Verder kan gedacht worden aan een verbod op bepaalde intensieve teelten , zoals lelieteelt , bollenteelt of pootaardappelen. Bij een algemene regel in het omgevingsplan is het aan te raden op te nemen vanuit welk doel deze regel wordt gesteld. Hierbij moet worden aangesloten bij de doelen van de Omgevingswet , zoals de bescherming van de gezondheid , het milieu en de natuur. De gemeente kan de algemene regels aanvullen met een meldplicht of informatieplicht.

Bijvoorbeeld de verplichting om 4 weken van tevoren te melden dat bepaalde teelten worden gestart. Zo weet de gemeente waar en wanneer er toezicht op het bestrijdingsmiddelengebruik moet worden ingepland. 22 Bij het reguleren van bestrijdingsmiddelengebruik in de agrarische sector , moet de gemeente zich realiseren dat het Rijk in het Besluit activiteiten leefomgeving (verder: Bal) al milieuregels over de agrarische sector heeft gesteld. Alle soorten agrarische bedrijven zijn aangewezen als milieubelastende activiteit in afdeling 3. 6 van het Bal. Het Bal geeft in artikel 2. 12 aan gemeenten de bevoegdheid om maatwerkregels over milieubelastende activiteiten te stellen. Regels over be - strijdingsmiddelengebruik in het omgevingsplan , die bedoeld zijn om het milieu of de gezondheid te beschermen , zijn per definitie maatwerkregels op het Bal. Op grond van de Omgevingswet moet de gemeente bij het stellen van maat - werkregels de strekking van de rijksregels over milieubelastende activiteiten 55 Dat houdt onder meer in dat de gemeente bij het stellen van in acht nemen. maatwerkregels moet zorgen dat alle passende preventieve maatregelen ter bescherming van de gezondheid worden genomen. Het Bal geeft ook de bevoegdheid om in het omgevingsplan aanvullende meld- plichten op te nemen (art. 2. 14 Bal) of aanvullende vergunningplichten (art. 2. 15 Bal).

Vergunningplichten De gemeente kan ook vergunningplichten opnemen in het omgevingsplan (art. 4. 4 lid 2 Ow). Het is dan verboden om de activiteit te verrichten zonder vergunning (art. 5. 1 lid 1 , onder a , Ow). Als de activiteit zonder vergunning wordt verricht , moet de gemeente handhavend optreden. Het belangrijkste voordeel van een vergunningplicht is dat de gemeente kan toet - sen of een activiteit op een bepaalde locatie acceptabel is. De vergunning kan worden geweigerd als dat niet zo is. Activiteiten die alleen met algemene regels zijn gereguleerd , kunnen niet worden tegengehouden als de initiatiefnemer de algemene regels naleeft. Een vergunningplicht die in het omgevingsplan wordt opgenomen , wordt een binnenplanse omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit genoemd. De Omgevingswet bepaalt dat van iedere regel in het omge - vingsplan met een omgevingsvergunning kan worden afgeweken. Een ver- bod of een algemene regel in het omgevingsplan is dus nooit absoluut: de initiatiefnemer kan een aanvraag indienen om met een omgevingsvergun - ning af te wijken van de algemene regel of het verbod. Dit wordt de buiten- planse omgevingsvergunning voor de omgevingsplanactiviteit genoemd. Volgens artikel 8.

0a lid 1 van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) wordt een aanvraag voor een binnenplanse omgevingsplanactiviteit beoordeeld aan de hand van de beoordelingsregels in het omgevingsplan. Het omgevingsplan moet dus in ieder geval regelen: 1. Welke activiteiten exact vergunningplichtig zijn ; 2. A an welke indieningsvereisten de vergunningsaanvraag moet voldoen ; 3. W elke beoordelingsregels gelden ; 4. H et werkingsgebied , tenzij het vergunningsstelsel voor het hele grondgebied geldt. 55 A rt. 4. 6 lid 2 in samenhang met art. 4. 22 lid 2 Ow 23 De gemeente heeft veel vrijheid in het opstellen van de beoordelingscriteria , zolang die maar gericht zijn op de (uitgebreide) doelen van de Omgevingswet of de evenwichtige toedeling van functies aan locaties , waaronder de bescherming van de gezondheid , natuur en het milieu. Bij de afweging of een binnenplanse omgevingsvergunningplicht in het omgevingsplan wordt opgenomen , moet de gemeente meewegen dat de administratieve en bestuurlijke lasten toenemen. Initiatiefnemers moeten meestal leges betalen en de gemeente moet capaciteit vrijmaken voor het beoordelen van de aanvragen. Algemene beginselen van behoorlijk bestuur Bij het opstellen van regels in het omgevingsplan moet de gemeente zich houden aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. De gemeente moet de noodzaak van de regel en de gekozen vorm voldoende onderbouwen.

De gemeente moet voldoende onderzoek verrichten naar de feiten en de af te wegen belangen (zorgvuldigheidsbeginsel). In heldere taal moet worden onderbouwd dat het stellen van regels nodig is en waarom gekozen is voor een bepaalde vorm en inhoud (motiveringsbeginsel). Met wetenschappelijke studies (zie hoofdstuk 3 van deze handleiding) kan onderbouwd worden dat bestrijdingsmiddelen een risico vormen voor mens , dier en milieu. Verder kan gewezen worden op de wijde verspreiding van bestrijdingsmiddelen in het milieu en op hiaten in de toelatingsprocedure. Bij een verbod op bijvoorbeeld bollenteelt kan met behulp van cijfers van het CBS worden onderbouwd dat in deze teelten intensief gebruik wordt gemaakt van bestrijdingsmiddelen. Gemeenten kunnen benadrukken dat zij verplicht zijn om bij het stellen van regels altijd rekening te houden met het belang van het beschermen van de gezondheid (art. 2. 1 lid 4 Ow). Verder kan verwezen worden naar de rechtspraak over lelieteelt in de buurt van omwonenden , het voorzorgbeginsel en de plicht voor gemeenten om op basis van het EU-recht kwetsbare groepen te beschermen (zie hoofdstuk 4 van deze Handleiding). De motivering van een teeltverbod vraagt in het bijzonder om een goede motivering om te voorkomen dat het strijdig is met het gelijkheidsbeginsel.

De uitspraken over de lelieteelt (zie hiervoor , hoofdstuk 4) kunnen ook toegepast worden op teelten die vergelijkbare , hoge inzet van bestrijdingsmiddelen vergen. Vanuit milieuoogpunt is het immers niet uit te leggen dat bijvoorbeeld sierteelt anders wordt behandeld dan voedselgewassen met eenzelfde impact op het milieu of de gezondheid. Aan de andere kant zijn er ook redenen te bedenken waarom de provincie juist wel anders wil omgaan met voedselgewassen dan met sierteelt. In het rapport ‘Uitdagingen voor de akker- en tuinbouw’ van het PBL valt te lezen dat het essentieel is “dat de landbouw 24 voldoende en gezond voedsel blijft produceren , zeker in het licht van recente geopolitieke ontwikkelingen en de toenemende kwetsbaarheid als gevolg van 56 De Nederlandse sierteelt draagt niet bij aan duurzame , 57 klimaatverandering. ” Deze waarde lokale voedselproductie , maar is juist sterk gericht op export. aan lokale voedselproductie boven sierteelt , kan verduidelijkt worden in de omgevingsvisie of beleidsdocumenten. Lokaal voorbeeld De gemeente de Fryske Marre heeft in 2025 een uitbreidingsverbod op sierteelt ingesteld en dit mede gebaseerd op haar Duurzaamheidsprogramma ; “De gemeente heeft een rol bij het bevorderen van de lokale voedselproductie.

In het Duurzaamheidsprogramma van De Fryske Marren heeft de gemeente zichzelf voor 2030 als doel gesteld dat de gemeente een duurzaam voedselsysteem heeft en daar breder aan bijdraagt. Dat kan onder meer door het faciliteren van lokale , duurzame voedselketens. Verdere uitbreiding van de sierteelt verhoudt zich niet tot deze doelen , omdat dit minder ruimte laat voor het verbouwen van voedselgewassen. ” (Voorbereidingsbesluit sierteelt Omgevingsplan gemeente De Fryske Marren , 4 oktober 2025) De onderbouwing moet ook duidelijk maken dat is gekozen voor de minst belastende variant van de regels. Hiermee wordt voldaan aan het evenredigheidsbeginsel. Hierbij geldt dat: 1. De gemeente aannemelijk moet maken dat de algemene regel daadwerkelijk zal leiden tot het waarborgen van de door de Omgevingswet of het Bal gediende doelen. 2. D e regel de minst belastende variant voor belanghebbenden is. 3. D e regel geen onevenredige belasting op een belanghebbende mag leggen als dit wordt afgezet tegen de doelen van het besluit. Een algeheel verbod op het gebruik van bestrijdingsmiddelen op alle agrarische gronden omwille van de volksgezondheid zal de evenredigheidstoets niet snel doorstaan. Dit omdat hiermee ook gebruik op gronden die niet omringd zijn door gevoelige functies wordt beperkt , terwijl moeilijk te onderbouwen is dat dit een bijdrage levert aan de bescherming van gezondheid.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://raad.roosendaal.nl/api/v1/meetings/1948/documents/54808