01-2026 NPR Aanpak afvaloverlast

Hierdoor blijven bewoners zonder toegang tot de containers en ontstaat bijplaatsing als ‘alternatief’. In de gemeentelijke beleidsnota wordt benadrukt dat verhuurders en uitzenders een gezamenlijke verantwoordelijkheid dragen voor fatsoenlijke huisvesting én leefbaarheid. Gevolg voor de leefomgeving De combinatie van kort verblijf , beperkte binding , taalbarrières en het ontbreken van goede toegang tot inzamelvoorzieningen maakt dat arbeidsmigranten bovengemiddeld zichtbaar zijn in de bijplaatsingsproblematiek. Zonder aanvullende maatregelen en afspraken met verhuurders en uitzenders zal deze problematiek blijven voortbestaan en mogelijk toenemen.

5. 7 De gemeentelijke aanpak en het normenschema Inwoners hanteren uiteenlopende normen ten aanzien van afval: 1. Type 1 – Afval hoort nooit op straat; men wacht tot correcte afvoer kan , ongeacht wat anderen doen. 2. Type 2 – Buitenruimte mag je niet vervuilen , maar andermans prullenbak/werk/buurgemeente mag.

Type 3 – Vermijdt vervuiling , behalve als er al afval ligt (legitimering). “Wat maakt dat ene papiertje nog uit?” 4. Type 4 – Afval op straat is geen probleem; “het wordt toch snel opgeruimd. ”. 5. Type 5 – Afval op straat is normaal; opruimen is taak overheid. “Ik betaal toch belasting? Daar is Saver toch voor?” Omstandigheden (armoede/taal) kunnen gedrag doen afwijken van eigen norm. 3.

Formeel communiceren gemeente en partners Type-1-gedrag als norm. De feitelijke inzet is vooral afgestemd op Type 3: door snel schoon te maken , wil men escalatie voorkomen. Een onbedoeld effect is versterking van Type-4-gedrag: bewoners ervaren dat afval op straat zetten weinig consequenties heeft , omdat het snel wordt verwijderd.

19

5. 8 Handhaving en sociale correctie Handhaving kan strafrechtelijk of bestuursrechtelijk plaatsvinden. • Strafrechtelijk: vereist heterdaad of een bekennende verdachte; pakkans is laag (identificatie ontbreekt vaak) , optreden is daardoor beperkt effectief. • Bestuursrechtelijk: instrumenten als (spoedeisende) bestuursdwang en bestuurlijke boete bieden snellere interventiemogelijkheden. Voor last/boete blijft toerekenbaarheid nodig , maar de interventiedrempel ligt lager dan in het strafrecht. Dit vraagt wel om een heldere juridische basis en mandaten. Cameratoezicht (tijdelijk en doelgebonden) kan een hotspot ontlasten en incidenten vastleggen. Verwachte werking: • beperkt direct afschrikeffect; verplaatsing is waarschijnlijk , • nuttig als tijdelijke maatregel om locaties te normaliseren , • inzet altijd gekoppeld aan evaluatie en aan vervolg (schoonhouden , communicatie , alternatieven). Inwoners kunnen worden aangezet tot gedrag dat zij niet intrinsiek steunen , bijvoorbeeld: • door sociale druk (controle/uitsluiting) , • door repressie (dreiging van sancties). Zodra die druk/dreiging wegvalt , valt gedrag terug. Dit verklaart waarom gedragsverandering door externe factoren vaak moeilijk duurzaam beklijft. Omdat vertrouwen in de overheid laag is , kan repressie zonder toepassing van andere methoden averechts werken. Er ontstaat een kat-en-muisspel.

Duurzame normhandhaving vraagt om sociale correctie: • bewoners die elkaar aanspreken , • corporatie die huurders corrigeert , • maatschappelijke partners die normen bevestigen. Zo wordt normhandhaving meer van de wijk zelf en minder een confrontatie overheid–inwoner.

5. 9 Partners , verantwoordelijkheden en privacy De afvalproblematiek in Roosendaal hangt sterk samen met de manier waarop verschillende partijen hun rol vervullen en samenwerken. Gemeente , Saver , Alwel , maatschappelijke organisaties en bewoners hebben elk een deel van de verantwoordelijkheid. Taken lopen echter door elkaar: inzameling , opruimen , toezicht , handhaving en communicatie zijn verdeeld over meerdere partijen. Het ontbreken van structurele afstemming en continuïteit (bijvoorbeeld pilots zonder vervolg) verklaart mede waarom eerdere initiatieven niet hebben geleid tot blijvende verbetering. Heldere rolverdeling , vaste overlegstructuren en duidelijke mandaten zijn daarom noodzakelijke voorwaarden voor een effectievere aanpak. Bij samenwerking hoort ook zorgvuldige omgang met gegevens. Vooral bij cameratoezicht en informatieuitwisseling geldt dat privacy en gegevensbescherming goed geregeld moeten zijn: • Grondslag en doelbinding vastleggen (taak van algemeen belang; specifiek doel “aanpak vervuiling”). • DPIA (gegevensbeschermingseffectbeoordeling) uitvoeren vooraf; proportionaliteit/subsidiariteit aantonen; dataminimalisatie toepassen. • Bewaartermijnen beperken en alleen selectieve inzage toestaan. • Verantwoordelijkheden borgen: gemeente als verwerkingsverantwoordelijke , afspraken met leveranciers (verwerkersovereenkomst) en partners (convenant).

20

5. 10

Communicatie , gedrag en doelgroepen

Communicatie is cruciaal , maar werkt alleen als zij aansluit op de doelgroep en handelingsperspectief biedt. • Inhoud: niet alleen hoe en wat , maar vooral waarom (veiligheid , kinderen , ratten , uitstraling wijk). • Doelgroepen: laaggeletterden , anderstaligen en kortverblijvende arbeidsmigranten vragen meertalige , visuele en herhaalde uitleg. • Kinderen en scholen: belangrijke ingang voor normopbouw (afvalvrije/schone school). • Brug naar sociale correctie: aanspreken werkt alleen als er praktische alternatieven bestaan (vervoer/leenaanhanger , mobiele milieustraat , openingstijden , duidelijke regels). Zonder haalbare opties is het onrealistisch gedrag blijvend te veranderen.

21

6. Opzet van de nieuwe strategie De analyse van hoofdstuk 3 t/m 5 laat zien: Roosendaal zet al veel in; gebrek aan inzet is niet de kern van het probleem. Partners en bewoners willen meewerken. Tegelijk houden huidige routines (dagelijks opruimen , versnipperde verantwoordelijkheden , rolopvattingen) de ervaren norm deels in stand. Daarom is een strategie nodig die voorwaarden creëert , normen corrigeert en consequenties verbindt aan blijvende overtredingen.

6. 1 Uitgangspunten • • •

• •

Samen met de wijk , niet ertegenover. Bewoners , scholen , corporatie en vrijwilligers worden gepositioneerd als medestanders. Handelingsperspectief eerst. Aanspreken en handhaven hebben pas legitimiteit als de praktische en beleidsmatige drempels zijn verlaagd. Eenduidig en voorspelbaar. Partners spreken inwoners op dezelfde manier aan , met dezelfde boodschap en dezelfde volgorde van vervolgstappen. Bewoners weten daardoor altijd waar ze aan toe zijn. Opruimen met beleid. Schoonhouden blijft belangrijk , maar wordt zo vormgegeven dat normherstel mogelijk wordt. Gevolgen bij volharding. Consequenties van normoverschrijding zijn sociaal (aanspreken door buurt) , civiel (optreden door verhuurder) en bestuurlijk-juridisch (formele sancties).

6. 2 Fasering in de aanpak De strategie bestaat uit drie fasen die logisch op elkaar aansluiten. Fase 1 creëert de randvoorwaarden; Fase 2 activeert de sociale correctie en aanspreeklijn; Fase 3 borgt naleving door handhaving. Zonder fase 1 is fase 2 onredelijk; zonder fase 2 wordt fase 3 een overheid–tegen–inwoners-dynamiek , terwijl een deel van de inwoners zich anders eenvoudig blijft vasthouden aan het gemak van normoverschrijding. De drie fasen vormen samen de strategie voor een schonere buitenruimte. In de volgende hoofdstukken worden zij verder uitgewerkt: eerst de condities (hoofdstuk 7) , vervolgens het normherstel en aanspreken (hoofdstuk 8) , en ten slotte de handhaving (hoofdstuk 9).

Fase 1 – Condities op orde De eerste fase draait om het scheppen van de juiste voorwaarden. Zolang inwoners ervaren dat voorzieningen moeilijk toegankelijk zijn , dat regels onduidelijk zijn of dat partners langs elkaar heen werken , is het onrealistisch om gedragsverandering te verwachten. Het gaat om beleidsmatige condities (duidelijke keuzes in tarieven , regels en verantwoordelijkheden) én om procesmatige condities (heldere afspraken tussen partners , betrouwbare communicatie , voorspelbare organisatie van toezicht en schoonhouden). Wanneer deze basis op orde is , ontstaat de legitimiteit om inwoners aan te spreken op hun gedrag.

Fase 2 – Normherstel De tweede fase draait om het actief aanspreken van inwoners op hun gedrag. Dit kan alleen effectief zijn als de condities uit fase 1 aanwezig zijn: pas dan hebben inwoners een reëel handelingsperspectief. Het doel van deze fase is dat inwoners en partners elkaar op een herkenbare en consequente manier aanspreken. Aanspreken gaat altijd gepaard met alternatieven: inwoners krijgen niet alleen te horen wat níet mag , maar ook hoe zij het wél goed kunnen doen. Zonder deze fase zou een deel van de inwoners zich blijven vasthouden aan het gemak van normoverschrijding. Tegelijk zou het overslaan van deze fase en direct doorgaan naar handhaving leiden tot een gevoel van overheid–tegen–inwoners , wat in kwetsbare wijken contraproductief is.

Fase 3 – Normhandhaving De derde fase is nodig voor situaties waarin aanspreken en corrigeren onvoldoende effect hebben. Handhaving maakt duidelijk dat het niet naleven van de norm consequenties heeft. Handhaving kent daarbij twee lagen: 22

Informele handhaving – sociale correctie in de wijk (door buurtpreventie , containeradoptanten , medebewoners) , optreden door de woningcorporatie richting huurders , en aanspreken door maatschappelijke partners. Deze laagdrempelige vormen sluiten aan bij de leefwereld van bewoners en versterken de onderlinge sociale norm. • Formele handhaving – instrumenten van de overheid , zoals bestuursdwang , bestuurlijke boetes en – waar mogelijk – strafrechtelijk optreden. Deze middelen zijn zwaarder en komen pas in beeld wanneer informele correctie en aanspreken onvoldoende effect hebben. Handhaving moet altijd proportioneel en voorspelbaar zijn , zodat inwoners begrijpen waarom er wordt ingegrepen en welke stappen eraan voorafgingen. De kracht van deze fase ligt erin dat zij pas wordt ingezet nadat condities op orde zijn (fase 1) en nadat inwoners zijn aangesproken en alternatieven hebben gekregen (fase 2). Zo ontstaat een samenhangend geheel waarin iedere fase logisch voortvloeit uit de vorige. •

6. 3 Toepassing van maatregelen De maatregelen in deze nota richten zich deels op specifieke locaties en deels op de gehele gemeente. Voorbeelden zijn interventies rond hotspots of bij bovengrondse containers: deze zijn per definitie plaatsgebonden. Andere maatregelen – zoals het aanpassen van diftar of het invoeren van leenaanhangers – kunnen echter niet per wijk worden toegepast. In het kader van gelijke behandeling van inwoners gelden dergelijke beleidskeuzes voor de hele gemeente. Dat is ook wenselijk. Veel van de voorzieningen en regelingen helpen inwoners om hun afval op een correcte manier aan te bieden , ongeacht of zij wonen in een wijk met veel of juist weinig beheersproblemen. Zo dragen de maatregelen niet alleen bij aan het terugdringen van vervuiling , maar ook aan een gevoel van redelijkheid en ondersteuning. Het is bovendien van belang dat de aanpak zich niet uitsluitend richt op inwoners die normoverschrijdend gedrag vertonen. Door maatregelen en communicatie ook zichtbaar te maken voor bewoners die al hun best doen om afval correct aan te bieden , voorkomen we irritatie en vergroten we het draagvlak voor de gezamenlijke aanpak.

Leeswijzer maatregelen in Bijlage B Deze maatregel is randvoorwaardelijk voor het slagen van het project.

Deze maatregel is een goede aanvulling op de randvoorwaardelijke projecten.

Deze maatregel is een mooie aanvulling op het project , maar heeft een lagere prioriteit.

Deze maatregel kan een ondersteunende bijdrage leveren , maar zal beperkt effect op het verminderen van het probleem.

23

Deel B: Actieplan

24

7. Fase 1: Condities op orde 7. 1 Inleiding en analyse Roosendaal kent op dit moment een zeer vergaande vorm van diftar. Niet alleen het aanbieden van restafval via containers of zakken is beprijsd , maar ook het storten van grofvuil op het Grondstoffenplein. Waar veel gemeenten grofvuil gratis of met beperkte drempels innemen , betaalt men in Roosendaal vanaf de eerste kilo. Deze strenge vorm van diftar was bedoeld om afvalscheiding en preventie maximaal te stimuleren. De gedachte was dat zodra inwoners zich bewuster worden van hun afvalproductie , ze bewuster gaan inkopen , beter gaan scheiden en meer moeite doen om goederen te laten hergebruiken. In de praktijk pakt dit helaas anders uit. Zowel medewerkers binnen de gemeentelijke organisatie als externe partners vinden in ruime meerderheid dat het huidige systeem te streng is en ze achten de kans op succes van aanvullende maatregelen tegen bijplaatsingen gering. Vooral bij grofvuil leidt de betaalprikkel tot ontwijkgedrag , illegale bijplaatsingen en dumpingen. Daarmee wordt niet alleen de leefbaarheid onder druk gezet , maar ook de geloofwaardigheid van het afvalbeleid. Toch moeten we niet vergeten waarom diftar ooit is ingevoerd: om gedrag te beïnvloeden en zuivere grondstoffen te winnen voor recycling en circulaire economie. Dat doel blijft overeind.

De huidige , strenge vorm van diftar vraagt echter om een heroverweging , omdat de nadelige effecten het bereiken van de oorspronkelijke doelstellingen juist in de weg staan.

7. 2 Het gemeentelijke Diftar-beleid In het debat over bijplaatsingen komt regelmatig de vraag op of het wisselen van inzamelmiddelen de oplossing kan zijn. De praktijk laat zien dat dit nauwelijks bijdraagt aan het oplossen van de problemen rond bijplaatsingen. Het vervangen van minicontainers door ondergrondse containers vergroot het risico op bijplaatsingen , terwijl zakken in plaats van ondergrondse containers weer andere problemen oplevert. Een nieuwe wijziging zou bovendien niet logisch zijn , gezien de recente overstap van PMD-zakken naar andere inzamelmiddelen. Daarom ligt de focus in dit hoofdstuk niet op het veranderen van inzamelmiddelen , maar op de vormgeving van diftar zelf en de wijze waarop prikkels en condities worden ingericht. Hieronder staan de mogelijke beleidsvarianten voor diftar. Elke variant heeft zijn eigen effecten , voor- en nadelen. De voor- en nadelen zijn overal waar diftar wordt toegepast hetzelfde. De heftigheid waarmee ze optreden is steeds afhankelijk van de concrete situatie. Daarom levert het kopiëren van een goedwerkende aanpak van een andere gemeente niet gegarandeerd een goede aanpak voor Roosendaal op.

Variant

Huidig systeem

Diftar 2. 0

Geen diftar

Omschrijving Betalen per aanbieding van restafval (containers/zakken) en betalen voor grofvuil op het Grondstoffenplein. Beperkte basis gratis (containers , zakken of stortingen) , daarna betalen.

Voordelen

Evenwicht tussen prikkel en redelijkheid; meer draagvlak; voorkomt nulaanbieders.

Minder sturend dan volledig diftar; vraagt duidelijke communicatie.

Positief: scheiding gestimuleerd , bijplaatsingen nemen af.

Vast tarief , geen betaling per

Eenvoudig en voorspelbaar;

Geen financiële prikkel tot scheiden; milieueffect wordt

Negatief voor scheidingscijfers en recycling ,

Helder principe: de vervuiler betaalt.

Nadelen / risico’s Breed ervaren als te streng; veel ontwijkgedrag; bijplaatsingen en dumpingen nemen

Effect op gedrag

Beperkt positief effect; norm wordt ondermijnd.

toe.

25

Open containers

aanbieding of storting.

bijplaatsingen dalen sterk.

Restafvalcontainers zijn vrij toegankelijk , zonder pas.

Toegankelijk en gebruiksvriendelijk; minder kans op bijplaatsingen door groepen zoals arbeidsmigranten.

minder; hogere kosten afvalverwerking. Risico op misbruik door bedrijven en inwoners uit omliggende gemeenten; hogere verwerkingskosten.

bijplaatsingen nemen af.

Bijplaatsingen nemen af , maar scheidingsprikkel vervalt deels.

Conclusies • Er is een spanning tussen milieurendement en neveneffecten. Een sterke financiële prikkel leidt tot meer scheiding en hogere recyclingresultaten. Maar het vergroot ook de kans op ontwijkgedrag en bijplaatsingen , wat het positieve milieueffect deels weer tenietdoet. Minder prikkel betekent minder milieu gescheiden stromen , maar ook minder vervuiling van de gescheiden stromen. • Vergelijken is lastig: o In de huidige situatie gaat veel restafval via de dagelijkse routes van Saver en niet via de container. o We weten niet hoeveel afvaltoerisme er in Roosendaal is gecreëerd. Bij een toename onder een ander beleid , is onduidelijk hoeveel daarvan het gevolg is van het niet meer in de verkeerde bak doen. • Er zullen altijd neveneffecten zijn , zelfs bij open containers. Werken aan normbesef en handhaving blijven daarom noodzakelijk. o Sommige inwoners openen de klep niet uit gemakzucht. o Anderen nemen niet de moeite om spullen naar het grondstoffencentrum te vervoeren. • Open containers leveren de minste kans op bijplaatsingen op , maar vergroten wel het risico op misbruik door bedrijven en inwoners uit omliggende gemeenten. • Het grote omslagpunt ligt waarschijnlijk tussen Diftar 2. 0 en Geen diftar. Bij Diftar 2. 0 blijft er een redelijke prikkel bestaan die milieubewustzijn stimuleert; bij Geen diftar valt die prikkel weg en lopen scheidingsresultaten terug.

• Het huidige systeem blijkt te streng , gezien het grote ontwijkgedrag van inwoners en het daaruit voortvloeiende gebrek aan draagvlak bij betrokken partners.

7. 3 Maatregelen Om de condities op orde te brengen (fase 1 van de strategie) zijn verschillende praktische maatregelen nodig. Het gaat om concrete stappen die inwoners een handelingsperspectief bieden en partners duidelijkheid geven over hun rol. In de onderstaande actieblokken zijn de belangrijkste maatregelen uitgewerkt. Per maatregel wordt kort beschreven wat het inhoudt , welk effect wordt verwacht , welke kosten en inzet nodig zijn , wie de trekker is en hoe het proces wordt vormgegeven. Samen vormen deze blokken de praktische agenda waarmee de gemeente , Saver en andere partners direct aan de slag kunnen. 1. 1 Omschrijving

Effect

Van diftar naar diftar 2. 0 Overstap van het huidige strenge diftar-systeem naar een gematigde variant (‘Diftar 2. 0’). Huishoudens krijgen een beperkt aantal gratis aanbiedingen van restafval (containers/zakken/stortingen). Daarna geldt het tarief per aanbieding. Dit houdt de prikkel in stand , maar vermindert ontwijkgedrag en verhoogt draagvlak. Ook krijgen huishoudens de mogelijkheid een beperkte hoeveelheid grofvuil op het grondstoffenplein aan te bieden. Meer acceptatie bij inwoners en partners. Afname van nulaanbieders en bijplaatsingen , behoud van milieuwinst doordat scheidingsprikkel aanwezig blijft. Vermindering van sociale onrust rond het huidige diftar-systeem.

26

Kosten

Trekker

Proces

1. 2 Omschrijving

Effect

Kosten Trekker Proces

1. 3 Omschrijving

Effect

Kosten

Trekker

Proces

Mogelijk hogere verwerkingskosten door extra basisaanbiedingen omdat het afvaltoerisme zal afnemen. Daar staat een besparing tegenover door minder handhavingskosten en schonere stromen. Het aantal basisaanbiedingen zal worden verrekend met het vaste deel van de afvalstoffenheffing. Daardoor is de maatregel kostenneutraal. Gemeente (financiën en beleid) als beleidsverantwoordelijke. Saver ondersteunt met monitoring van restafval- en scheidingscijfers. Communicatie in samenwerking met partners (Alwel , wijkorganisaties). Besluitvorming via vaststelling van de afvalstoffenheffing (raadsbesluit). Heldere communicatie over de nieuwe spelregels. Monitoring van effecten (scheidingscijfers , bijplaatsingen , draagvlak). Bijsturing mogelijk na een (eventuele) proefperiode van twee jaar. Het raadsbesluit behelst vooral het aanpassen van de Verordening Afvalstoffenheffing. Het beleid blijft feitelijk ongewijzigd. Er komt alleen een extra trede in een bestaande staffel , een gratis trede. Extra afvalscan op bakken op openbare plaatsen Uitvoeren van een extra scan op de plaatsing van afvalbakken en containers in de openbare ruimte. Doel is nagaan of de voorzieningen op logische en functionele plekken staan , zoals bij hangplekken of drukke routes , en of er geen overbodige bovengrondse containers meer aanwezig zijn.

Bevestiging dat de voorzieningen passend zijn , of signalen waar nog verbeteringen mogelijk zijn. Vergroting van draagvlak doordat partners (zoals buurtpreventie) hun ervaringen kunnen delen. Op termijn afbouw van bovengrondse containers. Beperkte eenmalige inzet voor het uitvoeren van de scan en het bespreken van resultaten. Structurele kosten zijn niet voorzien. Gemeente (beleid openbare ruimte) in samenwerking met Saver (beheer containers). Betrokkenheid van buurtpreventie en wijkorganisaties bij de beoordeling. Uitvoeren van een gezamenlijke rondgang en bureauscan in de NPR-wijken. Bevindingen bespreken met partners , inclusief buurtpreventie. Eventuele aanpassingen doorvoeren in het plaatsingsplan van afvalbakken en containers. Resultaten vastleggen en communiceren binnen de keten. Demontage van grofvuil Opstarten van een demontagebedrijf voor grofvuil dat normaal gesproken in de grofvuilcontainer terechtkomt. Doel is om deze goederen – met name meubels – systematisch te demonteren , zodat materialen gescheiden en hoogwaardig kunnen worden gerecycled. Waar mogelijk worden meubels eerst opgeknapt en opnieuw verkocht; pas daarna volgt demontage. Het bedrijf biedt tevens werkervaringsplaatsen en kansen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hogere scheiding en recycling van grofvuilstromen. Meer hergebruik door opknappen van meubels.

Vermindering van de hoeveelheid restgrofvuil en lagere verwerkingskosten. Extra maatschappelijke meerwaarde door inzet van werkervaringsplaatsen en sociale werkgelegenheid. Investeringen in een gebouw , inrichting en transportmiddelen. Structurele kosten voor personeel (begeleiding en productie). Daar tegenover staan besparingen op verwerkingskosten van grofvuil en opbrengsten uit verkoop van bruikbare materialen en opgeknapte meubels. Gemeente (initiatief en beleidsverantwoordelijkheid) in samenwerking met Saver (logistiek) , kringlooporganisaties (opknappen en verkoop) , en WVS/sociale partners (arbeidsparticipatie). Verkennen van locaties en partners , opstellen van businesscase en financieringsmodel. Start met een pilotfase waarin meubels centraal staan. Organiseren van transport en logistiek tussen Grondstoffenplein en demontagebedrijf. Gefaseerde opschaling naar meerdere productstromen. Monitoring van zowel afvalbesparing als sociale effecten. 27

1. 4 Omschrijving

Effect

Kosten

Trekker

Proces

1. 5 Omschrijving

Effect

Kosten

Trekker

Proces

1. 6 Omschrijving

Effect

Inzet van een reizende milieustraat Op dit moment kunnen inwoners kleine reststromen kwijt bij de GRIP-wagen. De behoefte in de NPR-wijken is om ook kringloopgoederen , grofvuil en enkele andere grotere afvalstromen te kunnen aanbieden. In het verleden was dit mogelijk , maar de voorziening is gestopt vanwege negatieve effecten (oneigenlijk gebruik , vervuiling). Met de introductie van Diftar 2. 0 kan dit opnieuw worden opgepakt , met aangepaste spelregels. Lagere drempel voor inwoners om grofvuil correct af te voeren , waardoor bijplaatsingen afnemen. Vergroting van gemak en bereikbaarheid , vooral voor bewoners zonder eigen vervoer. Draagt bij aan draagvlak voor het afvalbeleid. Door ook spullen te laten meenemen helpen we niet alleen circulariteit maar ook armoedebeleid. Extra kosten voor inzameling , vervoer en verwerking van grofvuil. Tegelijk kan bespaard worden op opruimkosten en handhaving door minder illegale dumpingen en bijplaatsingen. Saver (uitvoering en logistiek) in samenwerking met de gemeente (beleid , spelregels en financiering). Buurtpreventie en wijkorganisaties kunnen betrokken worden bij communicatie en toezicht. Onderzoek naar het opnieuw invoeren van de grofvuilfunctie in de vorm van een reizende milieustraat , maar met aangepaste randvoorwaarden: beperkt volume per huishouden , registratie van aanbieders , toezicht op misbruik.

Communicatie naar inwoners dat dit onderdeel is van Diftar 2. 0 en dat het gaat om een laagdrempelig alternatief voor het grondstoffencentrum. Resultaten monitoren en periodiek evalueren. Aanhangers en bus lenen bij het grondstoffencentrum Beschikbaar stellen van leenaanhangers en/of een busje voor inwoners die grofvuil naar het Grondstoffenplein willen brengen maar zelf geen geschikt vervoer hebben. Dit verlaagt de drempel om grofvuil correct af te voeren en voorkomt bijplaatsingen in de wijk. Meer inwoners krijgen de mogelijkheid grofvuil op de juiste manier af te voeren. Bijplaatsingen en dumpingen nemen af. Inwoners ervaren dat de gemeente meedenkt en oplossingen biedt voor praktische problemen. Investering in een of meerdere aanhangers/busjes , plus structurele kosten voor onderhoud , verzekering en beheer. Eventueel kleine bijdrage van inwoners voor gebruik kan kosten drukken. Besparing op opruimkosten van bijplaatsingen en lagere verwerkingskosten door betere scheiding. Gemeente (beleidskeuze en financiering) in samenwerking met Saver (logistiek en beheer uitleensysteem). Mogelijke samenwerking met maatschappelijke organisaties of een commerciële partners. Opzetten uitleensysteem (via Saver , commerciële aanbieders , wijkpunten of online reservering). Heldere afspraken over gebruiksvoorwaarden en verantwoordelijkheid.

Communicatie richting inwoners via gemeentelijke kanalen en partners. Eigen afvalpas voor iedere arbeidsmigrant Arbeidsmigranten die in Roosendaal tijdelijk woonruimte huren , krijgen voortaan een eigen afvalpas voor het gebruik van ondergrondse containers. Nu gaat het vaak mis doordat bewoners wisselen en de pas bij de verhuurder of vorige huurder blijft. Dat leidt tot bijplaatsingen en misbruik. Om dit te voorkomen wordt vastgelegd dat verhuurders verantwoordelijk zijn om voor iedere nieuwe huurder tijdig een afvalpas bij Saver aan te vragen en deze te overhandigen. Deze verplichting wordt gekoppeld aan de kamerverhuurvergunning: verhuurders die meerdere arbeidsmigranten in één woning huisvesten zijn vergunningsplichtig , en krijgen als voorwaarde dat iedere huurder individueel over een pas moet beschikken. Door iedere huurder persoonlijk toegang te geven tot het inzamelsysteem wordt de kans op bijplaatsingen door arbeidsmigranten kleiner. Het voorkomt dat meerdere 28

Kosten

Trekker

Proces

huishoudens één pas delen of dat er helemaal geen pas beschikbaar is. Tegelijk wordt de verantwoordelijkheid duidelijk bij de verhuurder gelegd. De passen staan niet op de individuele huurder , maar blijven gekoppeld aan een adres. De kosten voor extra passen worden door de gemeente gedragen. Dit voorkomt administratieve rompslomp en doorbelasting , en is goedkoper dan de structurele opruimkosten bij bijplaatsingen Saver (beheer en uitgifte van passen) voert de maatregel technisch uit. Gemeente Roosendaal stelt het beleid vast , koppelt de verplichting aan de kamerverhuurvergunning en ziet toe op naleving door verhuurders. De gemeente past de huisvestingsverordening/vergunningvoorwaarden aan zodat verhuurders verplicht zijn bij elke nieuwe huurder een afvalpas via Saver aan te vragen. Saver registreert de passen op adres en verstrekt meertalige gebruikersinformatie. Bij huisvestingscontroles wordt nagegaan of huurders daadwerkelijk over een pas beschikken. Bij niet-naleving volgt handhaving via de vergunningsroute (zie H9). Aangezien er geen ervaring is bij andere gemeenten is voor deze maatregel eerst onderzoek noodzakelijk naar de haalbaarheid.

29

8. Fase 2 Normherstel 8. 1 Oorzaken van normverlies Op dit moment is er een probleem met het normbesef rondom afval. Uit de analyse komen de volgende oorzaken naar voren: • Waarschijnlijk steunen veel inwoners de beleidskeuzes van de gemeente niet. Het betalen voor restafval wordt door hen als onredelijk ervaren. Voor een deel van de inwoners rechtvaardigt dat normoverschrijding. • Sommige nieuwkomers weten niet beter of afval mag op straat worden gezet en wordt vervolgens opgehaald. • De gemeente communiceert een andere norm dan zij in de praktijk toepast: er wordt Type-1gedrag gecommuniceerd , maar feitelijk wordt Type-3-gedrag gefaciliteerd (zie hoofdstuk 5). • Inwoners spreken elkaar nauwelijks aan op de normen. Soms zelfs het tegendeel: er wordt onderling besproken hoe je het handigst en goedkoopst van je afval afkomt.

8. 2 Communicatie: voorkomen van problemen De gemeente communiceert intensief en via meerdere kanalen: digitale media , drukwerk , afvalcoaches en afvalcontroleurs. Hoewel verbetering altijd mogelijk is , zal de oplossing niet alleen bij de gemeente zelf liggen. Voor het herstellen van de norm is een brede maatschappelijke coalitie nodig , waarbij ook andere organisaties actief bijdragen aan het uitdragen van de norm. Van belang is dat de gemeente haar eigen handelen meer gaat afstemmen op de gewenste norm , zoals beschreven in hoofdstuk 5. Alleen zo ontstaat geloofwaardigheid. Bij communicatie geldt bovendien dat niet alle inwoners gevoelig zijn voor dezelfde boodschap. Sommige bewoners interesseren zich niet voor het doel van een schone buitenruimte. Daarom moet de kernboodschap simpel , herkenbaar en breed aansprekend zijn. Niet alleen hoe en wat inwoners moeten doen , maar vooral ook waarom. Kernboodschap: Wij willen een schone en veilige buitenruimte waarin onze kinderen gezond kunnen opgroeien. Deze boodschap raakt veel inwoners. Daarbij wordt gewezen op de gevaren van een vervuilde buitenruimte , zoals ratten en scherpe voorwerpen uit gescheurde vuilniszakken. Voor specifieke doelgroepen kan de boodschap worden aangepast. Verschillende maatschappelijke organisaties kunnen dit mee ondersteunen en versterken: Organisatie

Doelgroep

Alwel

Huurders

Basisscholen Kober Wijkhuizen Moskeeën/ kerken WijZijn

Kinderen en ouders Kinderen en ouders Bezoekers Bezoekers Wijkbewoners

Methode Communicatie via huurdersbrieven en bewonersbijeenkomsten Themaweken met lessen en acties; voorbeeldgedrag op school Ondersteunen van acties bij naschoolse opvang en kinderopvang Informatie en bijeenkomsten over afval Aanspreken van bezoekers op hun bijdrage aan een schone wijk Buurtgerichte gesprekken en ondersteuning

8. 3 Maatregelen Om de norm te herstellen en intrinsieke motivatie te versterken , zijn maatregelen nodig die inwoners en partners activeren om elkaar aan te spreken en alternatieven aan te reiken. Het gaat hierbij om concrete stappen die de sociale norm zichtbaar maken en inwoners handelingsperspectief bieden.

30

In de onderstaande actieblokken zijn de belangrijkste maatregelen uitgewerkt. Per maatregel wordt kort beschreven wat het inhoudt , welk effect wordt verwacht , welke kosten en inzet nodig zijn , wie de trekker is en hoe het proces wordt vormgegeven. Deze maatregelen vragen nadrukkelijk om samenwerking in een maatschappelijke coalitie: gemeente , Saver , Alwel , WijZijn , scholen , maatschappelijke organisaties en bewoners. 2. 1 Omschrijving

Effect

Kosten

Trekker Proces

2. 2 Omschrijving

Effect

Kosten

Trekker Proces

2. 3 Omschrijving

Containeradoptie Inwoners kunnen zich aanmelden om één of meerdere containers in hun straat te adopteren. Zij houden de omgeving schoon en signaleren bijplaatsingen of defecten. Een kleine verstoring kunnen ze zelf verhelpen. Dit versterkt de betrokkenheid en vergroot de zichtbaarheid van de norm in de wijk. Containers en hun directe omgeving blijven schoner. Adoptanten voelen zich eigenaar en dragen bij aan een positieve uitstraling in de buurt. Vergroting van sociale controle en sneller melden van misbruik of storingen. Beperkte kosten voor communicatie , kleine waardering voor adoptanten (bijvoorbeeld jaarlijkse attentie of wijkbijeenkomst) en schoonmaaksets. Indirecte besparing door lagere opruimkosten en minder klachten. Gemeente (werving en ondersteuning) samen met Saver (operationeel beheer containers). Wijkorganisaties kunnen helpen bij werving en binding van adoptanten. Opzetten van een wervingscampagne met eenvoudige aanmeldprocedure. Afspraken vastleggen over taken en ondersteuning (melden , schoonhouden , signaleren). Jaarlijkse waardering of bijeenkomst organiseren om adoptanten betrokken te houden. Effecten monitoren en terugkoppelen. Inzage in je eigen aanbiedgedrag Via de afvalapp krijgen inwoners inzicht in hun eigen aanbiedgedrag. Bij het aanbieden van een zak of het aan de straat zetten van de container wordt geregistreerd hoe vaak dit al is gebeurd.

Inwoners kunnen in de app zien hoeveel basisaanbiedingen zij nog hebben in het kader van Diftar 2. 0 en hoe hun gedrag zich verhoudt tot duurzaam afvalbeheer. Dit geeft grip en stimuleert bewust gedrag. Bewoners worden gestimuleerd om binnen hun gratis basisaanbiedingen te blijven. Het geeft een gevoel van controle en maakt zichtbaar welke keuzes invloed hebben op kosten en milieu. Het vergroot het milieubewustzijn en ondersteunt gewenst gedrag zonder directe sancties. Eenmalige investering in het uitbreiden van de afvalapp met de nieuwe functionaliteit. Structureel beperkt extra beheer. Besparing doordat inwoners meer gemotiveerd zijn om afval te scheiden en minder vaak restafval aan te bieden. Gemeente (beleid en communicatie) in samenwerking met de leverancier van de afvalapp en Saver (registratie van aanbiedingen). Ontwikkelen van de functionaliteit in de afvalapp. Daarbij zal eerst gekeken moeten worden naar de mogelijkheden , die er nu zijn ten aanzien van de ontsluiting van de data en de technische mogelijkheden van de app. Koppeling van data uit containers en inzamelsystemen met de app. Testfase met een deel van de inwoners , daarna gemeentebrede uitrol. Communicatiecampagne waarin inwoners worden uitgelegd hoe ze hun eigen gedrag kunnen volgen. Periodieke evaluatie van gebruik en effect.

Activerende communicatie Ontwikkelen en uitvoeren van een activerende communicatiecampagne die inwoners op een positieve manier stimuleert tot goed afvalgedrag. De campagne bouwt voort op de invoering van Diftar 2. 0 en maakt gebruik van inzichten uit gedragspsychologie: competitie , beloning en voorbeeldgedrag. Inwoners worden uitgedaagd om binnen hun gratis basisaanbiedingen te blijven en hun resultaten te delen (“Kijk hoe goed je het doet”). De communicatie richt zich niet op regels , maar op trots , gemak en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Gebruik van

31

Effect

Kosten

Trekker

audiovisuele middelen , lokale voorbeelden , wijkgerichte socialmedia-content en meertalige visuals maakt de boodschap herkenbaar voor alle doelgroepen. Meer intrinsieke motivatie bij inwoners om hun afval goed aan te bieden en bijplaatsingen te voorkomen. Het beleid krijgt een positieve uitstraling (“meedoen in plaats van moeten”). Vergroting van bereik onder laaggeletterden en anderstaligen door beeldtaal en video. Versterking van het draagvlak voor Diftar 2. 0 en de bredere normherstelcampagne. Incidenteel voor ontwikkeling van visuele stijl , video en communicatiemiddelen. Structureel per jaar voor uitvoering , wijkcampagnes en onderhoud van content. Financiering deels via bestaande communicatiebudgetten en NPR-middelen. Gemeente Roosendaal (communicatie , afvalcoaches) in samenwerking met overige partners.

Proces

Er komt een communicatiestrategie waarin partijen afspreken wat de gezamenlijke boodschap is en welke middelen er worden ingezet.

2. 4 Omschrijving

QR code met meertalige informatie op de containers Plaatsen van QR-codes op containers die inwoners direct doorverwijzen naar duidelijke en meertalige informatie. De informatie bevat instructies over het gebruik van de container , wat er wel en niet in mag , en waar grofvuil of bijzondere stromen naartoe moeten. Dit maakt het voor anderstaligen en laaggeletterden eenvoudiger om het goede te doen. Lagere kans op verkeerd gebruik van containers en bijplaatsingen. Duidelijkheid voor doelgroepen die nu vaak buiten de reguliere communicatie vallen. Betere kwaliteit van gescheiden stromen doordat verkeerde inworpen afnemen. Beperkte kosten voor stickers met QR-codes en het ontwikkelen en onderhouden van de meertalige webpagina’s. De basis hiervoor is al aanwezig. Mogelijke besparing op opruimkosten en kwaliteitsverlies in recycling. Gemeente (communicatie en regie) in samenwerking met Saver (plaatsing en onderhoud van QR-codes). Ontwikkelen van een meertalige webpagina met kerninformatie (o. a. Nederlands , Engels , Pools , Arabisch). QR-codes ontwerpen en op containers aanbrengen. Bewoners informeren over het gebruik via wijkkanalen. Evaluatie na een pilotfase: gebruik van de codes meten , inhoud aanpassen waar nodig.

Effect

Kosten

Trekker Proces

2. 5 Omschrijving

Effect

Kosten

Trekker

Proces

Betrekken van de scholen en de kinderopvang Samenwerken met basisscholen en kinderopvang om kinderen bewust te maken van het belang van een schone buitenruimte. In Roosendaal doen inmiddels 34 van de 36 basisscholen mee of zijn bezig met de start van het project Schone school. Dat is een lokale variant op het landelijke programma Afvalvrije school. Scholen werken met themaweken , projecten en voorbeeldgedrag op en rond het schoolplein. Het label ‘Schone school’ maakt zichtbaar dat scholen bijdragen aan normherstel in de wijk. Kinderen ontwikkelen vanaf jonge leeftijd een sterk normbesef over afvalgedrag. Zij dragen dit uit in hun gezin en buurt , waardoor de norm zich breed verspreidt. Het vergroot de zichtbaarheid van positieve voorbeelden in de wijk. Beperkte kosten voor lesmaterialen , ondersteuning van projecten en communicatie. Grote meerwaarde doordat scholen en kinderopvang bestaande activiteiten kunnen integreren. Basisscholen en kinderopvang (uitvoering) in samenwerking met de gemeente (ondersteuning en communicatie). Ook WijZijn kan haar activiteiten op de themaweken aansluiten. Uitbreiden en ondersteunen van het project Schone school bij alle scholen en kinderopvanglocaties. Ontwikkelen of inkopen van lesmaterialen en themaprojecten. Scholen faciliteren in het zichtbaar maken van acties (schoolplein , buurt). Jaarlijkse

32

campagneweek waarin scholen en opvanglocaties gezamenlijk aandacht besteden aan een schone wijk. Resultaten delen via media en wijkbijeenkomsten. 2. 6 Omschrijving

Effect Kosten Trekker Proces

2. 7 Omschrijving

Effect

Kosten

Trekker

Proces

2. 8 Omschrijving

Effect

Betrekken van De Plataan De Plataan is een zorginstelling , die letterlijk en figuurlijk midden in de wijk Westrand staat. De cliënten wonen in een woonvoorziening of bij ouders , meestal ergens in Roosendaal. Een deel van cliënten gaat naar buiten om werkzaamheden in de wijk te doen. Op deze manier wordt de instelling zichtbaar als wijkpartner. De werkzaamheden kunnen ook plaats vinden op het thema afval. Daarbij kan het om traditionele prikacties gaan , maar ook om andere taken , zoals containeradoptie of assistentie bij inzameltaken. Cliënten van De Plataan verrichten werkzaamheden. Ze hebben een gunfactor in de wijk. Bij voorkeur geven we de cliënten een voorbeeldrol naar wijkbewoners. Beperkte kosten voor materialen , ondersteuning van projecten en communicatie. Grote meerwaarde doordat de instelling bestaande activiteiten kunnen integreren. De Plataan Zodra bekend is hoe de aanpak eruit gaat zien , kiezen we bijpassende werkzaamheden. Ondersteunen van bewonersinitiatieven Bewoners die zelf een bijdrage willen leveren aan een schone en aantrekkelijke leefomgeving kunnen gebruikmaken van de gemeentelijke subsidieregeling Het begint met een idee. Deze regeling ondersteunt initiatieven van inwoners en maatschappelijke organisaties die de leefbaarheid verbeteren , ontmoeting stimuleren of de sociale samenhang versterken.

Voorbeelden zijn gezamenlijke schoonmaakacties , het vergroenen van pleinen , educatieve projecten over afvalscheiding of het herinrichten van een verloederde plek in de wijk. De regeling vergroot de betrokkenheid van bewoners en versterkt het gevoel van eigenaarschap over de openbare ruimte. Door bewoners actief te ondersteunen , ontstaat meer draagvlak voor de gemeentelijke aanpak en wordt de norm – afval op straat is niet normaal – van binnenuit versterkt. Initiatieven dragen bovendien bij aan sociale verbinding en een positief wijkbeeld. Subsidiebedragen lopen uiteen van kleine bijdragen (tot € 5. 000) die het hele jaar door kunnen worden aangevraagd , tot grotere projecten (maximaal € 35. 000) die via vaste aanvraagrondes worden beoordeeld. De kosten komen uit het gemeentelijke budget voor bewonersinitiatieven; er zijn geen extra lasten voor dit project. Gemeente Roosendaal (verbinders en afvalcoaches). Wijkorganisaties en maatschappelijke partners kunnen bewoners helpen bij het indienen van aanvragen Bewoners of organisaties dienen hun idee digitaal in via www. roosendaal. nl/hetbegint-met-een-idee. De gemeente beoordeelt het initiatief op bijdrage aan leefbaarheid en uitvoerbaarheid. Na toekenning voert de initiatiefnemer het plan binnen 6–12 maanden uit en legt daarvan kort verantwoording af.

Overleg tussen partners in de wijken Inrichten van een structureel overleg tussen alle partners die betrokken zijn bij normherstel en normhandhaving. Doel is één lijn trekken in communicatie , afspraken en opvolging , zodat inwoners altijd dezelfde boodschap krijgen en partners elkaar versterken. Meer samenhang en voorspelbaarheid in de aanpak. Bewoners ervaren geen tegenstrijdigheid tussen partners en krijgen sneller duidelijkheid. Partners weten wie

33

verantwoordelijk is en kunnen beter samenwerken bij signalen of incidenten. Beperkte kosten: vooral tijdsinvestering van de betrokken organisaties. Mogelijk extra uren voor coördinatie. Kosten wegen op tegen de winst in effectiviteit en draagvlak. De maatschappelijke coalitie komt niet vanzelf tot stand. Er is een duidelijke organisator nodig die de verbinding bewaakt. Voor de projecten normherstel en normhandhaving komen twee aparte coördinatoren. Uiteindelijk wordt er voor het totale project een projectleider aangewezen. Opstellen van een overlegstructuur met duidelijke afspraken over frequentie , deelnemers en onderwerpen. Benoemen van een linking pin die de verbinding bewaakt tussen normherstel en normhandhaving. Jaarlijks evalueren of dit overleg daadwerkelijk bijdraagt aan een effectievere en meer gedragen aanpak. waarvoor

Kosten Trekker

Proces

34

9. Fase 3 Normhandhaving Normherstel en intrinsieke motivatie vormen de basis van de nieuwe aanpak. Toch is dit niet voldoende om structureel gedrag te veranderen. Een deel van de inwoners blijft zich vasthouden aan het gemak van normoverschrijding , ook als alternatieven beschikbaar zijn en de norm breed wordt uitgedragen. Daarom is fase 3 – handhaving noodzakelijk. Handhaving maakt duidelijk dat normoverschrijding niet vrijblijvend is , maar consequenties heeft. Zonder dit sluitstuk wordt de geloofwaardigheid van de norm ondermijnd en blijven bewoners die wel hun best doen zich irriteren aan het gedrag van anderen. Handhaving geeft bovendien partners en bewoners een gevoel van rechtvaardigheid: regels gelden voor iedereen en worden ook gehandhaafd.

9. 1 Formele normhandhaving Vormen van handhaving bij bijplaatsingen Formele handhaving bestaat uit meerdere vormen die elkaar aanvullen en versterken. Het gaat niet om een hiërarchische ladder , maar om een complementair pakket van middelen: • Bestuursrechtelijke handhaving Maatregelen vanuit de gemeente , zoals (spoedeisende) bestuursdwang en bestuurlijke boetes. Gericht op herstel en normbevestiging. • Strafrechtelijke handhaving Inzet van het strafrecht bij zware overtredingen of heterdaad. Bewijslast is hoog en boetes zijn vaak lager dan bestuursrechtelijk , maar strafrecht heeft symbolische waarde en kan in specifieke situaties toch effectief zijn. • Sanctiemiddelen woningcorporatie (Alwel) Als verhuurder beschikt Alwel over krachtige middelen , zoals schriftelijke waarschuwingen of – in uiterste gevallen – beëindiging van een huurcontract. Dit kan grote impact hebben en is een belangrijk onderdeel van de gezamenlijke aanpak. • Cameratoezicht Geen sanctiemiddel , maar een ondersteunend instrument. Tijdelijke en doelgerichte inzet van camera’s bij hardnekkige hotspots schrikt af en vergroot de pakkans , mits zorgvuldig toegepast met oog voor privacy en proportionaliteit. Deze vormen zijn nevengeschikt en complementair. Afhankelijk van de situatie kan het ene of het andere middel het meest effectief zijn.

Succesvolle handhaving vraagt daarom om een gecoördineerde inzet en afstemming tussen alle betrokken partijen. Afvalbeheer bij huisvesting van arbeidsmigranten Een specifiek aandachtspunt binnen de formele handhaving is het afvalbeheer bij pensionadressen en kamerverhuur voor arbeidsmigranten. In de praktijk komt het regelmatig voor dat bewoners geen afvalpas hebben of dat er helemaal geen gebruik wordt gemaakt van de gemeentelijke inzamelvoorzieningen. Dit leidt tot bijplaatsingen of tot een illegale afvoer van afval. Voor een sluitende aanpak bestaan twee juridische grondslagen die elkaar kunnen aanvullen: • Afvalstoffenverordening Deze verordening geldt voor alle inwoners en bepaalt dat huishoudelijk afval via de aangewezen inzamelvoorzieningen moet worden afgevoerd. Daarmee kan de gemeente optreden tegen situaties waarin bewoners geen gebruik maken van hun afvalpas of geen alternatieve , rechtmatige route voor afvoer (zoals een contract met een erkende inzamelaar van bedrijfsafval) kunnen aantonen. Het ontbreken van een aantoonbare route vormt een overtreding van de verordening. • Kamerverhuurvergunning Bij kamerverhuur of pensionadressen is daarnaast sprake van een vergunningsplicht. Aan deze vergunning kunnen voorschriften worden verbonden die verhuurders verplichten om huurders van de noodzakelijke voorzieningen te voorzien.

Daarmee kan worden vastgelegd dat iedere huurder toegang heeft tot de gemeentelijke inzamelvoorzieningen via een persoonlijke afvalpas , of dat de verhuurder een geldig bedrijfsafvalcontract moet overleggen. Wanneer verhuurders structureel in gebreke blijven , kan dit leiden tot intrekking van de kamerverhuurvergunning. 35

Met een dubbele borging ontstaat een robuust juridisch kader: in alle gevallen kan worden opgetreden op basis van de algemene zorgplicht uit de Afvalstoffenverordening , en in gevallen van kamerverhuur is er bovendien een vergunningsvoorwaarde waarmee de gemeente rechtstreeks bij de verhuurder kan handhaven.

9. 2 Informele normhandhaving Handhaving is niet uitsluitend een taak van de gemeente. Ook maatschappelijke partners beschikken over mogelijkheden en gezag om bewoners aan te spreken en te corrigeren. Waar fase 2 (normherstel) vooral gericht is op coachend en preventief aanspreken , gaat het hier om een corrigerende rol: duidelijk maken dat normoverschrijdend gedrag niet wordt getolereerd omdat het indruist tegen de basisprincipes van de organisatie of gemeenschap. Voorbeelden van informele handhaving zijn: Organisatie

Doelgroep

Alwel

Huurders

Saver

Inwoners

Moskeeën kerken

en

WijZijn

Bezoekers Wijkbewoners

Methode In huurcontracten staan bepalingen over leefbaarheid en hinder. Aanspreken van huurders en kenbaar maken dat vervuilen van de woonomgeving kan gevolgen kan hebben voor de huurovereenkomst. Niet meenemen van afval bij onjuiste aanbieding , signaalfunctie bij verkeerd gebruik. Aanspreken van bezoekers die normoverschrijdend gedrag vertonen en aangeven dat dit niet past binnen de geloofsgemeenschap. Aanspreken van wijkbewoners op hun aandeel in een schone buurt , met nadruk op sociale verantwoordelijkheid.

Professionals zoals maatschappelijk werkers hebben hierbij een belangrijke rol. Zij beschikken over contact en gezag bij inwoners die vaker met problematiek kampen , en kunnen indringende gesprekken voeren wanneer gedrag herhaaldelijk de leefbaarheid schaadt. Deze vorm van handhaving is aanvullend op de formele route. Ze versterkt de norm door gebruik te maken van het gezag en de nabijheid van maatschappelijke instellingen , bewonersorganisaties en hulpverleners. Daarmee krijgt de boodschap extra gewicht en worden inwoners geconfronteerd met het feit dat hun gedrag niet alleen tegen gemeentelijke regels ingaat , maar ook tegen de waarden van de organisaties waarvan zij zelf deel uitmaken of afhankelijk van zijn.

9. 3 Maatregelen Om overtredingen daadwerkelijk terug te dringen , is het nodig dat handhaving zichtbaar , voorspelbaar en consequent wordt toegepast. De eerdere fasen (condities op orde en normherstel) bieden inwoners handelingsperspectief; in deze fase volgt de borging. Daarbij gaat het niet alleen om formele sancties , maar ook om corrigerende inzet van partners en maatschappelijke organisaties. In de onderstaande actieblokken zijn de belangrijkste maatregelen voor fase 3 uitgewerkt. Per maatregel wordt kort beschreven wat het inhoudt , welk effect wordt verwacht , welke kosten en inzet nodig zijn , wie de trekker is en hoe het proces wordt vormgegeven. Samen vormen zij het sluitstuk van de strategie: handhaving die proportioneel is en ingebed in de maatschappelijke coalitie. 3. 1 Omschrijving

Bestuurlijke handhaving Strafrechtelijke handhaving vereist een heterdaad of een bekennende verdachte. En dat is een beperkende factor. Met bestuurlijke handhaving is de bewijslast eenvoudiger. Bestuurlijke handhaving wordt In Roosendaal op dit moment slechts in uitzonderlijke gevallen toegepast (ongeveer twee keer per jaar). In de nieuwe aanpak

36

Effect

Kosten

Trekker Proces

3. 2 Omschrijving

Effect

Kosten

Trekker

Proces

3. 3 Omschrijving

wordt dit de standaardnorm: bij overtredingen volgt structureel bestuursdwang. Zo wordt duidelijk dat overtredingen niet vrijblijvend zijn. Het aantal succesvolle handhavende acties gaat omhoog. Bewoners ervaren dat de regels consequent worden toegepast. Dit versterkt het draagvlak bij inwoners die zich wél aan de regels houden en vergroot de geloofwaardigheid van het beleid. Verwachte afname van hardnekkige bijplaatsingen en dumpingen. Wel zal er vaker buurtonderzoek nodig zijn bij grofvuil. Hiervoor kan ook assistentie worden ingeroepen van anderen , zoals Saver en Alwel. Extra inzet van BOA’s/toezichthouders en juridische capaciteit. Mogelijk hogere uitvoeringskosten in de beginfase , maar besparing op langere termijn door afname van overtredingen en lagere opruimkosten. Bij bestuurlijke handhaving gaat het backofficeproces niet naar het CJIB , maar blijft het bij de gemeente. Hiervoor worden kosten in rekening gebracht. Gemeente (Handhaving). Saver levert signalen en ondersteunend bewijsmateriaal , Alwel kan aanvullend optreden bij huurders. Vaststellen dat overtreding heeft plaatsgevonden , constateringsrapport opmaken , besluit tot bestuursdwang of boete. Duidelijke communicatie richting bewoners dat dit voortaan de standaardaanpak is. Jaarlijkse rapportage over aantal toegepaste maatregelen en effecten op gedrag.

In Roosendaal is mogelijk een verandering nodig ten aanzien van bezwaar & beroep om de bezwaarschriftencommissie niet onevenredig te belasten. In de planfase moet goed gekeken worden naar de meest efficiënte en effectieve manier van organiseren en werken. Waar zijn de medewerkers gepositioneerd , gestationeerd en hoe wordt er intern gecommuniceerd? Handhaving door toezichthouders op alle openbare terreinen De gemeentelijke handhavers gaan ook beboeten op openbare plaatsen die formeel niet in eigendom van de gemeente zijn , maar die wel openbaar toegankelijk zijn. In de praktijk gaat het vaak om grond van woningcorporatie Alwel , zoals achterpaden of de directe omgeving van appartementencomplexen. Ook daar leiden bijplaatsingen en dumpingen tot aantasting van de leefbaarheid. Breder en consistenter optreden tegen bijplaatsingen. Ook situaties bij gevels en achterpaden kunnen worden aangepakt , waardoor bewoners ervaren dat de regels overal gelden. Dit vergroot de geloofwaardigheid van de handhaving en draagt bij aan een schonere woonomgeving. Extra inzet van toezichthouders en juridische capaciteit. Mogelijk hogere uitvoeringskosten in de beginfase , maar met baten in de vorm van betere leefbaarheid , minder klachten en lagere opruimkosten. Gemeentelijk team Toezicht & Handhaving. Afstemming met Alwel om draagvlak en samenwerking te borgen.

Bij daderindicatie kan Alwel zelf ook optreden; de overtreding vond immers op hun terrein plaats. De afvalstoffenverordening wordt aangepast zodat het verbod op bijplaatsingen expliciet geldt voor de openbare ruimte in brede zin. Daaronder vallen ook terreinen die in privaat eigendom zijn , maar feitelijk openbaar toegankelijk zijn , zoals achterpaden en de directe omgeving van appartementencomplexen van Alwel. Op basis hiervan kunnen toezichthouders ook daar handhaven. Afstemming met Alwel is nodig om meldingen en signalen te delen , bewoners te informeren en juridische procedures zorgvuldig te doorlopen. Cameratoezicht Tijdelijke en doelgerichte inzet van cameratoezicht bij hardnekkige hotspots waar veelvuldig bijplaatsingen of dumpingen plaatsvinden. Doel is het vergroten van de pakkans en het zichtbaar maken dat overtredingen niet onopgemerkt blijven. Cameratoezicht is geen sanctiemiddel , maar een aanvullend instrument binnen de handhavingsaanpak.

37

Effect

Kosten

Trekker

Proces

3. 4 Omschrijving

Effect

Kosten

Trekker

Proces

3. 5 Omschrijving

Effect

Bewoners ervaren dat er actief toezicht plaatsvindt op probleemlocaties. Verwachte afname van bijplaatsingen en dumpingen op de plek van inzet. En daarmee geven we leefgenot terug aan de betrokken omwonenden. Mogelijk verplaatsingseffect naar andere locaties. Versterking van de geloofwaardigheid van handhaving. Eenmalige en structurele kosten voor plaatsing , beheer en dataverwerking. Extra inzet nodig voor juridische borging (privacy , DPIA , afspraken over gegevensbeheer). Kosten kunnen nauwelijks worden terugverdiend door daling van opruim- en handhavingskosten. Gemeente (juridische borging , plaatsing en monitoring). Saver levert signalen voor hotspotlocaties. Politie en BOA’s gebruiken de beelden voor opsporing en handhaving. Selectie van hotspots op basis van meldingen en data van Saver en gemeente. Uitvoering van een DPIA en vastleggen van privacyprotocollen. Tijdelijke plaatsing van camera’s met vooraf bepaalde doelen en evaluatiemomenten. Opvolging van geconstateerde overtredingen via bestuursrecht of strafrecht. Na afloop evaluatie van effecten en besluit over verlenging of beëindiging. Opmerking: gezien de zwaarte van het instrument zal het geen frequente of structurele inzet kunnen zijn. Slechts in uitzonderlijke gevallen is cameratoezicht een passend middel.

Huurders verantwoordelijk houden voor hun gedrag Alwel kan als woningcorporatie optreden tegen huurders die de leefbaarheid in hun omgeving aantasten , waaronder het vervuilen van de woonomgeving. In huurcontracten zijn bepalingen opgenomen over overlast en hinder. Herhaaldelijk of ernstig normoverschrijdend gedrag kan leiden tot sancties , variërend van een officiële waarschuwing tot – in uiterste gevallen – beëindiging van het huurcontract. Sterk corrigerend signaal naar huurders: vervuiling van de woonomgeving heeft directe gevolgen voor hun woonsituatie. Dit vergroot de druk op naleving van de norm en laat zien dat normoverschrijding ook buiten gemeentelijke handhaving consequenties heeft. Daarnaast ervaren medebewoners meer steun in hun streven naar een schone en leefbare woonomgeving. Geen structurele meerkosten voor de gemeente. Bij Alwel wel extra inzet van personeel voor signalering , dossieropbouw en opvolging. Kosten wegen op tegen de maatschappelijke baten van een betere leefbaarheid in de wijken. Alwel (uitvoering sanctiemiddelen). Gemeente en Saver leveren signalen en informatie. Samenwerking met maatschappelijk werk kan ondersteuning bieden in het gesprek met huurders. Signaleren van overtredingen via meldingen van bewoners , Saver of gemeente. Waarschuwing richting huurder.

Bij herhaling zwaardere maatregelen , met als uiterste middel beëindiging van het huurcontract. Dat laatste zal niet eenvoudig te realiseren zijn , maar het moet overlastgevende huurders duidelijk zijn dat de verhuurder geen aantasting van de leefbaarheid van de wijk accepteert. Afstemming met gemeente en maatschappelijke partners om bewoners in een vroeg stadium te begeleiden en herhaling te voorkomen. Intrekken kamerverhuurvergunning bij herhaalde bijplaatsingen Wanneer bij huisvestingslocaties voor arbeidsmigranten herhaaldelijk bijplaatsingen worden geconstateerd die aantoonbaar door deze bewoners zijn veroorzaakt , wordt dit aangemerkt als een overtreding van de vergunningsvoorwaarden. De gemeente kan in die gevallen de kamerverhuurvergunning intrekken. Daarmee vervalt de mogelijkheid om de woning nog voor kamerverhuur te gebruiken. De sanctie maakt duidelijk dat vervuilend gedrag directe gevolgen heeft voor verhuurders en bewoners. Dit vergroot de druk op verhuurders om huurders actief te informeren , afvalpassen correct te beheren en bij overtredingen op te treden. Het voorkomt dat misstanden langdurig kunnen doorgaan.

38

Kosten

Trekker Proces

Geen extra uitvoeringskosten , afgezien van juridische inzet bij bezwaar en beroep. Het intrekken van vergunningen kan aanzienlijke besparingen opleveren doordat opruim- en handhavingskosten dalen. Gemeente Roosendaal (afdeling Vergunningen en Handhaving). Signalen komen van Saver (controleurs) , gemeentelijke toezichthouders en woningcorporatie Alwel. Bijplaatsingen worden geregistreerd en gekoppeld aan adressen. Indien meerdere overtredingen op eenzelfde adres plaatsvinden , volgt een waarschuwing. Bij herhaling kan de gemeente overgaan tot intrekking van de kamerverhuurvergunning. De gemeente zorgt voor duidelijke communicatie richting verhuurders over de criteria en stappen. Aangezien er geen

ervaring is bij andere gemeenten is voor deze maatregel eerst onderzoek noodzakelijk naar de haalbaarheid. 3. 6 Omschrijving

Effect

Kosten

Trekker Proces

3. 7 Omschrijving

Controle op feitelijk gebruik afvalvoorzieningen bij pensionadressen Bij pensionadressen waar meerdere arbeidsmigranten wonen , kan het voorkomen dat er geen afval wordt aangeboden via de (mini)containers. Dit wijst erop dat afval wordt bijgezet of illegaal afgevoerd. Wanneer uit data van Saver blijkt dat er geen reguliere aanbiedingen zijn en de verhuurder niet kan aantonen dat het afval correct als bedrijfsafval wordt afgevoerd , wordt handhaving toegepast. Door zicht te krijgen op nulaanbieders bij pensionadressen kan ontwijkgedrag worden opgespoord. Dit voorkomt dat huisvestingslocaties hun afvalprobleem afwentelen op de openbare ruimte. Het versterkt het principe dat álle bewoners , ook arbeidsmigranten , hun afval via de reguliere inzameling of via een aantoonbaar bedrijfscontract moeten afvoeren. Beperkte kosten voor datakoppeling en extra toezicht. Mogelijk hogere inzet van BOA’s en juristen bij bezwaar en beroep. Daartegenover staan lagere opruimkosten en betere naleving. Saver (registratie van aanbiedingen) , Gemeente Roosendaal (Handhaving) , in samenwerking met verhuurders. Saver signaleert adressen met nul aanbiedingen. Gemeente vraagt verhuurder om bewijs van een contract voor bedrijfsafvalinzameling.

Indien dit ontbreekt en er geen huisvuil via containers wordt aangeboden , volgt handhaving: waarschuwing , last onder dwangsom of intrekken van de kamerverhuurvergunning. Dit vereist een duidelijke juridische grondslag in de Afvalstoffenverordening en huisvestingsverordening , zodat de gemeente bevoegd is om handhavend op te treden. Aangezien er geen ervaring is bij andere gemeenten is voor deze maatregel eerst onderzoek noodzakelijk naar de haalbaarheid. Ondertekenen Privacyconvenant Opstellen en ondertekenen van een privacyconvenant tussen alle betrokken partners. Het convenant regelt de spelregels voor het uitwisselen van gegevens die nodig zijn voor de uitvoering van maatregelen rond normherstel en normhandhaving. Hiermee ontstaat duidelijkheid en vertrouwen over de omgang met persoonsgegevens.

Effect

Kosten Trekker Proces

Partners kunnen sneller en efficiënter samenwerken , omdat vooraf helder is welke informatie wel en niet mag worden gedeeld. Bewoners weten dat zorgvuldig met hun gegevens wordt omgegaan. Dit versterkt zowel de juridische basis als het draagvlak voor de gezamenlijke aanpak. Eenmalige kosten voor juridische uitwerking en afstemming. Structurele kosten beperkt tot het onderhouden van afspraken en evaluaties. Gemeente (juridische borging en regie). Ondertekenaars zijn: gemeente , Alwel , WijZijn , politie en Saver. Inventariseren welke gegevensuitwisseling noodzakelijk is voor de uitvoering van maatregelen. Opstellen van het convenant conform AVG , met afspraken over doelbinding , bewaartermijnen en dataminimalisatie. Ondertekenen door alle 39