RAAD 2024.040 Programmaplan Aanpak Ondermijning 2024-2027 (1)
Tekst van het document
gemeente Roermond
uw nummer uw datum
AAN
ons nummer onze datum verzonden inlichtingen bij cluster doorkiesnr.
G Rasters Leefbaarheid en veiligheid 14 0475
bijlage{n) betreffende
Raadsinformatiebrief inzake Programmaplan Aanpak Ondermijning 2024-2027
31103-2024
de leden van de gemeenteraad
'%rit nee
Geachte leden, Uw gemeenteraad heeft het integraal veiligheidsplan 2024-2027 (IVP) vastgesteld, waarin de ambitie en bijbehorende doelen op het gebied van veiligheid staan. Een van de programmatische lijnen binnen dit IVP is het thema ondermijning. Voor dit thema ondermijning is een programmaplan Aanpak Ondermijning 2024-2027 tot stand gekomen en dit ligt hiermee ter informatie voor u. De aanpak van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit (hierna: ondermijning) staat al een aantal jaar bovenaan de politieke agenda als het gaat om landelijke en ook lokale veiligheidskwesties. Dit programmaplan gaat over de veiligheid en stabiliteit in onze stad en hoe de gemeente Roermond daar invulling aan geeft door weerbaarder te worden tegen ondermijnende criminaliteit. Zonder veiligheid en stabiliteit ontbreekt ook het fundament dat nodig is om andere ambities in de stad te realiseren. Hierdoor raakt dit voorstel het gehele bestuur en organisatie. De ambitie voor het programmaplan luidt: "Een weerbaar Roermond waar ondermijning beheersbaar is". Om deze ambitie na te streven heeft de burgemeester het volgende uitgangspunt benoemd: Voorkomen waar het kan en krachtig optreden wanneer dit moet1.
Gegeven de context in Roermond, de complexiteit van het vraagstuk en het feit dat de gemeentelijke aanpak van ondermijning nog sterk in ontwikkeling is, is het niet realistisch om te ambiëren dat ondermijning volledig kan worden verdreven uit de gemeente Roermond. Daarom is gekozen voor de term 'beheersbaar'. Hiertoe is het allereerst van belang dat de basis op orde is, wat betekent dat men zich bewust is van de gevaren en daardoor weerbaar is tegen ondermijnende criminaliteit. Een weerbaar Roermond staat hierbij voor een weerbare samenleving, weerbare inwoners en ondernemers, maar ook een weerbare gemeentelijke organisatie en een weerbaar openbaar bestuur. Middels dit voorstel wordt het programmaplan gepresenteerd dat zich richt op deze rol en taken van de gemeente in de aanpak van ondermijning. Het bijgevoegde programmaplan aanpak ondermijning 2024 - 2027 geeft inzicht hoe we vanuit het Doelen - Inspanningen - Netwerk (DIN) methode te werk gaan. Daarin zijn vijf thema's geprioriteerd: De Limburgse Norm, mensenhandel, vastgoedcriminaliteit, gebiedsgerichte aanpak en voorkomen van jonge aanwas. 1
Integraal veiligheidsplan 2024-2027
Stadhuis I Markt 31 6041 EM I Postbus 900 6040 AX Roermond
I T 14 0475 1 IBAN NL75 RABO 0127 2861 79
www.roermond.nl
Ons nummer 31103-2024 Pagina 2
Naast de vijf geprioriteerde thema's waarop we programmatisch met elkaar werken zijn er nog een aantal reguliere taken waarmee we de basis veiligheid op het gebied van ondermijning binnen Roermond op peil houden. Ook binnen deze reguliere taken zitten nog ontwikkelpunten dan wel herijkingen op het niveau van beleidsregels of het inrichten van processen. Ondermijning is bij uitstek dynamisch en hebben we te maken met soms grote incidenten die meteen aandacht en capaciteit nodig hebben. We blijven daarom op basis van het IVP en het aanpak Programmaplan aanpak Ondermijning scherpe keuzes maken in wat wij wel en niet doen. Tegelijkertijd moet worden opgemerkt dat de ambities groot zijn. In 2024 zal een groot deel van acties bestaan uit het op orde brengen van de basis binnen deze vijf thema's. Daarbij moet de winstwaarschuwing worden gegeven dat niet alles kan en dat niet alles in één keer zal lukken. Vervolgstappen Dit programmaplan is groot en omvangrijk en we willen u hierin blijven meenemen. We betrekken uw raad in de uitvoering bij de volgende zaken: • volgend op een toezegging aan uw gemeenteraad is een informatieavond integrale veiligheid georganiseerd onder de noemer van: een veilig avondje uit. Uw raad wordt tijdens deze avond op hoofdlijnen meegenomen in het werkveld van integrale veiligheid.
Er zullen verschillende veiligheidsthema's worden belicht en er kan nader kennis worden gemaakt met de werkzaamheden van de politie op het gebied van ondermijning. Ook zullen we u een aantal casussen voorleggen waarin de vijf geprioriteerde thema's van het plan van aanpak ondermijning worden voorgelegd en waar u zelf aan de slag mag in het maken van keuzes. Experts op het vlak van ondermijning zullen op deze avond een presentatie geven. • De Limburgse Norm: u wordt uitgenodigd om kennis te maken met de nieuwe directeur van het RIEC en we verzorgen een presentatie rondom de provinciale handreiking De Limburgse Norm. Deze datum volgt nog. • Preventie met Gezag: in 2022 heeft het ministerie van Justitie en Veiligheid dit actieplan opgezet om te voorkomen dat jongeren tussen de 8 en 27 jaar in aanraking komen met criminaliteit of daarin doorgroeien, oftewel het voorkomen van jonge aanwas. Wij hebben een plan ingediend op basis waarvan Roermond 1,25 miljoen euro vanaf juli 2024 in drie jaar tijd krijgt uitgekeerd. Zodra we definitief uitsluitsel krijgen, wordt u hierover nader geïnformeerd. Voor de bovengenoemde vervolgstappen ontvangt u op een later moment nog aanvullende informatie en bijbehorende stukken.
Wij hopen u hiermede voldoende geïnformeerd te hebb,en. Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders, de de burgemeester,
le
'
Programmaplan Aanpak Ondermijning 2024-2027 Een weerbaar Roermond waar ondermijning beheersbaar is.
25 maart 2024
Inhoud
Deel 1: Wat is er aan de hand in Roermond?
3
1. Aanleiding en afbakening
4
2. De context in Roermond
6
Deel 2: Het fundament van de aanpak ondermijning
10
3. Ambitie en doelen
12
4. De systematiek van de aanpak
13
Deel 3: Geprioriteerde thema’s 2024-2027
15
5. De Limburgse Norm
17
6. Mensenhandel
24
7. Vastgoedcriminaliteit
28
8. Gebiedsgerichte aanpak
34
9. Jonge aanwas
37
Deel 4: Borging programma
42
10. Governance
43
11. Begroting
44
12. Monitoren, evalueren, bijsturen en verantwoorden
45
Bijlagen
46
Bijlage 1: Doelen-Inspanningen-Netwerk Ondermijning
47
Bijlage 2: Visualisatie organisatiebrede structuur in aanpak ondermijning
48
Bijlage 3: Onderzoek ‘Ondermijning in de gemeente Roermond’
49
2
Deel 1: Wat is er aan de hand in Roermond?
3
1.
Aanleiding en afbakening
1.1
Aanleiding Programmaplan
sterk geïntensiveerd. Diverse beleidsmatige en financiële
Hiermee bevat het meerjarige programmaplan dus ook een
initiatieven, zoals de Versterkingsgelden en het programma
jaarlijks uitvoeringsplan voor de aanpak van ondermijning in
De aanpak van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit
Preventie met Gezag, zijn gestart. De middelen die hierbij
de gemeente Roermond.
(hierna: ondermijning) staat al een aantal jaar bovenaan
vrij zijn gemaakt zijn onder andere bedoeld voor regionale en
de politieke agenda als het gaat om veiligheidskwesties.
lokale partners zoals de RIEC’s en de gemeenten.
De toename van liquidaties binnen het criminele milieu, de algehele verharding van crimineel geweld en een aantal
Bij deze gemeentelijke verantwoordelijkheid hoort een
moorden op onschuldige familieleden en advocaten toonden
gedegen plan om de komende jaren ondermijning aan te
aan dat de democratisch rechtsorde zwaar onder druk is
pakken in de gemeente Roermond. Daarom is gekozen om
komen te staan door deze vormen van criminaliteit.
ondermijning niet alleen als een van de drie strategische thema’s in het Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 (IVP) vast
De gemeente Roermond vormt met haar bestuursrechtelijk
te leggen, maar daarnaast ook een programmatische aanpak
instrumentarium, gezag over lokale veiligheid en het
in te richten dat dezelfde looptijd kent. Het voorliggende
bezit van relevantie informatie over haar inwoners een
programmaplan, geschreven door het cluster Leefbaarheid
essentiële schakel in de zogenaamde ‘integrale aanpak’
& Veiligheid (L&V), is de beleidsmatige uitwerking daarvan.
van ondermijning. Gegeven de contextuele factoren en de
Met behulp van dit plan wordt inzichtelijk waar de gemeente
bijbehorende uitdagingen waar de gemeente Roermond voor
Roermond zich de komende vier jaar op richt binnen de
staat, is het goed invullen van deze sleutelrol als gemeente
gezamenlijke gemeentelijke aanpak van ondermijning.
van groot belang voor een succesvolle aanpak in de regio. Om
Per geprioriteerd thema (zie hoofdstuk 3) is middels een
deze rol op de juiste manier te vervullen, wordt de gemeente
factsheet aangegeven wat concreet in het betreffende jaar
ondersteund vanuit de landelijke regering. Zo heeft de
wordt ondernomen. In deze versie van het programmaplan
rijksoverheid sinds medio 2019 de aanpak van ondermijning
zijn daarom de factsheets voor 2024 als bijlage opgenomen.
1
1
Integraal Veiligheidsplan 2024-2027
Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 (IVP)
Zie hoofdstuk 2 voor een toelichting op de context in Roermond en bijbehorende uitdagingen ten aanzien van de aanpak van ondermijning. Zie daarnaast het onderzoek ‘Ondermijning in de gemeente Roermond’ (september 2023) voor meer details en cijfermatige onderbouwing hiervan.
4
1.2
Afbakening ondermijning
om criminele activiteiten te ondernemen. Denk hierbij
om ondermijning langdurig, integraal en preventief aan
bijvoorbeeld aan zogenaamde High Impact Crimes (HIC),
te kunnen pakken samen met de ketenpartners binnen de
Definitie
zoals woninginbraak, straatroof of stalking. Ook bij de
aanpak. Dit Programmaplan Ondermijning moet de gemeente
De rijksoverheid hanteert de volgende definitie voor
bestrijding van deze vormen van criminaliteit kan de
Roermond gaan helpen om deze meerjarige aanpak op een
ondermijning: “Criminelen maken voor illegale activiteiten
gemeente een rol hebben, maar dat valt buiten de scope van
goede manier in te richten.
gebruik van legale bedrijven en diensten. Hierdoor vervagen
dit programmaplan.
normen en neemt het gevoel van veiligheid en leefbaarheid af.” 2 Ondermijning is hierbij de benaming voor het effect
Afbakening
dat optreedt door de vermenging van de onder- en de
Om toch afbakening en focus aan te brengen, heeft de
bovenwereld. Dat zorgt voor onveilige situaties, waardoor
gemeente Roermond gekozen om zich de komende vier jaar te
de maatschappij en de rechtstaat worden ontwricht en de
richten op vijf geprioriteerde thema’s (zie hoofdstuk 3). Deze
democratische rechtsorde wordt ondermijnd.
thema’s manifesteren zich binnen de gemeente3 en bevatten aspecten waar de gemeente iets mee kan in preventieve of
De brede definitie van ondermijning maakt het lastig om
bestuursrechtelijke sfeer, of waarover de gemeente over
het fenomeen te concretiseren. Ondermijning kan rondom
specifieke relevante informatie bezit (denk bijvoorbeeld aan
diverse thema’s plaatsvinden, zoals: arbeidsuitbuiting,
de Basisregistratie Personen (BRP)) voor de aanpak. Voor
mensenhandel, vastgoedcriminaliteit en het ronselen van
andersoortige interventies is de gemeente Roermond in
jongeren voor criminele activiteiten. Twee terugkerende
sterke mate afhankelijk van ketenpartners zoals de politie,
activiteiten die bij een groot deel van ondermijningsthema’s
OM, RIEC en de Belastingdienst.
terugkomen zijn drugscriminaliteit en het witwassen van illegaal verworven geld. Daarnaast zijn er nog veel meer
Het is dus met name de bestuurlijke aanpak van ondermijning
indicatoren die kunnen duiden op ondermijning.
waarin de gemeente een belangrijke regierol te vervullen heeft. Deze bestuurlijke aanpak alleen is echter niet de
Ook is de grens tussen ‘ondermijnende criminaliteit’ en
sluitende oplossing tegen ondermijning. Het sluiten van
‘reguliere’ criminaliteit niet altijd even helder. Over het
een drugspand volstaat niet om effectief op te treden
algemeen kan gesteld worden dat bij ‘reguliere’ criminaliteit
tegen ondermijning. Gemeenten hebben daarom heldere
niet of minder gebruik wordt gemaakt van legale instituties
planvorming en structurele, robuuste financiering nodig
2 3
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ondermijning In het onderzoek ‘Ondermijning in de gemeente Roermond’ (september 2023) zijn meer details te lezen over de mate waarin bepaalde thema’s zich manifesteren in de gemeente Roermond.
5
2.
De context in Roermond
In het voorgaande gedeelte is geschetst dat ondermijning een
2.1
Wat speelt er?
drugscriminaliteit te belanden. Voor de leeftijdsgroep 8 tot en
complex en verontrustend fenomeen is dat zich in diverse
met 23 jaar is op basis van verschillende persoons-, huishoud-
vormen manifesteert en een aanzienlijke bedreiging vormt
2.1.1 Indicatoren voor ondermijning in Roermond
en buurtindicatoren een model gemaakt om te bepalen hoeveel
voor de integriteit en veiligheid van onze samenleving.
Om inzicht te krijgen in de ondermijningsproblematiek is het
kinderen en jongeren per gemeente, wijk en buurt risico lopen.
De gemeente Roermond vormt hierop geen uitzondering.
allereerst van belang om een overzicht te hebben van het
In 98% van de Nederlandse gemeenten wonen minder jongeren
In dit hoofdstuk wordt nader bekeken hoe vormen van
brede scala aan indicatoren die kunnen wijzen op mogelijke
die het risico lopen in de drugscriminaliteit te belanden dan
ondermijning zich manifesteren in de gemeente Roermond,
ondermijning. Deze indicatoren zijn gebaseerd op data van
in de gemeente Roermond. Vanuit het programma Preventie
wat de bijbehorende gevolgen daarvan zijn, en waarom het
het platform Zicht op Ondermijning. Dit platform combineert
met Gezag is besloten dat de gemeente deel mag nemen aan
urgent is om dit probleem juist nu aan te pakken. Hierbij
recente data van o.a. het CBS, gemeenten, het Kadaster,
dit programma. Het uitgangspunt van dit programma is dat
wordt aandacht besteed aan de couleur locale van Roermond,
politie en de Financial Intelligence Unit.
middelen gericht ingezet worden daar waar de problematiek
omdat het relevant is om te begrijpen hoe het unieke karakter
met betrekking tot jeugdcriminaliteit (relatief) het grootst is.
van de gemeente zich verhoudt tot ondermijning.
Verdachten en veroordeelden
Dit hoofdstuk is gebaseerd op informatie uit reeds gedaan
In 96% van de gemeenten in Nederland wonen
4
Vastgoed witwasindicatoren6
onderzoek naar ondermijning binnen de gemeente Roermond.
minder verdachten en veroordeelden van delicten dan in
Het thema witwasindicatoren toont de score
Verdiepende informatie uit het onderzoek is te vinden in
de gemeente Roermond. Een ondermijnend delict bestaat
van een gemeente ten opzichte van andere gemeenten op
bijlage 3.
uit de categorieën drugsdelicten, vermogensdelicten en
kenmerken die kunnen duiden op ondermijning bij vast-
witwasdelicten.
goedeigenaren en hypotheeknemers. De gemeente Roermond scoort hoger dan 74% van de Nederlandse gemeenten op deze
Jonge aanwas
indicatoren. Een zeer opvallende hoge score is toebedeeld
Het thema jonge aanwas toont de score van
aan de Maasplassen. Dit gebied scoort volgens Zicht op
5
gemeente Roermond ten opzichte van andere gemeenten
Ondermijning 100% hoger op witwasindicatoren ten opzichte
op het aandeel jongeren dat het risico lopen om in de
van andere wijken in Nederland.
https://www.zichtopondermijning.nl/ https://www.zichtopondermijning.nl/ 6 https://www.zichtopondermijning.nl/ 4 5
6
2.1.2 De lokale context van gemeente Roermond
het dumpen van afval. Criminele netwerken maken gericht
Verschillende onderzoeken, scans en analyses wijzen uit dat
gebruik van landsgrenzen. Criminele activiteiten worden om
de gemeente Roermond kwetsbaar is voor ondermijning.
hun criminele activiteiten uit te voeren.
Deze onderzoeken laten zien dat het unieke karakter van de gemeente een rol speelt in de kwetsbaarheid voor vormen
De gemeente Roermond beschikt over een zeer goede
van ondermijning. Zo heeft de gemeente verschillende
infrastructuur. Via verschillende snelwegen is het
gelegenheidsstructuren die criminele subjecten en/of
gemakkelijk om Duitsland te bereiken en via het treinstation
ondernemingen een ‘gunstig’ vestigingsklimaat bieden. Te
staat de stad in verbinding met grote steden als Maastricht,
denken valt aan de geografische ligging, infrastructuur en
Eindhoven en Antwerpen. Rondom de stad zijn ook
toerisme. Ook de schaarste aan politiecapaciteit in Limburg
verschillende waterwegen met bijbehorende havens.
en een tekort aan integrale samenwerking met ketenpartners
De infrastructuren die opgebouwd zijn lenen zich voor
tegen ondermijning spelen een rol in deze lokale context.
productie en handel in drugs. Locaties in de grensstreek, zoals Roermond, zijn gunstig voor export van drugs,
Geografische ligging en infrastructuur
gestolen goederen en mensenhandel.
Limburg wordt van oudsher beschouwd als een drugsgebied. In het hele land zijn de omzet, omvang en
Toerisme
professionaliteit van drugsnetwerken sinds de jaren negentig
Roermond trekt veel buitenlandse bezoekers aan
toegenomen, wat deels tot parallelle structuren met een
vanwege het uitgebreide winkelaanbod, waaronder het
alternatieve lokale economie - of schaduweconomie - heeft
Designer Outlet Centrum. Dit hoge aantal toeristen maakt
geleid die tot op zekere hoogte ook openbare functies
de stad aantrekkelijk voor criminelen, vooral vanwege de
overneemt. De handel in drugs is niet binnen de Nederlandse
mogelijkheid om onopgemerkt te opereren. Er wordt veel
landsgrenzen gebleven, maar heeft zich ook uitgebreid
gebruik gemaakt van contant geld voor luxe aankopen,
naar Duitsland en België. Vooral in de richting van België
wat een methode kan zijn om illegaal verkregen geld wit te
ontstonden er verschillende verbindingen met Limburg.
wassen. Door de grote hoeveelheid aan toeristen worden ook buitenlandse investeerders aangetrokken. Het kan onduidelijk
Roermond ligt nabij de Euregio Maas-Rijn (EMR). In dit
zijn op welke manier deze investeerders aan hun geld komen.
gebied heeft de drugsindustrie een zorgwekkende vorm
Dit kan bijdragen aan het witwassen van geld. Daarnaast
aangenomen. De EMR is voor productie van soft- en
wordt winkelend publiek geteisterd door zakkenrollers. Vaak
harddrugs een belangrijk knooppunt in Europa geworden.
worden deze zakkenrollers geassocieerd met rondtrekkende
De grens met België en Duitsland speelt een belangrijke rol
bendes - ook wel mobiel banditisme genoemd - die zich ook
voor de aanvoer van grondstoffen, de productie van drugs en
bezighouden met andere vermogensdelicten. De gemeente
7
Roermond heeft ook te maken met deze internationale
niet altijd de regierol kan nemen die nodig is om tot een
uitgevoerd door het RIEC Limburg, worden een aantal
rondtrekkende criminele groepen.
breed gedragen, structurele aanpak van ondermijning te
concrete aanbevelingen gedaan voor het programma.
komen. Daarnaast wordt soms een knelpunt in belangen Schaarste politiecapaciteit Limburg en suboptimale
gezien en pakken partners vaak niet de gevraagde
Interne en externe bewustwording7
integrale samenwerking
verantwoordelijkheid, waardoor het gevoel ontstaat dat
Het is van belang dat de bewustwording van het probleem
Een tekort aan capaciteit bij de politie in Limburg
te weinig resultaat wordt behaald. Overigens is er een
ondermijning toeneemt. Enerzijds geldt dit voor een toename
legt grote druk op gemeenten, zoals Roermond, om
verbetering in de samenwerking zichtbaar en zijn de lijnen
in interne bewustwording, binnen het lokale bestuur en
veiligheidsproblemen vaker zelf op te lossen. Met name in
korter aan het worden.
het ambtenarenapparaat. Anderzijds geldt dit ook voor een
de wijken wordt dit tekort gevoeld en is het zichtbaar; er zijn
externe bewustwording, bij de burgers en ondernemers van
te weinig wijkagenten per wijk, en in sommige wijken is er
gemeente Roermond, maar ook bij ketenpartners van de
door roosterdruk helemaal geen wijkagent meer aanwezig.
2.2
Wat betekent dat?
gemeente
Limburgse burgemeesters zijn unaniem van mening dat er te weinig mensen en middelen bij de politie voorhanden zijn om
Data en cijfers uit onderzoeken en rapporten tonen aan dat
Updaten juridische instrumentarium8
brede en zware veiligheidsproblemen in de provincie aan te
er veel indicatoren voor ondermijning zijn in Roermond.
Gemeenten kunnen juridische, bestuursrechtelijke
pakken. Het capaciteitsprobleem bij de politie en de druk op
Daarnaast is er sprake van diverse gelegenheidsstructuren
instrumenten inzetten in de aanpak van ondermijning. De
de gemeentelijke organisatie zorgen ervoor dat inwoners zich
die mogelijkheid bieden tot ondermijnende criminele
gemeente Roermond heeft al goede stappen ondernomen
minder veilig voelen, zo stellen de burgemeesters.
activiteiten. Roermond heeft te maken met grootstedelijke
in het updaten van hun juridisch instrumentarium, zoals het
problematiek op het gebied van ondermijning. Daar
actualiseren van het Damoclesbeleid in 2021 en de APV in
In de gemeente Roermond is te beperkt capaciteit
tegenover hebben zij echter een klein ambtelijk apparaat en
2022 en 2024. Daarnaast heeft het college van B&W in 2023
beschikbaar om ondermijning integraal aan te pakken. De
beperkte politiecapaciteit. In de afgelopen jaren heeft de
een uitbreiding van het Bibob-beleid vastgesteld. Hierdoor
integrale aanpak behelst het opwerken van lokale signalen,
gemeente haar aanpak van ondermijning versterkt, maar dit
zijn er meer vergunningen, subsidies, overheidsopdrachten en
via het Informatieplein, naar integrale casuïstiek waarbij
is nog niet voldoende om de toenemende problematiek het
overeenkomsten onder de werking van de Wet Bibob komen
RIEC-partners, zoals het OM, politie, de Belastingdienst en
hoofd te bieden. Deze ingewikkelde situatie maakt dat het
te vallen.
het RIEC-bureau betrokken zijn, informatie over objecten en
van groot belang is dat de gemeente Roermond aan de slag
subjecten mogen delen en hun aanpak op elkaar afstemmen.
gaat met een meerjarig en omvangrijker programma dat zich
Het is van belang dat deze goed lijn wordt doorgezet binnen
De schaarse capaciteit zowel op de regierol alsook op
richt op de brede aanpak van ondermijning. Op basis van een
andere wetgevingen en dat deze wetgevingen uniform
uitvoerend niveau, maakt echter dat de gemeente nog
bestuurlijke weerbaarheidsscan van de gemeente Roermond,
worden uitgevoerd in de provincie Limburg. Een uniforme
7 8
Ondermijning in de gemeente Roermond, p.14 Ondermijning in de gemeente Roermond, p.15
8
uitvoering van de wetgevingen in Limburg zorgt ervoor dat criminele activiteiten zich minder snel kunnen verplaatsen naar een gebied waar de wetgeving niet wordt nageleefd. Hiervoor is nauwere samenwerking binnen de regio nodig. Aanpak ondermijning in het RIEC-samenwerkingsverband9 Voor een succesvolle aanpak van ondermijning in Roermond is integrale samenwerking met keten- en netwerkpartners nodig. Het RIEC-samenwerkingsverband is een specifiek hiervoor opgericht samenwerkingsverband om gemeenten in de regio Limburg hierbij te ondersteunen.
2.3 Waarom moet er nu iets gebeuren? De Gemeente Roermond heeft stappen gezet aanpak van ondermijning. Het is van belang dat deze goede lijn wordt doorgezet, zodat de basis op orde komt. Een stevig fundament is noodzakelijk voor een brede en effectieve aanpak, waarin de gemeente Roermond, in samen werking met partners, tegenwicht biedt tegen ondermijnende criminele activiteiten. Tevens kan een goede interne planvorming kansen bieden om in de toekomst (beter) aan te sluiten op provinciale of landelijke initiatieven.
9
Ondermijning in de gemeente Roermond, p.15
9
Deel 2: Het fundament van de aanpak ondermijning
10
Ten geleide
Het fundament van een meerjarige aanpak gaat om hoe
In dit tweede deel wordt het fundament van de aanpak van
ondermijning de komende jaren wordt aangepakt door de
ondermijning voor de komende jaren toegelicht. De aanpak
gemeente Roermond en haar partners. Dit betreffen de
van afgelopen jaren was te vrijblijvend en is onvoldoende
ambitie, doelen en de systematiek die de komende jaren
in samenhang ingericht en uitgevoerd, waardoor te weinig
wordt gehanteerd. Het fundament is een stevige basis waar
resultaten zijn geboekt. Daarom is in aanloop naar het IVP
je langdurig op kunnen bouwen; deze zaken veranderen niet
en dit programmaplan tijdens diverse bijeenkomsten met
tijdens de looptijd van dit programma.
collega’s van het cluster Veiligheid, andere gemeentelijke afdelingen, ketenpartners, de raad en het college
In deel 3 gaan we vervolgens in op wat we gaan aanpakken;
gezamenlijk richting bepaald voor de toekomst. Zo zorgen
de vijf geprioriteerde ondermijningsthema’s. Binnen deze
we voor breed gedragen planvorming en toewijding vanuit
thema’s is wel verandering mogelijk; accenten kunnen
alle organisatieonderdelen en partners die nodig zijn voor
verschuiven en de aanpak kan (jaarlijks) aangepast worden
een succesvolle aanpak. Hierbij wordt zo goed mogelijk
als tussentijdse monitoring en evaluatie daar aanleiding tot
aangesloten op bestaande plannen van de ketenpartners
geeft.
10
en wordt tevens uitvoering gegeven aan de afspraken en ambities zoals vastgelegd in het coalitieakkoord en de kadernota. Tot slot is het goed te vermelden dat lopende succesvolle projecten, zoals bijvoorbeeld de aanpak Maasplassen, zijn opgenomen in dit programmaplan (zie deel 3).
10
Zie voor meer informatie over het gezamenlijk doorlopen proces het rapport ‘DIN’s t.b.v. IVP 2024-2027’ (oktober 2023).
11
3.
Ambitie en doelen
De ambitie, doelen en resultaten die zijn opgesteld voor de
ondermijning volledig kan worden verdreven uit de gemeente
1. Beter bewust zijn van de problematiek en de aanpak
komende vier jaar zijn universeel toepasbaar op elk van de
Roermond. Daarom is gekozen voor de term ‘beheersbaar’. De
2. Sterkere informatiepositie
geprioriteerde inhoudelijke thema’s. De mate waarin deze
gemeente wil er alles aan doen om ondermijning beheersbaar
3. Krachtigere ketensamenwerking
zaken behaald worden kunnen echter per thema verschillen,
te houden, zodat alle inwoners en ondernemers in Roermond
4. Minder verleiding tot ondermijnende activiteiten
evenals de inspanningen die worden geleverd om een
in vrede en veiligheid kunnen wonen, leven en werken.
resultaat te boeken en een doel te bereiken. Niet elk thema
Veiligheid is namelijk een belangrijke randvoorwaarde voor
In de rapportage ‘DIN’s t.b.v. IVP 2024-2027’ (oktober 2023)
kent al een even stevige aanpak. In deel 3 wordt per thema
economische ontwikkeling en welzijn. Hiertoe is het allereerst
is op pagina 10 meer toelichting per doel opgenomen. Ook
nader toegelicht hoe de ambitie, doelen en resultaten bereikt
van belang dat de basis op orde is, wat betekent dat men
zijn daar de resultaten die bijdragen aan deze doelen en de
dienen te worden.
zich bewust is van de gevaren en daardoor weerbaar is tegen
daarvoor te leveren inspanningen nader toegelicht. In deel 3
ondermijnende criminaliteit. Een weerbaar Roermond staat
is per thema concreet aangegeven hoe deze algemene doelen,
hierbij voor een weerbare samenleving, weerbare inwoners
resultaten, en inspanningen binnen een specifieke thema tot
en ondernemers, maar ook een weerbare gemeentelijke
uiting komen en wat daarvoor wordt ondernomen, door wie
organisatie en een weerbaar openbaar bestuur.
en wanneer. In bijlage 1 is een schematisch overzicht van de
3.1
Ambitie
De ambitie voor het Programma Aanpak Ondermijning luidt:
ambitie, doelen, resultaten en inspanningen opgenomen.
“Een weerbaar Roermond waar ondermijning beheersbaar is“.
3.2
Doelen
Om deze ambitie na te streven heeft de burgemeester het volgende uitgangspunt benoemd: Voorkomen waar het kan
De gemeente Roermond stelt zichzelf vier doelen voor de
en krachtig optreden wanneer dit moet. Gegeven de context
komende jaren binnen de aanpak van ondermijning. Deze
in Roermond, de complexiteit van het vraagstuk en het feit
vier doelen dragen eraan bij dat de weerbaarheid tegen
dat de gemeentelijke aanpak van ondermijning nog sterk in
ondermijning wordt vergroot en de effecten van ondermijning
ontwikkeling is, is het niet realistisch om te ambiëren dat
beheersbaar worden en blijven.
11
11
Integraal Veiligheidsplan 2024-2027, gemeente Roermond
12
4. De systematiek van de aanpak
Naast een universele ambitie en doelen, wordt de komende
4.1
Signaleren
4.2
Voorkomen
jaren ook een universele systematiek van drie verschillende typen interventies gehanteerd: signaleren, voorkomen en
Interventies gericht op het signaleren van ondermijning
Het voorkomen van ondermijning gebeurt onder andere door
begrenzen. Met deze methodiek wordt een combinatie
hebben onder andere betrekking op het vergroten van de
als gemeentelijke organisatie de basis op orde te hebben.
van preventie en repressie bewerkstelligd. Door deze
bewustwording van ondermijning bij diverse doelgroepen.
Interventies die hierbij horen zijn bijvoorbeeld het inregelen
systematiek te hanteren kan de komende jaren naar gelang
Een sleutelwoord ten aanzien van interventies die gaan over
van de juiste processen en overlegstructuren, het actualiseren
de actualiteit wel flexibel worden omgaan met het wat (het
signaleren is ‘proactief’; de gemeente moet proactief aan de slag
van beleid en de inzet van het bestuurlijk instrumentarium.
ondermijningsthema en/of focus daarbinnen) maar blijf
met het informeren van inwoners, ondernemers, medewerkers,
Door de basis op orde te hebben worden de gemeente en haar
het hoe (de manier van werken) hetzelfde. Dat komt de
bestuur en samenwerkingspartners. Door al deze doelgroepen
medewerkers weerbaarder tegen ondermijning, waardoor
effectiviteit en efficiëntie van de aanpak ten goede, omdat
te betrekken bij de aanpak, wordt de bewustwording vergroot
ondermijning beter kan worden voorkomen. Interventies
alle ketenpartners binnen en buiten de organisatie daarmee
en kan ondermijning beter worden gesignaleerd. Hierdoor
binnen de pijler voorkomen kunnen ook op een bredere
op elkaar ingespeeld raken. Deze vaste systematiek zorgt
verbetert de informatiepositie van de gemeente en kan de
doelgroep dan de gemeentelijke organisatie van toepassing
daarmee voor een stevig fundament voor de samenwerking
aanpak nauwkeuriger worden gericht en uitgevoerd.
zijn. Door bijvoorbeeld als overheid zichtbaar aanwezig te
binnen de aanpak van ondermijning in de aankomende jaren.
zijn in de wijken, door de verleiding tot crimineel gedrag weg te nemen en door kwetsbaren kansen te bieden. Dit soort
In de onderstaande paragrafen wordt kort toegelicht aan wat
interventies zijn voornamelijk preventief van aard, bedoeld
voor soort interventies bij elk van de vier onderdelen kan
om ondermijning te voorkomen.
worden gedacht.
13
4.3
Begrenzen
4.4 Randvoorwaarden
Naast het signaleren en voorkomen van ondermijning is
Om de interventies binnen de drie pijlers van signaleren,
het van belang om excessen stevig en zichtbaar aan te
voorkomen en begrenzen uit te kunnen voeren, moet aan
pakken vanuit de gezagsrol die het lokaal bestuur heeft in
bepaalde randvoorwaarden worden voldaan. Deels zijn deze
de gemeente. Interventies binnen de pijler begrenzen zien
randvoorwaarden onderdeel van de interne ‘basis op orde’,
bijvoorbeeld op toezicht en handhaving, het gezamenlijk
zoals het hebben van een goede informatiehuishouding
met partners aanpakken van ondermijningscasuïstiek
en de juiste samenwerkingsafspraken tussen gemeentelijk
en het inzetten van bestuursrechtelijke interventies ten
afdelingen en ketenpartners. Andere randvoorwaarden zijn
aanzien van personen en locaties. Interventies binnen deze
algemener van aard en zijn ook van toepassing op interventies
pijler zijn vooral gericht op repressie. Door de excessen
en project die in gedeelde verantwoordelijkheid met andere
van ondermijning aan te pakken, moet het probleem van
organisaties worden uitgevoerd. Hierbij kan gedacht worden
ondermijning beheersbaar blijven. Tegelijk kan dit een
aan voldoende (bestuurlijke) prioriteit, budget en capaciteit.
afschrikwekkende, preventieve werking hebben: het laat zien
Tot slot kan dit ook gaan over de juiste (kennis over) wet- en
dat de gemeente ondermijning een halt toeroept en er binnen
regelgeving en de juiste middelen om het werk uit te kunnen
Roermond geen plek is voor deze vormen van criminaliteit.
voeren.
14
Deel 3: Geprioriteerde thema’s 2024-2027
15
Ten geleide
De thema’s ‘drugscriminaliteit’ en ‘witwassen’ (ook wel
De komende vier jaar wordt binnen de aanpak van
‘criminele geldstromen’ genoemd) zijn verweven in alle
ondermijning ingezet op vijf specifieke thema’s:
vijf de geprioriteerde thema’s. Daarom zijn deze niet als zodanig apart benoemd. Wel maken interventies om
De Limburgse Norm
drugscriminaliteit en witwassen tegen te gaan nadrukkelijk onderdeel uit van de vijf thematische aanpakken.
Mensenhandel
In dit hoofdstuk wordt per thema beschreven wat de komende vier jaar wordt ondernomen om de negatieve effecten van ondermijning tegen te gaan. De thema’s hebben
Vastgoedcriminaliteit
daarbij verschillende ontwikkelsnelheden; veel gebeurt momenteel al, maar sommige zaken zijn nu nog vooral ambities voor de toekomst. Bij elk thema is een factsheet
Gebiedsgerichte aanpak
opgenomen waarin wordt toegelicht wat er concreet in het jaar 2024 wordt ondernomen. Deze factsheets worden per jaar geactualiseerd.
Jonge aanwas Bovenstaande prioritering is gemaakt naar aanleiding van diverse bijeenkomsten met collega’s van de gemeentelijke organisatie, ketenpartners en consultaties van het college en de raad. De keuzes staan niet op zichzelf; tussen de thema’s zijn verschillende dwarsverbanden te leggen. Ook zijn het allemaal thema’s waar de gemeente als kernpartner binnen de aanpak van ondermijning haar stempel op kan drukken vanuit haar bevoegdheden en instrumentarium.
16
5.
De Limburgse Norm
Focus
Limburgse norm is daarmee in feite de onderlegger voor de
•
Weerbare organisatie: De aanpak van ondermijning
gehele en thematische aanpak van ondermijning in Roermond,
moet vanuit de clusters Leefbaarheid en Veiligheid en
De Limburgse norm is een handreiking voor een weerbare
en dient daarom prioriteit te krijgen de komende jaren.
het cluster VTH nog meer op elkaar elkaar afgestemd
overheid waar alle Limburgse gemeenten, de Provincie
Op basis van verschillende onderzoeken en gesprekken met
worden zodat de keten hiermee versterkt zal worden. •
Bestuurlijk instrumentarium: Nog niet al het beleid en
Limburg en het Waterschap Limburg zich aan committeren.
medewerkers van het cluster Leefbaarheid en Veiligheid
Met één gezamenlijk gedragen norm wordt ervoor gezorgd
kan geconstateerd worden dat een aantal fundamentele
wet- en regelgeving zijn up-to-date. Hierdoor wordt het
dat het niveau van weerbaarheid tegen ondermijning overal
randvoorwaarden onvoldoende is ingevuld binnen de
bestuurlijk instrumentarium te beperkt ingezet. Het
even hoog is, om het zogenoemde ‘waterbedeffect’ in de regio
gemeentelijke organisatie. Hierdoor loopt de aanpak van
gevolg is dat de gemeente minder weerbaar is tegen
te voorkomen. De afspraken en handreikingen binnen deze
ondermijning spaak. Het is daarom zaak om eerst deze
ondermijning. Regionaal gezien wordt hierdoor het
norm komen voort uit de ‘Scan bestuurlijke weerbaarheid’ die
basis op orde te krijgen, zodat daarna ook de verschillende
waterbedeffect in de hand gewerkt.
het RIEC Limburg voor gemeenten heeft uitgevoerd.
geprioriteerde thema’s goed kunnen worden opgepakt.
12
•
Informatiebeveiliging: Binnen de gemeente is informatiebeveiliging onvoldoende ingericht. Het
De Limburgse Norm gaat over zes thema’s:
In hoofdlijnen gaat dit om de volgende zaken:
ontbreekt aan geschikte systemen, bijbehorende
1. Bewustwording & Organisatie
•
Capaciteit: We beschikken nu over capaciteit om de
processen, trainingen en controle van gedrag op
2. Integriteit & Veilige Werkomgeving
basisvoorwaarden goed in te richten. De integrale
gevoelige informatie, zoals persoonsgegevens,
3. Veilige Publieke Taak
aanpak zal straks in de uitvoering mogelijk meer
correct op te slaan en te delen.
4. Informatiepositie & Informatiebeveiliging
capaciteit gaan vragen. Bewustwording: Er is sprake van (te) weinig interne en
Om bovenstaande randvoorwaarden goed in de kunnen
externe bewustwording rondom het thema ondermijning.
vullen is in de navolgende paragrafen toegelicht welke
Bestuurders en medewerkers lijken zich onvoldoende
inspanningen we de komende jaren willen verrichten om
De gemeente Roermond committeert zich uiteraard ook aan
bewust van de ernst en omvang van ondermijning in de
beter aan de Limburgse norm te gaan voldoen als gemeente
de Limburgse Norm. De uitgangspunten uit de Limburgse
gemeente en zijn onvoldoende bekend met de aanpak
Roermond.
Norm helpen Roermond om de basis op orde te krijgen en
daarvan. Dit lijkt ook te gelden voor inwoners en
een weerbare organisatie tegen ondermijning te zijn. De
ondernemers; de meldingsbereidheid is laag.
5. Beleid & Handhaving 6. Communicatie
12
•
Zie voor meer informatie: https://limburgsenorm.nl/
17
I. Inrichten organisatiebrede structuur voor de aanpak van ondermijning
Wat gaat er gebeuren? •
Binnen elke afdeling wordt een aanspreekpunt voor ondermijning benoemd. Deze persoon is
Wat houdt het in?
verantwoordelijk voor de bewustwording en de aanpak
De aanpak van ondermijning en het zijn van een weerbare
binnen de afdeling, en fungeert daarnaast als liaison naar
gemeentelijke organisatie kan nooit alleen door het cluster L&V worden bewerkstelligd. Hiervoor is nauwe
het cluster L&V. •
Doorontwikkeling van het lokale signalenoverleg,
samenwerking met andere afdelingen van de gemeente nodig
waarbij vertegenwoordigers (aanspreekpunten) van de
zoals: VTH, Publiekszaken, Bouwtoezicht, Sociaal domein
eerder genoemde afdelingen aansluiten om signalen
en het economisch domein. Er moet structureel contact
van ondermijning te bespreken en op te volgen. Dit
zijn tussen deze afdelingen om signalen van mogelijke
overleg vindt structureel tweewekelijks plaats wordt
ondermijning (bijvoorbeeld over mensenhandel in een woning
voorgezeten door de coördinator ondermijning van het
of drugsproductie bij een bedrijf) op de juiste te plek te
cluster L&V.
laten landen, met daaraan gekoppeld de juiste vervolgactie.
•
Koppelen van het lokaal signalenoverleg met andere
Daarom moet een organisatiebrede structuur voor de aanpak
relevante gremia, zoals het casusoverleg van het RIEC en
van ondermijning worden ingericht binnen de gemeentelijke
het screeningsoverleg van het Zorg- en Veiligheidshuis.
organisatie. In bijlage 3 is een visuele weergave van deze
Wat is daarvoor nodig?
structuur te vinden.
•
De belangrijkste voorwaarde is dat vanuit bestuur en
Wat bereiken we hiermee?
management wordt toegezien op het inbedden van
Door de samenwerking te formaliseren zullen meer signalen
de aanpak van ondermijning binnen de genoemde
het cluster L&V gaan bereiken, en kan ook de gewenste
afdelingen. Dit betekent dat hiervoor capaciteit moet
opvolging aan die signalen worden gegeven. Hierbij is van
worden vrijgemaakt en dat de aanspreekpunten
belang dat de aanpak van ondermijning een gezamenlijke
voldoende tijd hebben om zich op de aanpak van
verantwoordelijkheid wordt, met inzet vanuit verschillende
ondermijning te richten.
afdelingen indien noodzakelijk.
18
II. Doorontwikkeling Bibob-aanpak
het voorkomen van ondermijnende criminaliteit in Roermond.
Wat is daarvoor nodig?
Het wordt gezien als een van de effectiefste bestuurlijke
•
Een team van minimaal 4 fte: regisseur ondermijning,
Wat houdt het in?
instrumenten om ondermijning aan te pakken. Daarom willen
onderzoeker, jurist en ondersteuner. Op dit moment zijn
Met de Bibob-aanpak kan de gemeente via de Wet Bibob
we de Bibob-de komende jaren uitbreiden.
nog niet alle functies ingevuld.
(preventief) bestuursrechtelijk optreden als er een ernstig
•
gevaar dreigt dat bijvoorbeeld een vergunning wordt
Wat gaat er gebeuren?
misbruikt. Door middel van een Bibob-onderzoek kan de
•
benodigde informatiebeveiliging.
Het Bibob-onderzoek gefaseerd invoeren binnen
gemeente onderzoek doen naar de achtergrond van een
een groot aantal beleidsvelden, zoals: vergunningen
betrokkene die bijvoorbeeld een bepaalde vergunning
voor vechtsportevenementen, speelgelegenheden,
aanvraagt.
het omgevingsrecht, subsidies, vastgoedtransacties,
De Bibob-aanpak is de laatste jaren steeds verder
overheidsopdrachten en overeenkomsten met
ontwikkeld binnen de gemeente. Recent is nieuw Bibob-
zorgpartijen. In 2024 leggen we daarbij de focus op
beleid vastgesteld. Hierdoor is dat nu in lijn met landelijk
vastgoedtransacties en omgevingsvergunningen.
en regionaal Bibob-beleid. Hierdoor voorkomen we dat een
•
Het inrichten van een solide Bibob-team binnen het
waterbedeffect optreedt, waarbij criminaliteit zich verplaatst
cluster L&V. Dit team gaat nauw samenwerken met
tussen aangrenzende gemeenten in onze regio. Ook is een
het cluster VTH. Een meerkoppig team is nodig voor de
ondermijningsartikel opgenomen in de APV. Hierdoor kunnen
waarborging van objectief en gedegen Bibob-onderzoek
we de uitgifte van en handhaving op vergunningsplichtige
en verdeling van de verantwoordelijkheden en de
economische activiteiten binnen de gemeente beter
werklast binnen dit proces.
uitvoeren. Tot slot is VTH reeds bezig met het proces rondom
•
omgevingsvergunningen.
Extern communiceren over de Bibob-aanpak van de gemeente Roermond. Hierdoor informeer je inwoners en ondernemers over de procedure, en tegelijk kan het een
Wat bereiken we hiermee?
afschrikwekkende werken hebben richting personen met
Door Bibob-onderzoek wordt voorkomen dat de overheid
kwade intenties.
criminele activiteiten faciliteert doordat bijvoorbeeld een vergunning, subsidie of overheidsopdracht wordt misbruikt.
•
Een zaaksregistratiesysteem met bijbehorende
Het Bibob-beleid en het Bibob-team evalueren op effectiviteit en efficiëntie.
Bovendien wordt hierdoor de concurrentiepositie van bonafide ondernemers beschermd. De Bibob-aanpak draagt daarmee bij aan de weerbaarheid van de gemeentelijke organisatie en
19
III. Uitwerken processen integrale controles en inzet bestuurlijk instrumentarium
duidelijk wordt gemaakt dat de gemeente optreedt tegen
Wat houdt het in?
de juiste bestuurlijke instrumenten op rechtmatige wijze in te
Door het integraal controleren van panden, gebieden,
zetten.
ondermijnende criminaliteit. Door de processen goed uit te werken is voor iedereen helder wanneer kan worden gecontroleerd en hoe controle dient te verlopen. Dit helpt om
bedrijventerreinen, etc. kunnen mogelijke signalen van ondermijning aan het licht komen, worden meldingen
Wat gaat er gebeuren?
gecontroleerd en kan informatie worden ingehaald
•
op basis waarvan bestuurlijk kan worden ingegrepen. Integraal betekent hierbij dat verschillende afdelingen van
Het proces rondom integrale controles wordt uitgewerkt en op managementniveau vastgesteld
•
De integrale handhavingsstrategie van VTH en het
de gemeente (o.a. VTH, Bouwtoezicht, Sociaal domein)
IVP van cluster L&V wordt op elkaar afgestemd. Op
gezamenlijk controleren; meer disciplines zien namelijk meer
managementniveau wordt bepaald op welke thema’s
relevante dingen. Vaak sluiten hierbij ook externe partners
wordt ingezet. Er worden inzetafspraken gemaakt
zoals de politie aan.
ten aanzien van beschikbare capaciteit voor integrale controles.
Momenteel zijn de processen rondom integrale controles
•
De processen rondom de mogelijkheden van de inzet
onvoldoende uitgewerkt, is onvoldoende capaciteit
van het bestuurlijk instrumentarium worden uitgewerkt,
beschikbaar (met name bij VTH), en zijn de prioriteiten tussen
geaccordeerd door juristen en bestuurlijk vastgesteld.
VTH en cluster L&V niet op elkaar afgestemd. Dit resulteert erin dat het cluster L&V signalen en casuïstiek niet goed in
Wat is daarvoor nodig?
behandeling kan nemen, en onvoldoende informatie heeft om
•
bestuurlijk in te grijpen wanneer nodig.
Voldoende capaciteit op de afdelingen VTH en Bijzondere wetten
•
Structurele afstemming op managementniveau tussen
Wat bereiken we hiermee?
de verschillende afdelingen om prioriteiten en inzet te
Door structureel en integraal te controleren komen
monitoren.
misstanden aan het licht en kan worden ingegrepen wanneer nodig. Tegelijk heeft dit ook een preventief effect, wanneer
20
IV. Inrichten informatiehuishouding en -beveiliging
verantwoording inzichtelijker hoe de gemeente heeft
Wat is daarvoor nodig?
gehandeld bij bepaalde casussen en waarom. Het inrichten van
•
de informatiehuishouding en -beveiliging draagt daarmee bij
Voor de aanschaf van een zaaksregistratiesystreem zijn financiële middelen nodig.
Wat houdt het in?
aan een integere en weerbare gemeentelijke organisatie. Op
Bij de aanpak van ondermijning is het van belang om
termijn kan een goede informatiehuishouding ook bijdragen
op het niveau van management en bestuur van de
de informatiestroom goed te managen en op juridisch
aan het verbeteren van de informatiepositie van de gemeente.
verschillende betrokken afdelingen nodig.
correcte wijze om te gaan met gevoelige informatie zoals persoonsgegevens. Ten aanzien van de informatiestroom is
Wat gaat er gebeuren?
het van belang om een signalen en casuïstiek vast te leggen in
•
een registratiesysteem ten behoeve van navolgbaarheid en verantwoording.
Verkenning naar de aanschaf van een zaaksregistratiesysteem uitvoeren samen met ICT
•
Uitwerken en implementeren proces
Informatiebeveiliging dient in zijn algemeenheid
informatiehuishouding (waaronder omgaan met
gemeentebreed op orde te zijn en gaat bijvoorbeeld over de
persoonsgegevens) met ICT
autorisatie van medewerkers tot gevoelige gegevens.
•
Uitwerken en implementeren proces informatiebeveiliging met ICT en juristen
Op dit moment heeft de gemeente geen registratiesysteem.
•
Tevens zijn er geen uitgewerkte processen (bekend bij de
Toepassen autorisatiematrix bij medewerkers die toegang hebben tot gevoelige informatie
medewerkers) over hoe om te gaan met gevoelige informatie.
•
Data volwassenheidsscan uitvoeren en opvolgen
Zowel de software, het beleid als de training en controle
•
Mogelijkheden tot screening van (nieuw) personeel
ontbreken. Hierin schuilen risico op datalekken en -misbruik.
van cluster L&V onderzoeken alsmede voor andere functies binnen de gemeente Roermond die
Wat bereiken we hiermee? Door de informatiehuishouding goed in te richten en
“ondermijningsgevoelig” zijn. •
Bij het afleggen van de eed een protocol voor de
beveiligingsnormen te waarborgen wordt voldaan aan
burgemeester ontwikkelen om medewerkers te wijzen op
landelijke wetgeving zoals de AVG en privacy protocol.
integriteit.
Daarnaast wordt in het kader van navolgbaarheid en
21
•
Voor de overige inspanningen is prioriteit en coördinatie
V. Vergroten bewustwording Wat houdt het in?
•
Trainen signalering ondermijnende criminaliteit
•
Training integriteit voor bestuurders en ambtenaren
•
Awareness trainingen Veilige Publieke Taak beleggen in
Het vergroten van de bewustwording zorgt ervoor dat medewerkers, bestuurders, inwoners en ondernemers
de gemeente •
begrijpen wat ondermijning is, waarom het een probleem is,
Inrichten van een meldpunt waar medewerkers signalen van mogelijke ondermijning kunnen melden
wat de gemeente aan het probleem doet en hoe zij daarbij kunnen helpen. Het vergroten van de bewustwording kan op
Externe bewustwording:
veel verschillende manieren. Door voorlichting, training of
•
Een communicatiestrategie behorend bij dit
het openen van een meldpunt. De gemeente zet al regelmatig
programmaplan opstellen in samenwerking met de
in op bewustwording door bijvoorbeeld voorlichting te geven
afdeling communicatie
aan specifieke doelgroepen.
•
Voorlichtingscampagnes voor inwoners en ondernemers
•
Aanspreekpunt in de wijk inrichten, bijvoorbeeld via
Wat bereiken we hiermee? Door het bewustzijn rondom het probleem van ondermijning
wijkteams •
Inrichten van een meldpunt, ook bedoeld voor inwoners
te vergroten, krijgt de gemeente meer zicht op het probleem,
en ondernemers voor alle vormen van ondermijning,
komen meer signalen binnen en is er meer draagvlak voor de
en dus nuttig in het kader van ‘signaleren’ bij alle
aanpak. Hierdoor wordt de aanpak uiteindelijk effectiever en
navolgende vier geprioriteerde thema’s
efficiënter.
•
Wat gaat er gebeuren?
Wat is daarvoor nodig?
Interne bewustwording:
•
•
Aansluiten bij Meld Misdaad Anoniem (M.)
Voor het geven van voorlichtingen en trainingen is
Voorlichting over de aanpak van ondermijning geven bij
voldoende capaciteit en expertise nodig van (in ieder
alle betrokken gemeentelijke afdelingen
geval) het cluster L&V. Externe ondersteuning kan hierbij
•
Informatiesessies met de Raad
behulpzaam zijn. Hier zijn dan financiële middelen voor
•
Informatiesessies met het College
•
Trainen van medewerkers van de gemeente op weerbaarheid / bewustwording van en het nemen van
nodig. •
Voor het uitrollen van voorlichtingscampagnes is capaciteit nodig bij de afdeling Communicatie.
gezamenlijke verantwoordelijkheid voor ondermijning
22
Tijdpad
I
Inspanning
2024
2025
2026
2027
Inrichten organisatiebrede structuur
•
Benoemen aanspreekpunt
[continueren]
[continueren]
[continueren]
voor de aanpak van ondermijning
•
Doorontwikkelen lokaal
•
Evaluatie
[continueren]
[continueren]
[continueren]
[continueren]
[continueren]
[continueren]
[continueren]
signalenovereg II
III
Doorontwikkeling Bibob-aanpak
Uitwerken processen integrale
•
Koppelen aan andere gremia
•
Bibob-onderzoek invoeren
•
Uitbreiding Bibob-onderzoek
binnen vastgoedtransacties en
•
Doorontwikkeling Bibob-team
omgevingsvergunningen
•
Communicatie
•
Uitlijnen programmaplan, IVP en
•
Inrichten Bibob-team
•
Uitwerken proces integrale
controles en inzet bestuurlijke instrumentarium
controles •
handhavingsstrategie
Uitwerken proces inzet bestuurlijk instrumentarium
•
Bestuurlijke vaststellen en afstemmen
IV
Inrichten informatiehuishouding en
•
-beveiliging •
Verkenning aanschaf
•
Aanschaf registratiesysteem
registratiesysteem
•
Data volwassenheidsscan
Uitwerken en implementeren proces informatiehuishouding
•
Uitwerken en implementeren
uitvoeren en opvolgen •
Protocol eed integriteit ontwikkelen
proces informatiebeveiliging •
Toepassen autorisatiematrix gevoelige informatie
•
Mogelijkheden tot screening van personeel onderzoeken
V
Vergroten bewustwording
•
Voorbereiden en uitvoeren diverse
[continueren]
voorlichtingsactiviteiten en trainingen •
Start meldpunt en M.
•
Opstellen communicatiestrategie
23
6.
Mensenhandel
Focus
13 14
2. Arbeidsuitbuiting
•
Vanuit de gemeente wordt momenteel niet actief
Arbeidsuitbuiting gaat om een combinatie van ernstige,
ingezet op het opsporen van seksuele uitbuiting. Op
Mensenhandel kent verschillende verschijningsvormen,
vaak onmenselijke situaties op de werkvloer. Daarbij is vaak
basis van onderzoek14 bestaat het vermoeden dat meer
maar de gemene deler is dat personen worden uitgebuit.
sprake van dwang, geweld, chantage, fraude of misleiding. Dit
seksuele uitbuiting plaatsvindt binnen de gemeente
Uitbuiting vindt vaak plaats onder vormen van dwang,
fenomeen komt voor in alle sectoren, en is ook gesignaleerd
dan nu in beeld is. Aanbevolen wordt daarom om
bijvoorbeeld door intimidatie of geweld. Alle vormen van
bij sectoren waar arbeidsmigranten werkzaam zijn. De
risicolocaties beter te controleren.
mensenhandel en uitbuiting zijn ongewenst in de gemeente
huisvesting van arbeidsmigranten kan daarbij ook gepaard
Roermond en dienen aangepakt te worden.
gaan met misstanden op het gebied van brandveiligheid,
wie zij moeten bereiken wanneer er vermoedens zijn
De komende vier jaar richt Roermond zich met name op
hygiëne en financiële uitbuiting. Vaak is de woning van
van mensenhandel. Daarnaast moeten ketenpartners
twee vormen van mensenhandel:
de arbeidsmigrant gekoppeld aan de werkrelatie, waarbij
getraind zijn in het kennen van signalen op
sprake kan zijn van financieel onaantrekkelijke, onveilige en
mensenhandel.
1. Seksuele uitbuiting
onmenselijke woonsituaties. De gemeente Roermond wil
Bij seksuele uitbuiting wordt iemand gedwongen om seksuele
arbeidsuitbuiting stevig aanpakken en ervoor zorgen dat
diensten te verlenen tegen betaling. Deze betaling kan
arbeidsmigranten op een verantwoorde en veilige manier
plaatsvinden in de vorm van geld of andere vergoedingen.
kunnen werken en wonen in Roermond.
De gemeente Roermond kent legale vormen van sekswerk.
Vanuit onderzoek komt naar voren dat een aantal zaken
In de praktijk is echter te zien dat de grens tussen prostitutie
nadere aandacht behoeft de komende jaren:
volgens de regels en seksuele uitbuiting dun is. Daarom
•
In de gemeente Roermond zijn signalen van
zetten we de komende vier jaar in op het aanpakken van
mensenhandel naar voren gekomen. Binnen deze
misstanden binnen de prostitutie, zodat sekswerk op legale
signalen komen de verschijningsvormen van seksuele
en veilige wijze kan blijven bestaan in Roermond.
uitbuiting en arbeidsuitbuiting naar voren.13
Integraal Ondermijningsbeeld Roermond, RIEC Limburg Integraal Ondermijningsbeeld Roermond, RIEC Limburg
24
•
Een concrete verbetermogelijkheid is dat burgers weten
I. Implementatie geactualiseerd prostitutiebeleid
Wat gaat er gebeuren?
Wat is daarvoor nodig?
•
•
Actualiseren van het prostitutiebeleid: Het bestaande
Voldoende capaciteit en prioriteit bij VTH voor de
prostitutiebeleid zal waar nodig herzien worden om te
controle van prostitutielocaties en bij signalen van
Wat houdt het in?
voldoen aan de huidige wet- en regelgeving en om beter
misstanden
Om ervoor te zorgen dat de regels omtrent sekswerk aan de
in te spelen op de behoeften en uitdagingen binnen de
voorkant duidelijk zijn en dat bij misstanden adequaat kan worden gehandhaafd, wordt het gemeentelijke prostitutiebeleid
sector. •
mensenhandel: Het bestaande overleg waarin
sekswerk op een verantwoorde en veilige manier blijven
mogelijke signalen van mensenhandel worden
faciliteren. Daarnaast moet het commitment bij de betrokken
besproken door de gemeente en haar partners wordt
partners worden vergroot, en dienen duidelijke werkafspraken
doorontwikkeld. Hierbij wordt de koppeling met het
gemaakt te worden over de uitvoering en handhaving van het
lokaal signalenoverleg ondermijning van de gemeente
beleid. Hiervoor is het onder meer van belang om structureel
nadrukkelijker gemaakt. De Taskforce Veiligheid,
controles uit te voeren op sekswerklocaties.
Leefbaarheid en Zorg die zich nu voornamelijk focust op illegale kamerhuur vangt ook signalen op van
Wat bereiken we hiermee?
mensenhandel. De ambitie is om het signalenoverleg
Het herziene prostitutiebeleid bevat heldere richtlijnen en
mensenhandel en de Taskforce beter met elkaar te
regels, waardoor zowel sekswerkers als exploitanten van
verbinden, zodat signalen over en weer worden gedeeld. •
Voldoende juridische capaciteit voor de afwikkeling van eventuele misstanden
Doorontwikkeling integraal signalenoverleg
herzien en geactualiseerd. Hierdoor kan de gemeente legaal
prostitutiebedrijven weten wat van hen verwacht wordt.
•
Bevorderen samenwerking met stakeholders: de
Dit bevordert de transparantie en voorkomt misverstanden
samenwerking met relevante belanghebbenden,
of overtredingen. Door het actualiseren van het beleid
zoals sekswerkers, exploitanten, maatschappelijke
kunnen de gemeente en haar partners effectiever optreden
organisaties en juridische instanties wordt verbeterd,
bij misstanden in de prostitutiesector. Dit draagt bij aan
onder andere door het organiseren van kennissessies en
een veiligere werkomgeving voor sekswerkers en helpt
werkbezoeken vanuit de gemeente. In aanloop naar de
mensenhandel en andere vormen van uitbuiting te bestrijden.
actualisatie van het prostitutiebeleid vinden de eerste
Het geactualiseerde beleid kan specifieke maatregelen
bijeenkomsten plaats.
bevatten om de rechten van kwetsbare sekswerkers te waarborgen, zoals toegang tot gezondheidszorg en ondersteunende diensten.
25
•
Aandachtsfunctionaris mensenhandel binnen het cluster L&V ten behoeve van de beleidsactualisatie
•
Commitment en inzet van het sociaal domein, AVIM en andere betrokken samenwerkingspartners.
II. Integrale controles overbewoning
Wat is daarvoor nodig? •
Wat houdt het in? Door middel van integrale controles hebben we een instrument
van woningen •
in handen om ondermijning tegen te gaan. Ook de inzet vanuit de wet aanpak woonoverlast gaat hiervoor instrumenten
•
Integrale afstemming en samenwerking tussen de betrokken instanties.
•
Wat bereiken we hiermee? Door het – al dan niet op basis van klachten – uitvoeren van
Voldoende juridische capaciteit voor de afwikkeling van eventuele misstanden
bieden.
•
Voldoende capaciteit en prioriteit bij VTH voor de controle
Communicatie en informatie-uitwisseling tussen betrokken instanties borgen
•
Voldoende capaciteit en expertise bij uitvoeringsinstanties
integrale controles op huurwoningen, kunnen mogelijke misstanden zoals overbewoning, slechte huisvesting en (arbeids-)uitbuiting sneller worden opgespoord en aangepakt. Dit draagt bij aan het verbeteren van leef- en werkomstandigheden van arbeidsmigranten.
Wat gaat er gebeuren? •
Integrale controles door verschillende betrokken instanties, zoals VTH, brandweer, inspectiediensten, politie en partners uit het zorg- en sociaal domein.
•
Controles op basis van bestemmingsplannen
26
Tijdpad
I
Inspanning
2024
2025
2026
2027
Implementatie geactualiseerd
•
•
•
•
prostitutiebeleid
Doorontwikkelen signalenoverleg mensenhandel
•
Actualiseren gemeentelijk prostitutiebeleid
Verstevigen samenwerking ketenpartners
II
Toepassen Wet goed verhuurderschap
•
Capaciteitsopbouw voor teams die integrale controles uitvoeren
•
•
Uitvoeren periodieke integrale controles
Opstellen van samenwerkingsprotocollen en afspraken tussen betrokken instanties.
27
Implementatie gemeentelijk prostitutiebeleid
•
Monitoring van het nieuwe beleid
•
Training en bijscholing handhavers
•
Evalueren en verbeteren van het
Versterking integrale samenwerking met externe partners
•
Evalueren van het geactualiseerde beleid
•
Voortdurende capaciteitsopbouw
integrale controleproces o.b.v.
en training van betrokken
resultaten en feedback
instanties
7.
Vastgoedcriminaliteit
Focus
Vastgoed is dus een middel waarmee allerlei vormen van ondermijning kunnen worden gefaciliteerd.
Vastgoed is vaak een onmisbare schakel in het ‘bedrijfsproces’ van criminelen die zich bezighouden
Ook in de gemeente Roermond is vastgoedcriminaliteit een
met ondermijning. Misbruik en fraude binnen de
probleem:
vastgoedsector – ook wel ‘vastgoedcriminaliteit’ genoemd
•
Op basis van signalen in de gemeente Roermond wordt
is een fenomeen waar gemeenten veelvuldig mee in
het witwassen van crimineel geld door middel van de
aanraking kunnen komen. Denk bijvoorbeeld aan de opslag
aankoop van vastgoed waargenomen. Uit onderzoek
van wapens in een garagebox, de productie van drugs in
blijkt dat de gemeente Roermond hoog scoort op
bedrijfspand of illegale prostitutie in een woning. Het
vastgoed witwasindicatoren, een zeer opvallende hoge
effect hiervan is niet alleen onveiligheid, maar kan ook
score is toebedeeld aan de wijk Maasplassen. De meest
zorgen voor woonoverlast in woonwijken. Daarnaast gaat
uit het oog springende vorm van dit type ondermijning
het kopen en (door)verkopen van vastgoed bij criminelen
is de aankoop van vastgoed en het misbruik hiervan
vaak gepaard met witwaspraktijken, net als dat huur
voor criminele activiteiten
en verhuur gepaard kan gaan met fraude en uitbuiting.
28
I. Inzet Bibob-toets op omgevingsvergunningen en vastgoedtransacties
Wat gaat er gebeuren? •
De gemeente zal vanaf 2024 de Bibob-toets actief gaan toepassen bij het verlenen van omgevingsvergunningen
Wat houdt het in?
en bij het controleren van vastgoedtransacties.
De gemeente Roermond zet vanaf 2024 de Bibob-toets
•
Er zullen procedures worden opgesteld en
in bij omgevingsvergunningen en bij het controleren van
geïmplementeerd om de Bibob-toets in te bedden in de
vastgoedtransacties.
bestaande vergunnings- en controleprocessen. •
Er zal samenwerking worden gezocht met
Wat bereiken we hiermee?
samenwerkingspartners, zoals de politie en VTH, om
•
Door de inzet van de Bibob-toets bij omgevingsvergunningen
informatie te delen en gezamenlijk op te treden tegen
en vastgoedtransacties beoogt de gemeente Roermond
criminele activiteiten in de vastgoedsector.
het verminderen van criminele activiteiten, zoals
•
witwassen en georganiseerde criminaliteit, die mogelijk
Bewustzijn creëren op verdachte vastgoedtransacties binnen en buiten de gemeentelijke organisatie.
plaatsvinden via vastgoedconstructies. •
Het gebruik van de Bibob-toets biedt de mogelijkheid
Wat is daarvoor nodig?
om risico’s te identificeren en te voorkomen dat
•
vergunningen worden verleend aan partijen die
van de Bibob-toets bij omgevingsvergunningen en
betrokken zijn bij criminele activiteiten. •
Het versterkt de integriteit van de vastgoedsector en
Duidelijke wettelijke kaders opstellen die het gebruik vastgoedtransacties ondersteunen.
•
Medewerkers die betrokken zijn bij de bibob-toets
draagt bij aan een veiligere en eerlijkere omgeving voor
moeten getraind zijn en op de hoogte zijn van procedures
alle betrokkenen.
en richtlijnen. Het is van belang om deze inzet onder de aandacht van VTH te brengen.
29
II. Duurzame borging proces sluiting drugspanden
Wat gaat er gebeuren? •
Voor een duurzame oplossing is gekozen voor het invoeren van het zogenoemde ondermijningsartikel in de APV.