Programmabegroting 2023
Tekst van het document
PROGR AMMABEGROTING 2023
1
Programmabegroting
2023
GEMEENTE ROERMOND
2
PROGR AMMABEGROTING 2023
3
Inhoudsopgave begroting 2023 1. Voorwoord en Inleidende beschouwing
5
2. Verloop financiële positie 2023
21
2.1 Financiële positie structureel 2.2 Financiële positie incidenteel 2.3 Structureel en reëel begrotingsevenwicht
22 22 24
3. Programmabegroting 2023
27
3.1 3.2 3.3
Programma 1 Zorgzame gemeente Programma 2 Inclusieve samenleving Programma 3 Goed onderwijs
29 41 45
3.4 3.5
Programma 4 Kansen voor klimaat Programma 5 Goede leefomgeving
51 57
3.6 3.7 3.8 3.9
Programma 6 Toekomstbestendige Stad Programma 7 Ruimte en Wonen Programma 8 Levendige Stad Programma 9 Veilige Stad
63 67 75 81
3.10
Programma 10 Moderne gemeente
87
4. Overig / overzichten
91
5. Paragrafen
99
Inleiding
100 101 107 114 122 125 133 167
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7
Paragraaf Lokale heffingen Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf Financiering (treasury) Paragraaf Bedrijfsvoering Paragraaf Verbonden partijen en participaties Paragraaf Grondbeleid
GEMEENTE ROERMOND
4
6. Financiële begroting 2023
173
6.1 6.1.1 6.1.2 6.1.3
Algemeen Doelstelling Beleidskaders Grondslagen voor de begroting
175 176 176 176
6.2 6.2.1 6.2.2 6.2.3 6.2.4
Overzicht baten en lasten met toelichting Raming baten en lasten Aanmerkelijke verschillen begroting 2023 – 2022 Incidentele lasten en baten Recapitulatie begrotingsevenwicht
177 178 179 186 189
6.3 6.3.1 6.3.2 6.3.3 6.3.4 6.3.5 6.3.6 6.3.7 6.3.8
Uiteenzetting financiële positie en toelichting Geprognotiseerde begin- en eindbalans EMU-saldo Investeringsplanning 2023 – 2026 Verstrekte geldleningen Exploitatieovereenkomsten en gronden Reserves Voorzieningen Opgenomen geldleningen
191 192 193 194 195 196 198 200 201
6.4
Geraamde baten en lasten per taakveld
203
Colofon
205
PROGR AMMABEGROTING 2023
5
1. Voorwoord
GEMEENTE ROERMOND
6
PROGR AMMABEGROTING 2023
7
Voorwoord Hierbij bieden wij u de meerjarenbegroting 2023 ter vaststelling aan. De eerste begroting van ons college. De kadernota 2023 en het coalitieakkoord voor de periode 2022 – 2026, De stad van ambitie, daadkracht en verbinding, vormen hiervoor de basis. Daarmee is dit de eerste stap in de uitwerking van het coalitieakkoord en in het realiseren van onze ambities voor deze bestuursperiode. Deze eerste stap is naar opvatting van ons college een realistische stap. Daarbij hebben wij nadrukkelijk oog en oor voor de situatie waarin we ons lokaal in onze mooie stad Roermond, maar ook nationaal en mondiaal bevinden. Roermond en de Roermondenaren stellen wij daarmee voorop. Wij realiseren ons heel goed dat de ontwikkelingen van de afgelopen jaren, die elkaar op een aantal onderdelen ook nog eens in negatieve zin versterken, een enorme impact (kunnen) hebben op inwoners, bedrijven en instellingen. De oplossingen liggen voor een belangrijk deel buiten ons bereik. Maar binnen onze mogelijkheden zullen wij, samen met onze partners, wel het maximale doen om noodzakelijke maatregelen te treffen en ondersteuning te bieden aan inwoners, ondernemers en instellingen die in de huidige situatie in de problemen komen. Tegelijk zien wij als college nadrukkelijk ook kansen.
Kansen om de prachtige gemeente Roermond nog mooier te maken en kansen om de toekomst voor onze inwoners, bedrijven en instellingen nog beter te maken. Zoals aangegeven; met deze begroting zetten we een eerste stap en daarop volgen er vanzelfsprekend nog meer.
Burgemeester en wethouders van Roermond, De secretaris,
Drs. J.W.A. Kradolfer (a.i.)
De burgemeester,
M.J.D. Donders – de Leest
GEMEENTE ROERMOND
8
Leeswijzer In de voorliggende begroting vind u de volgende onderdelen terug: 1 2 3 4 5 6
Inleidende beschouwing; Verloop financiële positie; Programmabegroting 2022; Overig / overzichten; Paragrafen; Financiële begroting
De voorliggende begroting is opgebouwd in de bijzondere situatie dat bij de start van het begrotingsproces de coalitievorming nog niet was afgerond. Er is dan ook gekozen om de onderdelen 3 t/m 6 samen te stellen op basis van de primitieve begroting. Alle cijfers die in deze onderdelen opgesomd staan, zijn dan ook exclusief de effecten vanuit hoofdstuk 1 en 2. Hoofdstuk 1 en 2 zijn een eerste uitwerking van het coalitieakkoord voor de periode 2022 – 2026, De stad van ambitie, daadkracht en verbinding. De Programmabegroting 2023 is daarmee de eerste stap in de uitwerking van het coalitieakkoord en in het realiseren van onze ambities voor deze bestuursperiode. Cijfermatig zullen de effecten hiervan vertaald worden in de 1e begrotingswijzing 2023.
PROGR AMMABEGROTING 2023
9
Inleidende beschouwing In het coalitieakkoord voor de periode 2022 – 2026, De stad van ambitie, daadkracht en verbinding, schetsten de coalitiepartijen een beeld van de actuele situatie en ontwikkelingen op dat moment (medio 2022). “Op dit moment verkeert een groot deel van de wereld, met een pandemie die nog niet geheel achter ons ligt en een oorlog in Europa, financieel en economisch in een zeer onzekere en complexe situatie. Een situatie waarbij sprake is van handelsconflicten en -boycotten, leveringsonzekerheid en extreme prijsstijging van (agri-)grondstoffen, brandstoffen en energie, prijsstijgingen van producten, stijgende rentes, oplopende staatsschulden en een zeer forse inflatie. Tegelijkertijd is er ook sprake van een overspannen arbeidsmarkt met stijgende kosten en lonen tot gevolg.” Bij het opmaken van deze Programmabegroting 2023 is de situatie op veel van de genoemde ontwikkelingen niet verbeterd, maar juist verder verslechterd en het perspectief op verbetering is ook nog erg moeilijk te duiden. Daarnaast doet zich een aantal crises tegelijkertijd voor. De gevolgen hiervan houden ook nog eens langer aan dan voorzien, waardoor steeds meer inwoners, ondernemers, verenigingen en stichtingen steeds harder worden geraakt.
Inwoners en ondernemers doen als gevolg hiervan steeds vaker een beroep op ondersteuning; uit alle delen van de gemeente en uit alle lagen van de bevolking. Dit vraagt van ons een evenwichtige en realistische kijk op de financiële scenario’s, waarbij wij het treffen van drastische maatregelen in de huidige context niet realistisch en niet wenselijk achten. Ten aanzien van de lokale belastingen kiezen we dan ook voor een scenario dat evenwichtig en realistisch is. Ook de gemeente Roermond wordt geraakt door verschillende crises. Daarbij richtten wij ons ook al een aantal jaren, veel meer dan voorzien, op de aanpak van de effecten daarvan. Dit heeft het nodige gevraagd van de gemeentelijke organisatie; een organisatie in ontwikkeling. Het coalitieakkoord houdt rekening met de situatie in Roermond en de situatie om ons heen en geeft daarmee in onze optiek een realistisch beeld. Maar het coalitieakkoord is bovenal een ambitieus akkoord. Tijdens de raadsbehandeling op 13 juli 2022 is daar uitvoerig over gesproken. Dat is positief, want ambitie hoort namelijk bij de gemeente Roermond. Ambities die waargemaakt moeten worden om Roermond een gemeente en een stad te laten zijn waar je wilt leven, waar iedereen meedoet, van ontwikkeling en van goud, groen en blauw.
In het coalitieakkoord stellen de coalitiepartijen ook dat het niet mogelijk is alle ambities in vier jaar te realiseren; laat staan in één jaar. De periode tussen de start van het nieuwe college en de totstandkoming van deze begroting was kort. Daardoor bleek er slechts beperkte ruimte om voor het jaar 2023 al veel koerswijzigingen en nieuw beleid in gang te zetten. Maar wat wel al mogelijk was is gedaan en daarom wordt met deze begroting voor het jaar 2023 toch al een eerste formele stap gezet om het coalitieakkoord op hoofdlijnen nader te concretiseren. In de programma’s vindt u daarmee al zaken terug die bijdragen aan de uitvoering van het coalitieakkoord. Waar wij al een financiële duiding hebben kunnen geven, heeft dit vertaling gekregen in de 1e begrotingswijziging, behorende bij deze begroting.
GEMEENTE ROERMOND
10
Om onze keuzes overzichtelijk in beeld te brengen zijn deze in onderstaand overzicht weergeven. Primitieve begroting 2023 – 2026 (bedragen x € 1.000)
4.707
9.526
12.557
2.104
Scenario BC1 (2,3% index in 2023, va 2024 index + verhoging (2,5%)
-934
-128
715
1.599
Toeristenbelasting - Groeimodel
-304
-248
-188
-125
Correctie taakstelling tarief rijwielstalling
-300
-300
-300
-300
Correctie taakstelling parkeertarieven
-280
-280
-280
-280
Evenementenbeleid (motie klaar voor de herstart)
-220
-220
-220
-220
Uitbreiding bestuursadviseurs (incl. trainee)
-96
-96
-96
-96
Openbare orde en veiligheid, ondermijning
-200
-200
-200
-200
Integraal projectplan maasplassen
-75
Inzet handhaving
-120
-120
-120
-120
Capaciteit VTH
-100
-100
-100
-100
Meeropbrengst Leges
50
50
50
50
Opvang ontheemden - programmaleider
-100
-100
-100
-100
Taskforce: armoedecrisis
-250
-250
pm
pm
Hoogwaterveiligheid - Coordinatietaak
-100
-100
-100
-100
10% extra cultuur (incl 120K voor erfgoed)
-380
-380
-380
-380
Budget resultaatversnelling ambitie en kansen
-500
-300
-100
0
Inzet bedrijvencontactfunctionaris
-75
-75
-75
-75
Leegstandsmanagement / vestigingsklimaat binnenstad
-70
-70
-70
-70
Verlenging startersfonds
-25
-25
-25
-25
Activeren subsidieregeling t.b.v. kwaliteitsimpuls binnenstad
-150
-150
-150
-150
Parkeeractie (uitrijkaarten)
-42
-42
-42
-42
Datagericht werken
-30
-30
-30
-30
Structurele verhoging budget citymanagement
-90
-90
-90
-90
Platform wonen en werken
-25
-25
-25
-25
Versterken netwerk MBO, HBO, WO en bedrijfsleven
-50
-50
-50
-50
Fietspad Noorderplas
-17
-17
-17
-17
Gebiedsprofiel binnenstad
-75
Extra capaciteit tbv transitie retail naar wonen / gemengde functies
-80
Herinrichten weekmarkt(en)
-25
Pilot duurzaamheid bedrijventerrein Willem Alexander
-25
Duurzaamheidsvouchers bedrijven
-100
PROGR AMMABEGROTING 2023
11
Primitieve begroting 2023 – 2026 (bedragen x € 1.000)
4.707
Impuls biodiversiteit
-25
Winterpromotie
-30
Projectopdracht / plan van aanpak doorontwikkeling citymarketing
-10
snelbusverbinding Monchengladbach > Roermond
-60
Implementatie Quickscans wonen / duurzaamheid
-75
Uitbreiding bestuurssecretariaat
-75
Communicatie (o.a. nieuwe website)
12.557
2.104
-75
-75
-75
-100
-75
-75
-75
Jongeren op gezond gewicht
-50
-50
-50
-50
Philipsterrein
-100
Centrumkwartier
-130
-100
Co-financiering projectleiders
40
40
Co-Financiering bereikbaarheid Roermond
-75
Plan/ Opgave Informatiesamenleving
-75
Pilot basisbanen
-100
Spoorbrug Leeuwen / Fietspad Noorderplas
-75
Centrumplan Swalmen + capaciteit
-75
Doorontwikkeling wijk- en kernenbeleid
-75
-75
-75
-75
Werkbudget dorpsraad Swalmen
-15
MBO Campus
-75
9.526
-60
Totaal voorstellen Begroting 2023 “De Stad van Ambitie, Daadkracht & Verbinding” (1e begrotingswijziging 2023)
-5.968
-3.740
-2.267
-1.221
Saldo Begroting 2023 (incl. 1e begrotingswijziging 2023)
-1.261
5.786
10.289
883
GEMEENTE ROERMOND
12
Wij hebben daarnaast, ter uitvoering van het coalitieakkoord, ook al een aantal ambities bepaald die we het komende jaar willen oppakken c.q. voorbereiden, maar waaraan we nog geen financiële duiding hebben kunnen geven. Wij gebruiken de periode tot aan de Kadernota 2024 om die duiding wel te kunnen geven zodat dit een plaats krijgt in de begrotingscyclus 2024. Een overzicht hiervan vindt u hieronder.
Onderdeel van kadernota 2024 / Middelen voorzien in meerjarenbegroting: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Huisvesting i.r.t. Organisatieontwikkeling Heroverweging investeringsplanning Preventie (gezondheid, armoede) Gezondheidsbeleid Armoedebeleid Bestaanszekerheid (integraal oppakken) Zorg en participatie Volgende concretisering, Beter met Minder Hervormingsagenda jeugd Doorontwikkeling participatiewet Energietransitie en armoede Budget/ Handgeld. Wijk- Wethouders & Teams. Cofinanciering bestuurlijke lobby Dienstverlening, menselijke maat Prijsverhoging Entree Cuijpershuis (van €6 naar €8) Herziening jeugd- en jongerenwerk Onderwijshuisvesting diverse locaties Duurzaamheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie Schöndelen nieuwbouw. Sportaccommodatiebeleid (Breed perspectief) Zonnepanelenproject Slim Energienet Roermond Regionale energietransitie Klimaatneutraal (Gemeentelijke Vastgoed) Duurzaamheidscentrum (Bezoekers & Opleidings) Fietspad Noorderplas Fietsbrug Leudal > Roermond Informatiesamenleving Indexering investeringsplanning Budget projectuitvoering 2023
Een groot aantal van de in het coalitieakkoord beschreven ambities pakken wij het komende begrotingsjaar met de kracht van samenwerking en met urgentie op. Dat doen we op een wijze die past bij een stad en een gemeente die klaar staat voor haar inwoners. De vraagstukken zijn complex en vragen om een integrale en duurzame oplossing. Tegelijkertijd is er geen tijd te verliezen. Er moet nú aan de oplossingen worden gewerkt, om te voorkomen dat er straks geen oplossing meer mogelijk is. Daarbij past een fundamenteel andere benadering en aanpak, waarbij we veel meer gebruik maken van de kracht van de samenleving. Dat is noodzakelijk, omdat de gemeente Roermond als lokale overheid niet in staat zal zijn de vraagstukken en opgaven alleen aan te pakken en op te lossen.
PROGR AMMABEGROTING 2023
13
Kijkend naar de demografische en sociale ontwikkelingen staat de Roermondse samenleving vanaf 2030-2035 voor een nog grotere maatschappelijke opgave dan op dit moment. De groep inwoners die volledig participeert, zonder ondersteuning, is tegen die tijd door de ontgroening en dubbele vergrijzing relatief kleiner dan nu. Met minder mensen moeten zij zorgen voor de groepen die kwetsbaar zijn en zonder ondersteuning niet zelfstandig kunnen participeren. Tegelijkertijd starten zij gezinnen en wordt een nog actievere bijdrage aan hen gevraagd op de arbeidsmarkt, verenigingsleven, mantelzorg, etcetera. Want ook het aantal mensen dat hiervoor een actieve bijdrage kan leveren neemt af. Die groep moet dat wel kunnen en willen in Roermond. Goed, prettig en gezond kunnen leven in onze gemeente is dan een basisvoorwaarde (het welzijnsaspect uit Brede Welvaart). Hiervoor dienen basisvoorzieningen (wonen, bestaanszekerheid, gezond klimaat, duurzaamheid, werk, onderwijs, zorg en veiligheid) op orde zijn om je te kunnen ontplooien, een bijdrage te kunnen leveren en te participeren. Een deel kan dat (meer vanzelf) en bij een deel is dat niet zo vanzelfsprekend. Een aantal indicatoren op het gebied van jeugd en gezondheid is bij onze inwoners niet zo rooskleurig en zelfs zorgwekkend. Niet iedereen kan evengoed meedoen in de maatschappij.
Dat maakt de potentiële groep die de sterkste schouders vormt in het fundament van de samenleving nog smaller en de groep die ondersteuning vraagt nog groter. Extra complicerende factor is de huidige en toekomstige schaarste op de arbeids- en grondstoffenmarkt. Dit is een verandering ten opzichte van de periode waarin keuzes veelal op financiële gronden werden gemaakt. Dit is een complex vraagstuk dat vraagt om een duurzame oplossing. Hiermee bedoelen wij dat we nu aan preventieve oplossingen gaan werken die moeten voorkomen dat deze ontwikkelingen de Roermondse samenleving ontwrichten en dat ook de gemeente, met haar veelal correctieve dienstverlening, hierop geen antwoord meer op heeft. Naast dat de oplossingen duurzaam moeten zijn, dienen wij ze ook fundamenteel anders aan te pakken dan op dit moment het geval is. We zien dan ook een aantal opgaven op ons afkomen dat we in samenwerking met externe actoren op basis van wederzijds commitment willen realiseren.
Een bestaanszekerheid voor al onze inwoners Doel: Faciliteren en deels creëren van zekerheid van woning, werk, inkomen, zorg en participatie in de samenleving. Bijdrage coalitieakkoord: De stad waar iedereen meedoet, De stad waar je wilt leven, De stad van ontwikkeling, Een stad die klaar staat voor haar inwoners Veel mensen in onze gemeente hebben het goed. Ze hebben een baan, inkomen, sociale contacten en voelen zich gewaardeerd. Voor een beperktere groep is dat niet het geval. Bestaanszekerheid is inwoners zekerheid geven van een woning, inkomen, werk en mee kunnen doen in de samenleving. De bestaanszekerheid staat voor sommige groepen inwoners in onze gemeente onder druk, mede als gevolg van corona, de woning- en energiecrisis, maar ook vanwege de toenemende inflatie. Om een zinvolle bijdrage te kunnen leveren aan de samenleving en om te werken aan ontwikkeling, is bestaanszekerheid essentieel. Bestaanszekerheid is niet alleen de zekerheid van voldoende en voorspelbaar inkomen. Ook zekerheid om betaalbaar te wonen, toegang tot betaalbare zorg en de mogelijkheid om een financiële buffer op te bouwen voor onverwachte uitgaven zijn noodzakelijke voorwaarden. Alleen dan kan iemand de rust en ruimte vinden die nodig is om zich als mens te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving. Binnen deze opgave gaan we door met de transformatiedoelen in het sociaal domein.
Dit betekent maatwerk, lichte ondersteuning waar dat kan, zwaardere ondersteuning als het moet en inzet op preventie. We doen dat vanuit realisme en de opgedane leerervaringen in de afgelopen jaren. De doelstellingen van het eerdere programma “Beter met minder” zijn hierbij nog onverkort van kracht.
GEMEENTE ROERMOND
14
Binnen deze opgave zal de jeugd(hulp) van de toekomst bij dienen te dragen aan de ambitie van kwalitatief goede en (nu en in de toekomst) betaalbare zorg en ondersteuning voor inwoners, die aansluit bij de behoeften en mogelijkheden van jeugdigen, ouders en gezin. Dit vraagt om een duurzame oplossing voor de kwaliteit en houdbaarheid van de jeugdhulp in de gemeente Roermond. Een oplossing die niet alleen vanuit het jeugdhulpveld kan worden bereikt, maar gepaard dient te gaan met een integrale aanpak tussen het sociaal domein, haar partners en onze inwoners. Verdere professionalisering van de jeugdhulp is nodig, met daarbinnen een goede ordening van het zorglandschap. De opgedane ervaringen binnen de Toekomstbestendige Zorg nemen we mee in deze doorontwikkeling. We werken ook toe naar een inclusieve arbeidsmarkt. Een arbeidsmarkt waarin voor iedereen plaats is en waarin iedereen mee mag doen. Dus ook mensen met een beperking en/of met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Wij nemen onze verantwoordelijkheid voor iederéén die het nodig heeft. Een herbezinning op de manier waarop we samenwerken met onze partners, en hoe we onze middelen nu besteden en verdelen, is daarvoor essentieel.
Een passende woning voor iedereen Doel: Voldoende en passend aanbod op woningmarkt. Bijdrage coalitieakkoord: De stad waar je wilt leven, De stad waar iedereen meedoet, Een stad die klaar staat voor haar inwoners. De vraag naar woningen is in de afgelopen jaren sterk toegenomen. We zien dat het enorme woningtekort resulteert in schaarste, hoge koopprijzen, lange wachttijden in de sociale sector, hoge huren voor particuliere woningen, hogere woonlasten voor mensen die (wel) een nieuwe woning betrekken en toenemende betaalbaarheidsproblemen. Door de krappe woningmarkt zitten tal van groepen in de knel. Kortom: er zijn meer woningen nodig van goede kwaliteit, op de juiste locatie en passend bij de financiële mogelijkheden en wensen van bewoners. Daarom besteden we de komende periode extra aandacht aan het vergroten en versnellen van de bouwproductie, dan wel het realiseren van tijdelijke oplossingen. Van de lokale overheid mag daarbij een snelle en adequate afhandeling van aanvragen worden verwacht en daar staan wij voor. Naast het bijbouwen is het goed benutten en transformeren van de bestaande woningvoorraad belangrijk, zodat er meer doorstroming en meer flexibiliteit ontstaat. Ook moet er aandacht zijn voor betaalbaarheid en duurzaamheid, zoals vergroening, klimaatadaptatie en duurzame energie.
Hierbij moet oog zijn voor enkele specifieke groepen die op dit moment onze aandacht vragen. Denk daarbij aan (niet uitputtend) statushouders, studenten, ouderen, spoedzoekers en personen met verward gedrag (GGZ-problematiek). Daarbij zien we al langer een grote beweging naar langer thuis wonen, extramuralisering en meer eenpersoonshuishoudens. Deze vraagstukken markeren de veranderende vraag op de woningmarkt en de antwoorden die daarop nodig zijn. De relatie tussen de ontwikkelingen op de woningmarkt en de klimaat- en energietransitie is evident. De gebouwde omgeving en de woningen zelf moeten worden verduurzaamd. De relatie tussen het wonen en de klimaat- en energietransitie werken we verder uit in de desbetreffende opgave. De opgaven op de woningmarkt hangen ook samen mobiliteit. Er zullen afspraken moeten worden gemaakt hoe de woningbehoefte en de toekomstige mobiliteitsvraag in samenhang kunnen worden opgelost. De beschikbare ruimte dient slimmer te worden gebruikt: met menging van functies, met volgtijdelijk en meervoudig gebruik, met intensivering en met diversificatie.
PROGR AMMABEGROTING 2023
15
Een gezond leven mogelijk maken Doel: Faciliteren en deels creëren van omstandigheden waarbinnen inwoners gezond en vitaal kunnen leven. Bijdrage coalitieakkoord: De stad waar je wilt leven, de stad waar iedereen meedoet en de stad van goud, groen en blauw, Een stad die klaar staat voor haar inwoners. Steeds meer mensen leven steeds ongezonder, met alle gevolgen van dien. Voor een toenemend aantal inwoners is een gezonde manier van leven geen vanzelfsprekendheid. Gezondheid is zichtbaar in de kwaliteit van leven, het dagelijks functioneren, het fysieke gestel, mentaal welbevinden, sociale relaties en de mate waarop mensen zingeving ervaren. Zo zien we dat armoede en een ongezonde levensstijl een negatieve invloed hebben op de levensloop en gezondheid van kinderen en volwassenen. Door domein overstijgend naar gezondheidsvraagstukken te kijken en verbindingen te leggen tussen de verschillenden beleidsterreinen, kunnen we daar verbetering in aanbrengen. We dragen bij aan een betere start voor kinderen en een goede gezondheid voor kinderen en volwassenen. We hebben daarbij een brede kijk op gezondheid, vanuit het begrip positieve gezondheid. Dit gaat over hoe je veerkrachtig en betekenisvol kunt leven. Het begrip gezondheid bestrijkt immers een veel breder gebied dan alleen maar je lichamelijk functioneren.
Positieve gezondheid gaat dus niet uit van ziekte en hetgeen niet goed gaat, maar vertrekt vanuit hetgeen er wél goed gaat. Positieve gezondheid kijkt naar het lichamelijk, psychisch functioneren, als ook naar de kwaliteit van leven, maatschappelijke participatie en het dagelijks functioneren. Gezondheid heeft daarmee een bredere scope dan de inzet van (medische) zorg en ondersteuning. Die samenhang stimuleren we met een gedeelde gezondheidsvisie en een brede investering in gezondheidsbevordering. We leggen daarvoor in de ondersteuning van inwoners de focus op wat mensen zelf kunnen en we ondersteunen mensen om iets (weer) zelf te leren doen. Daarbij versterken we de samenwerking tussen betrokken professionals om mensen heen.
Een veilige omgeving Doel: In Roermond is het veilig leven Bijdrage coalitieakkoord: De stad waar je wilt leven, De stad waar iedereen meedoet, De stad van goud, groen en blauw, Een stad die klaar staat voor haar inwoners. Gemeenten hebben te maken met veel veiligheidsvraagstukken; van woonoverlast en jeugdcriminaliteit tot verkeersveiligheid, huiselijk geweld en ondermijnende criminaliteit. Effectieve inzet op het veiligheidsdomein vereist keuzes in prioriteiten, instrumenten en samenwerking met veiligheidspartners. Thema’s die hierbij aan de orde komen zijn bijvoorbeeld gedigitaliseerde criminaliteit, ondermijning, zorg & veiligheid. We hebben te maken met dalende trends in de traditionele criminaliteit en onveiligheidsbeleving. Tegelijk is wel sprake van verharding. De snelle ontwikkelingen op technologisch gebied en de digitalisering leidt tot meer informatie, maar ook tot een explosieve toename van de cybercrime. Het tegen gaan van overlast en criminaliteit vraagt om sterkere verbindingen tussen zorg-, sociaal- en veiligheidsdomein. Ook om steeds meer van repressief naar preventief handelen te kunnen komen. De opgave zit niet alleen in de hoeveelheid aan vraagstukken, de vele van partijen waarmee samenwerking noodzakelijk is of de veelheid aan instrumenten die er zijn.
De opgave zit ook in de veelheid van verbindingen die er binnen het gemeentelijke beleid aan de orde zijn.
GEMEENTE ROERMOND
16
Een kansrijke en inclusieve samenleving Doel: In Roermond kan en mag iedereen meedoen. Bijdrage coalitieakkoord: De stad waar iedereen meedoet, De stad van ontwikkeling, Een stad die klaar staat voor haar inwoners. Op vele terreinen is de toenemende kansenongelijkheid binnen onze gemeente zichtbaar, zeker ook op het terrein van gezondheid, levensverwachting en gezonde levensjaren. Kansengelijkheid betekent dat iedereen die in dezelfde samenleving leeft in dezelfde mate toegang moet hebben tot dezelfde kansen op ontplooiing. Het principe van gelijke kansen is een belangrijk uitgangspunt in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en onze gehele samenleving. De kenmerken en omstandigheden bij de geboorte (geslacht, plaats, etnische of sociaaleconomische achtergrond van ouders) zijn in belangrijke mate van invloed. Kansengelijkheid is gelijkwaardigheid en kansen om mee te doen in de samenleving. Het is kansen creëren voor de nieuwe generatie (kinderen en jongeren van nu), laaggeletterden en inwoners die zich niet (meer) op hun plek voelen in onze samenleving. Dat betekent onder andere dat we moeten investeren in een kansrijke start voor kinderen en jongeren, zodat zij veilig kunnen opgroeien. Ook moeten we een sluitende aanpak bieden voor jongeren en jongvolwassenen.
Daarbij hebben we extra aandacht voor inwoners bij wie kansen onder andere op het gebied van gezondheid, onderwijs of arbeidsmarkt niet altijd vanzelfsprekend zijn. Investeren in kansengelijkheid is ook investeren in het onderwijs. Goed onderwijs biedt integrale en inclusieve basisvoorzieningen voor kinderen van 0-12 jaar. Ook gaat het over inclusie, over het meedoen en erbij horen van mensen (met een beperking). Een inclusieve samenleving is een samenleving waarin mensen volwaardig kunnen participeren. Participatie kan hierin onderverdeeld worden in arbeidsparticipatie, maatschappelijke participatie en sociale participatie. Kansengelijkheid vergroten vraagt van onze gemeente ongelijk investeren en structurele oorzaken aanpakken. Niet iedereen heeft ondersteuning vanuit de gemeente nodig voor een goede uitgangspositie in de samenleving. We leggen de focus dan ook op die (groepen) inwoners die ons het hardste nodig hebben.
Een nieuwe economie Doel: Bereiken en in standhouden van noodzakelijke voorzieningen Bijdrage coalitieakkoord: De stad waar iedereen meedoet, De stad van ontwikkeling, Een stad die klaar staat voor haar inwoners. De lokale overheid speelt, samen met kennisinstellingen en het bedrijfsleven, een cruciale rol in de versterking van de regionale arbeidsmarkt en economie. De economie is door de gevolgen van de coronacrisis ingrijpend veranderen. Onze gemeente heeft, in samenspel met de regio, de komende jaren een belangrijke rol bij een duurzaam economisch herstel. De economie van de toekomst is duurzaam, circulair, kennisintensief en concurrerend. Dat levert veel winst op in termen van banen, innovatie, nieuwe bedrijvigheid, welvaart en werkgelegenheid Het ontwikkelen van een duurzaam en concurrerend vestigingsklimaat vraagt om een aanpak in samenhang met opgaven als woningbouw, bereikbaarheid, energietransitie, digitalisering en milieu. Een sterk vestigingsklimaat vereist niet alleen goede verbindingen en ruimte voor mensen en bedrijven om te werken en te ondernemen. Het vraagt ook een goede kwaliteit van leven: een leefomgeving die de inwoners een ruim en hoogwaardig keuzepalet biedt van voorzieningen op het gebied van wonen, bewegen, recreëren, ontmoeten en ontspannen.
PROGR AMMABEGROTING 2023
17
Economische ontwikkeling is een belangrijke basis voor Roermond en haar inwoners. Economie is dienend aan de brede welvaart. Economische ontwikkeling is belangrijk, maar altijd in een gezonde wisselwerking met andere doelen. Die wisselwerking zorgt soms voor een spanningsveld. Tegelijkertijd vormen onze bedrijven en instellingen voor banen en persoonlijke welvaart. Een goed vestigingsklimaat beïnvloed bedrijven en ook inwoners bij een afweging om zich in Roermond te vestigen. Dit hangt af van een aantal factoren zoals openbare ruimte, bereikbaarheid, leefbaarheid, etcetera. De arbeidsmarkt is in beweging en vraagt om een wendbare en weerbare beroepsbevolking en wendbare en weerbare bedrijven. Door digitalisering, automatisering en robotisering veranderen organisaties en de inhoud van werk. Investeren in kennis en vaardigheden is noodzakelijk om duurzaam inzetbaar te blijven in de eigen beroepsgroep, maar het wordt ook steeds belangrijker de mobiliteit tussen economische sectoren te vergemakkelijken. Samenwerken met onze vele partners in Roermond is cruciaal om de toekomstbestendige economie vorm te geven. Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden (triple helix) en de inwoners van vormen inhoudelijk gemotiveerde, goed verbonden lokale netwerken. Die leveren economische kracht en innovatie op.
Samen spelen we in op innovaties en maatschappelijke veranderingen en leveren we onze bijdragen aan de maatschappelijke opgaven. Zoveel als mogelijk sluiten we aan op de dynamiek en energie van andere partijen.
Een duurzame samenleving Doel: Bereiken en in standhouden van een veilige en gezonde fysiek leefomgeving, een goede omgevingskwaliteit en doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving. Bijdrage coalitieakkoord: De stad waar je wilt leven, De stad van goud, groen en blauw, De stad die klaar staat voor haar inwoners, De stad van ontwikkeling. Er ligt een grote opgave om tot een duurzaam Nederland te komen. Gelukkig zijn veel inwoners, bedrijven en instellingen gemotiveerd om met ons de uitdagingen aan te gaan. Het tegengaan van klimaatverandering, aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering en een transitie naar een circulaire economie zijn randvoorwaarden voor behoud van onze welvaart. Een florerend ecosysteem is essentieel om een biodivers Nederland te realiseren. Daarnaast biedt de transitie kansen voor economische ontwikkeling. Een duurzaam Nederland vereist een transitie op economisch, sociaal, ruimtelijk en ecologisch gebied en een fundamentele verandering van denken en handelen. Het gaat om grote maatschappelijke, economische én ruimtelijke veranderingen waarin we van iedere inwoner, ieder bedrijf en tal van betrokken organisaties iets vragen. Klimaatverandering is onder andere van invloed op ons beleid ten aanzien van ruimte en water.
Tevens is er een toegenomen focus op duurzaamheid in beleid, waarbij rekening dient te worden gehouden met de gebruiks-, belevings- en toekomstwaarde van ontwikkelingen. De energietransitie, specifiek, met focus op opwek en gebruik van duurzame energie, energiezekerheid en goedkope energie, vormt een enorme opgave waarbij gevestigde en tegenstrijdige belangen moeten worden afgewogen. Klimaatadaptatie vraagt om belangrijke keuzes en robuuste inrichting van het stedelijke grondgebied met daarbij oog voor de kwaliteit van de leefomgeving. De aanwezigheid van groen en water in en rond de stad vormt een belangrijke factor voor de kwaliteit van onze (stedelijke) leefomgeving en de aantrekkelijkheid van onze stad. Het draagt bij aan een prettig en gezond woonmilieu en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. We streven ernaar om de leefomgeving zo in te richten dat deze een actieve, gezonde leefstijl en maatschappelijke participatie bevordert. Het vormt een omgeving voor ontspanning en biedt de ruimte voor recreëren, ontmoeten en gezond bewegen.
GEMEENTE ROERMOND
18
Bij dit alles dienen we onder andere rekening te houden met de transitie naar hernieuwbare energie die meer ruimte vraagt voor opwek, transport, distributie, conversie en opslag van energie. Zowel boven- als ondergronds. De ruimtelijke implicaties van de opgave van duurzame energie kunnen in dit kader dan ook groot zijn. Een efficiënt en duurzaam mobiliteitssysteem draagt bij aan een gezonde leefomgeving en een gezonde leefstijl. Mobiliteit is een onmisbaar onderdeel van de stedelijke ontwikkeling en -planning. Onze stad zal zich in de toekomst dan ook duurzaam ontwikkelen door een samenhangende aanpak van wonen, werken, mobiliteit, gezondheid, veiligheid en leefomgevingskwaliteit. Er is een verschuiving te zien van beleid dat focust op afzonderlijke vraagstukken naar beleid dat de stad als uitgangspunt neemt en waarbij mobiliteit, economie, ruimtelijke ordening, woningbouw, energie en water in samenhang worden benaderd. We streven door middel van een gebiedsgerichte aanpak en lokaal maatwerk naar synergie, waarbij combinaties van opgaven en oplossingen binnen onze stad kansen biedt.
Transformatie van centrumgebieden Doel: Bereiken en in standhouden van een toekomstige centrumfunctie (bijv. leven, kopen, verblijven, recreëren) Bijdrage coalitieakkoord: De stad waar je wilt leven, de stad van ontwikkeling en de stad van goud, groen en blauw, Een stad die klaar staat voor haar inwoners. Door autonome ontwikkelingen als bevolkingskrimp, vergrijzing, technologische ontwikkelingen, maar zeker ook door veranderende consumentenvoorkeuren staan veel winkelgebieden onder druk. Onzeker zijn de effecten van de corona-pandemie op het verplaatsings- en koopgedrag van consumenten. Mogelijk krijgt het gebruik van internet voor de aankoop van goederen hierdoor een extra impuls. Veranderingen doen zich het sterkst voelen in de middelgrote steden. Deze steden hadden voorheen een centrumfunctie binnen hun verzorgingsgebied, maar die status verandert. Uiteindelijk zullen naar verwachting maar een beperkt aantal steden hun centrumfunctie op hetzelfde niveau als nu behouden. De andere steden zullen te maken krijgen met oplopende leegstand. Dit heeft niet alleen grote gevolgen voor de detailhandel, maar ook voor de leefbaarheid van deze steden. Om de leefbaarheid ook voor de toekomst te waarborgen en om aantrekkelijk te blijven voor bezoekers en bewoners, staat de gemeente Roermond dan ook voor een grote en complexe transformatieopgave.
In fysieke zin is het van belang om het overblijvende kernwinkelgebied compact te houden en nieuwe functies te vinden voor gebouwen die leeg komen te staan. De verschuiving naar steeds meer online winkelen kan een bedreiging voor onze binnenstad zijn, maar digitalisering biedt ook nieuwe mogelijkheden. Krimp in het totale Retailbestand van binnensteden is nodig, tegelijkertijd bieden nieuwe vormen van Retail waarbij de online en fysieke winkelervaring elkaar versterken ook kansen voor winkeliers en de vitaliteit van binnensteden. Een toekomstbestendige binnenstad bestaat uit veel meer facetten dan Retail. Bijvoorbeeld door deze uit te breiden met de creatieve, toeristische en culturele sector. De betrokkenheid van deze partners als deze leidt tot creatievere oplossingen, nieuwe inzichten en vernieuwing. De kansen die digitalisering, circulair ondernemen, vergroening en klimaat adaptief bouwen en nieuwe vormen van mobiliteit bieden voor de binnenstad zullen daarbij meer worden meegenomen. In onze binnenstad komen vele opgaven samen, naast transformatie gaat het om digitalisering en andere ondernemerschapsvraagstukken, arbeidsmarktvraagstukken, mobiliteitsvraagstukken (stadsdistributie, rol auto in de stad en parkeren), klimaatadaptatie, erfgoed, groen, de koppeling met de maasplassen en het Designer Outlet Centre.
Onze gemeente werkt daarbij nauw samen met ondernemers en vastgoedpartijen, inwoners, maatschappelijke organisaties, hogere overheden en kennis- en onderwijsinstellingen in de aanpak van onze binnenstad
PROGR AMMABEGROTING 2023
19
De herstructurering van de binnenstad vraagt om nu duidelijke keuzes maken met de betrokken stakeholders en om gezamenlijk investeren. De verwachte toename in leegstand en de structurele verandering in ons winkelgedrag maken dat nu investeren nodig is. Dit vraagt om verdere professionalisering van de samenwerking met ondernemers en vastgoed en om nieuwe financieringsvormen van en samen met onder andere het Rijk en de Provincie.
Een organisatie die klaar is voor de toekomst Doel: Een ambtelijke organisatie die klaar is voor de uitdagingen van de toekomst Bijdrage coalitieakkoord: Een stad die klaar staat voor haar inwoners, De stad waar je wilt leven, De stad waar iedereen meedoet, De stad van ontwikkeling, De stad van goud, groen en blauw. De complexe ontwikkelingen in de samenleving en de crises vragen het nodige van de gemeentelijke organisatie, een organisatie die ook zelf in ontwikkeling is. De organisatieontwikkeling die de afgelopen periode in gang is gezet, wordt geëvalueerd. Op basis van de uitkomsten van deze evaluatie zetten we het komende jaar verdere vervolgstappen. In dit begrotingsjaar zetten wij extra capaciteit in om de voorbereiding en uitvoering van onze ambities waar te maken en om verschillende knelpunten op te lossen. We werken verder aan de ontwikkeling van onze publieke (digitale) dienstverlening, data-gedreven werken en we investeren in het automatiseren van onze processen met behulp van slimme informatietechnologie. Daarbij hebben we oog voor inclusie en bijkomende ethische aspecten. De opgave die er ligt op het vlak van organisatieontwikkeling beschouwen wij als een interne opgave. Daarbij sluiten wij niet de ogen voor hetgeen er om ons heen gebeurt en hetgeen er van ons wordt gevraagd.
We zoeken naar oplossingen in een complexe arbeidsmarkt en werken toe naar een moderne organisatie die aansluit bij de behoeften uit de samenleving en die klaar is voor de uitdagingen van de toekomst.
Tot slot, Met deze begroting denken wij al in 2023 een aantal belangrijke stappen te kunnen zetten om ambities waar te kunnen maken, kansen te benutten en het hoofd te bieden aan een aantal majeure uitdagingen waar Roermond voor staat. We weten niet in welke mate de gevolgen van verschillende maatschappelijke crises in ons land ons verder nog zullen raken. Datzelfde geldt voor de internationale ontwikkelingen rondom oorlog en geweld, ontheemden, energie en economie. Vanuit dit perspectief nodigen wij de gemeenteraad nadrukkelijk uit om in de komende begrotingsdiscussie samen met ons keuzes te maken voor 2023 en daarna.
GEMEENTE ROERMOND
20
PROGR AMMABEGROTING 2023
21
2. Verloop financiële positie 2023
GEMEENTE ROERMOND
22
2.1 Financiële positie structureel Het financiële vertrekpunt van deze begroting is de kadernota 2023, welke ter kennisgeving is aangenomen. Vervolgens zijn hieraan toegevoegd: Het effect van de decembercirculaire 2021, meicirculaire 2022, de effecten van het gesloten systeem riool en afval, de effecten van de kredietrapportage 2021 en een bijstelling van de diverse jaarschijven van de begroting. Deze bijstellingen samen vormen de primitieve begroting 2023-2026. Vervolgens zijn er gedurende het begrotingsproces diverse voorstellen ingebracht, welke middels de 1e begrotingswijziging 2023 te goedkeuring aan de raad worden aangeboden. Zie de uiteenzetting in onderstaande tabel.
(bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Vertrekpunt kadernota 2023
1.175
1.705
1.821
1.821
Gemeentefonds - Decembercirculaire 2021
30
0
0
0
Gemeentefonds - Meicirculaire 2022
3.898
8.425
11.846
1.365
Effecten doorrekening riool/afval
-434
-510
-503
-510
Kredietrapportage (incl. bijstelling IP)
259
562
255
-111
Overige bijstellingen
-221
-656
-862
-461
Primitieve begroting 2023-2026
4.707
9.526
12.557
2.104
Totaal voorstellen Begroting 2023 1 “De Stad van Ambitie, Daadkracht & Verbinding” (1e begrotingswijziging 2023)
-5.968
-3.740 -2.267
-1.221
Saldo Begroting 2023-2026 (incl. 1e begrotingswijziging 2023)
-1.261
10.290
883
1
5.786
Een specificatie van deze voorstellen zijn terug te vinden in hoofdstuk 1.
2.2 Financiële positie incidenteel Voor de incidentele financiële positie wordt de vastgestelde stand van de algemene reserve (AR) bij de jaarrekening als uitgangspunt genomen. In onderstaand overzicht is de besluitvorming van de bestuursrapportage 2021 en de jaarrekening 2021 verwerkt. Deze hebben een positief effect op de algemene reserve. Tenslotte is de prognose van het resultaat 2022 (2e burap 2022) meegenomen in de prognosestand. Voor de negatieve stand begrotingssaldo 2023 zal de dekking middels een onttrekking uit de algemene reserve als besluitpunt aan uw raad worden voorgelegd.
PROGR AMMABEGROTING 2023
23
(bedragen x € 1.000)
2022
Vertrekpunt jaarrekening 2021
12.358
-/- Incidentele onttrekking (begroting 2020)
-200
-/- Diverse overhevelingen (BURAP’21)
-930
+ Overheveling reserves sociaal domein
20.486
+ Storting resultaat jaarrekening 2021
10.233
-/- Besluit resultaatbestemming jaarrekening 2021
-4.175
Stand na besluitvorming Jaarrekening 2021
37.772
Begrotingssaldo 2022 (ná 2e BuRap 2022)
4.623
2023
2024
2025
2026
-149
-47
42.246
35.238
41.024
51.313
Voorstellen begroting 2023: Verlaging Dam Lateraalkanaal: Storting in reserve kapitaallasten
-4.850
Voorbereidingskrediet Roerdelta fase III, storting in reserve kapitaallasten
-850
Begrotingssaldo 2023-2026
-1.261
5.786
10.289
883
Stand algemene reserve (excl. Claim SD) ná besluitvorming BGR ‘23-’26
27.725
33.464
43.753
44.636
Stand algemene reserve, claim sociaal domein ná besluitvorming BGR ‘23-’26
7.560
7.560
7.560
7.560
Stand algemene reserve (incl. egal.res. SD) ná besluitvorming BGR ‘23-’26
42.395
35.285
41.024
51.313
52.196
-/- Benodigde weerstandscapaciteit
-11.880
-11.880
-11.880
-11.880
-11.880
Stand na aftrek minimumpositie
30.515
23.405
29.144
39.433
40.316
Uit bovenstaand overzicht blijkt dat onze algemene reserve goed is. Het blijft echter zaak om de komende jaren de algemene reserve kritisch te blijven volgen.
Minimumpositie algemene reserve Het minimum van de algemene reserve is op nieuw bepaald. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is hierover een uitgebreide toelichting opgenomen. Hierin is aansluiting gezocht met de methode die landelijk breed wordt toegepast en wordt veel meer de relatie gelegd met de risicoanalyse. Als basis voor het bepalen van het benodigde weerstandsvermogen worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: • Een actuele risico-inventarisatie • Een weerstandsratio binnen de bandbreedte van 1,4 (minimaal) – 2 (ruim voldoende) • Het streven naar een minimale solvabiliteit van 20% Het minimum van de algemene reserve komt op basis hiervan op € 11 miljoen. Voor een verdere inhoudelijke toelicht wordt verwezen naar de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.
GEMEENTE ROERMOND
24
Sociaal Domein Met het vaststellen van de begroting 2022 is besloten om de egalisatiereserve sociaal domein per 31 december 2021 op te heffen, en het resterend saldo over te hevelen naar de algemene reserve. Om de ambities en opgaven in het sociaal domein voldoende financiële basis te bieden stellen wij desalniettemin voor opnieuw een financieel kader en binnen de algemene reserve een deel te alloceren ten behoeven van het sociaal domein. Voor de bepaling van het sociaal domein wordt opnieuw een kader vastgesteld. Dit kader betreft de programma’s 1 en 2 (exclusief product 2.2). De claim voor het kader sociaal domein binnen de algemene reserve is bedoeld om eventuele tegenvallers binnen het kader sociaal domein op te kunnen vangen. Daar tegenover staat, dat voordelen binnen het kader sociaal domein ook ten gunste aan deze claim vallen. Jaarlijks zal, op basis van een risico inventarisatie, bepaald worden hoe hoog het minimum bedrag van deze claim dient te zijn. Dit is tevens ook het plafondbedrag. Indien het plafondbedrag van de claim bereikt is, zullen overschotten ten gunste komen van de algemene reserve. Voor de begroting 2023 is dit plafond bepaald op 7,5 miljoen. Gekoppeld aan deze claim en het kader sociaal domein stellen wij tevens voor om het college te mandateren over de beschikbare middelen.
Budgettair neutrale bijstellingen binnen dit kader hoeven dan ook niet specifiek ter goedkeuring aan de raad te worden aangeboden.
2.3 Structureel en reëel begrotingsevenwicht In artikel 189 van de Gemeentewet is bepaald, dat de gemeenteraad er op toe ziet, dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Hiervan kan worden afgeweken, indien aannemelijk is, dat het structureel en reëel evenwicht in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht.
Structureel evenwicht Structurele baten en lasten zijn die baten en lasten die in beginsel jaarlijks in de begroting en meerjarenraming worden opgenomen. Voor het begrip structureel is aansluiting gezocht bij de 4 jaar van de begroting en meerjarenraming. Baten en lasten zijn in beginsel incidenteel wanneer deze baten en lasten het begrotingssaldo incidenteel beïnvloeden. Het gaat om eenmalige zaken of om projecten of subsidies die tijdelijk zijn c.q. eindig (harde einddatum) zijn. Het structureel begrotingssaldo wordt bepaald door het begrotingssaldo te zuiveren van incidentele baten en lasten. In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is dan ook opgenomen, dat in de toelichting op het overzicht van baten en lasten bij de begroting en bij de jaarrekening, een overzicht moet worden gevoegd van incidentele baten en lasten. Het structureel en reëel evenwicht is een belangrijk criterium voor een solide financieel beleid. Het BBV geeft geen scherpe afbakening van het begrip structureel en incidenteel. De commissie BBV heeft in de Notitie incidentele en structurele baten en lasten van augustus 2018 een nadere duiding gegeven van deze begrippen. Ook de verduidelijking handreiking Structurele en incidentele baten en lasten 2021 van de provincies gaat daar verder op in.
De aard van de begrotingspost is bepalend (dominante criterium) of een post als structureel of incidenteel wordt aangemerkt. Als hulpmiddel voor het begrip ‘incidenteel’ kan gedacht worden aan baten en lasten die zich gedurende maximaal 3 jaar voortdoen. Dit hulpmiddel is in voorliggende begroting gehanteerd. Het structureel begrotingsevenwicht 2023 wordt berekend door begrotingssaldo te verminderen met de incidentele lasten en baten (conform het overzicht ‘incidentele baten en lasten’ in de financiële begroting). Het saldo dat over blijft moet op termijn positief zijn (de structurele baten zijn dan groter dan de structurele lasten). Dit is uiteengezet in de tabel op de volgende pagina:
PROGR AMMABEGROTING 2023
25
Tabel Structureel Begrotingsevenwicht (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Begrotingssaldo (concept begroting)
-1.261
5.786
10.289
883
Besluitvorming dekking algemene reserve
1.261
0
0
0
Begrotingssaldo (na besluitvorming)
0
5.786
10.289
883
Bij: Incidentele lasten
387
2.560
108
2.088
Af: Incidentele baten
-490
-2.525
-108
-2087
Saldo incidentele baten en lasten
-103
35
0
1
Structureel Begrotingssaldo
-103
5.821
10.289
884
Structureel evenwicht
NEE
JA
JA
JA
Op basis van bovenstaand overzicht wordt aangetoond dat de begroting 2023 en meerjarenraming 2023-2026 conform de gehanteerde definitie van incidentele baten en lasten uit het BBV, structureel in evenwicht is. Er heeft aanvullende afstemming met de Provincie plaatsgevonden, wat ertoe leidt dat het minimaal wenselijk is om de laatste twee jaar een structureel sluitende begroting te hebben. Volledigheidshalve wordt verwezen naar de financiële begroting (onderdeel ‘Recapitulatie begrotingsevenwicht’). De tweede voorwaarde is dat de begroting ook reëel in evenwicht moet zijn.
Reëel evenwicht Reëel evenwicht houdt in dat de ramingen in voorliggende begroting van de Gemeente Roermond volledig, voldoende realistisch en haalbaar dienen zijn. Belangrijke onderwerpen om dit te kunnen toetsen zijn onder andere de realiteit van: ombuigingen, taakstellingen, loon- en prijsstijgingen, algemene uitkering, weerstandsvermogen en risico’s, ontwikkeling van de grondexploitatie en onderhoud van kapitaalgoederen (wegen, groen, gebouwen en riolering). Indien ramingen onvoldoende volledig, realistisch en haalbaar zijn, is de kans groot dat er op termijn een begrotingstekort ontstaat. Voor een compleet overzicht van de risico’s en een meer inhoudelijke onderbouwing hiervan wordt verwezen naar paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.
GEMEENTE ROERMOND
26
PROGR AMMABEGROTING 2023
27
3. Programmabegroting
2023
GEMEENTE ROERMOND
28
PROGR AMMABEGROTING 2023
29
Programma 1
3.1 Zorgzame gemeente Producten: Onder het programma “Zorgzame gemeente” brengen wij de volgende producten samen:
a) Informatie, advies en toeleiding b) Maatschappelijke ondersteuning c) Jeugdzorg d) Arbeidsmarkt en participatie e) Armoede, Inkomensregelingen en schuldhulpverlening f) Preventie en Gezondheid
Beleidskaders: • Uitgangspuntennotitie arbeidsmarkttoeleiding van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, Arbeidsmarkt Midden-Limburg (2020 e.v.). • Plan van aanpak Post Corona Arbeidsmarktregio Midden-Limburg (2020-2022). • Meedoen naar vermogen, op weg naar een participatiesamenleving: welzijnsvisie gemeente Roermond (2012). • Beleidskader Sociaal Domein Midden-Limburg Oost 2020-2028 (2019). • Plan Versnelling transformatie jeugd ‘Doorbreek de cirkel in regie’ (2017). • Regiovisie Jeugd en gezin Regio Midden-Limburg Oost, Koersdocument 2023 – 2028 (ter vaststelling verwacht najaar 2022). • Beleidsplan Armoedebeleid ‘Roermond, samen actief tegen armoede’ (2016). • Uitvoeringsnota Preventief Armoedebeleid ‘Roermond, samen actief tegen armoede’ (2017). • Beleidsplan schuldhulpverlening (2017-2020) ‘Weg uit de schulden’. • Economische visie Roermond (2017). • Roermond Gezond, Preventie- en gezondheidsbeleid 2017-2021 (2017). • Regiovisie Meedoen & Wonen 2022-2026, inwoners met complexe problematiek, Noord- en Midden Limburg (ter vaststelling verwacht najaar 2022).
Verbonden partijen: • Veiligheidsregio Limburg-Noord (VRLN) • Omnibuzz • Westrom
GEMEENTE ROERMOND
30
Strategisch doel programma
Wat willen we bereiken
Inwoners leven gezond en ervaren hun gezondheid als positief. Positieve Gezondheid draagt bij aan een betere kwaliteit van leven. Vanuit preventie is er aandacht voor het voorkomen van problemen en het eerder signaleren van problemen. Vanuit het gedachtengoed van Positieve Gezondheid zetten we in op vitaliteit en veerkracht van mensen en gemeenschappen.
We beschermen en bevorderen de gezondheid van de bevolking als geheel, van specifieke risicogroepen, van jeugd en van ouderen zoals bedoeld in de Wet publieke gezondheid (Wpg). Vanuit de visie van ‘Positieve Gezondheid’ werken wij aan het bevorderen van de gezondheid van onze inwoners, zodat zij actief mee kunnen doen in de samenleving en minder gebruikmaken van hulp en ondersteuning. De uitvoering van Toekomstbestendige Zorg en Ondersteuning (TZO) levert hier een belangrijke bijdrage aan.
We streven naar een sterke samenleving waarin iedereen zo volledig en volwaardig mogelijk mee kan doen naar vermogen en eigen regie heeft over zijn/ haar leven. De gemeente investeert in preventie en een sterke sociale basis die bijdraagt aan zelfstandig leven. Wanneer het zelfstandig leven (even) niet lukt, voorzien wij in een netwerk van passende laagdrempelige en/ of geïndiceerde voorzieningen. We bevorderen burgerkracht, informele zorg en een zelfredzame samenleving, we geven advies en voorlichting en begeleiden naar de juiste vorm van hulp en ondersteuning.
Toekomstbestendige Zorg en Ondersteuning is gericht op het versterken van de sociale basis. Dit is de structuur van formele en informele relaties, organisaties, diensten en voorzieningen die het mogelijk maken dat mensen in sociale verbanden kunnen leven en kunnen participeren in de samenleving. Door het bieden van (meer) laagdrempelige, collectieve ondersteuning (bijvoorbeeld de open inloop), professionals de ruimte en vertrouwen te bieden om te doen wat nodig is, snelheid van handelen toe te passen, vermindering van administratieve lasten streven we een toegenomen tevredenheid na bij inwoners en professionals. Waar nodig wordt individuele maatwerk ondersteuning en zorg geboden. Deze wordt waar mogelijk, beschikkingsarm toegekend.
De transformatie in het sociaal domein is verder doorgezet en in de aanpak kijken we breed naar de ondersteuningsbehoefte van inwoners met een ondersteuningsvraag. Met transformatie bedoelen we verandering van gedrag, cultuur en werkwijzen om de zelfredzaamheid en oplossend vermogen van mensen te bevorderen en formele en informele sociale netwerken te vormen. Daarbij betrekken we alle leefdomeinen zoals gezondheid, sport, cultuur, onderwijs, werk en inkomen. Met partners geven wij binnen de gestelde kaders uitvoering aan de opgaven binnen het sociaal domein, waarbij wij adequate ondersteuning en zorg bieden aan de mensen die het nodig hebben en informele zorg versterken.
We versterken informele zorg. Meerdere organisaties in Roermond geven uitvoering aan de informele zorg waaronder mantelzorgondersteuning, vrijwilligerszorg en zelfregie. De gemeente Roermond streeft naar een goed functionerende inclusieve arbeidsmarkt. Een (regionale) arbeidsmarkt waarin vraag en aanbod van arbeid zoveel mogelijk met elkaar in evenwicht zijn en waar plek is voor iedereen die wil en kan werken, dus ook voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. We willen bereiken dat zoveel mogelijk inwoners mee kunnen doen in de samenleving: met werk en als dat (nog) niet mogelijk is via andere vormen van participatie zoals bijvoorbeeld scholing, stage, in en vrijwilligerswerk. We willen dat zo min mogelijk mensen afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering. Het (preventieve) armoedebeleid is erop gericht de financiële zelfredzaamheid van mensen te vergroten om te voorkomen dat mensen in de armoede terecht komen. Inwoners die niet een eigen inkomen kunnen genereren en ook geen vermogen hebben, kunnen een beroep doen op de sociale voorzieningen van de gemeente (onder andere via de Participatiewet en bijzondere bijstand).
PROGR AMMABEGROTING 2023
31
Wat gaan we ervoor doen Onze jeugd krijgt alle kansen. Daarom geven we prioriteit aan het voorkomen van problemen bij kinderen en jongeren. In de jeugdhulp gaan we door met de ingezette ontschotting. De landelijke Hervormingsagenda zal verder mede richting geven aan de lokale opgave jeugd. De trend van armoede, ongezonde leefstijl, gezondheidsklachten of leerachterstanden die generaties lang in families voorkomen, wordt doorbroken. Zo min mogelijk kinderen die opgroeien in een gezin met een langdurig laag inkomen. We willen kwalitatief goede zorg en ondersteuning bieden, waarbij we binnen het sociaal domein niet meer uitgeven dan we ontvangen van het Rijk. Binnen het programma herbezien we daarom onze aanpak. Doel hiervan is om integraal binnen het gehele sociaal domein bij te dragen aan het vergroten van maatschappelijke impact, tegen gereduceerde kosten.
A Regiovisie Meedoen & Wonen B Arbeidsmarkttoeleiding C Doorontwikkeling Participatiewet D Uitvoering Breed Offensief E Toekomstbestendige Zorg en Ondersteuning (TZO) F Transformatie jeugd, mede gekoppeld aan de landelijke Hervormingsagenda, de regiovisie en de lokale Opgave Jeugd
G Herformulering van het beleidsplan armoede en schulden H Preventie- en gezondheidsbeleid
GEMEENTE ROERMOND
32
Wat gaan we ervoor doen Regiovisie Meedoen & Wonen A Op basis van de nieuwe regiovisie Meedoen & Wonen 2022-2026 is/wordt een (meerjarige)beleidsagenda vastgesteld, die de input vormt voor de regionale begroting maatschappelijke opvang (MO), beschermd wonen (BW), bemoeizorg en OGGz-preventie (B&P). Deze is regionaal in ontwikkeling, vaststelling wordt voorzien in Q4 2022. De kern van de visie is dat alle kwetsbare inwoners op passende wijze worden ondersteund, zodat zij zo zelfstandig mogelijk kunnen meedoen en wonen in de samenleving. Daarbij zien we kwetsbaarheid niet als een kenmerk van de persoon, maar als een samenloop van omstandigheden, keuzes en complexiteit. Ondersteuning is maatwerk. We willen meer inzetten op preventie en op het versterken van de sociale basis. Onze focus hierin ligt op de ontwikkeling van zelfredzaamheid, inclusie, participatie en herstel voor kwetsbare inwoners. De ambities worden beschreven langs twee pijlers: 1 Meedoen & erbij horen 2 Wonen & Thuis zijn in de wijk.
B Arbeidsmarkttoeleiding In het eerste kwartaal van 2023 wordt de regionale beleidsagenda 2023 opgesteld om de doelstellingen van de Participatiewet te bereiken op basis van de uitgangspuntennotitie “Arbeidsmarkttoeleiding van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt”. In 2023 spelen we in ieder geval in op de volgende actualiteiten: • Uitvoering maatregelen vanuit de Post Corona aanpak, Perspectief op Werk, de Tasforce-aanpak ‘Met veerkracht uit de crisis’ en het programma “Dichterbij dan je denkt” waarbinnen ook wordt gekeken naar onbenut arbeidspotentieel. Dit zijn werklozen of onderbenutte deeltijdwerkers onder wie relatief veel vrouwen. • Herijking van de samenwerkingsstructuren binnen de arbeidsmarktregio
C Doorontwikkeling Participatiewet In 2023 geven we uitvoering aan besluitvorming m.b.t. “Doorontwikkeling Participatiewet” voor de uitvoering van de Participatiewet als het gaat om arbeidsinschakeling en participatie van werkzoekenden in het kader van de Participatiewet. Het gaat hierbij om het verder stroomlijnen van de werkzoekendendienstverlening en werkgeversdienstverlening in de regio Midden-Limburg Oost. Mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt door bijvoorbeeld een beperking komen vaak niet eenvoudig aan een baan. Een heldere en goed georganiseerde doorlopende lijn van diagnose, ontwikkeling en begeleiding naar werk moeten de kansen van deze doelgroepen vergroten. Verder is het ook binnen de huidige krappe arbeidsmarkt van belang om het potentieel van doelgroepen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt te benutten.
D Uitvoering Breed Offensief In 2023 staat de uitvoering van de agenda van de staatssecretaris genaamd ‘Breed Offensief’ op de agenda welke leidt tot aanpassingen in de Participatiewet met als doel het vergroten van kansen op de arbeidsmarkt voor werkzoekenden met een arbeidsbeperking. Nadat aanpassing van de wet een aantal maal is uitgesteld, wordt het in werking treden van de gewijzigde wet nu in 2023 verwacht. De wetswijzigingen in het kader van het Breed Offensief hebben als doel om de arbeidsparticipatie van mensen met een beperking te stimuleren en drempels weg te nemen voor zowel werkzoekenden als werkgevers. Zo komt er bijvoorbeeld een aanvraagrecht voor werkzoekenden en werkgevers voor de aanvraag van persoonlijke ondersteuning op maat en komt er een extra vrijlating voor inkomsten uit werk voor mensen met een arbeidsbeperking. Verder wordt de zoektermijn bij de aanvraag van een uitkering van 4 weken voor jongeren met een arbeidsbeperking afgeschaft en gaat de kostendelersnorm gelden bij een leeftijd vanaf 27 jaar i.p.v. 21 jaar.
E Toekomstbestendige Zorg en Ondersteuning (TZO) De gemeente Roermond heeft Vijf opdracht gegeven om met ingang van 1-1-2022 uitvoering te geven aan Toekomstbestendige Zorg en Ondersteuning (TZO) door het versterken van de sociale basis enerzijds in combinatie met het leveren van diensten ten behoeve van Wmo begeleiding. Vijf maakt hiertoe onderdeel uit van de gebiedsteams. De gebiedsteams zorgen voor verbinding in de wijk en werken aan het versterken en uitbreiden van de samenwerking met wijkorganisaties, wijkteams en andere wijkpartners. Ook worden er andere vormen van betrokkenheid van inwoners bij de zorg en ondersteuning in een wijk vormgegeven. Op deze wijze wordt een sterke basis tot stand gebracht en kan er (vroegtijdig) ingespeeld worden op vragen of problemen van inwoners in bepaalde gebieden en ligt de focus op preventie zodat inwoners elkaar kunnen versterken, onderling of met de bestaande partners in de wijk.
PROGR AMMABEGROTING 2023
33
In 2023 vindt met alle betrokkenen overleg plaats waar nodig en mogelijk de mantelzorgondersteuning in Roermond te versterken c.q. te verbeteren.
F
Transformatie jeugd, mede gekoppeld aan de landelijke Hervormingsagenda, de regiovisie en de lokale Opgave Jeugd
Landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen geven verder richting aan de transformatie. Na de verkiezingen zijn de gesprekken over de Hervormingsagenda weer opgestart: per brief van mei 2022 bericht het Ministerie van VWS over haar ideeën ten aanzien van: kernproblemen in de jeugdzorg, de vijf leidende principes bij hervormingen jeugdzorg, het verbeteren van randvoorwaarden voor een goed functionerend en houdbaar jeugdstelsel, hervormingsagenda en extra besparingen, het Coalitieakkoord en het verwachte vervolgtraject. Na de landelijke vaststelling zal de agenda, mede op basis van de middelen die ter beschikking worden gesteld, worden vertaald voor onze gemeente voor 2023 en de regio. Om jeugdhulpregio’s te ondersteunen in de eerste stappen van deze hervorming, heeft de VNG een Norm voor het opdrachtgeverschap vastgesteld, met de afspraak dat in alle regio’s een Regiovisie vaststellen. In middels is de Regiovisie Jeugd en gezin Regio Midden-Limburg Oost opgesteld en wordt deze in het laatste kwartaal van 2022 voorgelegd aan de raad. De kern van de Regiovisie is dat we de jeugdhulp meer nabij en beter passend willen organiseren. Integraal gericht op de situatie en de behoeften van de jeugdigen, het gezin en de omgeving.